HECY CIND  - 100

/  1908 1990  /

  

  Esker Boyk, E.Boyik@web.de

  

 

Wext mirov li pala yak dij, li nav q newal, gel, mrg, zozan w digere (lah xortany da), t bj bilinday, reng rew w ewqas navne. Her tit j ra sade xezay tn xuyakirin. Bi  bxem li ber xissya, nex ngara ra derbaz dibe, gelek tit j navne.

L gava ji yay xwe dr dikeve, di nava det qun xerb da li pey xwe dinhre, n bilindaya y, bedewiya mrg-man, gel-geboz w, tem zelaliy avn kaniy sar, xwe bayn zozan xwe texmn dike... Bra wan dike t derdixe, ku ew j pirtk ji w ax ye... 

Ez v war xerb rnitime, pey xwe dinhrim n texmn dikim, ku ez di nava malbatek rewenbraye awan da mezin bme: K bne mamostayn min? Min pismamt, hogir hevalt bi k ra kirye?

Ez bi nav wan xwe kubar serbilind dibnim: Ereb EMO, Hecy CIND, Emn EVDAL, Qanat KURDO, ekroy Xudo, ikoy HESEN, Frk SIV, Casim CELL, Qaax MIRAD, Nado MAXMDOV, SEMEND SYABENDOV, Mkayl RET, Ely EBDILREHMAN, Sehd BO, siv BEKO... 

Nav pir in, brann kr, dr rin. Min tek nav hinek remetya da. Her yek bilindayk, maqlek, rhelal karkir kltra gel xwe... 

Eger Kurd Ermenstan, Gurcistan, rspblkayn Asya Navn parek ji y Azrbaycan nehelyane, mane, ziman, and, deba kal-bava br nekirine, di w war da emek van rewenbrn me pir e. 

Ez ked emek rewenbrn Kurdn Ermenistan yn din nimz nakim, l bi heq Hecy Cind  malx w mala rengn b, alkar, wrdar, xemxur rvaber tevan b. 

Hecy Cind wek zanyar, nivskar, folklorzan, ronakbir navek pir eyan gewre b ne ku ten di rewenbrya Kurdn welat Sovyt, l di nav rewenbrya temamya gel Kurd Kurdistan da.

Droka anda Kurdn Sovyta ber, xazma ya Kerdn Ermenisran di nav droka gel Kurd ya hezera sala da, byareke ge, biriqandineke ronkay b. Sala 1920 girt heta hilwesina welat Sovyt kar baren Kurden Ermenstan yn ktr, ad, zanest di wer kurdeyaty da, (axaftinn radyoya Ervan bi ziman Kurd, weendina rojnema Rya Teze, weena bi hezara pirtkn edeb, zanest, zimanzan, drok, perwerda zarokan bi ziman d gelek destketinn  mayn) ji gel Kurd bin zulm zora dagerkiran ra b br bawarya xeparastin, ira hvya heyty azady.

Ne ku ten di nava w malbeta rewenbr, l ya temamya Kurd da, dijwer meriv karibe exsyetek usa gewre bibne, ku emekek ewqas mezin kiribe di nav kar pdabirina anda kurd da iqas profsr Hecy Cind.

Ew rewenbrek welathiz b, xerbdost, xwey kltr edeba bilind. 

Kurdeyet, xwenaskirin xweykirna nirxn milety rna jyana w ya sereke  bn.

Ronakbirn usaye gewre droka gelan da li ser tilya tn hesbkirin.

Yektya Sovyt da ew Kurd ewlin b, k dereca doktor zanesty stend. 

Meydana and emirjyana Kurda kurdzanya welet Sovyt da bawark tu tit by Hecy Cind nehatye kirin. Her wara da nav kar w berbiav dikevin.

Nava folkilorzanya Sovyt da ew wek Bav zargotina kurda dihat naskirin.

Di nav jyana xwe ya dirj da w karek ronakbry usa mezin kir, ku qewata meriv normal der e.

Ew xudane bi sedan pirtkn kurdzany, zargotin, pdagogy, edeby, dersa b. Romana w ya giranbiha HEWAR ji romann edebyeta Kurd ewlin e, bi deha zimana hatye wergerandin, destanneke edebyeta kurd ye. 400 zdetir gotar xebatn w yn zanyar kovar pirrtkn cuda da bi kurd, ermen, rs gelek zimann din hatine weendin.

H xortanya xwe da, sala 1936 tev Emn Evdal ew FOLKLORA KURMANCA weand. Ev berevoka giranbiha ( 610) rpel evkanke zargotina Kurdaye nemirye iqas die qmet w bilintir dibe

Hecy Cind 30 axn destana KER KULIK,172 kilamn bengty, 41 govend, 66 seva zarokan, 11kilam Evdal Zeynik, gelek axn destann MEM ZN, DIMDIM, ZEMBLFRO, XEC SYABEND, MEM EY, DEWR EVD, KOROXL, ROSTEM ZAL gelekn din ji nav gel berev kirye, weandye.

Berevoka w ya Meselok xeberokn cimeta kurda 880 rpe e, xebateke zargotinye fundamental e giranbihaye.

Lkolnn giranbiha fundamental in li ser destann KER KULIK SILMAN SILV, KOROXL, ROSTEM ZAL, derheqa dengbjya kurd da derecn zargotinye din.

Kurden Sovyt bi ELFEBA kitbn w yn dersa mezin bne.

Ew e xudan ELFEBA kurdye kirl.

Bi tercma w end berevok ji nivskarn cihanye gewre bi kurd hatine weandin.

Jyana w Kurdzan mezin efseneke nenivs ye.

sal temam dib 100 salya ji daykbna w nivsar folklorzan Kurd bi nav deng.

Zanyar gewre pir ji Kurdistana xwe hiz dikir, xerby da di xewna w azaya Welat w b

***

Ew havna tim dihate gundn meye pala yay Elegez, ji dev kal-pra, rokbja, zana zargotin dinivsn. Dema ew dihat, caw di nav gel da bela dib, digotin Hecy Cind hatye. Em zarok, tom li ser hev dibn me ji dr va l mze dikir. ELFEBA  ku  em dibistan  da p  hn  dibn, w  nivs  b.

Gel pir hi l dikir, qedir w zanibn. Gika bi serbilind kubar cem gel cnar nav w didan.

 

Sala 1961-, wexta ez li bajar Yrvan ketime xwendina bilind, rojeke payz, min devtera xwe ya helbesta hilda, me Akadmya Ermenistan ya Zanyary, cem Hecy Cind.

 

Ew rasthatin qet ji bra min nae.

Naha dil min davje, erm dikim, gavek p da diim, gaveke pa da. Ha dixwazim pa da vegerim, yna xwe ji rojeke din ra bihlim, ha j difikirim: "V roj tir tne."

Xulese, ha min culet da xwe, ha poman bm, ghtim ber der oda w. W ax ew serok Sksya Nivskar Kurda b rex Yektiya Nivskarn Ermenistan Bea Rohilatzaniy ya Akadmiya Ermenstan da serok koma Kurdzaniy b.

Ez li ber der oda w sekinme, erm dikim, dr bikutim, herme hundur. Xulese, min der xist. Ji hundir deng hat: "Mitk!" (Yan warne hundur).

 

Min der vekir. Di od da ew ten b. Bi beereke xwe li min nhr.

- Tu Kurd ?

Min ser xwe hejand.

- De p da war, erm neke! Ware li ser v kurs rn.

Ez li ser kursiy ku w nan dab, rnitim. Min xwe da naskirin.

- Er, er tu ew xort Bel y ji Qundexsaz. Ez te, seva xwendina bilind proz dikim... Qundexsaz, -ew nav gund me wekiland, demeke kete nava mitala,- gund we da 30 sal ber min dersdar kirye. Kurmacya gund we xwe e... Wura min him ders ziman kurmanc dida zarok gund, him j ji wan hn kurmanc dibm... Wextek dijwar b... L heta naha ima nayy xan, pismam! Xwendekar me gik tn-diin. Ji min ra gotin yek Qundexsaz j nsttt hatiye hildan... Bela dibrne, ha!

Min t derxist, wek ew d derheqa min da zane.

 

Guh ronakbrn me li ser her qewimandinek b, ku jyana gel da dib. Wana qmetek mezin didan xwendin pdayn. Hersal i ji dest wan dahat dikirin, wek ji cwan Kurd gelek zanngeh Ermenstan da qeblbin. Dine cem dersbj, profsor serokn zanngeha, navt dikirin; ji wan hv dikirin, dostaniya xwe wan ra didane krann... Pey ntyam qeblbn, d Yrvan da civaka Kurda teva zanibn end xort ke ketine xwendina bilind.

 

Dest p kir hinek xwe laqird derheqa qebla Bela gund me da gil kir. Em tev kfxwe bn. Ji berbirbna w, min j bra kir, ku eva Hecy Cind ye, nivskar zanyarek  mezin e. P ra ketime xeberdan...

 

-Usan e tu neby serok la Heseniya siv Beg y. Tu zan xwendy ewil li nava Kurdn  meye  Ezdyn Ermenistan da kalk te bye. Pa b endam parlamnta dewleta Ermenistan. Bav w: Hesen Axa serok zdyn rist b. Cara ewil ew law xwe ande xwendin w edet bkr, ku digotin: "Xwendin ji zdyan ra heram e" ji nava gel rakir. Bi navtiya w, sala 1900- dewleta ris li s gundn me, zdiyn Kurd da (Zor, Qundexsaz, Bacel) mektebn ziman ris vekirin hukum li ser xelq  kir, ku zarok xwe bininne mekteb.

-          

Rast bjim min ew melmet n dibihstin. Ez seva gilk din bm, l ew serecema axaftin usa guhestib, ku min nizanb awa mena hatina xwe j ra bigota. Waxt j derbaz dib... Ew j derheqa gund me, mala kalk min da digot, ha digot. "Heyran eva evqas tit ji ku zane, -ez difikirm min qirar kir mena hatina xwe ji rojeke din ra bihlim, xatir xwe j bixwazim, herim. Min ew pir mijl kir, erm e."

 

Ew b ez rabma, nikva navbir da axaftina xwe pirs:

- Em ketine xeberdan, min nepirs xwendina te awan e? awa c by? Em i dikarin al te bikin?

Min razbna xwe got devtera helbestn  xwe nan day.

- Ha, ira j dinivs? -devter ji dest min girt. Demek l nihr got,- hela ev bixwne.

Min xwend.

- Ya pey ra j...

Min 6-7 helbest bik j ra xwendin.

- Na, nivsar te da pirsk hene, -got,- hevtya t, li mala nivskarn Ermenstan varya me heye. Tu j ware, him t nivskaran nas  bik, him j li wir irek-duda bixwne. ika ayr me i dibjin.

Usa ez ketime nava ref wan maqla.

 

Ji w roj heta sala 1990-, wext   ser dilovaniya xwe, 30 sal, bawerk hevt tuneb ez rast w maql nehatama. Brann pir xwe bi w va girday ne. Ne ku ez ten, guh w li ser rewenbr me ye w dem teva b. Bi destann me va kfxwe dib, tengasiya da dighte me.

 

Di mala xwe da j, aly xweykirina ziman, erf-edet, rabn-rnitandinn miletiy da nimne b. Wext diy mala w, tey bigota ket maleke er ya qedm...

Keda w pir e. Ez pir tit j hn bm. Xwey merfeta bilind b.

* * *

Hecy Cind Cewar, sala 1908-a li Qeza Qers, gund Emenayr ji dayka xwe bye. W dem Qers di bin bandora dewleta Rs da b.

 

Sala 1914-a dest bi er Cihan y Ewln dibe. Chan li hev dikeve. Dewleta Osmany ber dev r xwe dide gel rmen.

Kurd zd ra j rojn re tn. Rsyay  da j dest bi orea Oktobr dibe. Leker qewatn Rsa dikin, diin. Ew war dimne dev "Roma re" da. Leker Osman Alayn Hemdiy mna peranya gura dadikutine herem. Dewleta Tirk Kurdn musulman zd yn w  herem j radikin dij hev. zdy Wan, Surmely, Qers, gund, mal milk xwe dihlin, ber bi Ermenistan direvin. Mala bav Hecy Cind j direvine Ermenistan, gundn nava Elegez. Ji xelay, nexweiya, zulm qana Tirka qira evda t. Ji e nefer mala bav Hec, tek ew biray xwe dimnin. Ew j sala 1919-a dikevin swxana Amrkay, ya li bajar Alksandirapol (Gumr).

 

Di swxan da gelek tel-tengya divne, heta ziman dya xwe j unda dike. NIvskar, derheqa wan sala rasthatIna xwe bi ulmdar mezIn Qanat Kurdo, ku w dem ew j swk mna w b, usa dinivse:

 

"Sala 1926-a ez ji paytext Gurcistan, ji Tifls vedigeryame Ermenistan; tmxana bajar Lnnakan, li kder dimam. Ap min Tly Esed, ku d li bajar Tifls dima, ez verdikirim. Li stasyon, hema piber me nikva dengek wa bihst: Oro, ro-ryo, - hinek ji me wdatir yek soltemizkir, li kincd mine ne d c dinhr dikir, ku bi min ra xeberde. Bext xirab, d ew end sal bn min kurmanc ji br kirb, nizanb bi pak xeberda. Gava, ku min deng xwe nekir, ew bi laqird end xeber din gotn, ika ira xwe nagirim p ra xeberdim. Ap min w dem ha-hanga nzk w b, iqas min t derxist got, wek kurmanc nikare xeberde. Hja w zilam hal min fem kir.. W lez me bi teherek nasya xwe da hevdu. Ez p hesyam, wek nav w Qanat e, di mekteba Apo da (Hakob Xazaryan) dixwne p ra j t w der sola temiz dike, ku end kapka qezenc bike. W ax te digot me herdu cahila hal hevdu fem kir wext xatirxwestin, rketin, qe nizam awa b em rabn ne dest ry hevdu..."

 

Bguman nabe, dixwne, gelek ronakbrn Ermeniyaye pawextiy ra, ku ew j mna w swxan da bn, dibe nas, hevaltiy dike qirar dike xwe pk pdayn anda gel xwe bike. Bona maserkirina wan merema xwe pwst dibne ziman xwey d carke din hnbe.

 

Sala 1929-30 li gundn Qundexsaz Elegez dersdariy dike. Wextek kin da hn ziman kurd dibe. Pawextiy em tev ede bn, ku ziman w iqas delal xwe b.

 

W dem Yekitya Sovyt hewl dida xwe, ku li welt da problmn padamayn, nexwendtiy da gavn girng bavje; wan areser bike. Li Ermenistan xebatn girng di nava Kurda da j dahatine kirin. Li gunda teva da mekteb vebbn, bajar Yrvan da Txnkma Kurdaye dersdarhazirkirn veb, dest bi weana rojnama RYA TEZE axaftina radyoya Yrvan yn bi ziman kurd bn. Gerek b gotin ew kar li cy vala pk dahat. Kurdn jhat, xwend pir km bn. Gel hal koeriy nvkoeriy da b; haj and kltra xwe j tunebn. V pirs da dostn Kurdan, ewladn gel Ermenya pir alkar dan.

 

Sala 1930-31- Hecy Cind, di txnkom da ders ziman kurd dide, rojnama RYA TEZE da serokya be and dike, tev kevaniya xwe, Zeyneva bo usa j radyoya Yrvan da xeberbjiy dike.

 

Ewlad gel hja t derdixist, ku eger pawextiy da karibe kr pdayna and kltra gel xwe bibe, pwst e zanebnn kr. Sala 1933-a ji bo xwendina doktoriy dikeve Asprantray; bea lkolna zargotin dibijre temamya jyana xwe pk beravkirin, apkirin lkolnkirna w ye zanyariy dike.

 

Saya rnerm, xebathiz zanebn piral li nava dinya Ermenistan, ya zanyariy da t naskirin. Hema w sal j dibe endam hmdarek Yektiya Nivskarn w Rspblkay. Salek pey ra li bajar Moskvay kongrya Nivskarn Sovyt derbaz dibe. Ew byareke  mezin b nava jyana w welat da. Nivskar dineyan tev kongr dibn. Hecy Cind j tev end nivskarn Ermen ya bi nav deng die kongr. Li wir rast gelek nivskaran t, bi geleka ra dibe nas. 30 sal zdetir ew endam serokatiya Yektiya Nivskarn Ermenstan b, serok bea nivskarn Kurd.

 

Sala 1937-a Yektiya Sovyt da dest bi rojn giran, zulm rprsya bn. ipka Stalnzm ser bi mlyona evdn b sc xwar. Neqenca ra meydan veb. Hebs lagr tije girt bn. Evdn am-tam dihatine girtin, gulekirin, zar-za va unda dibn. Sbra sar bi seda, hezar evda ra b goristan. Kurd j bpar neman; hatine girtin, sirgnkirin, gelek b ser-berate n, unda bn, venegeryan. Gelek rewenbrn Kurd, y w dem j ketin dev wan rprsyan.

 

Destpka sala 1937-a di rojnama KOMNST da miqalek ap b. Sernivsa w b "Cessa ji Yektiya Nivskaran raqetnin". Li wur da derheqa Hecy Cind da j dihate gotin. endek nda w j ji kar derdixin 18- Adara sala 1937-a dikine hebs.

 

Ew dihate gunekarkirin bona br baweriy milettiy, bona ku Xalit Cell Zade, y "kontrrvolsyonr" di mala xwe da xwey kirib xebat c kirib (Xalit Cell Zad Kurd musulman b, ji zulma Tirkan revyab Ermenistan), boy pitgirtina Ereb emo y "kontrrvolsyonr", boy nam w tev Celadt Bedirxan hene (Heyf, ku ew name hema w sal hatine ewitandin), ji boy, ku ew serokatiy zdyan dike dij Yektiya Sovyt er-iltaxn din.

 

Salek di hebs da dimne bi pitgirtina hinek rewenbrn Ermen t efkirin. Pey efkirin ra j demeke dirj kar nadin. Bi navtiya nivskar mezin y Rs, Alksandir Fadyv, hildidine xebat.

 

Sala 1940- Hecy Cind, dsrtasya doktory ya ewln, bi tma "Ker Kulik Silman Silv" xwey dike.

 

Ji pey saln rprsya ra temamya ocaxn and kltra kurd, ku di Ermenistan da hatibn damezirandin, tne dadan. Kar bar nvc dimnin. Xebatkar wan ji hev bela dibin. Ronakbr hja bguman nabe, kar-bar xwe, bi hvya rojn ron berdewan dike.

 

Miqala xweye derheqa Hecy Cind da prof. ekroy Xudo wa dinivse: "Di v dema giran da Hecy Cind xebata xwe, ya zanyariy ltratry va b berbn, taqet bona anda me, xwe da ber giranya mezin, wek ocaxn anda me netemirin, bighjne rojn fireh".

 

Sala 1941-e hukumata Ermenstan bi spartina hukumata merkeziy qirar kir ku Elfabeya Kurdaye Latn biguhezin ser hm girafka Kirl. Ew kar sipartin Hecy Cind. Wextek kin da w ew kar pk an Elfabeya n aliy hukumat da hate qeblbn. ELIFBA n bi tp Kirl seva dibistan gund Kurda hazir kir sala 1946-a da apkirn. Bi v Elfb, ku heta naha deh cara ap bye, ne ku ten zarok Kurd Ermenstan, l usa j y Gurcistan, rspblkayn Asya Navn xwendin hn nivsandina ziman dayk bn.

 

Nv saln 50- di Ermenstan da dsa rojn xwe  seva pdayna and kltra Kurda hatin. Dsa dest bi apkirina rojnama RYA TEZE, axaftinn Radyoya Yrvanye herroj bn. Txnkma Kurdaye dersdar hazirkirn veb. Hecy Cind tev kar xwey hml bar van ocaxa j hilgirt. "Gava sala 1955-a RYA TEZE dsa weana  xwe  ji  pey  navbira devedev  du  desala  ra  berdewam kir. Hecy Cind tev hogir xwe, tnograf   nivskar Kurd Emn Evdal dersdariya me, xebatyn RYA TEZE kirin; wek em zanebna xwe ya ziman kurd kr bikin..." -katib rojnamy w demy cawdar prof. ekroy Xudo br tne.

 

Sala 1959-a di Akadmiya Ermenstanye zanisty da  Bea Rohilatzaniy t damezirandin. Li wir Hecy Cind 8 sala serokatiy Koma Kurdzaniy dike. Akadmiya Ermenstan j ji bo emek w y mezin dereca Kurdzaniy da zanebnn piral by xweykirna dsrtasyay nav Doktor Zanyarya flology didne w. Ztirek nav profsoriy j distne. Sal 1968-74-a di Fakltta Rohilatzaniy da ya Unvrstta Yrvan ya dewlet demek be Kurdzaniy veb. Profsor Hecy Cind li wur lksya zman edebyeta Kurda dixwend.

 

Profsor Hecy Cind, temamya jyana xwe pk folklora gel xwe kir. Bi hezara nimn w berev kir; ji undabn xilaz kir, derheqa pirsgirkn w ye tevliheve-ne eyan da lkoln zgeriy giranbaha ji me ra ht. Sala 1936-a w Emn Evdal FOLKLORA KURMANCA ap kirin. Eva berevoka avkanke zargotina Kurdaye nemirye iqas die qmet w bilindtir dibe. Eva berevoka, hela dema Komara Mahabad aliy Qaz Mehmed da bilind hatye qmetkirin.

 

Folklorzan eyan bi 5 cildan hikyat gel (sal cuda), berevoka MESELE XEBEROKN CIMETA KURDA, ku 800 rpel e (sala 1985-a) neir kir. Lkoln w ye giranbiha derheqa posa Dimdim, tevgirdann afrandinn kispr biryarn folklora Kurda ra, varyantn /axn/, Rostem Zal Koroxl li nav zargotina Kurda da, mtodolojya bna stran, efsane, rokn mraniy, n ay hwd...

 

Hecy Cind xebatn berbiav kirye di dereca zmanzaniya Kurd da, usa j gelek helbest kurterok nivsne.

 

Wext mirov kirina folklorzan mezin ra dibe nas, ecvmay dimne, ku mirovek awa karibye mrateke ewqas mezin pey xwe bhle:

- 15 kitbn folklorzaniy edebyatzaniy;

- 12 berevokn zargotin;

- 7 kitbn zanistiy y pdagogiy;

- 33 kitbn dersa;

-19 berevokn tercema;

- Romana HEWAR... (kurd, ermen, ris)

 

Kar barn w ji aly Yektiya Sovyt hukumata Ermenstan bi layq hatin qmetkirin. Ew hjay nav uxulban  Zanestiy  y  Emekdar  b, kjan didane zanyarn mezine bi nav deng. Usa j bi gelek ordn mdala va hatye rewakirin. L qmet mezin ew hurmet nav e, ku w dil gel xwe da htiye.

       * *

 

HEWAR kul jana gel  Kurd e, a bi dewr zemana. Bi jyana lek nivskar temamya nakok problmn nava gel da, sebebn btifaq, bindest hejariya w tne hol li ber xwendevana radixe.

 

Roman li ser qewimandinn by hatiye nivsar. Nevs ngarn roman tev j mirovn esl ne, qewm-pismamn nivskar in. Ew byr awa derbas bne, a qewmne awa hebne, usa j b zdekirin, reng awazn zde rokirye ser kaxz. W, mna rokbjek odan, bi zimanek delal, di derheqa kal-bavn xwe; la Spka da gil kirye. Heta nav evda, c wara, sal dem j neguhestye. Mirov b a  w roman dikare hesav bike droka Kurdn zd, yn la Spka, di dema nv sedsaliya 19-an heta nv sedsaliya 20-.

Bi nek derheqa oregerek orea Oktobr, y esl xwe Kurd, Frk Polatbkov da roman dest p dibe.*

 

Frk, dema orea Oktobr rist, li herema Sbr b ser berate unda dibe. Xwka w, Nr Polatbkova xizm w derheq da tu tit nizanin. Pey gelek salan ra serokatiya rspblka Ermenstan namek ji Rsyay distne. Nivskar nam, heval Frk ber, nivskarek Rs e; hv dike derheqa kal-bav, qewm, gund warn oreger mezin da melmetiya j ra binin.

 

Nivskar w caw dike firta roman droka kal-bavn Polatbkov ya la Spka li ber xwendevana vedike.

 

Sedsaliya derbazby da la Spka, ku esl nivskar j j t, dibe du pare. Malmezina wan, malbata axa perek va diqulibin ser ola Musulmany, xwe disprin dewleta Osmaniy bi hlandayna dewlet, bira-pismam xwe ye ser ola kevn tne xezev. Dest bi neheqiy, zulm tiragdya l dibe. Qewm-pismam hev teml nakin, dikevin qirka hev, dibine neyar. Yn ku ber n ay hev bn, xal-xwarz, ap-biraz bn, ke wan mal hev da bn, ser xwe li ber hevda didan, nan hev heram dikin, heta xra bav hev j naxwin, dibine "dn dijmin"... Gil dighje qirkirin. Tev leker Osmaniy, bi serokatiya mala ax r dibine ser zdyn Spk, ku qirkin. Jinek die piya wan laka ser xwe vedike davje ber py wan. Xreta miletiy dil ax da yar dibe, gura zapit Osmaniy nake, ji xwestina xwe poman dibe.

 

zdyn Spk dinhrin d wura jyan nabe, boy parastina ol heytiya xwe, bi zehmet direvin w war Qers, ku bin hukum dewleta Rs da b. Wura ji xwe ra gunda n dikin, dijn.

 

Dewleta Rris aly hinek xaln heq saniy da ji dewleta Osmaniy pdatir dmokrattir b. Wura zulma li ser evda ya seva dn-meshefa, milety ziman tuneb. Her kes karib aza, serbest ola xwe bihebanda, eyd-erefatn xwe derbazkira. Ev qewlana, bi heq j zdyan ra xilazbn bn.

 

L vira j zordar neheqiya novnk-quluxyn dewlet, axa begn Kurdan li ser xelq sade km nb. Vira j ruet, talan, diz xirav hebn.

 

Dewleta Rs mala Emerk Polat dike malmezina wan, Ely law Emerk j dike ax w l, pra j quluxy dewlet. Egt axay biray El ax, keeke dergst bi dest zor direvne. Dema revandin xwka keik t kutin. Seva w sc Egt du hevaln w sirgn Sbr dikin. Hevalek wur ji qewln sirgniy serma Sbr dimire. Hal Egt ax j giran dibe, mecbr dibe qewln zdty biteribne jineke Rs ra bizewice. Du law keek wan ra dibin: Frk, Baso Nr. Egt axa jin zarok xwe va vedigere gund xwe, Dgor. Civaka zdyan jinika xaparz qebl nakin. Jinik zarokn xwe hildide carke din pada die. Wura d zarok dikevne hal xirav. Egt axa dizewice. Nam ji Frk distne, ku dya wan mirye, zarok bxwey mane. Egt die Nr Baso tne. Frk, imku xwendin da bye, wura dimne. Ew j havna t cem bav, pa die xwendin.

 

Dest bi er Hemdinyayy Ewlin oren Rsyay dibin. Qewatn Rsan ji herem dikin, diin.Ew dimnin dev lekern Roma re alayn Hemdiyan da. Rojn re tn. zd dsa cihit dibin, direvne Ermenstan, li gundn zdyaye pala yay Elegez. Rva qira wan t. L bi rev ew xilaz nabin. Xnxur dighjne gundn Elegez. em bi xna evda dike. El ax bi cizaret dikujin. Koka zdyan t. Bi hezaran zarok tm dimnin, nava wanda usa j xudan v roman.

 

Tava orea Oktobr dide Ermenstan da j. la birndar dsa ser xwe da t, l Frk Polatbkov oreger usa j venagere...

 

Ev tiragdya kal-bav xwe, ku edek w j nivskar bi xwe bye, bi hostat tne li ber avn xwendevana.

 

Bi keser derheqa axa, beg, serokern qure, nezan, qafseqet, erf, edetn gele bkre zyandar nezan, xizaniya gel Kurd da dinivse. Mirov dema pirsgirkn roman da hatine bilindkirin dinhre, t bj y royn in; dsa ew neyar xwnrj in, dsa nav Kurda da btifaq, qeblat, nakok, nezan, dsa rev bez, kober, penabir... Roman da t gotin, ku xilaziya gel tifaq yekty da ne.

 

Ziman roman xwe gelr ye. Bi mesele, metelok, xeberok strann gelr roman hatiye xemilandin. Her gotinek li cy xwe da ne, by irovekirin, ret, tem sipartin zde, ew j qmet roman h bilind dikin. Ddem, sifet roman usa rind hatine ngarkirin, reng rew usa ba hatine kiandin t bj wneyn ya, gel, geboz, zozan, guhr gundn Kurdan e.

Ev romana delal destanneke edebyata Kurd Sovyt ye. Pwst e her Kurdek w bixwne.

24.11.1998

 

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2008 info@pen-kurd.org