Hevpeyvn li gel Evn EK - II

 

Rojnama Agir/ Hevpeyvn: Azad Kurd

(Bea 2 daw)

http://www.rizgari.com/

'Dema jina kurd bi zanabn bibe evn azad rizgariya xwe, ew d azadiya welat j bistne'


Evn ek -Hevpeyvn (2)/ " alakiyn min, tekona min bi riya helbesta min j dom dikin. Berxwedan, hm (bingeha) helbesta min e. Loma helbestn min li jinn din, yn xwed welatn azad gelek (pir) cuda ne, naverok bi ferq in. Ji ber ku neteweya min big azadiy ye, dixwaze wek hem neteweyn xwed welat serbixwe bij, ez helbestn xwe mna enextareka(kiltike) der didim uxilandin (xebitandin)..."


Helbestvana Kurd Evn ek:
Dema jina kurd bi zanabn bibe evn azad rizgariya xwe, ew d azadiya welat j bistne
 



Evn ima helbestan dinivsne?

Helbesta min droka rast tne ber avan, sdaran ekere dike, hesab dipirse, hiyar dike, retan dide, evna azadiy, rizgariy, serxwebn di dil mjiyan de dide neqikirin. Toximan dajo. andin e.

Mafn mirovan, mafn netewbn di dest millet min de ji aliy diz xwnxwarn modern ve hatine girtin, zeftkirin. Ez ku intellektelek Kurd im, ez awa b deng, b helwest bisekinim? alakiyn min, tekona min bi riya helbesta min j dom dikin. Berxwedan, hm (bingeha) helbesta min e. Loma helbestn min li jinn din, yn xwed welatn azad gelek (pir) cuda ne, naverok bi ferq in. Ji ber ku neteweya min big azadiy ye, dixwaze wek hem neteweyn xwed welat serbixwe bij, ez helbestn xwe mna enextareka(kiltike) der didim uxilandin (xebitandin). Nivsandina helbestan ji tekona azadiy dr cuda nine. Wek till destan e. Hebn zanabna min berheman diherikne. Ez xwe mecbr dibnim ku binivsnim. Mna emek hevokan biheriknim. Helbestvan/a gel bindest nikare wek kesn di nav rehetiy de bi mijarn sivik dem biborne. Li jiyana rast dr, di xeyaln ser  rastiy re dem derbas bike binivsne. Afirandin pareyek ji jiyan radeya min e. iqas exs ye, weqes j civat ye.

Serkeftina her biaqil serkeftin ji bo me ew e ku em doa tekon bernedin ern pwst bi hem hacetn demokratk pk bnin. Loma pns(qelem) wek ekek ji zr hember dagrkern nav me dervey me dixebitnim, didim uxilandin. Xwe berpirsiyar, mecbr dibnim ku bibim ziman gel ku her roj t kutin, peliqandin, di bin qedexeyan de dij bye nve mir.
Ji aliyeke din rehbera, qilavuza min danezana mafn mirovan e.

ro helbesta Kurd li kjan qonax de ye?

Kurdistan li bin lingn Fars, Ereb, Osman Turkan de b. Hin Kurdan ji bo xelasbna welat hewl nedan. Ji bo ol(dn) deolojiyn ku me dihelnin, xira dikin, ji ruh Kurdbn dr dikin, helbest nivsandin. ro j dinivsnin. Di qeleman de axu-jehr dilop dikir, dike.

Ji bo ku em bikarin ro binirxnin, pwst e xeletiyn demn bor rind (ba) bibnin, tespt bikin, bigirin ber avan. Di droka wjeya Kurd de M.B. Rudenko,  Prof.Dr Q. Kurdo, Marif. Xeznedar, zzedn Mistefa Resl helbesta kilask ya Kurd girtine dest. Helbesta dema modern Cegerxwn, Hejar,  Osman Sebr..nivsandin. Ji hla poztf rind, helbestvann me yn demn bor yn v esr ji bo ku ziman me y qedexekir ney brkirin, wendakirin, were xebitandin dewlemendkirin, bi berhemn xwe tekon kirin. Bedel j dan.

Hla negatv; helbestvan/a Kurd ji bo ziman wjeya Ereb, Faris, Osman Turkan b hacet, amraz. Qelem (pns) mjiy xwe ji wan re xebitand, wjeyn biyan xurt kir. Bi helbestn Kurd j bi nezann xizmeta dagrkeriy dagrkeran kirin.

Ehmed Xan ji deolog slam re pesin, dlge nivsandine. E. Xan bawermendek paqij e. Rast bi kuran, zelal nedtiye nenivsandiye. Kurdn ku ola Hz. Mihemed y Erebistana Sed qebl nekirin, bi hezeran hatin kutin. ro j Kurd neteweyn din tn kutin. Tehaml, tolerans, yn cuda qeblkirin, di bawermendn w ol de nine! ro hem dgeln Ereb hember azad xwestina Kurdan, azadbna Kurdistan bne yek. Dagrkeriya nejadperestane ya Fars, Ereb Turkan bi rya ol di nav millet me de hln vedaye, rk avtine. Encam bindestiya Kurd Kurdistan ye. ro j Kurd bi sedan tne dardakirin, kutin hepis kirin.

Cegerxwn helbestn mehtkirin, pesindan ji bo Staln nivsandine. Ew rast mirovan matmay , a dike. Ew helwest, nezkbyn pnedtin helbesta Kurd diheline, maf dike. Cegerxwn, nedizan Staln i bi Kurdan kir? Kurd awa kirin penaber heta Sbryay rkirin, dan kutin. Li byeran b xeber b. Xwnxwarek wek egdek datne piya Kurdan divt ji w re rz hurmet bigirin!

i heyfe ro helbestvan/a Kurd bi gelenper ji yektiya ziman, ji serxwebna siyas dr e. Wek pketin , pveynn Bar Kurdistan helbesta Kurd j demek derbas dike.

Tu pveyna helbesta Kurd awa dibn?

Welat, millet, and, ziman hatiye qeliandin. Encam li hol ne. Hatin peroja helbesta Kurd li yekbyna welat, netewe, ziman siyaseta me re girday ye.

Ya yekemn ew e ku em hem Kurd alfabeyek bikar bnin, bixebitnin. Divt li gor zanna ziman alfabe were xebitandin. Xebatn zanist dom bikin. Wek mnak; Ynan(Grek) bi sedsalan e ji alfabeya xwe re hez dikin. Li gor dem her pve dixin. Di alfabeya xwe ya yekemn de li Fnqeyiyan tpn S K  dz  Z  A B girtin pve birin, karann rehet kirin. Wan beriya zayn, di sedsala VI de j ji bo ku alfab rehet bi kar bnin, xebat dikirin. Beriya zayn B.Z di 403an de, "Archinos" qannan derdixne, amade dike. Grekan (Ynan) girekeya nivs baq, payidar kirin.

Em di sedsala 21an da ne alfabayeke me ya irkat tune. Em alfaba Ereb, Kirl Latn dixebtnin, bikar tnin. Ji bo ku yektiya zaravayn ziman me pk b, amade bikin ji ceribandinn gel Bask dikarin feydey bibnin. Navbera 7 12 zaraveyn Baskiyan hene. Li 7 hermn Baskiyan, 7 zarav tn xeberdayn. Nifsa wan bi git 2.900.000 in. Akadem ya Baskiyan di sala 1912an de hatiye avakirin. Ya din j li Marok yektiya navbera zaravn, zimann eran de awa yekbyn, hevgirtin bye hevln Berberiyan j mirov dikare bigire ber avan.

Ez dikarim bibjim peroja helbesta Kurd, peroja ziman Kurd ye. Divt pwst e epern ber yekbyn , pveketina ziman Kurd bi bispor, zanabn werin rakirin. Heta ku ew pk ney, yektiya helbesta Kurd j pk nay, ser nakeve.

Derheq helbesta kilask ya njen de  tu i difikir?

Helbesta kilask a Kurd di bin bandora ovenzma and ya Ereb, Faris Osman-slam da b. Helbestvan/a Kurd ji Xwed, ji Reslan bi berhv b, ji wan alkar dixwest. Pesna wan dida. Ew hewildann vala, p bn. Ne Xwedyan, ne Reslan, ne Olan, ne diayan Kurd Kurdistan li bin lingan xelas nekirin. Tu feydeya wan negiht me. Hviyan j dem li me da borandin. Em zdetir kirin nav tengesiyan. Olan agir berdan maln me. Neteweya me  ji hev dr kirin. Hestn netew kutin. Wek jehr-axu beden, mj teslm girtin. Dagrkeran Xwed j, Resl j bi rya sinifa ol ji bo xwe dan xebitandin. Feyda ji wan dtin. Me her tit wenda kir. Faris, Osman Ereban textn xwe yn ovenst xurt kirin. Rk avtin. Nejadperestiya ku bi nav slam ket welat me tu feyda neda me. Rih zindbn, v din, xebat, xwestin, pveyn kut. Her tit bo biheta pa mirin b. Kurdan dev ji v din berdan, bi tirsa cehenem teziyan. Pirs br kirin.

Kesn bawermend bi riya helbestan, bi nezann bn dest lingn ovenzma ol ku anda me maf kir. Hin mezin rvebirn Kurdan ne ji bo Kurdan, belk ji bo serketina slama siyas er kirin. Selahadn Eyb ji v al de mnaka her balk e. Li sala 1514an de, di er aldiran de 700.000 zde Kurd hatin kutin. drs--Bls ji Yavuz Sultan Selm xwnxwer re j nam dinivsne.

Nameya ku drs--Bls ji Yavuz Sultan Selm re andiye pesna ku Cegerxwn ji bo Staln nivsandiye, ji hev cuda nnin. Du kesn ku bne xwnxwer millet me neteweyn din yn rexn ne, yn tehr ne, yn ekere kirin ne. Yn qedir qmet nnin. Ez dikarim bibjim helbesta kilask a Kurd bi hla negatv met ant Kurd e. Ew aliy negatv.

Ji aliy din ve, bi poztf helbesta Kurd a kilask dest daye serxwebn azadiya Kurdistan. Li hember nejadperestiya Faris Osmaniyan, yan ji slam j derketiye. Ji w al ve t qeblkirin parastin. Ez aliy kevneperest rexne dikim. Pwst e zanayn w mijar bi objetv agahdariy bidin civata me. Xeletn , jarbnn helbestvanan bidin beravan.

end caran Kurdn ne misilman bi kom hatin kutin! slama siyas ro j bo xendiqandin dardakirina Kurdan spiyan amade dike. Tebaqa ol ji bo tevakirina Kurdan fetvan derdixne. Di civatn nav neteweyn slam de projeyn tevakirina Kurdan tn amade kirin nqa kirin.

Helbestvan ji her al ve iqas zana be, weqes bi zanabyn, rehet dinivsne, rovan dike. Yn ku mj bi hla deolojiyn ku dijminiya (neyartiya) me dikin, hatine dagrkirin, xizmeta me nakin. Ji biyaniyan re dixebitin. Wjeya wan dewlemend dikin. Qilavuzn rih wendakir ne. Helbestvann ku dora PENa Kurd civiyane dicivin hviy didin min.

Bi raya te ji bo helbestvanek i biqedr, qmet girng e?

Helbestvan xwed dtinek ye, deolojiyek ye. Di deriyek de ji chan re temae dike. Nzkayiya w/w ya huner li gor komkirina zanna xwe, bixwe ye. Nzkbyna exsiyatan, kom kuflet, civat binyat xwe sosyalzasyona w/ de digire. Trik pita xwe de i daye hev du, top kiriye, dikare wan bajo, bigne. iqas thbn hn bbe, ew ewqes zde trik xwe tej bike. Ji toximn topkir de berhemn ba(rind) derxne. Maf bijartin j dest te ye. Mirov lkoln neke, din re eleqedar nebe, nexwne, avdr nebe, nikare berhemn balk nemir binivsne. Bi teybet em Kurd nikarin demn xwe bi titn romantk sivik derbas bikin. Helbestvan ku xwed rza maf mirovan, heyvanan, xwezay bibe, dikare wek mamostek/ civat bi helbestn xwe perwerde bike. Zann helbestvan wek strk b alternatv dike. Di ser derenciga her bilind de herdem dide sekinandin. Ew, gildor nabe, gr nabe, nakeve. Ji bo helbestnav/a Kurd tit her girng xelaskirina and, netewe welat e. Pwst e ew armanc bi evnek, hmanzmek chan ve were xemilandin.

Di helbesta min a bi nav Koer de, min keikek koer girt dest. Jiyana w ya civaknas, rewa Kurdistan, rewa jin, zilma-nzkbyna dagrkeran, ervanbyn , tekona w neqi, nik kir. Koer kea Paayan neb. Ji teknolojiy dr b. Keek ji rz de b. Min bi jiyana w ya teybet dem, herm, derdor, bindest evna w ya azadiy terf kir. Min nedikar wek endamn wjeya dwan bi vezna aruz gavn deveyn xan binivsnim, pesna wan bidim. Karvann wan wek mijar bigirim dest. Ji bo min keikek koer-ivan, tekona w, tirajediya ku w dibirqand li ser her tit b. 

Gelek kes behsa navarok felsefa helbest dikin. Hn li helbest da i dibnin?

Pda ez dikarim wisan bibjim; hunera helbest, hunera kelman, lefzan e. alakiyeke raman ye. Helbest hunera serbest e. Helbestn min serbest in, xwezay ne, estetk in. Bang, hawar awaz ye.

Bi dtina Kant, hunera helbest ji hla htbn meleka fmkirin ve t gerandin. Ew ber diguherne. Hunera helbest lstika hestan e, aqil e. Bi baweriya min hunera helbestan lstika aqil nine. Ez t de ir, raman bi hev re dibnim. Helbest bo min muzkal e j. Ji bo min statka muzkal hm ekl meteloka helbest pk tne. Bi  gotin hevokn ku bi rehet tn fmkirin, tevn dikim, dirinim. Helbest ji bo min hem felsefe ye, hem tmarkirina guh (guik) rih e. Ez wek Aristoteles nafikrim. Helbest ne haceta texld (jgirt) ye. Helbest raman, flozof helbestvan tenita hev disekinin. Afirandina  helbest,  ji aliyek ve mijl (kon) ye. Ji Aliy din ve hem ahenga deng ye, hem j xiyalkirin e. Ji bo min di hunera helbest de hinav, dern (imat-ikil) yektiyeke diyalektk pk tnin.

Pilaton li gor teoriya zanna xwe dibje; beytn ku ji Xwedyan re tn xwendin, helbesta lrk in.
Ew ji bo qenc xwestina mirovan diayn ku tn xwendin in. Ya duyemn helbesta Logos ya hja ye. Ew felsef ye. Ew li chana hestn (hiss) w al (lay d), chana Logos n deal (meng) e.

Helbesta min di nav chana ceribok da  rew, jiyan, chan serborandinn Kurdn nrbaran (nber)in ku digire dest wek mijar diuxilne, bi hevokan neqi dike. Ne di ekil de, ne j di naverok de sir (pin-raz) tune. Bi meyan (hinav) ekil rastiyn diyalektk dibirqne, didenan.

Wek hn dizanin jina Kurd ne azad e. Seba azadiya jin hn i difikrin? Ramana we i ye?

Ez girtiy azadiy me. Ji bo azadiya xanima Kurd min ten bi qelema(pnsa) xwe xebat nekir. Ten min di helbest lkolnan de ew negirt dest. Bi teoriy ve dorp nemam. Di piratk de j ez bm alakvan. Ew alakvan dom j dike. Ez orevan im, ervan im di er azadiy de cih digirim. Di nav govend de me. Temaevan(srker) nnim. Ne ten jina Kurd, Kurdistan j ne azad e. Bindestiya jin, bindestiya dayka Kurdistan ye. Ez wek nav xwe bawer im ku dema jina Kurd bi zanabn bibe evn azad rizgariya xwe, ew d azadiya welat j bistne. Jina poltkvan, azadhezker welat xwe j rizgar dike welatek sosyal ava dike. Azadiya abor azad nne. ro jina Kurd li hem nasnameyn xwe bpar e. Ji wan dr t girtin. Di bin dar zilm de ye. Mr Kurd girtiy dagrkeran e. Girtbna xwe bi zelal, bi zanabn rove nake, nabne, zilma ku dagrker li ser w diceribnin, ew j li xanimn nzk yn xwe diceribne. Bi xwe gor ye, ew j yn derdora xwe dike gor. Dagrker ji bo kesayet tawakirin, kudkirin, kr-kor kirin mr Kurd wek hacet dixebtnin. Didin uxulandin. Mr hsr ku pit hat tmarkirin, hestn trneby hatin eliqandin, xwe wek piling dibne, dihesibne. Dest li zilm dike. Mna hesin ku agir p t girtin e. Ew mijar hem hev re ya lkolnan  e. ima em zilm li hev dikin? Hev didnin? Binyata wan li ku tn? Tesra, par olan (dn) i ye? Zilm li jinan kirin, eva anda Kurdan yan ya  biyan dagrkeran e me j ji wan girtiye?

Heta ku jina Kurd nebe rvebirek zana, biryarvan-ker, otorter, adil, mnaka poztf edet toreyn xirab nebijre, ji civat dr neke, civat perwerde neke, xelasbn ji bo me xewn in. Guhertin di nav malan de dest p dikin. Hln mal in. Ya ku di nav hln de mafan nedizann, neparze, zarokan bi heqzan, heqnas mezinneke, ji bo azadiy dikare i bike? Heta ku jin zana nebe, rola xwe nelze wek can, bedena nv kudby avikn civat gen dibin, dirizin. Nexweiyn, jarbnn civat paqij ba(rind) nabin. Ew d car birnan her biherike me aciz bike(biqarne).

ro rejmn ol jin bi keviran didin kutin. Wan, jin hsr girtine. Mr, tebaqa-sinifa ol kitbn proz wek klt (enextar) dixebtnin desthilatdariya xwe dimenin. Ew pirtkn ol hla mran ve hatine nivsandin. Mrn kevneperest li gor ramann xwe di nav wan de guhertin kirine. Jin kirine halk wer ku, ew ji bedena xwe dr dikeve, ditirse, sdar-gunehkar dibne. Bi xwe ji xwe direve. Hezkirin nne. Droka w hatiye dagrkirin. Ew rewa xwe nabne, ji droka jinan bxeber e. Pwst e jin droka olan pir rind (gelek ba) bikolne rre, berrbn sextekariya mran derxne hol. Di droka rabor de jin gunehkar( !) nine. Yn ku ew kirin gunehkar ji oretiya, delaliya, estetka beden, aqil, jhatbna, elengiya, berhemdayna w ditirsin. Bi pirtkn proz ew zaf girtin bin kontrol, fstan hsrbyn lkirin. Ew kjan Xwed ye ku zarok ku di bedena dayk de peyda dibe, mezin dibe, t xwedkirin, dike dijmin zilimkar dayk? Em wan Xwedyan qebl nakin. ro Xwed art in, dewlet in. Ew j aliy mran ve tn temslkirin! Loma di malan civat de ait, rast, hevgirtin, hezkirin yekit tu nine.

Jina Kurd ji bo xelasbyna xwe welat xwe mecbr e dawiya tkiliyn dagrkeriy bne. Xwe n bike. Ji bo ku di armanc de serbikeve, mecbr e xwe birxistin bike. B rxistin ser nakeve. Nikare gav bavje. Hevln w tn fetisandin. B hal dimne.

Jin, di jiyan de sembola parvakirin, aitiy, azadiy, xwrxweziy, nbn, zdebyn, nermiy, hezkirin, delaliy ye. Ne ser berda, ne dest berda, girday ne j xadim e. Ya serhildanan e. Hember rejmn feodal, despotk, dagrker xwestvana azadiy ye. Bi ruhek oreger, tevgervana siyas ye. Ew aliyn poztv in. Jina ku hember zilma mrn derdora xwe, civata kevnperest, dagrkern xwnxwer ser hilde (rake), netewa xwe wek milletn pvey digene.

Jina Kurd ne mal milk e, ne ya girtin firotin ye, ne j hsra-girtiya edet toreyn netewe dnn-oln biyan ye. Ew bi hest hezkirina welat neteweya xwe wek stna nav welat me ye. Giran, bar li ser miln (pln) w ne. i heyf e ne bixwe, ne j civat qedr qmeta w nizane. Di bin and oln biyan de bye hm kevneperestiy. Ji droka xwe b xeber rewa xirab diparze.

Ji bo civateke adil, rojane sosyal pwst e jin xwed hem mafn xwendin, perwerd be. Ji hin bean dr neyn girtin. Li gor xwestina, qabiliyet(fris)a xwe bikare biryaran bide, bigire. Kar akademk-zann ten behra mran nebe. Di parlamentoyan de, art de, bi cudahiyn xwe ve na xwe bigire biparze.

Jinn ku kar malan dikin, bermal in, wek karker bi mia bixebitin. Mehan bedel keda xwe bigirin. Ewlekariya sosyal ji bo wan j hebe. Di nexwe prbn de b ewlekar nemnin. Ji aliy aboriy de mihtac derdoran, mirovn xwe nebin. Azadiya abor maf wane j. Ew maf bi qannan were tespt kirin. Divt civat di v al de j were perwerde kirin. Jin li jiyana sosyal dr ney girtin. Jin, tit-pil pirt nne. Ne xizmetkara mal, ne  ya karxanan, ne j ya olan e. Jina Kurd ne girtiy dagrkeran, ne y mran, ne y olan tebaqa ol, ne j ya dewletan e.

Polgamiya ku (zde bi jinan re zewicandin) bi edet toreyn Eraban, bi anda ol ketiye nav me heta ku ew and ney qedexekirin di nav malan de ait pk nay pskolojiya jina Kurd ba nabe.  Jin hacetek cisn nne. Sedem anda ol mr w wek hacetekbikar tne. Wek mirov nagire dest nzk nabe. Pwst e jin fr bibe ku can, can w ye, beden, bedena w ye.
Ten bi xwe dikare di heq bedena xwe de biryaran bigire, bide. Ew ne mecbr e bi her al ve xizmeta mr zor, xirab, zilimkar bike. Maf mr y peliandin- zverkirin j nne. Zilma cisn, fzk, abor, pskolojk nay qeblkirin. Ew ktabn proz ku wan zilman qebl dikin bila ji me civaka me dr bin.



Ez wek helbestvanek xelasbn azadiya jin, bi rizgarbna civata m re yek digirim dest. Jin welatek rizgar, azad wek dayka ducan (avis) zaroka di zik de bi hev re girday ne. Jina ku ji her al ve azad be, welat xwe digene derencga (merdivana) azadiy. Ew jin li rvebiriya welat xwe de kursiyan bi mrn dilxwez re bizanebn parve dike. Xwed biryar, wek kesayetiyeke zana xurt, welat proz ji her hl ve dike dewletek sosyal. Ji nexirabn re, kevnperestiy re, bindestiy re, hsrtiya mran, civat, dagrkeran re, baiy re, serkeftin re, aitiy re, xelasbn re dibe hm. Zarokn welatparz, modern, heqnas, heqzan digene. Nabe xadima heliandin, avakirin re mnakiy wek armanc diparze.

Ji bo peroj hn xwediy kjan armancan, pilan projeyan in?

Heta niha s pirtkn min yn helbestan hatine apkirin. Min gelek j nivsandine heta niha nedane apkirin. Ez bi zaravay Kurmanc dinivsnim. 4 pirtkn lkolnan yn min hatin apkirin. Yek li ber apkirin ye. Hinn din hene, ez wan j bidim apkirin. Ji wan yek niha t wergerandin. Ew bi Fransiz were apkirin. Hereketa Qogriy ya serxwebna netew 1921, apa duyemn amade ye. Ew were apkirin. Ez her binivsnim. Sekinandin, westan nabe. Wek jin bar min ji y mran girantir e. Ez xwe berpirsiyar rizgarkirina jin, civat, welat dibnim.

Tbn ya Rizgar Online :
Ew hevpeyvn di hejmara 28 29 ya
rojnameya Agir bi cazeya birz Evn cek birvebir Agir Azad Kurd ve hatye wergirtin. Em wek birvebirn malper spasya xwe ji herdu birzanan dikin.

 

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2005 info@pen-kurd.org