Esker BOYK
 
  
DOSYA BARZAN DI SINDOQA STALN YA POLA DA
 
 
 
 
 
Droka gel Kurd bi serhildan er azadary dewlemend e. Dema meriv van herd sedsaln dew mze dike bawark tu wexta Kurdistan da agir berxwedan vnesyaye. Bi seda hezara ihd me hene. Navn, ku di droka me da bi herfn zrn hatine nivsar pirin. Em li ber branna wan teva bejna xwe ditewnin. L di nav wanda cy Mele Mistefa Barzan bilind cudaye. T bj li nava yay Kurdistan da ser her bilind, her bi ewra pay, her kubar y her gewre, ku mirov nikare bigihj ewe.
 
Barzany Mezin agir berxwedana Kurdan ji qalib heremeke Kurdistan, ji qeblty, ji nav ol civakya teng derxist kir agir netew. Ew agir usa gur ge kir, ku ronay germaya w kete ne ku ten dil Kurdn hear pern Kurdistana birndar, Kurdn li dervay welt l bi nav w gel cihan j hal Kurd Kurdistan hisyan.
iroka jiyana Barzany mezin efseneke mrany, weletparzy, merivhizy, heqy kurdewary e. Ev rok ji  efsena j hjatir bilindtire. Ji bo her efsenek ji aly yan gel, yan nivskar, yan hunermendek  da t efrandin, kirin, byar titn by neby, rast xiyal tn tevlihenkirin efrandinek dibe, him t bawarkirin, him nay bawarkirin.
 
Efsena jyana Rber gel Kurd rastke, ku w bi  emr xwe, bi kirin hereket xwe, bi welatparz, qehreman culetya xwe, bi br bawaryn xweye kurdewaryye bqelp  efrandiye. Ev efsena qehremany, ku gel mera gerek bibe kitba dershildan, frbna weletparzy, h j km hatye lkolnkirin, gel kurd ra km hatye ronkirin, derheq da km hatye nivsar, gelek qetn wye zrin h j, di bin tarya demn emr wye giran sindoqn dagerkir dktatorn cihanye zalim da bi nivs nenivs  veartne
 
Ewled malbeta welatparz h zaroty da dagerkir neyarn welet gel xwe nas kir, zulm xezeba wan himber gel Kurd  bi xwe tem kir wan neheq zalimara kete di nav dew dozeke dijwere dr dirj.
Se salya xwe da tev dayka xwe li Msil hat girtin, sala 1915 a dema 12 saly da dt awa bi hukum Wely Osman Silman Nezf paa, ku bi xwe Kurd b, li bajar Msil, ji bo kurdewary bav w x Ebdulselam darda kirin.
 
Ji bo azaya welat xwe b psmergek sondxwer, jyana xwe dyar azaya welat xwe kir, iqas j dijwer, tengas, sirgn, xerb dt, rojn here teg da j bguman neb, ser ber tu dktator zalim danen, r xwey heqy welatparzy tucar nekire kaln, her dera erkarya xwe bi mran pjda bir, bawark hear pern Kurdistan da j ji bo azaya gel xwe er kir, ji br bawaryn xwe gavek j pada navt gel xwe ra b sond-duea netew.
 
76 sala Rber Mezin jt. erkarya xwe da w, snorn ku dagerkiran li nav axa welt w da kiandine nas nekir, li kder pwst heb ervan xweva xwe ghand wur.
Bawark temamya jyana xwe w di nav pmergn xwe da, eka w dst da, tim li crga pin da, cy her bi agir dijwer da derbaz kir. iqas j ber w dane sirgny xerby tucar ji bo exsyeta xwe, ji bilindaya berjewendyn gel walat xwe nehatye xar.
 
Pit bi alkarya hzn esman yn Birtan serhildana Barzanya, ya li Bar tk , bi armanca alkary Komara Dmokratke Kurdistan, di meha Oktobir Barzanya bi hzeke mezin, derbaz Rojhilat Kurdistan bn. Barzan ji aly Hukumata Mihabad da wek gnral hat hilbijartin b serleker w Komar.
 
Derfetn v gotar mecal nadin, ku derheqa wan byarn diramatk e drok da berfirey b irovekirin, qmetkirin. Derheqa Komara Mihabad, serokkomar wy efseney Qaz Mihamed rola Gnral Mistefa Barzan wek serleker w da meriv kare pir  binivse.
 
Ez dixwezim li vir end fikirn Serokkomar qehreman Qaz Mihamed bi kurt derheqa Mistefa Barzan da br bnim, kjan w dema dadgehkirina xwe cawa pirsn serhing dewleta ran daye:
 Min alay Kurdistan daye dest Mela Mistefa Barzan li ser miln w ye, ji v iyay bo y din ji v bajar bo y din, ji v welat bo y din dibe, heya rojek w li ser tevayan ya bilindahyn Kurdistan bte hildan biheje, pirr bawer bin ew roj w bte.  . 
 Ez nikarim hem sexlet taybetmendyn Mela Mistefa Barzan ji we re bas bikim, hn j qet nikarin bi temam Barzan nas bikin, ji ber ku eger ez bjim qet hn pesend nakin ku dujmin xwe bi van hem kiryar reftar (helwest-War) sexletn ba ciwan nas bikin, ji ber ku di rza dujminatya we de ye.
 Ba e, l ten di end ristekan (hevokan) de dikarim bjim Mela Mistefa Barzan, di drok de, ji mrxas merdin, eref mirovayet azayet nerevn keramet netirs iqas kesn mezin hebne, Mela Mistefa j yek ji wan e.
 Ji ber ku Mela Mistefa Barzan hvya paeroja millet Kurd in min j alay Kurdistan daye destn wan, ew d w alay biparzin heya roja w bte, alay Kurdistan w li cem wan be. Hvya min ji xweday ew e, ew ala bi dest pirrhz Barzan li ser v xany ez tde tme dadgehkirin hem cihn bilindn Kurdistan bilind bibe biheje.
Mela Mistefa Kurd e Kurdistan mala hem Kurdek ye Mela Mistefa wek mirovek ji beek mala xwe hatye beek din, hem kesek ew maf  heye li her cih alyek mal milk xwe rne ev maf w ye.
Bi w teher rvabirnn gel e esil ber neyar xwe derheqa heval hogern xwe da dibjin
Bi texmna min serok rvabirn meye niha gerek ji Qaz Mihamed: Sihd Kurd her mezin ders hildin.         
 
Ji ji pey tkna Komara Mahabad Mistefa Barzan ekdarn xwe va ber xwe da Welat Sovyt. 
Yanzdeh sal emr w (1947-1958) ew j sal temen wye here aktv li Welat Sovyt, li nav snorn wye pola  da derbaz bn. Ew dem saln rjma Staln, yn weke nav w dktator hik, dijwer, berk, sar, brem bn. (Peyva stal yan pola).
 
T bj li nava lkoln nivsarn derheqa Rvabir Mezin da ew sal valay bn, yan j bi fikir firazn tomer dihatin tijekirin. Ez, wek xwendevanek pir kfxwe bm bi pirtka nivskar Kurd navdar Wezr Eo, ya bi sernav DOSYA BARZAN DI SINDOQA STALN YA POLA DE, ku ji aly Yektya Nivskarn Kurd-Dihok da hatye weandin. Pirtk t bj w valay hevk tije dike ronayke bi rast davje li ser kar barn Rvabir Mezin byarn wan salan. iqas j xudan v pirtka bik dinivse, ku ev pirtk kurtaya lkoln-kitba wye li ser kar bar Barzany Nemir li Sovyta Ber, ku niha nivsandina w c tne, helbet di w kar proz da em jra serketin dixwezin, l dsa j v pirtk da bi zanest gelek xal, pirs pirsgirk bi n va hatine ronkirin irovekirin.
 
Syasya Welat ovyt usa b xnc piropanga pesndayna syasya  dewleta Sovyt, partya Komnsty, qeyd sosyalzm, her tit byarn din ji gel veart, dizva, di arova KGB (Komtya Amintya Dewlet) dihate pkann. Nivskar rast dinivse, ku: nava wan hem salan da li ser wana (Barzanya E.B) peyvek iye medya Sovyt da nehatye weandin
Nem ku Barzan Staln ra andine j b caw mane
 
Melmety ku ji pit van 11 salan derheqa sirgnya Barzanya da mane hinek brannin (birann Gnral KGB Pavl Sudoplato, Yvgn Pirmakov hivd )  nivsarn sindoqn KGB da veartne. Ew nivsar j ku vet bbextya syasya Sovyt verin yan hatine tunekirin, yan j usa veartne ku dtina wan dijwere.
 
Pirtk da, Wezr Eo wek nivskar-drokzanek bi tercbe bi kurtay li ser van pirsgirkn hml hatye rewastandin:
-hinek egern rola Welat Sovyt di demezirandina Komara Muhabad tkna w da.
-sebebn yna Mistefa Barzan ekdarn w li Welat Sovyt.
-berbirbna rvaberya w welat berbi Barzanyan sebebn w helwesta bbexty.
-syasya Welat Sovyt, partya wye Komnsty partyayn Komnsty yn dagerkirn Kurdistan berbi pirsa Kurdan.
-Rola Barzan di gebna welatparzy-kurdeyety demezirandina sazyn kltr, and, zanest li nav Kurdn Sovyt da.
 
Bi texmna min nivskar heqe, ku derdikeve dij w fikr, ku giva welet Sovyt Komara Muhabad kir tkna Muhabad j ry wda b. Dema em li droka gel xwe dinhrin, her deman wexta hevk firsend bne, gel Kurd j ji bo azabna xwe ew mecal dane xebat.   H despka sal 1930 li Rojavay Kurdistan dij rjma dagerkire ran tevgereke azadary ye xurt bb, karne xurt dihatin kirin. Qaz Mihemed py yek ji ldr, pa b rvabir seok w tevger. Usane hazirya wan hebye.        
iqas j teklyn serokatya lejern Sovyt bi Mahabad ra heb j, l lekern Sovyt neketin nava axa Mahabad. Mahabad wek erdek nytral navbera lekern Sovyt nglter da ma. Hzn ran ji wur kiyan n. Tevgera Kurdan j bi serokatya Qaz Mihemed ew mecal dan xebat ji xwera Kumara drok bi nav Mahabad saz kirin.
Mixabin emr Komar kin kiand. Kurda ra mecal nebn Komara xwe biparzin.
 
Ji pey herba cihan ya duda ra, gor peymana navbera  Amrkay, Birtanyay Welat Sovyt, hevpeymanan Sovyt mecbr kirin, ku ew j wek Birtanya leker xwe ji ran derxe. Bi derketina lekern Sovyt qewatn ran ra r vebn, ku r bivin li ser Komarn Kurda Aziryaye n demezirand.
 
Helbet, eger bjin, ku gun Sovyt tkna Komara Kurdada tune b aye. Sovyt herb da ser ketib. Rmet nav w li cihan da bilind bb, karib gem serokatya ran bikne, nekir. Durtya Sovyt werda dhar b, ku rva nan dida giva pitovany Komarn Azerbcan Mahabade dike, pra j ran ra hev kirib, ku himber Komarn Kurda Azerya ptrola Bakr ran werbigre(Pa serokatya ran Sovyt di pirsa wergirtina ptrola Bakr ran da j xapand ). Komarn Kurda Aziryan bpit man. Serokn Komara Azirbcana ran revyan. Hzn ran devera wan di nav xn da xeniqandin. Kurda texmn kir, ku dij hz ranye giran erkirin bfikire. Serokkomar Kurdistan Qaz Mihemed, wek i hatib ser xelkn herema Azerya ney ser xelk Mahebad biryar girt bi xwe tesml be, xwe bike qurban nehle Mahabad j bikeve hal Komara Aziryn ran
Xwendevan bi xwe zanin dewy byar awa meyan.
 
Pit tkna Mahabad, Barzan Ala Kurdistan ji Qaz Mihemed wergirt bi 500 lekern xwe va dest bi me kir berbi Welat Sovyt. Mea ku drok da bi nav mea dirj eyane ( 350 km) 52 roja kiand. Serleker qehreman nav hzn neyar yn Tirky ran ra,  by zirara mezin, li ser yay Agiry ra, 18 Hezran hz xwe gihande hidd Welat Sovyt.
 
Pirs pjda t ima Barzanya ne Welat Sovyt, nene deverek din?  
Xudan pirtk bi ev drokzany byarn w dem analz dike, kr dr li ser wan radiweste,  cawa pirs pirsgirkan bi zanest dide syasya hukumdarya Sovyt  ya sexte xapandin himber wan pirsa Kurd rexne dike. 
Serketina Welat Sovyt herba hemdinyaye duda da qedr w welat di nava dinyay, xazma li nav geln bindest da bilind kir, wana azaya xwe di hevkar alkarya w welat da didtin. Bi fikira min Barzan, wek evdek drdt, texmn dikir ku dora w lekeran tev weletn dagerkir neyarin. Cy, ku hi w l dibir Soyt b. Bi guman b, ku ew welet xwe elam dike pitovan gel bindest w alkarya gel w j bike. Ev fikir ji herd nem Barzan, ku Staln ra andye rind t xan.
 
L awa em divnin, gotin emel Sovyt hev nedigirtin, li bin post berxada bi rast week ac veart b. Ew welet xwe elam dikir pitovan geln bindest, al zulmkar dagerkira dikir. Ji bo berjewandyn xwe karib wan heval hevkarn xwe birfoe.
U usa j b dewsa alkary bide wan nnern gel bindest, ku ji bo alkary xwe avtibn ber bext w, wan digre sirgn dike. Vira exsyeta Serok Komara Azerbycan Mrcefer Bagrov t ort. Qedera Barzanyan dikeve dest week wek Bagrov KGB .
 
Bi rast syasya Hukumdarya Rsyay ji ber da di wer pirsgirka kurd da tim ern n bye, wurda evdn wek Bagrov, neyarn Kurdan rola mezin lstine.
Kurdzann Rs ber ber da syasya hukumdarya welat xwe ya ewt himber pirsgirka Kurd texmn kirine nerazbna xwe nan dane,rexne kirine. M.S Lazarv, gotara xwe ya Urist Kurdistan da bi heq dinivse, ku armanca Sovyt ne areserkirina doza kurd b dixwest w doz bike aletek bo syaseta Sovyt di Rojhilata Navn da. We gotar da ew syasya Welet Sovyt himber tevgera Barzanya bi tnd rexne dike.
Siyasya Partyayn Komnsty yn welatn dagerkir Kurdistan ku bi Kurda hatibn dagertin, ji wan hineka da Kurd serok rvaber bn, bi serokatya Partya Komnstn Sovyt hindava doza Kurd da xapandin b. Nivskar pirtk heqe, ku dinivse: Gor br bawaryn Partya Komnstn Sovyt Partyayn dagerkir Kurdistan yn Komnsty Kurd got bend bimana hetan wan welatan da bi dest wan dmokiras bihata kirin di nava arova w dmokirasya wan dewleta  da Kurd bigihtana heq xwe gor v br bawary heq kurda y cudexwezy, veqetandin ji welat dagerkir tune b
 
Li bin wan lozng bawaryn ewt da  Kurd demeke dirj hetine xapandin, epn Kurda peyda bn, wan berjewandyn gel xwe kirine quebana br bawaryn komnstyye sexte.
Ewana bn Lnnvan, Stalnvan, Tiroskst, Mao nizanom d l her ten nebn Kurd.
 
Barzany Mezin sal jyana xwe li welat Sovyt da her tit bi ev xwe dt sextekarya  syaseta Komnsta ya xapandin rind fem kir. erkarya xwe da amintya xwe Sovyt nean.
Pirtk da derheqa van pirsgirka bi hrgil hatye nivsar.
 
Ten ez fikirek dixwezim zdekim: Hilandina Welat Sovyt bi mlyona evdn wek min ra tiragdya sedsala 21 b. Em temamya jiyana xwe bi dilsoz, w dewlet ra, bawark nanoziko xebitn hilandina w ra me her tit xwe unda kir. L dsa j ez ikirbna xwe ji Xwed tnim, ku ew welat sextekary zulmy gewre hilya, eger hilneya ez bawar nakim dew doza Kurda li Bar w bigihta v derec
 
Pirtka Wezr Eo ez berbi brannn rojn buhur birim. Wek xewna ev t bra min sala 1956 a, gava Barzan hate gundn berpala yay Elegez li Komara Ermenistan gund mera j derbaz b. Ez w dem zaroke mektebvan bm. Gundya ra gotin Barzan t. Me nizanb Barzab k ye, w ji ku b ima t? Tek titek berbiev diket, nava gunda, dora rya mekteba paqij dikirin. Xelk t derdixistin, ku ew mirovek pir mezine ( W wext ji bo mirovn mezin ew yek dikirin). Heta w dem me qet nedtib, ku mirovek Kurd b hazirya usa boy xatir w pk bnin. Ev yek hiseke netew dil xelk da v xistib me bi kubar ev gel cnar dinhr: Binhrin, merivn me yn mezin j hene.
W roj gund-gundt derketibn dora r. Seyarn, ku Batzan koma pra di nav mera derbaz bn. Gotin li gund Elegez seyare rawastyane. Barzan hazirara axivye.. aya rasthatin li gund Cercers ( nav niha Drik) pk hatib.
Ji pey end sala ra nav Barzan cihan hilda. Agir berxwedana azadary bi hezara klomtra dr, xerby da gihte me dil me da j agir welatparzy ge kir. Ez w dem d xwedkar zanngeh bm. Ji bo derheqa tevgera Bar da melmetyn n bibihn her roj em odn rojnema RYA TEZE Radya Kurd ya Yrvan da dicivyan. Civnn bea nivskarn Kurd z-z dibn. ebeq z ji bo neyn n me rojneme dikirn, guh me sr radyoy bn. Me Koma Xwendevan Kurd li Yrvan demezirand. Civn me ser w tevger bn.
eger mecal bidana me, mkan hebna, xort ke me w teva ek hildana bihatana tev refn pmerga, bin ala netew da, ji bo azaya welat xwe, welat Barzany nemir erkirana
 
Gelek Kurdn navdar, serok partyan hatin nava Kurdn Ermenistan, l ji pey tu kes hizkirin, nav branneke usa nema awa pey Barzany Mezin. Geleka mav zarokn xwe dann Barzan, kilam helbest hatine efrandin
 
Pirtka Wezr Eo di nav lkolnn derheqa rvabir Mezin da xebateke giranbiha ye, cy  layq digre hjay qmetek bilinde.
 
Heyf ev pirtka bi qmet ji aly rdaksyon weenxan da gelek  b berpirsyar pebrde hatye weandin. Dewsa peyvn ran -ran, ngiltera-ngiltera, kiyan-ki?yan, arove-arove u gelek peyv din hatine weandinEv a ck duda nnin, seranser pirtk ne, kjan ji bo xwendina pirtk gelek zemetya derdixe. Em gumanin  weanxaney v kmasy hesav hilde carke din pirtk biwene.
 
19. 10. 2007
 
 
 
 
 
 

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org