Raporta Konferansa li ser Şêx Fexrê Adiyan
Telim Tolan Dr. Eskere Boyik
Ji 31`ê Cotmehê heya 2 ê Mijdarê, sê rojan, li Mala Êzdiyan ya
bajarê Oldenbûrgê (Elmaniya) Konferansekî çandî û zanestî bi
tevbûna gelek zaniyar, nivîskar, lêkolînvan û rewþenbîrên
Kurd yên bi nav û deng hate derbaskirin.
 |
Mijara
Konferansê Şêx Fexirê Adiyan, hîmdarê felsefe û edeba Kurdî bû. Rast e di 30-40 salên dewî de hindek zaniyarên Kurdên Êzdî xebatên hêja di wî werî de kirine (ji ber devên a lim û qewlvanan nivîsandine, berevkirine û weþendine) lê belê ew ji goveke Êzdiyatiyê teng derneketiye, ji lêkolînên kûr re nebuye bingeh û ji guhdana edebyetzanîna kurdî û cihanî re ji derve maye. |
Berî 9 mehan komîta amadekar ya vî Konferansî bi þêweyekî
vekirî zanyar û pisporên Kurd vexwendî wî kir û pêþniyaz
kir, ku ew bi lêkolînên xwe ve beþdarî Konderans bibin. Gelekan
ev pêþniyaz rind û baþ dîtin û 17 gotarên hêja ji bo
Konferans þandin
Bi kêlîkeke bêdeng ji bo cangoriyên 72 fermanan, ji bo cangoriyên vê
dema niha û ji bo cangoriyên Kurdistanê û bi Qewlekî yê Şêx
Fexrê Adiyan ji hêla qewlbêj Merwan Bapîr Konferans hate
vekirin û beþdaran dest bi xebata xwe kirin.
Serokê Malê Têlîm Tolan kar û barên Malê nirxand, derbaskirina
Konferansekî wisa bilindî û qîmet dayê û bixêrhatina semînarvan, mêvan
û tevbuyên Konferans kir û got: „Heke em îro bi kûrayî
dîroka Kurdan lêkolîn bikin em dê bighîjin wê rastiyê ku fer e navê
Þêx Fexrê Adiyan di eynî rêza Edebzanên mezin yên Kurdan Feqiyê
Teyran, Melê Cizîrî û Axmedê Xanê bê hildan. Û jiber ku Þêx Fexrê
Adiyan bêri wan zaneyan hatiyê cihanê, ew e hîmdarê felsefe û edeba
kurdî. U careke din eþkere dibe ku Êzîdiyatî koka Kurditiyê
ye!"
Di Konferans de 17 gotarên giranbuha ji alyê piþporên
zanyar yên vê bawariyê hatine pêþkêþkirin. Roja yekemîn
bi gotarên nivîskar Dr. Eskerê Boyîk û prof. Dr. Celîlê Celîl
(Austriya) hate vekirin.
Roja duyamîn û sêyamîn bi navê birêvabirya Malê bixêrhatina
mêvanan hate kirin. Cîgirê serokê Malê Şihap Dag û endemê Komîta
birêvabir û rewþenbîrî Kazim Oba bi axiftinên xwe giringbûna vê
mijarê careke din bi þêweyekî teybet anîne ser zimên. Nivîskar
û lêkolînvan Pîr Xidir Silêman (Dihok), Dr. Xanna Omerxalî
(Russiya), lêkolînvan Bavê Azad, Dr. Zûrabê Bûdî Aloyan, nivîskar
û lêkolînvan, Resen Hesen Cindî ( Dihok), lêkolînvan Hecî Elo, nivîskar
û lêkolînvan Bedel Feqîr Hecî, nivîskar û lêkolînvan Şewqî
Şemo Îssa, nivîskar û lêkolînvan Îdo Babaþêx
(Dihok), nivîskar û lêkolînvan Kerîm Silêman (Dihok) gotarên xwe pêþkêþî
beþdaran kirin û pirr danûstandin û guftego li ser wan çê bûn.
Emê nêzîk van gotaran di pirtûkeke teybet de biweþînin.
Ji hindek sedeman nivîskar Dr. Tosinê Reþîd (Australiya) û sazbendzan Dr. Nûra Cewarî (Australiya), nivîskar û lêkolînvan Xêrî Bozanî (Dihok), nivîskar û lêkolînvan Seidê Silo (Dihok) û nivîskar û lêkolînvan Kovan Xankî (Dihok) nikarîbûn amade bibin. Wan gotarên xwe ji me re þandin û me jî gotarên wan xwendin. Konferans bi guftegoyeke aktîv derbas bû.
Ji me hemuyan re rûmeteke pirr mezin e, ku Wezîrê Herêma Kurdistanê yê
berê, Hakim Nemir, rojnemevan û nivîskar Heso Hormî, helbestvan Edîp
Çêlkî, nivîskar û lêkolînvan Kemal Tolan û gelekên din mîna Hadî
Babê Şêx, yê ku helbestek xwend, li vî konferansî amade bûn. Dîrokzan
û folklorîstê Kurdî yê bi nav û deng Prof. Dr. Celîlê Celîl got,
ku bi vî Konferansî deriyekî nû li ser Êzdînasiyê û her wiha
jî li ser edebyetzaniya Kurdî vedibe û ew rûpelên dîroka me ya
ji ber çavan winda bûbû ji nû ve têne vekirin.
Daxwaziya beþdaran ew bû, ku hersal li ser vî babetî Konferansek
pêk were.
Mêvanên Konferans ev bûn: nivîskar û siyasetmedar Yîlmaz Camlîbêl,
Fetah Tîmar, Hakim Nemir, helbestvan Edîp Çêlkî û gelekên din.
Birêvabirina Konferans: Sadikê Basî, Şewqî Îssa, Alî Toku,
Dr. Xanna Omerxalî, Bedelê Feqîr Hecî û Dr. Eskerê Boyîk.
Xebatên Konferans ji aliyê Kurdistan TV, ÊZÎDA TV, Oldenburg TV,
Malperên întêrnêtê: Dengê Êzîdiyan : www.yeziden.de,
www.hekar.net,
www.lalishduhok.net,
www.Kaniya-sipi.de,
www.doxata.com,
www.lalishcenter.net
û ji aliyê hineke din ve jî mîna Fehmî Ezîz hatine nirxandin.
Du weneyên xeyalî yên Şêx Fexrê Adiyan, ku ji aliyê hunermendên
hêja Mîroyê Okê û Kemal Heraqî ve hatibûn çêkirin û di Konferans
de hatin nîþandan.
Konferansê ev biryarên jêrî girtin:
1. Di demeke kurt de dê gotar û mijarên Konferans wek pirtûkekê
werine weþandin.
2. Di Mala Êzîdiyan (Oldenburg) de dê pêkanîna konferansên zanestî,
yên salane berdewam bibin.
3. Bang li wêjevan û edîbên Kurdan hate kirin, ku ew li vê edebyeta
dewlemend û fîlîsof û qewlvanê mezin Şêx Fexrê Adiyan xwedî
derbikevin.
4. Daxwaz ji zanîngehên Kurdistanê hate kirin, ku ew vê edeba
dewlemend di beþên Edebyat û Tiyolojiya Kurdî de bi cî bikin û
bixne programên lêkolînan.
Ji Konferansê re ev pîrozbayî hatin þandin:
Yekîtiya Nivîskarên Kurd li Dihok, PEN a Kurd, KOMKAR Elmaniya, KOMKAR
Danimark, Komela HEVALTÎ (Botrop), Bingeha Laliþ (Dihok), Bingeha
Laliþ (Xetar), Bingeha Laliþ Elmanya, Mala Êzdiyan
Holanda, Merkeze Doskerdiya zanîstî e Koçgîrî û Dersîm / Dr.
Alî Kilîc/
Navenda Þêwirdariya Êzîdiyan li Elmaniya:
Komela Leer, MÊO, Komela Kalkar, PÊC, Nûjin û Bingeha Laliþ
Bielefeld.
Wezîrê Çandiniyê yê Herêma Kurdistanê Ebdilezîz Tayib
Wezîrê Herema Kurdistanê
Îsmayîl Bêþîkçî, Roþan Lezgîn, Hesen Şerîf, Dr.
Hiznî Haco, Evîn Çîçek, Xêro Akayî, Dr.Tosinê Reþîd, Dr. Nûra
Cewarî, Kemîran Reþîd Berwerî ( Birêvabirê Radiyoya Dengê
Kurdistan li Dihok), Têmûrê Xelîl, Dr. Gundî Dilberz, Xêrî Bozanî,
Xebat Şakir, Seîdê Silo, Kovan Xankî, Silêmanê Elîxan, Selîm
Temo, Newaf Mîro