Esker BOYK
 

 Wezr Nadir

( 1911-1946 )

 

Ji pey komkujiyn ermeniyan kurdn zd ra hukumdarn tirk ber xwe dane kurdn musulman. Sozn Atatrk ji bo demezirandina dewletke Kurd -Tirk  p derketin. Li Kurdistan dest bi dijweriyn dewleta Tirk bn. Kurd, ku byarn saln 1915-1920 da gelek zyan, tel -tengas dtibn alkarke mezin dabne Atatrk ji syasya tirkaye n xapiyay xwestin bi alak serhildanan  nerazbna xwe elamkin.

 Sala 1926 hinek ln kurdaye koer, yn der-dora Wan nzk hidd welet Sovt, ji zulm zora dewleta tirkan, mecbr derbaz Adirbcan Ermenistan bn. (1) Pay wane pir qeza Naxvan (Rspblka Adirbcan), nehya err da c bn ji xwera gundn: Qqa, Axeyar, Qerebir, Yanix, Dereked, Demerl, Goravan, Mentqa ewlka yen din ava kirin. Li ser hev 12 gund.. Ewan qebln era Birka bn: ewlka, Banoka, Beka, Qotka, Elika,, Prka,, Hicmka, Misirka, Hesenka, nava wanda usan j Celal hebn. 

Li nava w l da xortek 15 sal j heb: Wezr, law Cebar Nadr.

Nav kjan, proj, li nav navn hmdarn edebiyet medeniyeta Kurden Sovt da b  strkeke ge hizkir. 

 
Wezr Cebar Nadir 10 gulan, sala 1911an li gund Boralan (Kurt Omer),  Kurdistana Bakr, di maleke kurdn koer ya la Birka , era Qerka  ji dayk bye. Jiyaneke zarotyye dijwer para w ketiye.  H s sal j nbye bav w Cebar die rema Xwed. Di aly bav da sw dimne. Giraniya xweykirina zarokn hr dikeve ser mil Nra dayka w. Bi gotina gotiyan Nra Meto prekeke jhat mran bye. Ji pey wefetbna  malxw xwe ra, rewa mala wan zef dijwar dibe. Dayka Nr him dtiy him j bavity zarokn xwera dike. Wezr bik j,  tev birn xwe, ku bar d sivikkin rncberya maln zengna dike.

D ty w: Mehmed Nado texmn dikin ku di nav zarokn malbet da Wezr pirr bi aqil tgiht ye, mla w li ser xwendin zanebn heye, tim bi hisret aly hucr xwendevan w da dinhre. Ztirek Wezr bi hewldana d alkariya ap li cem mel gund dibe feq (xwendevan) hucr: mekteba ruhan.

Xwendevan jhat demeke kin da bi zanebnn xwe ji hevalan derbastir dibe, guhdariya mele dikne li ser xwe. Xnc frbna bi ereb xwendina Qurana proz, usa j helbestvaniya rojnilata navn ya kurdaye  kilask ra dibe nas, hn ziman tirk fariz dibe.

W dem li cihan Kurdistan  byarn mezin diqewimn. Zulm zora herba hemdinyayye ewlin bi temamiya dijweriyn xwe gel Kurd welat wan j kirib nav xwe. mpratoriyn Osmaniy Rsiyay hilweiya bn.  Hukumdarn Cihan Kurdistan pare-pare dikirin. Tirka dixwestin ew wern Kurdan, ku bin deshiletdariya rsa da bn pada hildin. Ermeniya dij Tirkan tkona jyan-mirin dimeandin. ln Kurda yn li ser hidd li nav w agie da bn, ji bo ewlekariy ji ck direvyan ck din. Zarotya Wezr di nav w rev-bez da derbaz dibe.

Tirk bi alkariya Kurda ser dikevin. L Kurd xnc malwraniy  negihjin tu tit. Di dema osmaniy da maf wan heb, w j unda dikin. Dewleta tirk  bi temamya hza xweye leker, syas, civak dixweze zor kurda di nav xnda bihelne, tuneke.

Gel kurd dixweze mafn xweye binpkir xweyke. Welat dibe gola xn, gund bajar wran dibin, her dera sirgn, girtin, kutin, hebsWezr bik di nav w qerebalixa neheqy da zulm zora dewleta zalim gk bi av xwe dibne hal gel welat xwe serwext dibe. 1700 kon era wane Birkan, ku bere j di bin deshiletdariya rsa da bn, dsa ji dest zulma Roma re, mecbr, derbaz welet Sovt dibin. Malbeta wan j nav mihaciran da b. V cy nu jyan qedera Wezr j bi carek va t guhestin.

W dem, li welete Sovt, ji bo kmnetewan mecaln kltr-perwerd yn ba hetibn efrandin. Gunda da dibistan hatibn vekirin. Sala 1928an Wezr di dibistana gund Sderek ya navn da (naveya Naxcvan ) carek va dikeve dersxana 10 an. Salek nda bi serketin dewy xwendina dibistan tne hema w sal di dibistana gund Mentqa ewlikan da, ber wek dersdar ziman kurd dixebite, pa berpirsiyar w dibistan dike. Nav deng w li nav w l da bela dibe, dibe hizkiry er. 

ed w dem, dersdar komara Qazaxistany emekdar Enver Kerm Nadrov, di brannn xwe da derheqa Wezr Nadir da wa dinivse:. Sala 1928 a ji Tirkiyay me ra neme ann. Nema bav min andib. Ew w wedey hebsa Tirkiyay da girt b. Di nava ld Baka, ewlka, Misirka,, Banoka, Qerka, Hesenka, Qotka xwendk tuneb, wek neme bixwenda. n pey Wezr Nadir. Bi siyar ann. Wezr remet jor, fza xelq, konda rnitib. Kon tije cimet b bi hisret li Wezr dinhrn. W neme xwend vegerand kurmanc.(2)

Ew heta sala 1933an wek serwr w mekteb para ronkay ya nehy da kar dike.

15 yanvar sala 1931 li bajar Yrvan xwendinxana dersdarhazirkirin vedibe. Deng v merkeza xwendina kurd carekva li nav Kurdn welet Sovt da bela dibe. Ji her war w dewlet, kder kurd dijn xort tne wur xwendin. Wezr j sala 1933 a payz t Ermenstan li w zanntgeha Yrvan ya kurda da ne wek xwendevan l wek dersdar ziman kurd. derbaz ser kar dibe.
Ztirek dersdar zaney merfet ji aliy xwendevan heval-hogira va t hizkirin, pir li ser     zanebnn xweye ziman kurd, bi tomer zimanzaniy dixebite, rojnema RYA TEZE da dinivse. .

Wezr, ku h li welt, zarotiy da rola xwendin di azadiya gel xwe da t derxistib, texmn dike ku wur ji bo xwendin pdan mecaln ba hene. Sala 1935 a krsn amadekirina dersdaran ya nsttta Ervanye rs da c digre (nsttta ser nav V.Brysov), pra j  zanngeha dersdarhazirkirn ya ser nav X. Abovyan da dixne. Sala 1939 herdu zanngeha j bi serketin xilas dike..

Hema w sal w kiv dikin wak serok bea xwendin ya nehya Basargar pra j dibistana nehiy, ya navn da ders ziman adirbcan dide agirtn dersxann bilind..

Hevaln w y w dem, di derheqa merfet zanebn w usan j ureta wye z frbna zimana ji br tnin. Prof. Hecy Cind dinivse: Wezr Nadir, ku d end ziman: kurd, ermen, rs, adirbcan, tirk, firans rind zanib bi xwestineke mezin dixwest zanebnn xweye zimanzaniy- flologiy h kr fire bike.(3)

Ztirek, dsa cguhest Yrvan dibe, wezreta ronkay ya komar da wek serok biyroya lktoran, pra j xwendinxana rs ya amadekirina dersdara da wek dewsgirtiy berpirsiyar xwendexan serok bea xwendina dreke dixebite.

Xwestina w tim berdewankirina xwendin kurkirina zanebnn w bn.

Aasprantra bea rojhilatzaniy ya nvrstta rvanye dewlet da t qeblbn. Bi serokatya zimanzan rojhilatzan ermeniyay mezin Hraya Aaryan lkolna ziman edebyeta fariz va mijl dibe. Babet tza w ya doktoriy lkolna destnivsara helbestvan kurd sedsaln navn Meley Cizr b. Xebata xweye doktoriy ew li ser hevda tn, l bextra dest bi herba Almaniya naziy welet soyt dibe, kar zaniyariy nivc dimne sala 1942  a  w dibine eskeriy.           

Ji pey rr, sala 1946 a, li bajar Tilbs, dema jyana w ya efrandariyye her gukvedan ( 35 sal), qezyak da tl jyana w diqete. Bi dewlet, cinyaz w kurd mezin, tnin rvan, bi amadebna xebaty dewlet rewembrn komarye here gewre naskir, li goristana Toxmax Gol, nav mezeln merivn komara Ermenistanye here naskir da tesml ax dikin.

***
Li ser w dem ra devedev 60-70 sal derbas bne, gelek tit hatine guhestin, Komara sovt j wek welet d li ser xerta cihan tune, gelek surr sr w dewlet vebne, l rastya surra roka qulixkirna Wezr Nadir li dema r ordiya sovt da sebeb bwext wefetbna w h j tariy da dimne.  Yn ku derheqa Wezr Nadir da nivsne yan derheqa wan saln jyana w da xwe kerr dikin, titk nanivsn .(4 ) yn din j, bi texmna rewa w dem fikirn xweye tomer raber xwendevana dikin. (5) 

Di w wer da gotara here bark ya rojnemevan Pirsk Mihoy ye, ya di kovara REWEN da hatye weendin. Wur da gelek fikirn nirxandin hene ku ronay davjin li ser byaran hjay brann ne. Ew wa dinivse: di despka rr de Almann fast girngke mezin didine pilana xwe ya zevtkirina Qawqaz. Tirkya ku hema destpka r da bb hevalbend dewleta fast alkarya xurt dida w. Di reweke awa deli Tilfs di okrga Qawqaz ya leker de bi surr beek hatib demezirandin ya ku kar zanyar, bi tebyet kar kurdnasiy di bin kontrola KGB de pk dan. Di w be da kurdnas rojhilatnasn kurd, rs, ermen, gurc netewn mayn yn naskir kar dikin. Di nav wan kesan de b usa j Wezr Nadir. Armanca v be i b?  i kar pk dan? Di wur da rola Wezr Nadir i b? ro km mirov dikarin bersva van pirsan bidin.

Li ber v be pirs hatib dann, ku geln Kurdistana Bakr bi her away iyar amade bikin ji bo pit Tirky r bibe li ser Qawqaz ew li Kurdistan tkon pk bnin Ji ber v yek j di v be taybet de rojnema bi nav Qawqaz  dihate weendin, pirtkn li ser er ln Kurdan, li ser Tirky dihatine apkirin, Ev weanan diandine Kurdistan.

Ji van weanan hela gelek bi surr tne parastin. Rojnema Qawqaz bil kesn ku li w be kar kirine, tu yek nedtye, ne j ser w hatye nivsandin. Ji xebatkarn w be ro hinek jyana xwe didomnin, wek kurdnas, rojhilatnas nivslarn naskir bel ne. Ger ku caran li ser kar barn wan n w hn axaftin vedibe, ew yan xwe kerr dikin yan j km titan dibjin.

Sala 1943 an, dema herbda d  serketina ordiya sovt dhar b pilann Tirkiy j xirab bbn, leker Sovt ketine ranꅓ  P. Mihoy gotara xwe da dinivse: Parlekern sor ra  bi tevay end kurdnas bi berpirsiyariya Wezr Nadir j diine Mehabad ji bo danstandina tevgera kurd re bikin. Bi gotina hinek rewenbrn Kurd, n ku w dem nzk w kar sekin bn, emek Wezr j km nbye di kar kirina tekliyn bi beripirsiyarn Komara Mehabad re.

Ew parleker pit demezirandina Komara Mehabad gor Beyana Thran, bahara sala 1946 an ji ran derketin. Hing Wezr Nadir j vedigere Tifls dibe berpirsyarek be kurdnasiy y surr.

Di dewiya meha Cotmeh sala 1946 an de Komara Mehabad hate hilann, serokatya w hate girtin. Pit end heftyan, 26 mijdar li Tifls ji hla hzn ne dyar ve Wezr Nadir hate kutin.

Pirof. Kinyaz brahm (xwerziy Wezr Nadir) gotara xwe ya Wezr Nadir- helbestvan, fikirdar xemxur da dinivse. Ew wek ofsr ordya sovty proj, serok mixabereta Qeza Qawqazye leker ji bo Kurdistana azad serbixwe bi aktv tev heja kurdaye azadariy b. W. Nadir di gel ldrn heja kurdaye azadaryy  Qaz Muhemed, Seyf Qaz, Sedr Qaz, Mistefa Barzan yn din ( nav wy surr li Kurdistan Red-beg b  ji bo sala 1946 a demezirandina komara kurdaye Muhabad ya serbixwe) km herket neda. L ztirek ldrn w heja kurdaye serbixwe hatine ceza kirin, Wezr Nadir j hate kutin. Ciniyaz helbestvan Kurd mezin, ku li Thran hatib kutin ( yek ji vrsyn  surn wefetbna  w) bi diz dhar b li  Tilbs.

Raste, di van herdu gotaran da j gotarvana fikirn xwe nespartine belgeyn pwst yn resm, l iqas ez j ji v rok agahdarim w dem Wezr Nadir koma w bi sipartina dewleta Sovt karek  kurdewar kirine vekirina rastya surra w rok, w ronayke hja bavje him li ser droka  Komara Muhabad, him ya Kurdn Sovt, kar bar Kurdzanya Sovt ya w dem rastya sebebn derxistina leker sovt ji Kurdistana ran bne hol.

Ji aly KGB da  bi berk dizva xweykirina v surr dokmntn xebata w be girftka bwext wefebna serokek w Wezr Nadir j di nav xweda vedire. 

Ji her aliyava t texmnkirin, ku w bee karek berfirey mezin dikir, W.Nadir j di w karda roleke mezin dilst. Serokan jorda amintya xwe bi w tann j bawar dikirin.. Ev yek mirov kare ji brann zav w : brahm Nevo texmnke. (6)

awa eyane sala 1937 a binelyn gundn Kurdn Nexivan hinek qewmn wan j ji Ermenistan, yn me jor bes kirib, sirgn Komarn Asya Navn kiribn. Malbeta brahm Nevo qewmn w j dibine Krgzistan, herema Celalabad. Kurden sirgnkir rjmeke gelek berk tebiyat da xwey dikin, usa ku nedib ji ck bina ck din, heta by destrdayn nikarin nema j qewm xwera binivsin. Derheqa vegera wan da xeber nikarib hebya. Di w hal da Wezr Nadir sala 1941 , dema er dest p dibe, ji dewlet destr digire, die Krgzstan 15 maln xizm xwe, mala zav xwe brahm Nevo j navda vedigerne Ermenistan, ber li bajar rvan, pa li gund Rihanliy, nehya Mass (Ermenistan) da bic dike.

T texmnkirin, ku ev yeka ne ji bo merivhiziya hukumdary KGB b, l ji bo armanca dr dirj hatib kirin.

brahm Nevo gotinn bray xwe: W. Nadir ji br tne:  Kurdistana ran ji bo pketinn mezin hazire. Hatiye biryarkirin, ku li w der bi desteka Yektya sovtan ji bo kurdan azeryan otonom b avakirin. Ji bo ku gel b hazirkirin piropagandaya  Sovtan b kirin, div komek ji kurdn Sovt here Kurdistan. Bi v armanc ez komek amade dikim. brahm, ku tu j tevli v kom bib pir feydeye. Pirtka amil Medna Kinyaz Jiyan di rya welatparzyda  ev xeta hatine nivsar w derheq da hatiye berdewankirin ku sefera brahm Nevo bi sipartin  berbi bajarn wek Mek, Xoy, Salmas, Mehabad t pkann

Usane ew malbet ji sirgny vegerandibn ku zilam sipartinn KGB bea wya kurdnasiy bikin.. imk zilaman him krd, him tirk adirbcan rind zanibn, seke-sifet, bejin-bala xwe va j binely wan heremn Kurdistan cda nedibn

Bi texmna me dem hatye, nav rewenbrek  kurd din j, ku di w bea Kurdnasiy va girday bye b dharkirin: Pirsk Mihoy gotara xwe ya jorn da dinivse: Helbestvanek kurd bi nav deng, ku 20 salan leker kirib ji wan salan btir di w be de kar kirib dema ew be t girtin ew t Rewan (rvan, E.B.), bi xwera gelek, pirtk, belevok belgeyn giranbiha tne. Ji koma wan yek gil digihne KGB, ew rewenbr tirsana varek heya sib p wan belgeyn girng soba xwe vdixe.

Gerek b gotin ew rewenbr gotar da hatiye beskirin  helbestvan kurd eyan, cgir berpirsyar rojnema RYA TEZE Qaax Mirad bye

Ez nizanim Qaax remetli ber kes surra karn xwe yn wan sala vekirye? Mn  branneke w ya nivsk j we derheq da nedtiy,  iqas ez w ra nas bm w nedixwest w derheqda xeberda.

Helbesta, ku w dyar Wezr Nadir kirye (7) ku sala 1948 a berevoka Efrandin nivskar kurmanca sovt  da hatiye weendin, bi hizkirin derheqa heval xwey Bi evn Wetan hiz  da dinivse:

 

Bin da danye ikil w ber min,

Xdaneke sar daketye li ser min,

Ew dikene, ez mirzim seba w-

Min dipirse, ez nadme caba w.

Ber da em bira bne helal,

Nol irk av ji kanya zelal.

Wexta bi a, ew dimeya nav baxa

Nol bira dida hemya temya xwe!

K bawar dikir, wek qezya b amin

W ciletke, xort talyan-huba min

bejina nazike nazan

Tke xur xalya sare beyan.

K bawarke, wek ew nav me nne,

K bawarke, ku ew navje heval

K bawarke, bin xalyda dm zelal!

Ez sond duxum vira li ber ikil te

Ji horya tir ken hero ekil te,

Bi evnt weten hizkirin ivta te,

Maserkin em her cara nta te!

 

Ev helbest Qaax Mirad dema wefetbna Wezr Nadir nivsye. Ji helbest meriv germayk, hizkirin berbi hevalek ku tev rojn dijwer ra derbaz bne texmn dike. Tda axn keser heyeL fikir gotinn xwe da pir fesale.

K pir hindik haj KGB heye nikare helbestvan weletparz scdarkeKar KGB gik berk, bi diz, di qutyn pola da, ji evdn sovt veart dihatin xweykirin. K culet kira surreke bik j vekira bi ser xwe, bi jyana xwe  caw dida.

***
Ji saln sy, sedsala bor dest bi jyana Wezr Nadir ya efrandariy dibe. Efrandinn wye ewlin (gotar, helbest, rok) em di rojnema RYA TEZE da dibnin..  Nivskar gnc usa j reta xwe war anogeriy da dicribne ser dikeve.

Sala 1935 a du berevok eftandinn w li Ervan tn weendin. Ji wan yek anoya bi nav Reva jin b, ya din berevoka helbest, destan rokan.   

anoya Reva jin di nav bineliyn  Kurd da hjay guhdariya layq dibe. Pirof. Hecy Cind wa br tn: Bi qewata xwendevan dersdarn xwendinxana kurd , ya Pikavkazye dersdarhazirkir, ji wan yek j nivskar w  anoy b, ano derkete li ser sen, gelek warn komarye kurdan geryan, ano ji aliy temaevana va rind hate qeblbn, hjay pesindayn b(8)

Pirsgirkn w hnye aktal pys da   hatine pdakiandin. Edetn gel e bkr ku bi dewr-zemana li nava civaka Kurd  ya fodal da bbne sebeb nexweyan,   bbextya evdan hatine rexnekirin. Saln desthilatdariya sovtye ewlin da, syasya dewlet ya ferm ew b, ku bi rya xwendin, perwerd, piropaganday dij wan edetan bikin, xelk ji bin bandora oldary, desthilatdariya axa, beg, serokeran  derxrn. Di nav w erkariy da hza here pin gnc dihatin dtin.

anoya Reva jin j bi w ruh hatiye nivsar. Bi alkariya hzn deshilatdare c,  (komtn  partya komnstiy, komsomola, sovta gund yn mayn ) gnc berk derdikevin dij bindestiya jin, qelen, bi zor zewaca bdil edetn civaka kurdaye kevnare bkr.  anoy da er dewra kevn, edetn kevin dewra nye. Dixwezin kea Kurd Aznv, ku anoy da dilqa sereke ye, bi zor, ji bo qelen giran  bidine xortek emirda gelek ji w biktir: Efend. Eznv ji bo maf xwe, bi culet derdikeve dij edet, dij  civaka ndamay. Nava gelek etinay astengiyn civaka paver, nezan neheq ra derbaz dibe, ser dikeve digihje merem xwe.

Naveroka afrandinn berevoka wye duda Nbar jyana w para gel wye, ku mihacir welat sovt bne, guhertinn sosyal-kltriy, biratiya gelan, at, bi rya xwendin perwerdekirin ji koletiya ber azakirina jin, wekeheviya wan zilaman, pra j hal kal- bavay dijwer dide kiv

Xwed ureta zimanzaniyye mezin dab Wezr Nadir. Zanebna gelek zimana, hizkirina w berbi zaniyariya zimanzany mijlbna w di w war da didine kiv, ku pawexty da w w xebera xweye girng pxistina zimanzanya kurd da bigota. Sala 1947 ,  salek d wefata w ra pirtka w  Ziman kurmanc, ziman-neme, rastnivsar, axaftina xeberdan ap b.

Sala 1961 bi berpirsiyar rdaktorya Qaax Mirad Eliy Ebdilrehman, 15 sal ji pey wefetbna w ra mubesebeta 50 salya daykbna w,  berevoka berhemn w ya sisya li bajar Ervan bi nav Wetan hizkirin t weandin. Berhemn v pirtk, yn  pay pir  di dema er weteny hatibn nivsar. Destana  Nado Gulzer ku berevok da hatye ckirin carekva guhdarya xwendevana kiande ser xwe. Cend per v destan, ber j pirtkn cuda da bi ziman kurd ermen hatibn weendin, l bi tomer cara ewlin v berevok raber xwendevana hate kirin.

Naveroka destan derheqa herba navbera Almanya  nazy welet Sovt da ne. Kea Kurd Gulzer  hizkiry w Nado bi mrxwes radibin dij dijmine welet xwe, er dikin borc xwe li ber welt xwe tnin sr. Destan bi hewaskar t xwendin gavdayna  helbestvan berbi hostatya helbestvany nsan dide.

Dema em afrandinn nivskarn Kurdn sovt yn w dem hildidin didine rex hev, himber hev dikin, dibnin, ku destana Nado Gulzer aly txnka nivsar, kesazy, rtm, form kraya naverok da serketineke.

Wekehevkirin ddemn bedew, fikirn felsefye kr, ziman zelal, gotinn xwe bi mesele metelok, gotinn gel va xemiland edetya w yek didin, ku bi ser Wezr Nadir  helbestvan- nivskar, zanyarek mezin bar pirsgirkn edebyet medenyeta gel xwe daye ser mil xwe   berbi  bilinday dilive. Sed heyf pra neghand z tl emr w bi nemam qetandin.

Wek xwendevan  bawarya xwe rastya fikra meye jorgot bne em end xeta ji  destana  Nado Gulzer bnin:

 

Xwel d ye, bona her ben-nsan
Her tit j ye mirin her zeman,
Welat bav e, ne t firotan, ne kirn,
Azay nav e, kltr boy tarqa mzn.
Derb ya dayan e, hn bikin bawer,
Nav boy gikan e, xof ku neke serkar.
Ew r r, mrxas pir navdar,
Tarq da bi hubra zrn t nivsar.
Esman j w danizile, boy seyrang,
Bi xn xemilandye cy ceng.
Binhre situxar li egt min bi emel,
Nadoy kubar, b xof b ecel.

Ba dewet e, hsird ewran j baran,
Her ay nek heye, her wisan.
Tim p nsn e hub hizkirin,
n ay ji hev nayn kirin.

Gelo pawexty, w w rya xwe, bi edebyet, beek kurdzanyy din,  zimanzany yan karn syasy dewlet da yan k war da berdewankira? L bawar ewe, ku j, k der j karkira w navek  hja gel xwera banya.

 

11. 06.2009

 

evkan:

 

1. Ezz Zyo Alv Kurde Qazaxistan (bi rdaktorya E.BOYK); Almata 1995, ru 34.

2. Dsa li wur, ru

3. Hecy Cind, Ork, edebyeta kurdn Ermenistana Sovete, bi ziman ermen, Yrvan 1970, r 107

4. 8. Hecy Cind, Ork, edebyeta kurdn Ermenistana Sovete, bi ziman ermen, Yrvan 1970, r 107. Ely Evdilrehman, pgotina pirtka W.Nadir Wetan hizkirin  rvan  1961. Mroy Esed, Qaax Mirad, Xwendina ltratry, kitba dersa; Ervan 1979, ru 175.

 

5.Pirsk Mihoy: Wezr Nadir (1911-1946), kovara REWEN; N 10; 1993

   Prof.Kinyaz brahm Wezr Nadir- helbestvan, fikirdar xemxur   bizimane rs

6. Hejar Selm, Medna Kinyaz Jyan di rya welatparezyda  Almata 2007; ru 15-16.

7. Efrandin nivskar kurmanca sover  ya IV-a;  Yrvan-1948; ru  100.

8. Hecy Cind, Ork, edebyeta kurdn Ermenistana Sovete, bi ziman ermen, Yrvan 1970, r 107.

 

 

 

 

 

   

 

apkirin

copyright 2002-2008 info@pen-kurd.org