|
Eskerê
BOYÎK QELENÊ SEFO(Kurteçîrok)
Qereman
kalekî bilindî, qemerî, simbêlmezin bû. Wî timê xweþyê xwe pîremêrên
gundê me dikir, bûyarên henek ji jîyana wan
bîr tanî. Dikenya, dikenya… kes jê nedixeyîdî. Teva qedrê wî
zanibûn û piþt wî va jî digotin: „Xweþ mêr bû, ha!...“ Çawa
payîz dest pê dibû, þev dirêj dibûn, cawmêrên mehela me, êvara, li
oda mala meda, berev dibûn, ku þevbêrka xwe derbaskin. Êvareke usa bû.
Bixêryê da kermê pêz sor bûbûn. Pîremêr li fêzê, ahil û gênc jî
binatarê rûniþtibûn. Kêfa Qeremên xweþ bû. Vê carê berê xwe da
Sefo. Sefo jî çaxê wî ra bû, lê jê emirtir dihate xanê. Pîremêrekî
jarokî, devkenî rem bû. -Kurxatî,-herd
lawê xatîkê hev bûn,- îþev çîroka þerê xwe û zîyê lawikaea gilîke,
kurxatyê min çawa da serê ziyê, pirtyê herî mezin jê guhê wî man,-
Qeremên bi ken dey li Sefo kir
û çevê xwe hazirara qurincand. -Êhhh,
Qereman, biterikîne, cîwantîbû, çû… Berê
hazira, teva kete Sefo: -Tu bidî
xwetirê Xwedê, me ya te û zîyê nebihîstye… -Naxweze
gilîke, ezê gilîkim, giþk wek niha di bîra min da ne,- Qerman berê xwe
da hazira, got û kenya. -Ne me
sond xwer, ku ew surr li nav me herdada bimîne… -Sonda
me seva wê demê bû,- Qeremên axaftina Sefo birî,- 60-70 sal derbaz bûne…Ka
hevalê me kê mane…Gilîke, bîranîneke xweþe, bira lawik þeva xwe
derbazkin. Sefo
texmîn kir, ku bi xwe gilî neke, Qeremanê bûyarê ji bîr bîne, hezar
tiþtî jî wê lê zêdeke, bikene… Qayîl bû. -Ezê
gilîkim Qerko! Ji pey ra jî tu gerekê ya xwe û box bêjî…Te tirê bîra
min çûye? -Çi
box? Boxê çi,-îcar hazira berê xwe dane Qeremên,-bavo, gele tiþt li
bin van pîremêrê me da hene… -Tu ya
xwe bêje, ezê jî ya xwe… -Ez û
Qereman þivanin, li zozana ber pezê Çavone. Em hela hê li welêtin, çyayê
Sînekê. Axatî-maxatya Çavo tunebû, lê êla meda zengînekî navdar bû.
Em herd jî xortin, beng-benga meye, þivanê Çavone. Çevê min li ser
remetya amojna weye. Ez korbim, remetya Sêvê pir bedew bû. Ji evînê halê
min tune. Sêvê jî minra naye raye. Çi dikim gumanekê nade min. Demekê
ez ketme pey, Zerîfa þêx,
rema Xwede Zerîfêbe, min avît navê.
Þêxê bi teherekî Sêvê anî ser rêya rast… Þuxul
çê bûye, soz daye, êvarekê, cara ewil, em gerekê rastî hev bên. Kes
xêncî Þêxêê nizane.. Qeremên ra jî nabêjim. Him devbelaye, him jî
Sêvê keçapa wîye helale, ditirsin kumreþyê bike, ser qîzapê qayîl
nebe, halê min lap xirab ke… Þev,
dema kivþkirî, min, xwe ji Qeremên vedizî, cûm. Kêf-kêfa mine, ji þabûnê
lingê min erd nagrin, tê bêjî li nav hewêda difirim. Gihîþtime tanga
konê bavê Sêvê, ecêveke giran, reþekî weke qelaxa sergîna, pêþber,
li ser rêya min sekinye, çavê wî diçûrisin, diheje û berbi min tê. Zîyaye,
reþê þevêye, dêwe, çiye, nizanim. Bira xêr-bêr ser weda bibare,
kevir-kuçik ser min. Porr li serê min bû jijûn, çokê min sist bûn,
qidûmê min þikest… Bi teherekî paþda revîm. Sibê min Sêvê ra caw
þand, giva Qereman þancû bûye,
kes li ber guherê nemaye, ez mecbûr nehatime… Usa çend þeva ji pey hev
diçûm, por-poþman þûnda vedigeryam, pojê cawek Sêvê ra diþand. Çi
bikim, çi nekim? Nizanim… Heyran, rojê kerê pêz berî pala çyê, li
tanga konê mala bavê Sêvê didim, rind dinhêrim tiþt tune. Þevê ew zîya
tê li ser rêya min disekine. Ketye guhê min, ku kurê Çavo jî çav
berdaye Sêvê, destê min erd û esman qetyaye. -Ruh têda
nemabû,- Qeremên navbirî da axaftina wî. Çavê wî zelal bûbûn, qulibî
bûn. Fikirîm: „Nexweþîke“ vî heye:
„Kuro, Sefo bêkêfî? Nexweþî?“ Lê na! Rojekê
jî dipirse: „ Qereman, eger þev dêw yanê zîya bê pêþya te bigre, tê
çi bikî?“ De hûn xeysetê min zanin, min jî bi laqirdî got: „Ezê lêxim“.
Pirsî: „Tê bi çi lêxî?“ Min got: „Pê çomaq!“ „ Ê,-pirsî
çomaqê tiþtekî li wî canawirî bike?“ „ Çomaq zexm be, giran be,
rind bidî nava herdu çavan, wê wî velezîne erdê û tê ser laþê wî
ra derbazbî ! „ Berê
min tirê eva laqirda dike. Paþê min tê derxist na bi dil dipirse. Min
texmîn kir, ku Sefo dizîva, ne li çiya kevirê hûre reþe mîna þûþa
hene, serê wan mîna kêra tûje, wan kevira top dike û serê çomaqê xwe
da dikute. Êvarê,
me pez anî guhere, nanê xwe xwer. Texmîn dikim tebatî nakeve Sefo. Fikirîm:
„ Hebe-tunebe surreke vî heye.“ Edî êmekî xurt þev derbas bûbû,
Sefo, lê: „ Qero, qatî pêzbe, ezê herim teselya konê me bikim, bêm„.
Ew çû, min dizîva, hêdî-hêdî, tele-tel da pey… Min
dîna xwe dayê, konê çi, halê çi, Sefo lap alîkî din va diçe. Gihîþte
perê zomê, tanga konê Hesenê apê min. Êdî min tê darxist nexweþya
kurxatîk çiye… Usane navbera wî û Sêva keçap da tiþtek heye.. Apê
Hesen jî li ber derê xwe çardareke bilind lê daye, kûpekî wanî mezinî
dewkilê yê bi heryê çêkirî- sirsûm, heye, rojê wur amojna min û bûk
pê dêw dikilên, þevê jî bilind girê didin, carcima malêye mezin davêjne
ser, herdu alyê carcimê dadiliqin, digihîjne erdê, sellê keþka jî datîne
ser, ku kes destê xwe nedê, Apojî cîyê xwe bindda datîne û radizê. Sefo
gihîþte wê tangê, sekinî. Ha pþda diçe, ha paþda. Ez jî ecêvmayî
lê dinhêrim. Êmekî xurt usa Sefo ha pêþda, ha paþda diçû, carekê jî
hema hicûmî ser sirsûmê Apo kir û heta wî hebû bi çomaq dayê. Bû
qirçîn-xûþîn û çardara çêkirî, sirsûm, carcîm li ser apê Hesenî
li bin da razayî da hedimî. Qûrîn ji Apo hat. Sefo jî heta wî hebû
banz da. Xirtoþe li seyên zomê ket, li ber guhera bû hêwarza rêncberan.
Bû teqe teqa tivingên þivanan. Se hatine Sefo. Pak bû seyên me bi minra
bûn. Seyê me û yên din gihîþtine hev, hev xeniqandin, Sefo xilaz bû. Gihîþtime
guherê. Hilkehilk Sefo ketye, rengê xwe avîtye. „ Kuro çi bûye?“ Lê:
„Qet“. „ Kuro te çima Kûpê mêrik xist, belkî di binda bihata kuþtin?“
Sefo destê minda zarî bû, got hal-hewalê wî, kûp, Sêvê eve… „
Sefo,- min gotê,- ev yek ne te kirye, ne min dîtye. Ad û qirarbe, ev sûrr
devê minra dernayê, ya te û Sêvê jî serîkê ezê bidime wê oxirê…“
Raste Sefo… -Welle
Raste! Qereman weke çiya piþta min sekinî… -Berbangê,-
dîsa Qeremên axaftina xwe berdewam kir,- ez korbim, remetyê bavê min
hat, got: „Dijminên me îþev avîtine ser mala apê te, xwestine Apo bikujin. Mherin, lawik hatine çika em çi dikin…“ Sefo
sipîçolkî bûye, kêrê lêxî xûn jê nayê. Çûm
ecêveke giran: du cîya serê apo þikestye, milê wî, canê wî tev heriþîne,
reþ bûne. Herd lawên apê min, destê wan li ser qema sekinîne, bavê
min ji wan xirabtire. Agir giþka diçe. Amojna
min û dayka min jî destê xwe tewar kirine, ew ji mêra hêrstirin. -Çi bûye? -Xwestine
Edê me bikujin… Yan îro gerekê koka me bê, yan emê xûna wan
firkin… Niha
lawik rabûne, apê Hesen inte-inta wîye, kirinê Sefoye þev têne ber çevê
min, nikarim kenê xwe zevtkim. Þika
wan jî li ser gundîkî me ye, evdekî am-tam, hîvyêne, ku ez herim bigihîjme
wan û em bavêjine ser konê mêrik. Pak bû lawkê bereka me pê ne hisyabûn,
yan na qetleke giran hazir bû. Çi bikim? -Þika
we diçe li ser kê?- min xwe nezanyê danî, giva nizanim dixwezin bavêjne
ser konê kê… Lê filan kes, emê
hema vê sehetê konê wî bidine bê…
-Kesî
dîtye? Þedê we hene? -Na! Lê
ew nîbe, kêye…Êdî neyarê me kêye? -Navbera
me û çavoya jî xweþ nîne, belkî…, - min xwest him kela lawika hevkî
sistkim, him jî çevoya bikime navê, ku rêya Sefo rastkim… -Na
bavo tu çi dibêjî, ya Çavo ez bi çavê xwe jî bivînim bawar nakim, ez
ber çevoya da sond duxum,- Apê Hesen axaftina min birî… -Xudê
mala we avake, wekî we kes nedîtye, tu îzbat-þedetî tunene hûne çawa
li ser mêrik da bigrin. Belkî mêrik haj pê tune, belkî yekî din kirye,
ku destê me û xelkê bike hev. Dibe sirsûm qels ûye þikestye, yan
heywanekî xwe lê xistye, welgerandye?... Ez
jî ji gotinê xwe ecêvmayî mam, evana jî hevkî nerm bûn, hatin konda rûniþtin. -Îþev,
carekê-duda bû xurtoþa sa, kurê apê minî mezin xeberdana min birî,-
þev, wextekê min bala xwe dayê, seyê ber guherê ewtyan û berbi kona
revîn, reþekî weke hirça ji nav kona revî xwe avîte gêlî… Hela min
fiþekek jî avîtê… -Duh êvarê,
Sefo jî minra got: „Min qeretûyê tevakî gêlî da dîtye, ez dibêjm
hirçe. Gerekê em haj xwe hebin…“ Ez pê kenyam, min go. „Li ber çevê
te harye xanê…“ Na tê xanê tiþtek heye, - min jî nizanim çawa
navbera me da çîroka hirçê çê bû… -Gunê
kesîkî negrin, hema hirç bûye,-apê min got,- eva çend þeve dora cîyê
min kiste-kist, mirte-mirt bû, min xwera nedidît rabûma… Kê zanibû bêxweya
hirçê… -Hirç
keþka jî pir hiz dikin,- amojna min kete nav axaftinê. -Nayê
bîra we, wê salê hirçê keþkê obê giþk nebir?... Xulese,
hazira tiþtê bûyî û nebûyî
derheqa hirçê da gilî kirin. Gune Sefo
avîtine ser hirçê… Tiþtekî xêlif tê heye, Sefo? -Na,
wele, her tiþt raste,- Sefo qayîl bû,- gelî cawamêra, ew qeratû li ber
çevê min bûbû weke zîya, dêwa. Herdu sellê keþkaye wek du çevê
mezin li ber zeraya hîvê diçûrisîn û bi dînayî li min dinhêrîn. Lê
dema li ber bê carcim dihejya, min tirê hicûmî min dike, ji tirsê ew bû
ziravê min biqete…Hezar fikir serê min ra derbaz dibû: Êdî gornepiþîk,
êdî reþê þevê, pîren merivxure sêrbaz, zîya, dêw… De kevirî
qulibîbe, kal-pîrên wê dewrê jî, hema mal da rûdiniþtin, li cem
zaroka dest bi gilyê usa dikirin. Evîntî
ji her tiþtî zortire. Min teyax nedikir.Dil ez dikþandim, ew ji li ser rêya
min sekinî bû. Sêvê jî gotibû: „Îþev hat, hat, nehat êdî bira
min ji dilê xwe derxe“. Xemoyê lawê Çevo jî, ji maleke zengîn, cilê
baþ lê, hespê kumeyt binda, dora konê bavê Sêvê diçû- dihat, Sêvê
dinhêrî. Ji kumreþyê ez lê bûm biteqim. Cîyê sebirkirinê nemabû…
Û min dayê… Xwede, roja din Sêvê jî destmala min paþda þand, eva ya
min. De îcar tu ya xwe û ya box bêje… *** Çavoyî
dewletî bû. Apo jî hevkî hebûk civandibû, weke 60-70 serî pez gîhandibû
hev, dixwest 30-40 pez jî qelen ji Çavo bistîne û hesavê pezê xwe
somerekî derbastir bike. Çiqas Çavo zengîn bû, ewqas Sefoyî kesîb bû.
Xatya mine feqîr, sê-çar zarokê hûr stû da, jinebî, xebatçî jî tek
Sefo, wê qelenê giran ji ku banya? Apê Hesen jî timê digot: „Meriv
konê xwe datîne, gere here dewsa konê zengîna dayne“. Bextê
Sefo ra navbera bereka me û çavoya tune bû. Merivatya me gundda pir bû,
min jî hêlan dida lawika. Giþk rabûn û gotine apo: „Te Sêvê da kurê
Çavo, bizanbe ya me û te çû“. Çavo
jî dît kar xirabin, da zora malê dinê. Herroj buxçek tije þekir, fêkî,
îçke dikir, giva dihate dîtina birakê xwe. Navbera wan roj bi roj xweþ
dibû. Sefoyê belengaz jî li ber çavê min dimaþya. Çavo
pê hisya bû, ku lawkê me qayîl nînin, ketibû xîretê û ji bo qelenê
Sêvê, dizîva sozê sed pezî dabû Apo. Apo jî dema
derheqa qelenê usa giran da bihîstibû, lawên xwe jî dabû qayîlkirinê
û soz dabû Çavo. Lê, ku mirovatya me ji Apo nexeyîdin, Çavo ra qayîl
bûbû, ku êvarekê bira Xemoyê lawê wî çend hevala va bên, Sêvê
bivin, giva revandine… Lawik êdî nikarin tiþtkî bêjin. Keçe revyaye,
çûye. Dibêjin: „Reva jinê, edeta dinê.“ Rojekê
Sêvê hate mala me, melûle. Em herd jî tev mezin bûne, wek xûþk û
bira ne, got: „ Qero, hal-hewalê min û Bavo eve… Giþk min da ketine
dixwezin Xemoye devgenî ra bidin revandin.“ Min
jê pirsî mêla wê alyê Xemoye yan Sefoye? „ Eh,-Sêvê keser kiþand,
- kê devê min dinhêre?“ Min
tê derxist dilê wê li ser Sefoye. „ De wekî usane,-min gotê,- here
malêra qayîlbe. Lê þeva revê cabê bide min. Birê weyê ji wera rêkê
bibîne.“ Êvareke
tarî bû. Min û Sefo, du hevalên xwe jî dan ser xwe, çûne ber derê
Apo. Min jî anye, cilê xûþka xwe yên bedewe reng-rengî li xwe kirye,
serê xwe bi desmalake sor girê daye, temezîke mezin jî avîtye dora guhê
xwe, dêmê min nayê xanê, bûme
keçeke bedew. Min xwe hewþa Apo da veþart. Lawika kirine fîte-fît. (Apo
û Çavo usan ji hevra qayîl bûbûn)… Min texmîn kir, ku hundur da jî
hîvya fîtînê ne. Çawa lawika kirne fîte-fît, derî hêdî vebû, Sêvê
derket, derî dîsa hate dadan. Sefo, lawikava Sêvê kirne nava xwe birin,
ez ketime quncê ber dêrî, sekinîm. Demekê þûnda, çend qeretûyê din
hatin…Dengê fîtîna wan ew mehele hildaye…Xemo û hevalê wî bûn: -Sêva
min, ruhê min,-Xemo milê min girt,- lawikno em çûn! Niha
rêva heneka min dike, destê min paç dike, dixweze min hemêzk… Xidîka
min tê, ewe bibe pîrqîna min bikenim. Ancaxî xwe zevt dikim. Ez
birme malê, nav jina… Xanê bû rind karê xwe kiribûn. Keç bûk û jinên
çavoya giþk li hev civyabûn, dora min govend girtin, lîstin… Mêr çûne
odê. Hev diçin-tên. Odê da kêf bû, texte þayê danîne, kakekaka wane
distirên. Keçika xastin min bikine govendê, ez ji cîyê xwe ranebûm,
Jinê sere ji pey hev hatine rûyê min. Ez giva bûktyê dikim, xwe dûrî
wan digrim. Min sere xwe pêçaye, ku tê dernexin… Ji bextê min ra ji
mal tije dûyê çirê bûbû, ancaxî hev didîtin. Wextekê
Xemo hat, gote xûþka xwe, ku destmalê ji ser dêmê min hilde, min bike
govendê… Min rind destê wê qurincand, ew ji xwe dûr xist. Destê wê
êþya: -Bo,
heyran Xemo dergîstya te gura
me nake. Were yekê-duda bidê,
ez pê nikarim. Bere-bere
jin derketin ez û Xemo tenê man. Xemo çira anî danî nêzîk û rex min
rûniþt, ez hemêz kirim û hêdî-hêdî temezya ser dêmê min da alîkî…
Gava çav simêlê min ket, çav lê fire bûn, bîna wî ma, çevê xwe
bawar nake, çavê xwe nêzîkî dêmê min kir. Min got: -Pixk! Bû
qûjîna wî, ji cî veciniqî: -Bavo,
bavo! Ez
ecele ji cî rabûm Ew ser piþtê nava makê dirêj bû.. De Qeremyn
banzde… Heta
çavoya meselê serwext bûn min xwe xilas kir… Apê
Hesen jî, arxayîn ku Sêvê êdî çûye, û wekî bereka me jî surra
navbera wî ê Çavo da nehisin, heydade lawkê me xistibû, evana jî dabûne
çomaqa, bi qerebalix berbi mala Çavo diçûn. Mirovê çavoya jî ku ketibûna
dû min hema nava gund da rastî hev
tên… Herd alî li hev diqelibin û didine hev… Heta mesela reva Sêvê
hev didine serwextkirin serê sê-çara diþkê… Sibê
bavo bezya min, Apo kurava lêne min û Sefo bikujin. Çavoya him ji þermê
mal dernayên, him jî pey me herda digrin ku heyfê hildin. Pîrqe-pîrqa
gundyane dikenin… Wê
zivistanê wana xûna me xwerin. Qenc bû xatya min jineke mêranî bû. Ez
jî navê da bûm…Yan na xilazbûna Sefo tune bû. Qelen jî tune, þivantî
jî tune.. Usane kurxatî ? -Qereman
nîbûya herd alya jî wê ez bin pîyê xweda kutakirma…Paþê ecêv hate
serê me. Qerko te destpê kirye, tû jî berdewan ke, sohbeta te xweþe… *** Rojekê,
rêva em rastî cwamêrekî hatin.. Pirs-pirsyar me sebebê hatina xwe jêra
gilî kir. Wî þiverêke nava çîya nîþanî me kir: „Li vê rera kûrî
nava çiya bin. Êvarê hûnê bigihîjne gundekî. Wê þevê gund da razên.
Gundê din dûre, rêyên qenc tunene, daristan û gelîne…Gur û hirç jî
wek keryê pêz gigerin. Gunde ewlin yê Evdal begêye. Ez þêwrê nadime
we, ku hûn li wur rêncberyê bikin. Beg evdekî neheq û dexele, êzdiyan
jî hiz nake, neve-neve dibêjin em êzdîne. Hûnê dêstda perîþan bin.
Roja din, êvarê hûnê bigihîjin êla Kerem axa. Axayî reme. A, bal wî
cwamêrî ji xwera bixebitin, hûn poþman nabin. Me
xatirê xwe ji cwamêr xwest û ketine þiverê. Rêya li nava gelî û
daristanara, em pir çun, êdî ro diçû ava ji dûrva dengê sa hat, dû
ji bixêryên oda bilind dibû, bîna nên û xwerinê me tesele bû. Evdê
birçî bînê zû hildide. Nêzîkî
gund siyarekî wek hirçayî gir, ku dibû
50-55 salî, hespekî gotina we siyar, qet nizanim ji ku hat gihîþte
me: -Gelî
birazya, tê xanê hûn xortine xerîbin, hûn diçine ku? Me
got, hal-hewalê me eve. Eslê
me, êla me, navê me pirsî. Me lap navne din da: -Em
birane, navê me yekî Efoye, yê dinê: Cefoye. -Ez jî
Evdal begim. Bextê we lê daye, þivan min lazimin. Weke þesid-hefsid pezên
mine stewr hene. Sibê da gerekê derxine çêrê. Tê xanê hûn jî
esilzadene. Apê weyê heqekî gotina we bide. Sibê da ezê kerê pêz bispêrme
we. Min
û Sefo hev nihêrî. Em nizanin çi bikin, çi cawa wî bidin, çi menyê
bigrin, ku yaxa xwe dêst derxin. -Ha
gele birazya hûn çi difikirin. Pezê min gerekê li çiyê bê xweyîkirin,
heta serê payîzê havînê. Wî çaxî ezê giþkî bivim birfoþim, heqê
we jî bidim… De hûn heqê xwe bêjin? Ez
fikirim heqekî usa bêjim, belkî ji wî ra dest nede, destê xwe ji me bikþîne.
Min hesavekî pir giran got, ku bawarkî çar-pênc cara ji heqê þivanên
cem me pirtir bû. Sefo ecêvmyî lêva xwe gest, min nihêrî. -Tu pir
dibêjî lê ez qayîlim,-. Beg qayîl bû,- îro rehet bin, sibê da herne
ber kêrî. Nanê we jî sutyê min. Sefo
destê min qurincand, dizîva serê xwe hejand, ku qayîlbim: „Xêra Xwedê
ye, meriv risqê wa ji destê xwe dike?“ Em
bûne þivanê Beg. Beg
pir dewletî bû… Çiqas dewletî bû ewqas tima bû. Xwerina meye rojê
çend nanê ce, hinek toraq û dewê sirsûm. Çar
jinê wî bûn, birek zarok. Hemin temamya jin-mêrên gund jêra carîtî
û xulamtî dikirin, destê wî da dizêryan. Gund
kasîb bû, xêncî cê tiþt erdê wûr nedihat. Digotin zivistana wer dirêje,
havîn kine. Cîyê wan hema zozan bûn. Pêwîstya derketina zozana tunebû.
Dora gund qûç û newal, mêrg-çîman bûn, giþk cîyê çêrandina
sewal. Tenê kerê pezê stewr, ku em berbûn, þande kûraya çîyê. Ew
der weke rêya denekî dûrî gundê Beg bû, sînorê erdê wî û Kerem axê
bû. Heta 50-60 hespê wî jî hebûn. Hesp jî anî wur û xweyîkirina
hespa jî kire ustyê me. Çend
roja carekê, çend xulamava dihat, nanê me tanî, teselya hespa dikir,
hespê bin xwe berdida, hespekî din zîn dikir, banz dida li ser piþta
hespê û heta jê dihat dajot. Sîyarekî xurt bû. De
xortanî bû, hewasa me jî hespara dihat. Me keryê pêz berdida nava mêrga,
hesp digirtin, tîmar dikirin, wan syar dibûn û dajotin. Hesp hînî me bûbûn.
Navbera
erdê wî û Kerem axê da gelîkî ne ewqas kûr bû. Alîkî guhera me bû,
alyê din guhera pezê Axê yên sitewr bûn. Du xortê wek meye sivik jî
li ber pezê wî bûn. Navbera me û wana pir xweþ bû. Em bûbûne weke
bira. Ebûra me ser wan bû. Em qatî hev bûn. Xulese
çendek ma wedê me xilasbe, em heqê xwe bistînin, vegerin.
Me kerî bi çavê xwe ra xweyî kirye, nehîþtye serê guhê pezekê
xûnbe, ji xurtbûnê nire-nir ji hogeça tê. Beg jî tê pesnê me dide,
xweþ-xweþ bi mera diaxive, laqirdya dike. Pojekê
jî diþa Beg hat, pesnê me da û got: -Na hun
xortine xurtin. Þîrê we li we helalbe. We pez rind çêrand.
Apê weyê tiþtekî wera bêje. Alyê gêlîyî din dinhêrin, guherên
Kerem axê ne. Þevekî bikevnê, weke sed pezî jê birkin, bînin.
Netirsin, apê we piþta weye… Min filan-bêvanê Kerem axê wa-wa kiro… Em
ketine halekî dijwer. Nemerdtya usa me nikaribû bikira. Çendekî
din dîsa Beg gotina xwe kire bîra me: -Ha,
birazya we tiþt nekir? Me
got giva sirê neketyê. Herþev çar-pênc mêr têne nobedarya guherên
wan. -De,-
got,- ez wer a dibêjim hûn pezê wan bînin, yan na ewê pezê me bivin.
Pez birin hûn ji destê min xilas nabin. Em
li ser xwe û mirovên Kerem axê guman bûn. Bihatana li ber çevê me kerî
giþk bibirana me bihar nedikir. Ji bo wê çendê jî, em arxayîn bûn, me
gotinên Beg ji ber tiþtkî hesab nekir: „Bira Beg ha ji xwera bêje, çend
rojên me manê. Emê heqê xwe lê bistînin, herin. Çî me xiravya
usa…“ Rojên
meye dewyêne. Kêfa Sefo xweþe, dikene, laqirdya dike, wek zaroka þa
dibe: „ Rind ji mera hev hat, Qerko, îsal emê qelenê Apo bibin, bidinê.
Emê li hev bên, saleke din, silametî, dîsa emê bêne cem Begê xwe seva
qelenê te…“ Hercar
Beg û xulamên xwe berbang da dihatin, lê wê rojê, berê êvarê ew û
xulamek tenê hatin. Nanê me da me. Me hespê wî guhest. Weke sed hogiçî
ji bo firotinê veqetandin, ku xulam bive gund… Hogeç
li nav wan mêrg-çîmana da xurt û har bûne, vîyalî-wîalî direvin,
xulam li wan nikare. Beg hespê xwe syar bû çû, gote min ku ez alî xulêm
wî pezî rasterê bikim… Me
pez gîhande nêzkaya gund, ez vegeryan. Heta gihîþtime guherê êdî nîvê
þevê bû. Min guherê nihêrî, ecêveke giran. Min ji çavê xwe bihar
nekir. Derê guherê vekirye, pez bela bûne, Sefo jî tune. „ Sefo, ha
Sefo! „ hewar gazya mine… Vi alî geryam, wî alî geryam, ji guherê
hevkî dûr newalê da min texmîn kir deng tê. Gihîþtmê eva Sefoye.
Dest û pî, çavê wî hiþk girê danê pînek jî kirine dêv, devê wî
jî girê dane. Sefo xwe erdê vedigevizîne ku ji girêdanê azabe, lê
nedibû. Min
ben birrîn, Sefo rabû, sekinî. -Sefo
çi bûye? -Çi bûye,
çawa hûn çûn, parava milê min girtin, ez avîtime erdê, dest û pîyê
min, çavê min girê dan, pîne kirine devê min, pez birin. -Kê bûn,
te kes nas nekir? -Na,
min kes nas nekir. -Se jî
ne ewtyan. -Na, sa
dengê xwe nekir. -Usane
merivne nas bûne… Em
herd wan qûç û newala ketin, bû hêwarza me, cwamêrê ber pezê Kerem
axê jî hatin hewara me. Me pez top kir, hesav kir, kire guherê. Sî hogeç
biribûn. Tarîberbang
bû Beg, xulamên xwe va hat. Em ecêvmayî man: „Vî ji ku bihîst, ku
ewqas zû hat?“ Beg
nebêjî, gurekî har bêjî, edî mecal neda me, çêr, êtî… -Ew
jî qencya min. Bêeslên kurê bêesla! We pezê min kuda þand? Du roja
wede didime we, we pez anî, anî, yanê na ezê çermê piþta we rakim… Kulmek-dudu
jî avîte min û Sefo. Paþê
vegerya berbi xulama: -Kuro
Misto, Feyzo ji vir hada hun vî pezî xweyîkin, nehêlin ev kopoxlya nêzîkî
kêrî bin.Bira herin, bigerin, pezê min bînin, heqê xwe bistînin,
bicemin herin. Destê
me hewa ma. Em li wan gund û obê dorê ketin, cîk nema me nehîþt. Pez
tune û tune. Merivê
xêrxwez ji mera gotin: „Hûn çi digerin? Ewî xexa birye, hûnê ji ku
bibînin? Ewî ev yek anye serê ewqasa…“ Xulamê
wî ji mera gotin, ku Beg gotye, ziyana dane min pêþ heqê wan va, bira
van dera bihêlin, herin, yan na halê wanê xirab be. Nû
me tê derxist çima Beg zû heqê mera qayîl bû, çima dixwest em û þivanê
Kerem axê bikirana dijmin, çima berêvarê hatin, ez pêz ra þandim… Em
rabûn çûne cem. „Beg,-me gotê,-em temamya salê dil-can tera xebitîne,
me kerê pezê te weke çavê xwe xweyî kirye, sutyê hêsîrê ne xar, çavê
wan li rîya meye, heqê me bide em herin. Beg
wek gurekî har ji cî rabû, da qamçi û rahîþte me herda, heta qewata wî
hebû em dane ber qamçîya. Ji þewata derbê agir ji çavê min pekyan,
min xwe nêzîkî wî kir, fesal lê stend destê xwe kire xeneqê û heta
min hebû givaþt, qamçî ji dêst ket. Xulamê wî hucûmî me kirin, ew
ji destê min derxistin û gihîþtine me herda… Bira xêr-bêr ser weda
bibare, kevir-kuçik ser me herda, dereke sax me herdada nehîþtin. Em bi cûrekî
nav wan derketin û revyan. Xwedê
tu heqyê neheqyê nedî. Me patka xwe xurand, lêdayî, di nav xûnê da
mewicî ji gundê wan derketin. Demeke xurt me serê xwe kirye ber xwe û
dimeþin. Qewata me li wan da naçe. Em du xort, ew gundek, emê çi bikin?
Wextekê Sefo sekinî û got: -Qero,
tu here bigihîje malê. Ez pirr ji birayê xwe razîme. Seva min çi ji
destê te hat te kir. Eva zevta te jî dere. Xwedê bira roja evdê wek mine
sêwî, belengaz reþke, ku reþ kirye. Tiþtek ji min ra li hev nayê. Ezê
bême mal çî? Ser gulê sor. Ne qelene, ne tiþte. Bira Sêvê here bigihîje
mala bavê xwe, mêrke. Minê hema niha xwe vî gelî da bavîta. Lê gerekê
berê Beg bikujim, hemin gelî heye, heye. Sefo
li ser kevirekî rûniþtibû, hêsir jî çava dibaryan. „Bi
rastî jî,- ez fikirîm,- Evdal beg wa neheqyê li me bike û lê
bihele…Na emê heyfa xwe hildin, paþê birevin. Ne kes me nas dike, ne jî
zanin em ji kune, ku bikevin pey me…“ -Hûn
wa Sefo nenhêrin, ha. Sefoyî xurte. Sekinye dibê: „ Ez gerekê bi destê
xwe Beg bikujim.“ Ez
li ber dilê Sefo da hatim. Me þêwra xwe kir, çi bikin- çi nekin, berê
me qirar kir hema wê þevê bikevne mala Beg, Beg bikujin, paþê me go em
agir berî lodê wîye gîhê, qelaxê sergîna û mala wî din…Pirs qelen
bû… „ Erê me ew yek kir lê kara me wê çî be? Emê dilê xwe
rehetkin, lê Qelen?“ Me biryar da bikevin guhera dewarê Beg, çend çêleka
derxin û bibin. Heta sibê ew pê bihesin êdî emê rêya xwe biqedînin.
Bextê mera gavan razayî bûn. Me weris avîte serê du noginê baþ, fesal
ji guherê derxistin, derê guherê dada… De bajon. Me berê xwe da alîkî
usa, ku pê bihisin jî, kes nafikire qesta
wî alî bike. Niha, nogin xwe ba gikin, dijwer tên. Xûdan ser me ketye.
Me jî xûna xwe daye ber çavê xwe, dajon. Niþkêva li pey me bû
repe-rep, tepe-tep. Me nihêrî, taryê da reþekî weke zinarekî, toz û dûman
jê quloz dibe, bore-bora wî ye berbi me dibeze. Boxê garana Beg bû.
Heywanekî har, meriva dixist. Me zû-zûka werisê ustyê nogina zinêr va
girê da, revyan rabûne ser zinarekî bilind. Box
gihîþte nogina, dora wan çû hat, mîna evîndara çavê hev, devê hev
alastin. Box bi suturyê xwe
xwest werisê me pê nogin girê dabûn biqetîne, nikaribû, weris kire devê
xwe, çût-cût, qetand nogin da ber xwe, berbi gund çûn. -Ya
xêr ev bû,- me herda bi hevra fikira xwe got,- me nikaribû nogin dûr
bibirana… -Qero,-
Sefo dey li min kir,- em çima naçine dora hespa. Him sê-çar roja kes haj
hespa tine, bêxweyîne, him jî emê xwera wan syarbin herin. Heta pê
bihesin emê êdî xwe undakin. Wê
þevê em gihîþtine tanga hespa. Roj me zaxeke zînêr da xwe veþart. Zax
li alyê gêlîyî dinê bû, usa ku guher pezê Beg rind dihat xanê. De em
çend meha li wur bûn, me ew der qulbiqul zanibû. Nîvro,
Beg dîsa çend xulamava hat. Ew me navînin lê em wan rind divînin û
dengê wan dibihên. -We
dît Begê we çi anî serê wan herdu kûçika… Usa çûn qet îz û toza
wan jî nayê xanê. Me
tê derxist gilî derheqa meda ne. Wana eþq-eþq bûyarê wê þevê ji bîr
tanîn, bilind-bilind dikenyan. Ji bîr tanîn, çawa Beg bi xwe ji parava
Sefo girtye, çavê wî, dest û pîyê wî girê dayê, pezê undabûyî
birine ku? Çawa nobedar sekinîne ku pez unda nebin. Bi
gilîkî li ser êþ û bêbextya me, mêrika henek-laqirdyê xwe kirin,
kenyan, hespê Beg guhestin û çûn… Me
jî bi weris du hevsar çê kirin. Dema êdî þivanên dewsa me kerî
kirine guherê, ker bûn, em jî hêdî-hêdî berbi hespa çûn. Hesp hînî
me bûbûn, ji me nedirevyan. Me tim destê xwe da xwê dida wan. Li nav
revo da du mihînê baþ hebûn, her yekê cenûkî yeksalî jî pey bû. Em
timê wan mihîna syar dibûn. Me mihîn girtin, hevsar avît serê wan. Ez
yekê, Sefo jî ya din syar bû, de bajon. Em
wek bayê bobelûskê mihîna dajon, herd cenû jî ji pey me tên. Wextekî
þevê me bihîst ji pey me dengê lingê hespa tê. Me piþt xwe nihêrî:
„ Dîsa tiþt neyê serê me?“ Me nihêrî hespekî jî daye dû me tê.
Me þirît avîte sutyê wî. Li nav hespê Beg da hespê þivêta wî tunebû.
De bajon. Wê þevê, bawarkî me rêya du roja qedand. Berbangê
em gihîþtine daristanekê. Em kûrî nav daristanê bûn. Cîkî telde,Kanîk
hebû, ava zelal jê dikþya, çêra hêþîn dorê davvîte çoka mêriv,
me hespê xwe av dan, tewilandin, hevkî rehet bûn. Payîz bû daristanê
da mêwê beyanî pir bû. Em jî birçî. Me sêv, tirþik, karçîn
tov kirin, him me dixwer, him ji me torbên xwe tije kirin. Bin dareke gûzê
da gûz qalçika va ketibûn. Cîkî –duda me þanê hingiv dîtin. Bi gûza
û hingiv em têr bûn. Ça hevkî bû tarî, em hespa sîyar bûn û me
ajot. Usa þeþ-heft þeva em çûn. Me texmîn kir, çiqas em ji gundê me
çûne berbi gundê Beg, îcar em ewqasî ji gundê xwe alyê dinva çûn.
Êdî em natirsin. Roja bazarê me ajote sûka bajarê Gumuryê. Bikirçî
pir bûn. Me hespê xwe bihakî baþ firotin, qelenê apê Hesen berîka
meda rêketin berbi malê. A, eva jî çîroka me. *** Ji
qelenê qîza ne kesî têr xwerye, ne zengîn bûye, nê jî jê xêr dîtye.
Çi ku me ji firotana hespa qazanc kiribû Apê Hesen giþk, quriþ-quriþ
ji me stend, bi wî pereyî pez kirî… Sala
din dinya li hev ket. Leþkerê Roma reþ dakuta herma me. Em revîn
Ermenistanê. Pezê Apo tev rêda qir bûn, ji xelayî, nexweþya, zulm û
zora salên hîjda nefer jî tev çûn, ax û berê sar, Apo tenê ma. Ew jî
hat gihîþte Sêvê û Sefo. A,
bavo ev jî çîroka qelenê Sefo.
|
copyright © 2002-2008 info@pen-kurd.org