Bel duziman, l awa?
 
 
 
Evdile Koer, evdilekocer@yahoo.com
 
 
 
Heke mirov ji aliy teork ve li meseleya duziman an j pirzimaniy binre helbet ji bo stewna rih nsan, ji bo bihevrejna civakn cran gelek destkeft avantajn w hene; ji bo tahmjhilanna anda jiyan gelek deriyn xweik bi xwe re vedike; ber hi mirovotiy dide ser bexeyn and yn n.
 
Ji aliy pratk ve j jixwe li gelek welatn Ewropay jiyan bi du s zimanan vedibe diherike; hi hem civak li gor elfbaya pirzimaniy t reandin; niha li ewropay turzma zimanfrbn iqas roj die btir bal vedikine ser xwe.
 
Di hla fermyet de j paytexta Belkay Brksel bo v yek modeleke ba e. Hem nivs aretn ferm yn Brksel bi du zimanan in: Bi frans holland. Li taxeke Brksel mektebn frans, li taxeke din j mirov li rast mektebn holland t.
 
Mirov li tu dever j li rast gotinn birat, demokras, wekhev an j li rast hin silogann qndiriyay nay.
 
Mirov xeyal dike ku rojek kurd-stenbolistan j bi awayeke ferm bibe wisa. Helbet ima na? L gelo d awa bibe?
 
Dema mirov ro li jiyana rojane ya bajarek wek Stenbol dinre, dil mirov bi wan gotinn xweik n kurd diewite.
 
Sstema civak ya totalter ya ku pala xwe dide hi dewleta naskir, ligel kurd hem zimann hr gir di nava erxa xwe de dihelne.
 
Mixabin pratka duzimaniy ya li li bakur Tirkiyey ryek din nan me dike: Tgeha Duziman gelek caran di dev derdorn xwed desthilatdar de dibe slogoneka xwexapandin ziman an j zaravayn din dadibelne nava dev desthilatdariya xwe. Ev yek jixwe li ba hi dewleta tirk ekere ye, l mixabin gelek caran di pratka desthilatdariya kurd de j ev yek peyda dibe.
 
Aqilmendn dewleta tirk w maneya xweik a duzimany bi xra medya saziyn din li gor desthilatdariya xwe her manpile berevaj dikin bi metodn sp ve pl ser ziman kurd dikin.
 
Ji bil end kesn dilperit mixabin kurd j tgeha duzimaniy ji tiral kurdnezanna xwe re dixin pneyeke keskesor ji emr welatparziya xwe re dixin balgovn hir.
 
Tu dibj qey hin ji wan tgehn wek pirzimany li gor xwelseriya xwe rove dikin dixwazin ji gurtiya xwe re bixin dermaneke ji cinet.
 
Lbel ji ber tiral gundtiya xwe ji br dikin ku em di v mesel de j il ew ar bn; l niha ji ber er manplasyona duziman xwexapandin em man ar ew man ar.
 
***
 
Helbet civakek dikare heta hetay j bi du zimanan bi pir zimanan an j bi zaravayn din re bij; jixwe bi ya min div civakek hi hebna xwe hem dezgehn perwerd (malbat, civak, dibistan) bi v away ji n ve organze bike.
 
L div nrn ferqmeliyeke poztivst ji bo hin ziman zaravayan hebe; da ku ev badeletiya di navbera zimanan de km be j ji hol rabe. Em bjin xwed neke ku rojek aqil dewlet hate ser div li bakur tewqn mezin ji bo kurd b kirin da ku hin tirk d nebjin, Ne diyo lan bu! Ev i dib kuro!- hez bikin xwe fr kurd bikin.
 
An j heke rojek saz rxistinn bakur ji doeka mirin z hiyar bibin, div bikaribin qet nebe nav hebna xwe bi kurd biqrin da ku bikarin di neynik de li bejna siyaseta xwe j binrin.
 
L ev pskolojiya bindestiy ez dibjim qey li her der dever eyn ye: Kurd j mixabin hezkirin frbna zimanek din parastin jinvevejandina ziman xwe tevlihev dikin bin guh hev dixin.
 
Bi ya min kurd ku nikaribe guleka ilmis ya kurd hez bike, d nikaribe hewl bide ku guleke sor ya tirk j hez bike.
 
Hezkirin bihevrejna pirzimanan li ser rikn xwebn xweavakirina kes civakan dest p dike.
 
Jixwe duzimaniya civakek j ji zimaneke xweavaby dest p dike heta ku ber xwe bide avakirin tkiliya zimanek din; wek tkiliya hevaltiya civakek, an j wek tkiliya evnek
 
Nexwe d hem tkil ne tendurist bin; helbet bihevrebna duziman j
 
***
 
Ziman kurd ji sstema ziman tirk btir mixabin nikare li ber hi hin welatparz xwendekarn kurd j li ber xwe bide. Sersar tiraliya van welatparz xwendekarann kurd dike ku kurd yekser ber xwe bide goristana zimann mir.
 
Em nikarin wek banga dkan ser her kliy qirika xwe biqetnin dewletn serdest rexne bikin; jixwe div em dev ji v rexneya erzan j berdin. Div li ser rikn olojya civak tkona navxwey b destpkirin.
 
D bte bra me ku keng xwendekarn kurd mektebn xwe qedandin ber xwe dan mal, hing ser we sax be ziman kurd j mir b qurbana ekala wan; ji ber ku wan xwendekaran ziman xwe li mekteb biv nev mirandin; xwe berdan psra zimanek din rih xwe bi zimanek din rn kirin.
 
L div xwendin xwendakar ji bo civaka me bibya avantajeke mezin da ku hem ji tirkan/farisan/ereban bhtir tirk/ereb/faris fr bna; hem j bikaribna bi xra wan teoriyn gulgul ziman xwe j btir bibiriqandana bi p xistana
 
Em bjin ku xwendekarek/e kurd li filan zaningeh Ziman tirk wjeya w dixwne; heke dil w/ piek j li ser civaka xwe hebe, div bikaribe ligel wan teoriyan du deqeyan j bide ziman xwe. Jixwe dema ku rih hebna du zimanan li gel w zanna xwe da ber hev, d btir bikaribe bi ser j bikeve.
 
L mixabin wek gelek kesan xwendekarn kurd j xwe davjin erd v meseley j disprin end nivskarn pepk.
 
***
 
Kurd li bakur her iqas ku awayek ji awayan tirk fr bibin bi tirk bipeyvin j, l di nava rih nifn n de fobiyeke mezin heye li hember ziman tirk. Dema mirov ber xwe dide deta pskolojiy ev tirk-fobt j rastiyek e. Ji ber ku kurd by rada xwe, hema bje bi dar zor fr tirk dibin.
 
Jixwe keng ku li newala biratiya kurd tirkan gureke boz mir kurd bi dil xwe fr tirk bn d ev fobt j ber xwe bide hezkirina zimanek din.
 
Ber her tit kurd ne mecbr in ku li bakur bi zimanek din bijn, l wek siya panzeran bi v yek j tne mecbrkirin. helbet ne wezfeyek e li ser mil kurdan ku zimanek din bi p ve bibin. L ev j rast e ku entelijensiya kurd a ku xatir xwe ji z ve kurd xwestiye bi taybet di jiyana siyaset edebiyat de bi waz retorka xwe ya cih ve aveke n berdaye ser rih ziman tirk vejandiye..
 
Mixabin tu naneyeke xr li ser erd beyarn and yn tirkiy peyda nabe ku her du ziman bi hev re bijn. Rxistinn her svl n tirkan j di bin hi xwe de wek CHP difikirin dibjin, Sc me ye ku em nikarin tirk fr wan (!) bikin
 
Heke ev rxistin piek j svl bna gereke ji erma mezin ry xwe ten bikirana ser ewil bigotana, Div em xwe fr kurd bikin.
 
Heke ew di ziman xwe y biraty de sed yek j jidil bna, qet nebe div ji me re bigotana, rojba!.. an j roj-a!..
 
***
 
Bi rast ji rewa ziman kurd ya li bakur re hin biryar kirinn radkal lazim in; nexwe em nikarin dsa bi tor aqilfiroiy emr ziman xwe kurtir bikin.
 
Mesele div hin kurdhez di nava xwe de tmn taybet n gerlayn ziman kurd ava bikin; em bjin mesele rvebern dezgeheke kurd dema ku efeq deriy saziya xwe vekir div bi av ser xwe bibnin ku tabeleya saziy bi nav kurd hatiye wergerandin.
 
Hunermendn ku di nava civak kurd de xwe bi tirk r ekir dikin, div li ser dwarn civak navn wan bne nivsandin: Nanxur Cilqetn, ro li filan dever bi tirk kuxiya
 
Dema ku xwelserek sloganeke wek, Her zimanek nsanek e xist dev xwe, div hema di cih de j b pirsn ka gelo ew ziman xwe dizane an na?
 
Ziman ferm yn kadro saziyn bakur sedsed div kurd be; bi ya min heta ku kurdek j li ser ry dinyay ma div ev mesele ney vekirin. Nexwe d flozof flologn dinyay henekn xwe bi me bikin d bjin, Aqilsivikn pitkurm!
 
Ez dizanim heta demek j d kurd li bakur pere neke, l qet nebe div bi hin r alakiyn ji n ve li ber dil civak rn be.
 
Helbet bar her mezin dikeve ser hikumeta Bar belediyn Bakur. Parlamenter belediyn bakur dikarin seferberiya ziman kurd bidin destpkirin: 1001 alak bo kurd!
 
Her kes behsa girngiya werger dike, l gelek camr hene ez nas dikim wergern wan di trik de dirizin tu kes xwe nade ber apa wan.
 
Mirov dikare bi xra snema anoyn (mesela anoyn wek Bav Teyar) zimansivik ve teqlek bide kurd
 
helbet rola muzk j ya li ser vejandin zndgirtina zimanek bila ney jibrkirin; K ne em a ivan bnin bra xwe
 

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org