END FIKIR LI DOR CIVNA NIVSKARAN PENA KURD

Dr. Esker BOYK

endek pşda li bajar Elmanya Mllheim komek nivskarn Kurd li hev civiyabn. PEN-a Kurd ji bo wan civneke sroj kirib. Rasthatineke hewaskar a afirandariy, hevnaskirin, li kar bar hev hisandin b.

Bawark cara pşn b, ku ewqas nivskarn Kurd: Helbestvan, roknivs, rojnamevan, zimanzan, nivskarn ahil gnc, zilam prek, ji herar pereyn Kurdistan yn li dervay welt, wisa dirj li hev civiyabn, ji berhemn hev ra dibn nas, di derheqa pirsgirkn edebiyeta kurdan, pşdayn destann, kmas astengiyn w da diaxivn, fikira xwe ji hev ra digotin, r dirbn bihzkirina PEN-a Kurd didane destnşankirin.

Haziran bi yek deng biryar dan, ku ji vir wa da, hersal, civneke nivskaran ya wisa kin diyar branna nivskarek Kurd y navdar bikin. Di civna v sal da helbestvan Kurd y hezkir Qadr Can hate bibrann. Wan rojan salvegera wefetbna w b.

Qadr Can ji min ra helbestvan HEWAR y her hizkir her nzk ruh hestn mine. Loma j, ji yn din ra awa b ez nizanim, l ew biryar pir bi dil min b. Hewaskar b di civn da hazirbna birz Mizgn, law Qedr Can. Em p hesiyan, ku s ewledn Qadr Can hene: keek du law. Kea w Şrn, niha li bajar Şam - Sriyay, law w Mizgn li Elmaniyay y din Serwr, li bajar Sofiyay - Bulgaristan  dijn.

Ji Min ra pir dilş b, ku law Qadr Can, ew helbestvan bi kurdke ewqas xweş, delal nerm dinivs, bi ziman kurd nizanb. Pirsek j hate kirin, gelo ima ew kurd nizane? W got: Dayka min tirk b. L ez Kurd im, li her cih dibjim: Ez Kurd im . Ew end ziman zanbn; xnc ziman bav xwe. Eger kurd, ziman bav xwe j, bizanbya, xnc jiyana rojane, w haya w ji chana bav xwe, ya afirandariy, hest hesnn w yn nazik j hebya

i bikin?! Eva j rastiyeke jyana kurdan e, ya dewr zemanan. ro j ev rewşa bi xurt berdewam e. Em ji bo qels qeietiyn xwe herdem dagrkeran neheq dikin, l wisa nneDe bira ev j guneh dagrkeriy be

L gel lawn xwe yn hja ji br nake. Kar emek ku kiriye nayn jibrkirin. Şayr Necb Balay, bi gotareke dewlemend kr, hazir bi jiyan afirandinn helbestvan mezin, hmdar helbesta kurd ya njen dan naskirin. Em p hesiyan, ku nivskar Edb elk diyariyeke giranbiha ji hezkirn helbesta kurd ra amade kiriye, ztirek, afirandinn Qadr Can yn tomarkir, w bi pirtkek li ser text xwendevanan be.

awa Kurdistan bye end pere, wisa j ruh kurd, anda Kurd perekir ye. Bi serda j zulm zordestiya li ser nasname, kesayet, ziman, qedexeyn hiqqa dagrkir, astengiyn berk, deriyn hebs zindann malwranhemin xwendevan j tune, bazara berheman nneEv dmen, hal nivskar Kurd li welat w Kurdistan tne ber avanDi Kurdistana Başr da mecal bne, ew j ji ber elfabeya cuda, qet bendn dagrkirn aral hal xwe ya siyas ya ne eyan nikare ji nivskarn pern din ra bibe pişt alkar; ew anda ku li wir xuliq j di ry elfabeya ereb da ji xwendevann Kurd n pern din ra hela dimnin; nola chaneke ter

Ew percebna ruh and di Ewropay da j xwe dide nşandan. Li vir j nivskarn Kurd n ji wan peran hatine, bi dijwer giran nzk hev dibin, pir bi yekal berhemn hev dinirxnin. Mna li welt di dza xwe da dikelin. Di Ewropay da j aroveyek, govekeke afirandariy ya tomer, civakeke and ya esl, yan weşeneke kurdewar ya edeb nebye, ku nivskarn Kurd n ji hear pareyn Kurdistan, hema y li dervay welt li dora xwe bicivne, wan hembz bike, wan bigihne hev, bibe navenda wan a rvebiriy.

Rastiyeke eşkere ye, ku pirsgirkn edebiyeta kurd nivskarn kurd, iqas b gotin, hene heya niha j tu organzasiyoneke Kurd hewil nedaye, ji bo kara pşxistina edebiyeta gel xwe nzk v problem (pirsgirk) bibe. Yn ku pir hindik bi w al da dinihrin j, dibjin: Yan tu y di bin defa me da bireqis, ji kirinn me yn rast ewt ra epikan lx, yan j tu nivskar me nnJi bo w j gelek  nivskarn me tembr hildane, mna dengbjn axa begn kurdan yn ber pesna axa, beg şxn xwe y  royn didin distirn.

V valahiy, PEN-a Kurd hewl dide pir yan hindik tije bike, l kelemn xan nexan li ser rya w dibine asteng li gor mecaln (derfetn) hey, eger alkar tune be, ew j nikare w giranahiy rake.

PEN-a Kurd, xasima serok w Dr. Zerdeşt Haco, karek netewey, dr hest xwestekn hzn syas yn kurdistan yn cuda-cuda dimeşne. Dixweze bi rast ev dezgeha kurdan ne  yekal be, netewey be netewey j bimne, bikaribe pirsgirkn nivskarn herar pereyn kurdistan yn li dervay welt bigihne PEN-a Cihan, ew ji nivskaran ra bibe merkezeke (navendeke) rvabirinJi bo v kar piştgirtineke xurt pwst e

Ez bang hem nivskar rewşenbrn Kurd dikim, ew ji kjan perey welt dibin bira bibin, li ser i fikir bi kjan zaravay dinivsin xem nake, ji bo kar qezenca pşxistina edebiyeta gel xwe, di bin ban PEN-a Kurd da bicivin ji seok w ra bibin alkar.

PEN-a Kurd endema PEN-a navnetewey ye. Ten PEN-a me ye, ji PEN-n navnetewey, ya gelek wisa ye, y ku dewleta w nne, bindest e, di bin dagrkeriya end dewletan da ye heya hebna w gel j t nkarkirin. Ev pencereya kurdan ya yekane ten ye, ku digihje aqara navnetewey dikare deng kurdan bigihne civakn cihan yn here progrsv şoreşger nivskarn wan civakan

Hem dewlet alkariya PEN-n xwe dikin, mecalan(derfetan) ji wan ra dikin ew j ji nav nivskarn welat xwe derdikeve aqara navnetewey. Nivskarn wan j mna nivskarn Kurd b mecal b mkan nnin. Rewşa PEN-a Kurd cuda ye, dewleta kurdan tuneye; ew dewletn ku Kurdistan di bin nr wan da ye j, dixwazin her mecal bidine hem bizavn ku ji organzasiyona kurdan ya navnetewey xilas bibin; ji ber ku ziyana wan di hebna w da heye. Wisa ye, em Kurd gerek e bibine alkar, ku PEN-a  me bikaribe hem bi rast, hem bi aktv kar xwe bimeşne, hem j bibe navendeke edeb, and rewşenbir.

Edebiyat hebna gelan ya sereke ye, zengniya ruh, nasname ziman wan e. Dm her gelek di nava civaka cihan da anda w ye. Dagrkern welat me j bi her teher hebna ziman, and nasnameya me nkar dikin xwesteka wan a hm ew e, ku chan tu tişt kurdan nebneheya heykeln Kurdistan yn hezar salan j dixine bin av winda dikin

Niha bi dehan hzn kurdan li welt dervay welt ji bo nav nasname, ziman and, azad serxwebna gel welat xwe berxwedana xwe ya welatparziy dimeşnin. Li dora wan bi mlyonan gel welatparz civiyaye. Ez, wek nivskarek Kurd, bang hem hzn kurdan dikim, anegor mecaln xwe, by danna şert mercan, alkariy bidine PEN-a Kurd (moral mad), ku ew hem nekeve bin bandora hzek, hem bibe navendeke netewey, ya tifaq (hevpeyman) yekty, him j bikaribe kar xwe y welatparziy bimeşne, bibe berdevk pirsgirkn gel xwe li ber cihan.  

Di nava wan hers rojan da hevgirtin nzkbneke ruh di navbera w kom da b; xwestin, pirsgirk, xem, xeyal merem, hewildan mna hev bn; ziman yek, armanc yek. Rast e, li ser komek hukum(bandora) anda Ereban, li ser ya din yaTirkan Eceman dihat xuyan. Carina ji wan her yek di w arovey da pşdan xurtbna edebiyat dinirxand (ew j tabyet ye), l hewaya civn bi tomer kurdewar b.

Ez guman dikim, eger nivskarn Kurd tev li dor merkezeke wiha bicivin, hza xwe bikine yek, rasthatin, mecaln pevgirdanan bibin, mrata edebiyeta me ya van 60-70 saln dewiy ya kilask ji xwe ra bikin bingeh - hema her nivskarek Kurd end zimanan zane ji edebiyeta cihan ra j nas e, w gavavtinn mezin ber bi edebiyeta bilind bibin.

Ew hers roj pir dagirt bi naveroka xurt derbas bn. Xnc dema civnan, wisa j navber vala derbas nedibn. Heya li dor sifra xwarin j gil gotin her edebiyat b.

Cih kfxweşiy b rind dihate xuyan, ku para beşdaran ya pir ciwan bn tev j di nav lgern da ne li ryn ber bi edebiyeta bilind digerin. Helbet pirsn fikirandin j hene

Ne ku ten beşdarn v civn, wisa j gelek nivskarn me yn mayn, xasima helbestvan, wek ku t gotin, bi curey njen dinivsin. Njen hem pir rihet e, him j pir zehmet e. Njeniya esl (pet resen) şuret berbirbna helbestvaniy ya tebyet, xiss dixwaze.

Rihetbn ew e, ku hinek wa got nivskar, r, fikir naverokn got, ppezkir, wekiland, bi xetn sersr, eprast, paşp, bi hevokn lihevaland, gijik, ku nayne fhmkirin dinivsin. Kaosa (tevliheviya) peyv dmenn li cih ne li cih, di nav  mij dmaneke wisa da li sty hev siwar dikin, ku naverok di nav da winda dibe, xwendevan j nizane, ka di k ra bikeviy, di k ra derkeve, awa bi naverok bihese, yan bizanibe, gelo helbestvan i dixwaze bje?!. Kesayetiya helbestvan j di wan da nay xuyan, bawark tev mna hev in.

Helbesta njen warek bereday, kaosa fikir peyvan, danna curey xetan nne. Njen, tev cure wisa j, naveroka kr a xurt, kirina teql xet, awaz mzka taybet di bikaranna zimn da njeniy dixwaze.

Hinek helbestvann me yn xurt, bi njeniy ra ketine gulaş. Ji wan k y biserkeve pşroj nşan bide.

Beşdarn civn berhemn xwe yn weşend diyar hev dikirin. Helm Ysiv berevoka xwe, ya kurteroka: MIR RANAZIN, Necb Balay pirtka helbestn xwe: MIN ŞEV NAS DIKIRIN BER REŞ BIBIN Salih Kevirbir FILT QUTO, pirka lkoln stirann drok gelr diyar min kirin

Bi xeyset xwe, ji bo pirtk kete dest min, ez bsebir dixwnim; hers pirtkan j kfa min ann, hersk j serket ne. Bilinday rojn bi rmet hviya wan hers nivskaran e.

Hunermenda hezkir Şrn (hem bi stiran, hem bi wanan) dengbj Xebat rewşa şahiy dane civn.

Spas ji PEN-a Kurd ra ji bo w civna hewaskar.

15.09.2002.