(Fikireke
kurt derheqa pirtûka Þahînê Bekie Soreklî )
Dest
min de ne pirtûka nivîskarê hizkirî Þahînê Bekirê Soreklî
“Nemeyek ji bavê min re”. Pirtûk nu di nav weþenên Do de hatiye weþendin. Di nav berhemên pirtûkê de, berhema here
berfire û bala min kiþande ser xwe ya kû nivîskar pirtûk pê bi nav
kirîye.
Mêrxwesê
wî di navbera du cihana, du þaristaniya, du ola, du kûltûra de
sekinye, dilê xwe, ruhê xwe li ber mirovê xweyî herî nêzîk û herî
ji xwe dûr: rehmetiyê bavê xwe vekirye, bîr û bawariyên xwe, bîranîn,
dîtîn û ramanên xwe jêre pare vedike. Bav wek þimvol hatiye
hildan, bav gelê wîye, welate wîye. Mêrxwes nivîskar bi xwe ye, Þahînê
Bekirê Soreklî, xerîbê çil û sê salan, rêya bi hezaran kîlomêtra
ji bav, welêt, gund, axa pêþiyê xwe dûr, li perrekî cihanê
sekiniye û bi zimanê dayka xwe yê qedexe, ji dûrve welatê
xweyî nav qedexe re li dora heqî-neheqiyê, hal û wextê diniyayê, jîyanê
diaxive. Dilê wî, ruhê wî bûye du perçe,
ji herdu aliya jî nikare biqete.
Alîkî hisreta axa kal-bava, welat û gelê wî yê zêrandî,
bindest; qedexekirina ziman, nivîs û nivîskarî, heta du’akirina bi
wî zimanî jî wek sûc tê dîtin, erf-edetên fêodaliyêye berk,
olperestiya hiþk, binpêkirina mafan, ku bûye mercên nav û namûsa
malbetan, aliyê din hêlîna wîye nû, ya çiqas jî li nav weletekî
dêmokirasî, azadî û pêþdaçûyî de dijî, kes pêþyê nagre,
qedexe nake ku bi zimanê dayka xwe yê qedexe binivîse, bi zimanê
qedexe cihanê ra biaxive, derd-kul û gazinê xwe bilind bêje, lê dîsa
xerîbîye, xerîbî dilê wî dêþîne, dûrî zarotî û civaka
xweye. Ustyê mirovê xerîb tim li aliyê welatê wî da xar e.
“Derhanîna
keçekê ji gund hêsan e, lê ne derhanîna gund ji wê. Li
me jî weha bûye. Em ji welêt derketin, lê welat her di me da ma”.
Xweþ hatye gotin û heq hatye texmînkirin.
Alîkî
nivîskar malbeta rojhilatêye qedîm e, bi bizmalên edetan berk biheva
perçîmkirî, aliyê din malbeta “azad”, ku kare pirr rehet çêbe
û usa rehet jî bihedime”. Malbeta usa dibe berbi tenêbûnê, bêhevalyê.
Gelê me dibêje: “Tenêbûn kotîbûne”.
Di
nava her cimlê nivîskarê de keser heye, derd, êþa xerîbîyê, ku
bi mecbûrî bûye qedera wî, ne dikare destê xwe welatê xwe bikþîne,
ne jî hêlîna xwe ya li welatekî xerîb de çêkirî...Çiqas jî
dixweze ewledên xwe welêt û koka wanva girêde, bi nav û nasnemê,
bi bîranîn û çîrokan, bi carekê duda þandina welêt, bi kitêba
û wenêya nabe, pevgirêdan berbi sistbûnê diçin. Eger welatê wî jî
wek welatên xelkê azat bûya, çûyîn-hatin, pevgirêdan rehet bûna,
girêdan jî wa zu sist nedibû, dibe zimanê wî jî zarok hînbûna, wê
kêrî wan bihata...
Nivîskar
Rojhilatê, (welatê bavê wî yê dagerkirî-perçekirî jî navdane)
û welatê xerîbya xwe dide rex hev û bi keser gazinê xwe, þikyatê
xwe, sebebê wê xerîbya xwe, datîne li ber bavê:
“Were
binihêre çawa welatekî ku tiþtek lê nebû di nav du sed salan de
hatiye þênkirin û pêþvebirin. Û dû re vî welatî û herêma
welatê me lê bide ber hev, da bibînî çawa herêma ku Yezdanê mezin
hemî pêxemberên xwe ji bo guherindina bedkiryarên daniþtvanên wê
þandibûne hîn jî pêdîvî bi pêxemberan heye. Gelo wan pêxemberên
rêzdar, ji hizretî Adem bigire ta hitretî Mûsa, hizretî Îsa û
hizretî Muhemmed li wê cîhana bêdem û herdem derbarê danîþtvanên
herêma wan lê pêxemberî kiribûn de tiþtelî nabêjine? Gelo dezgehên
ragîhandinê li wur nînin ku bîr û rayên wanli ser tiþtên weha
ragihînin, yan gelo ragihandin li wir qedexe ye, yan pêdîvî pê nayê?”
Bi
rastî jî çima Rojhilat, ku bêsîka pêþdahatina þaristaniya cihanê
bûye îro biye cîyê þer û dewa, zordestiyê, neheqiyê, belengaziyê
û feqîriyê, þûndamayînê û dîktatoryê, çima evd warê pêxembera
hîþtî berbi cîyê din direvin ji bo heve azayî, parî nan, rastyê,
e’deltê ...
Çima?
Çima
pirrin. Nivîskar dixweze derheqa
wan çima de bêrewastandin
biaxive, bersîva wan çima
bide..
Helbet
kîderê evd, wura jî heqî-neheqî, girî û ken, hub û kîn, bûyîn
û mirin, dewlemendî û feqîrî. Jiyan usane. Jîyan bê vana nabe,
ewin qewlê jîyanê, ew di hemêza hevdanin û bi hevra dimeþin. Wandane
felsefa emir. Lê Rojhilatê de destên heqyê, edeletê, dêmokirasyê,
qewl-qirar û qanînan, xwedêtyê ku pêþya neheqyê, hovîtyê,
zordestyê biigrin bêhêzin. Bi gotina nivîskar ronaya ku pêxemberan
bi xwera anîne ku pêþya taryê bigre zehîf û bêtaqet e...
“Rojhilata Navîn, þûna
ku hemî pêxemberên Xwede lê daketine, da ku xelkê ji nav þevereþê
derînin û bigihînin ronayê, hin jî di rastiya rewþê de di nav þêweyeke
þevereþiyê da ye, hîn jî adilmendî di þûna stemê de dinale, hin
jî kom li dijî komê, carinê bi navê cenabê Xwedê jî, þer dike,
hin jî bi mîlyonan kes di nav gola belengazyê de jan vedireþin, hin
jî hêz dipeyive û yê mezin yê biçûk duxwe....ku li herêma Pêxemberan
mirov xwe di nav mirovan de diteqînin, û bi navê Xwedê”.
Wek
zyaretvanekî sondxwerî, evdekî bawarmend, ku here mizgeftê yan dêrê,
li ber sîmvol yan sûretekî pîroz bikeve li ser çoka usa jî nivîskare li ber bîranîna bavê
xwe rawestiyaye û dilê xwe yê bi hisret û gazinên bi salan dagertî
vekirye, giþkî dibêje, tû tiþtî venaþêre, tu surê navbera xwe
û bavê da nahêle. Gelo li vî halê welêtî perçekirî, bindestyê,
bimpêkirina mafa de sûcê civaka Kurd, kal-bava nîne, gunê bavê bi
xwe jî nîne?...Tu tiþtî nahêvþîne...
Di
her peyvê, cimle, fikrê de hizkirin û hizreta walêt heye li nav
keser, êþ û jana wîye xerîbyê
de pêçayî, tirsa roj bi roj, sal bi sal ji hev, ji qewm û welet dûrketinê,
undabûnê, helandinê .
Gelo
çima neme dewsa daykê bavê xwera rê kirye. Dê bêtir nêzîkî dilê
ewled e. Law tengasyê da bêtir dayka xwe jibîr tîne, derdê xwe jêra
gilî dike. Di nava edebyeta cihanê de jî mijara dê ji ya bavê pêþtir
û berfiretir e. Di mercên wa da ew cûre bêtir tê kêranîn...Lê
nivîskar hema despêka berhemê da dinivîse: “Em li ber dilê
hev û din nirxbilind bûn, lê em têr bi hev re nepeyivîn; em bav û
kur bûn, lê me hev û din nêzîk ve nedinasî”. “Nifþê
we zarotî di me da kujtibû...” “...lê dema bav û dayan bi bîr
dihînin, digirîn, ji ber ku girî di dema zarotyê de þerm bû”.
Nizanim
cîyê din çawa bûye, lê cem me, dema zarotya me de, di nav civaka
kurda de, þerm bû ku zilam bal dê-bav qewm û pismamê xwe, zarên
xwe hilgire, hizke, pê þa bibe, jêra bilîze. Wî edetî girêdana
navbera bav û zarokê de sist dikir, perdek dikete navbera wan,
kesayetya zarokê dihate bîrkirin, ew bawarî
xwe dida pêþ, ku zarr gerekê bavê xwe þermke, jî vekiþe, jê
bitiise... Ji alyê zarokê de bê bersîv pêkanîna
gotina bavê (rast bûya yan þaþ) civakê û bavê re qîmettir
bû ji fikir û xwestina zarokê bihîstin.
Dema
zarokê tiþtekî bêy xwestina civakê dikir, digotinê: “ Lê tu ji
bavê xwe natirysî? “ yanê “ Emê bavê te re bêjin”.
Evî
xeysetî valayîk di navbera ewled û bavê da çê dikir, Nivîskar, bi
keser wê demê ji bîr tîne û dixweze bav guh bidê...Êdî dema ew jî
gihîþtye temenê bavê dixweze wê valayê tijeke.
Ev
“neme” keser û gaznê Þahînê Bekirê Soreklî bi tenê nîne.
Eva xumukurhatina jîyana pirranya rewþenbîr û nivîskarên kurd e.
Xerîbî ji wanra bûye qeder, jîyana mecbûrî. Xerîbyê usa kirye ku
ew heroj (eger nema wa jî nenivîsin) fikrên xwe ve tim dê-bav, gund
û welatê xwe re ne. Ji pey xwendina vê “ nemê” vê berhema
delal, ya pismamê xwe Þahînê Bekirê Soreklî, min jî dixwest navê
xwe bin de binivîsya.
Berhem
bi cûrê monologê hatye nivîsar. Axaftina kure bavêra. Cûrê nivîsara
bedewetyê û rojnemevanyê tev li hev bûne, bi hev re bûne alîkar ku
fikirên wî zelal bigîhîjin xwendevanan.
Nivîskarî
û rojnemevanya vî ciwamêrî, pisporê nivîsara kurdî li hev temam
dikin.
Min
berê jî çend roman, kurteçîrok û nivîsên din yê Soreklî
xwendibû. Ji min re, wek xwendevanekî, berhemê wî timê jî xweþ û
balkêþ bûne. Romana “Veger” hevkî giran hate xwendin, lê ji pey xwendina “Nemeyek
ji bavê min re” min nikaribû fikira xwe negota...
Xwendevanên
hêja hûn jî “Nemeyek ji bavê
min re” bixûnin, wê we jî xweþ bê.
14.10.2009