Dr. Esker BOYK
e.boyik@web.de



 ZDIYAT GEREK BIVE WAR ZANESTY



Kurdn zd j wak bawarmendn dnek kevnar xwey drok, erf-edet, eyd-erefat ulm xudnasyy dewlemendin. Titn usan li nava zdiya da mane ku koka wan ji kraya hezar salan t. Bi zanyar lkolnkirina wan, kare ronayke zanyar bavje ser gelek  pirsgirkn geln Mzopotanya drok

Mixabin, ji ry der-dorn olperest e fanatk, zulm zora der hundur, dndijminatya re, zdiyan heta v dewy j nikaribye r rizmn xwe aza derbaskin, rastya ola xwe ekere dharkin. Her tisht ker, bi crek sergirt, bi tirs-xof hatye kirin, rastya bawarya xwe kes ra negotine. Droka wan di nav terya tirs bin kelefn fermann xnrj da maye. Ji bo w j ev dn qedm dinyay da rind nehatye naskirin cy xwe y layq li rex oln din negirtye. Berovaj, der-doran gelek titn nerast, er iltax zdty va gir dane li dinyay belev kirine.

 Bi texmna min, d ew dem derbaz bne, ku seva bawary fermanan zdiyan rakin, yan j astengy ji bo hebandin derbazkirna r-rimzn ol ji wan ra kin. zd d karin pirr hindik pirsgirkn xwe bi xwe areserkin, erf-edet, eyd-erefat xwe serbest pk bnin, derheqa kevnar, xwednas hmanzma ola xwe da aza biaxivin, binivsin netirsin. Qewata zdyan ya zanyary j pir hindik heye, gel kurd j d koka xwe xweyi derdikeve. Dimne ew kar bi zanyar bi rk pk b meandin.

 Ji pey xezeva dewranaye zulm, bihara xr zdty vebye. Terya tirs xof ya hezara salan ji ser w heykel  zanyarya mervyy qedm hatye hildan. Tit nivsar pirin niha j bye mode dest k qelem digre dinivse. Sal li ser zdyaty gelek pirtk derdikevin, end kovar tn weandin, malpern ntrnt pirrin.

Pvajoya wa iqas xre ewqas j xirave.
K i dinivse, awa dinivse, d ez derheqa nezanya zimn da navjim, medyay da usa j t belavkirin, xema kes nne raste, ae, ji aly civak va t qeblkirin, nay qeblkirin?

Him serokatya zdyan, him j meclsa w ya ruhan btaqetin w kar rva bivin, merkezeke zanyar nne, pya wan ewtyan bigre, pay oldarn zdiyan, yn pir j, ku haj ayna dn hene, nexwend ne. Nizanin i lstik ser bawarya wan t kirin.

sane zanestya bawarya  zdyaty j ji aly merkezeke zanest va gerek b rvabirin, nehlin xelet nezan hlna xwe t da w vy proz da daynin, bawarya surutye wek ava kanyn zelal bi ik derewan lkin.  


zdt dneke, zanyarya bawark ye, seva kjan bi dewrana weke em Dicl Firat xna evdn zdi herikye niha j pey ewqas qir-bir, ferman zor zemetya ra, bawark, mlyonek bawarmend pey w bawary diin. Ew usa j heykelek  kevnar droka mirvay ye, usa nne ser kra i derbaz be, derheqa v bawary da binivse.  

V dem fikirn yekkirina  zdty zerdety, ji bingeha kurdty qetandina zdiyaty, hinek fikirn ewte derheqa exsyetn Xas Babekn v bawary da, ku li nav civaka zdiya da nayn qeblkirin gelek  tn nivsar, girtgohkirin. iqas j, zd dizva yan ekere, ji wan fikiran acizin, dsa ew fikirana tn wekilandin.

Eva bawark 30-40 sal e pirsa yekkirina Zerdety zdty rojava medya Kurda dernay. Em rind zanin ku hineka bi zanyar bi zor ew fikir kirne rojav iqas j xeletyn w fikir derdikevne ber avan dsa hinek  nivskar dinivsin, ha dinivsin.

Zerdet bawarke Rojhilat ye, oleke kevnar e proz e, ji pey xwe heykeln drok yn giranbhaye zrin htine. Kitba proz Avsta maye... Ev hem cy ahnaz qimetn bilinin. L dsa ne civaka zdyan, ne j Zerdet v fikir qebl nakin.

Ez oldar nnim naxwezim bikevme kraya pirsgirk, l min di nav w civak da jyana xwe derbaz kirye tucar ji tu oldar, tu mezinek zdiyan nav Zerdet, nav Avstay ew navn Avstay da tne gotin nebihstye. iqas ez bi tkstn ola zdiyan ra nasim dsa tu cyan navn jorgot nayn brann...Er, gelek tit di nav herd ola da mna hevin, l cudat xaln bingehn da nin.

Pirsa din, ku civaka zdyan p de , dsa hinek nivskar lkolnvann esl xwe va zd ne zd, hmby li ser hinek melmetyn drok exsyeta xad  Ereba musulmany va gir didin. Eva bi r va t bj pirsgirk nne ji bo xad jyana xwe ya zanyaryye her gulvedan da, bi rezadil hatye nav zdiyan, bawarya xweTawis Melek anye bye rberek w oly her mezin, smvola zdiyaty... L bin w zelaly da sirreke sergirt veartye, reh kjan ji drok tn. Ku bjin exsyetek musulman hm v bawary danye, usane zdt oleke serbixwe, bawarke kevn nne wek musulmany ye...

Ya ewlin gerek b zann evkanyn wan melmetyan ji ku tn, ine... Ew ji nav ulm dn zdiyan, branna v civak tn yan ji nivsarn xrnexwezn v bawary da hene? Eyane ew ew melmet pey xwe htine hml nexwez neyar zdyaty bne, oldare ereba bne, merem wan hml ew bye, bi i crey dibe bira bibe, geln w herem nav cihana Ereba da bihelnin. W dem zdyat j Kurdistan da li ser rya wan kelemek her mezin sert bye. Usane her nivsarn ku ser zdiyan zdyaty hatine nivsar gerek wek rn heland   neyn qeblkirin. Got bi ik zanyar nzk wan evkanyan bibin.

Ji lkolnkirina nivsarn derheqa xad ulm zdiyaty ez hatime ser w bawary, ku xad exsyetek Kurd drok, bi koka xwe va zd bye.

Dinivsin, ku xad li gindek Libinan Betfar (kurmanc Kune Mik) hatye dinyay, xortanya xwe da ye Bexday, li cem zane flsofn bi nav deng  xwendye, wek zanyar, xwednas, dewre helbestvanek w demy mezin hatye naskirin pa vegeryaye am pa hatye Hekarye nav zdiyan, usane, dinivsin, ereb e musulman e... Vira pirs pda t ima hatye am ji wura j nav zdiyan?  Bi texmna min nzk rasty ye ku w dem am da yan nzk am civakeke zdiyaye mezin hebye, Betfar j ku pir dr am nne gundek zdiyn kober bye. xad wek dewr, flsof exsyetek naskir, bi br bawary zdtay vegeryaye nav civaka xwe ne ten, tev komek qewm hevalbendn xwe die Hekary li nav kraya zdiyan. Xuyaye w dem lstik xetern mezin li nav dorpa nexweza da, li ser v civak v dn hebne. xad haj wan hemya hebye. Wek dij wan lstik xeteran bigre, hed seda ku ber da fikir bye, li nav zdya da datne. Ew hed sed usa bi aqil hostat hatine dann ku eva devedev 8-9 sedsalan e bye sreke pola dora zdyaty heta ro j dij zor zulma xrnexwezan v civak diparze.

Eger xad Ereb bya, ewy kurmanc (ziman zdiya) nizanbya, tucar  w zdyan ji hev fem nedikirin hev qebl nedikirin. Eger xad musulman bya, w biya li nav musulmana hm terqeteke n danya, awa hinek hevaln w kirin, pa j bi qann slam evd musulman ku ji ola xwe dert, yan l dr dikeve qetla w helale. Di w dewrana olperestya hik da kutina evdek wek xad musulmany ra dijwer n b. L ji drok xuyaye xad derengya kaltya xwe,  bi emr Xwed kiras guhertye. Navbera w gelek exsyetn musulmany yn bi nav deng  pir xwe bye, gelek xn musulmanan ku sirr kiryametn w bivnin hatine Lali mvanya w.

Rojhilatzany da evdn bawary din ra xad wek exsyetek drok ye ,weke gelek exsyetn din.

Rastya xad, exsyeta xad tek  Kurdn zd ra pwste, ji bo bi dewrana ew ne ku ten wan ra simvola hebandin bye l ew ghandine asta meleka Xwed. Ew kirine ala here jorn pey ne. Usane, w bawary bi fikirn b hm ne cda nava evdn zd da gerek nekine bin ik. Pwste, zanyarya zdnasy brannn civaka zd derheqa xad da ,tev ulm bawarya zdty bikine hm, bi melmety droky yn nzk aqila, exsyeta xad  binirxnin, ku ik dil bawarmenda da pda neynin dewya wan bi fikirn nerast sexte ney iknandin.

Niha pirsgirkeke zdty ya gelek piroblm, ku bye sebeb btfaqy jihev femnekirin ew pirsa gelo zd Kurdn yan na... Ev rastya b ik e kurdeyatya zdiyan tim demn drok, ku gel Kurd bi tifaq, yekty kare pirs pirobilmn xwe areserke, neyarn kurdan v pirs tnine meydan.

Bi texmna me dewya saln heyty, sedsala y, heta niha tu tit ewqas zirar nedaye civaka zdiyn, tifaq yektya wan iqas pirsgirka zdty-Kurdty. Bi w dubendy mala zdyn Ermenistan xirav b. Niha j li nav zdyn engal da hinek bi vdutrety bext zdxan ra dilzin.

Eger serokatya zdiyan, hinek zanyarn naskirva, hevk bi dil nzk v sextekar bna,  bixwestana, karibn z dewy v dutrety banyana. L heta niha fikira wan e bi dil rast derheqa v pirs da min nebihstye... ima? Ez nizanim...

 

Niha dem hatye mecal j hene, ku zdnasy wek beek kurdzany b dann li ser hm zanestya esil. Ne ku k rabe, i fikir ser w ra derbazbe (d ez derheqa nezanya zimn da nabjim) bi texmna xwe v derheq da binivse, yan bi xrnexwezy neyarty dutrety bike nav gel Kurd, nivsar gerek encamn lkolnn zanest bin bivin hevr tifaq yekty. Gerek r nezany, lstikn xrnexwezan b girtin.

Derheqa v fikir da wedeye hukumata Kurdistana Bar, serokatya Kor Zanyar Kurdistan, Merkez Lali (Dihok), serokatya zdyan (civak ruhan), Komeln zdyan yn Ewropay Rsyay bifikirin. Wedeye merkezeke ZDNASY ya rk pk b demezirandin.

 

07. 03. 2006
 

 

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org