Bajarê dilê hemû kurdan Amed çiqas roj diçe bêtir di nava pêlên asîmilasyonê de winda dibe; hişê wê yê polîtîzebûyî çiqas roj biçe bilind jî bibe, lê her roj bêtir ji zimanê xwe yê kurdî dûr dikeve.

Li hêla din ve jî hin saziyên kurdperwer hene ku li Amedê şerekî mezin li dijî asîmilasyona dewletê dikin. Ev sazî bi helecan hewl didin da ku dîsa zimanê kurdî biveje û li kolanên Amedê serê xwe hilde.

Bi taybetî li Kayapinara Amedê avahiyeke wisa naskirî heye ku tu dibêjî qey wekî kelheyekê bi tena serê xwe li dijî vê asîmilasyona dewletê ‚şer’ dike. Ji xwe hûn vê avahiya kurdî li Kayapinarê ji kê bipirsin wê di cih de bi tilîkên xwe nîşanî we bikin. Di vê avahiya çarqatî de saziyên „Kurdî-Der, Enstîtûya Kurdî û Kovara W, Azadiya Welat û DÎHAya Kurdî“ hema bêje rojê 24 saetan ji bo ku zimanê kurdî dîsa li Amedê bivejînin ji dil û can kar dikin.

Komeleya Kurdî-Derê

Di vê gera xwe ya dawî de ez serdana vê avahiya „KURDÎ“ dikim. Dema çavê min li vê avahiyê dikeve serê pêşîn tabeleya Kurdî-Derê ber çavê min dikeve ku cara ewil e li Tirkiyê bi awayeke fermî peyva “KURDî” ji hêla dewletê ve hatiye qebûlkirin. Serokê Kurdî-Derê li ser vê yekê wiha dibêje, “Şerê demokrasiyê li Tirkiyê gelek zor e, heta ku me ev peyva ‘Kurdî’ li wan da qebûlkirin îmana me derket...”

Li ser dîwarên odeyên Kurdî-Derê bi nivîsînên kurdî ve bala mêvanan dikişînin ser ku divê tu kes cixarê nekişîne, lê kesên ku qelûnê jî dikişînin ji bîr nekirine, “Ji kerema xwe re cixare yan jî qelûnê nekişînin.”

Li Kurdî-Derê li ser her pola(sinif) û hêwanekê navekî navdar yê kurd lê kirine, “Pola Celadet Bedirxan, Pola Feqî Huseyîn Saxnic, Hêwana Melayê Cizîrî...” Di van polayên kurdî de tovê zimanê kurdî tê reşandin. Li ber siya navê Celadet Bedirxan de xewn û xeyalên nû yên ji bo zimanê kurdî tê çandin.

Kurdî-Derê ji bilî avahiya xwe li gelek sazî û dezgehan kursên kurdî dide. Rêvebira Kurdî-Derê Mekiye Ormancî xebatên xwe girîng dibîne, lê behs dike ku heta kurdî bi awayeke fermî nekeve nava dibistanan wê ji mirinê nefilite.

Di nav van axaftinên me de komeke şagirtên kurdî ji polayekê derdikevin û berê xwe didin hêwana çayê. Ji rûyê mamosteyê wan nivîskar Behlûl Zelal kêfxweşiya dersdayîna kurdî dibare. Ez ji wan şagirtan dipirsim bê ka çima dixwazin ku kurdî fêr bibin. Ji bilî xwesteka fêrbûnê ya xwendin û nivîsandina kurdî, gotina hemûyan di xalekê de digihîje hev, “Em kurd in, loma em dixwazin fêrî kurdî bibin...”

Piştî kêliyeke din dayîkeke kurd ber çavê min ket ku dixwest keça xwe bo kursa kurdî qeyd bikira; min hingê ji xwe re got, “aha, hemû mesele ev e!”, her wiha çend ciwanên din jî bi pirsên xwe ve dixwestin ji Stî Mekiye agahiyan werbigirin ka wê çawa zûka fêrî kurdî bibin.

Rojnameya Azadiya Welat

Ji wir ez berê xwe didim qata jor yanî cihê Rojnameya Azadiya Welat, yanî cihê tekane rojnameya ku ji Tebaxa 2006’an heta niha li Amedê rojane bi kurdî derdikeve û li hemû Bakur û Tirkiyê belav dibe.

Nivîskarên A.Welat Adil Zozanî û Rizoyê Xerzî di nava henekên xweş de behsa karê giran yê rojnamegeriyê dikin. Edîtorê giştî M.Emîn Yildirim bi kêfxweşî behsa A. Welat dike bê ka çawa her şeveq digihîje ber destê xwendevanan. Hûn bixwazin em di vê nivîsê de behsa girtin û dozan û behsa 525 sal cezayê giran ê ku sewcî ji bo midûrê A.Welat Vedat Kurşun dixwaze nekin, nexwe wê rûpelê vê rojnamê têrê nekin. Tişta ku ez fêm dikim ev e, ji tovreşîna zimanê kurdî re jî bedelek mezin lazim e!

Xebatkarên rojnamê li gel hemû astengiyan jî bi eşqeke mezin di kompûterên xwe de peyvên kurdî dirêsînin, dixemlînin, diedlînin da ku hejmara nû bigihînin ser taştêya xwendevanan.

Enstîtûya Kurdî ya Amedê

Ji A. Welat ez berê xwe didim qata jor cihê Enstîtûya Kurdî ya Amedê. Semra Ozbey û Elîxan Loran ji ser karê Kovara W radibin û em bi hev re li ser kurdî, asîmilasyon, saziyên ku xwe dihelînin çend gotinan dişkênin. Ji xwe dema meriv devê tûrikê van meseleyan veke, êdî nayê girêdan; ji ber ku di van meseleyên asîmilasyona dewletê de hezar reng û awa hene; divê kurd jî li gorî wê xwe organîze bikin. Berî çend saetan jî bi serokê Enstûyê Feratê Dengizî re em ketibûn nava êş û derdên ziman û çanda kurdî.

Ez ê biçûma qata jortir yanî ajansa nûçeyan ya DÎHA jî, lê wextê min têrê nake; ez mecbûr bûm ku bigihîştam ser civaneka xwe; bila hevalên wir li min negirin. Lê min texmîn dikir ku li jor jî hevalên wekî Tayîp Temel ji bo hevoksazî û hişfikirîna kurdî belkî jî niha ketibûn nava nîqaşeke nû.

Belê awayek ji awayan fabrîqeya ku herî mezin li Amedê ji bo zimanê kurdî kar dike, ev avahiya Kurdî-Der, Enstîtûya Kurdî û Kovara W, Azadiya Welat û DÎHAya Kurdî bû; hûn li Kayapinara Amedê ji kîjan dayîkê bipirsin dê vê avahiyê nîşanî we bikin, ji ber ku nanê xwe yê tenûrê didin van xebatkarên zimanê kurdî; lê helbet li Amedê gelek sazî, nivîskar û dildarên din jî hene ku ji bo kurdî siheta xwe xweş dikin û xewa şevê li xwe diherimînin, divê em heqê wan jî nexwin.