BINGEHEK A  ZANIST JI BO PERWERDEYA ZIMAN D PWST E

(Hinek nrn di derbar dersn Frbna ziman kurd da, yn ku K.M. amadekirine)

Ezz Cewo

 

 

Di Sr da div b gotin, her karek  ku di war ziman kurd da ji bo w t kirin, ba   krhat ye. Ji bo karek wisa y girng di nav xwe da wrekyeke wisa dtin, hjey pesnandin ye. Her weha banga ji bo ku xwendevan bi dtinn xwe va bedar amadekirina wan dersan bibin ji hla xwe va titek ern ye.

Dibe ku ew j ryek e! L, bi nrna min, div dersn weha  destpk ji hla komeke pispor-zimanzanan va b amadekirin pitra w derxin nirxandin. Lewra ku, dema w ji hla saz rzikn zimn n hindurn (rziman) va dinirxn, li bal mirov  pirs dibin. , dema pirs hene, ew div bn bersivandin. 

Weha, di w ders da t nivsandin:

 Tpa dubare:  / Yekgirtina Tpan /

▪ Di ziman kurd de tpa dubare nne, ji lewra, heke di bjeyek de tpek dubare b, yek ji ber xwe de dikeve tpek bi ten dimne. Ji ber ko di vekta Kurmanc de tpa nay xwendin nay nivsandin.-  

wek mnak j ew van peyvn berhev yn tkel tnin:

 

        Bje

      Parkt

Tpa Dubare

Away a

Away Rast

        Xurt

         + tir

Tt

       Xurttir

        Xurtir 

        Pa

         + v

S

        Pav

         Pav

       Yek

         + kte

Kk

      Yekkte

        Yekte

 

Titn ku w li ser aya rbazeke weha b gotin, ne nrna mirovek ye. Ew di zimanzanya git da li ser bingeha lgernn zimann hindewrop yn sedsalek hatine misogerkirin. Zimanzan j, wek ku t zann, axek zanist ye. anegor zanista di derbar zimn da hinek tgeh rzikn rziman hatine durustkirin pejirandin.

Ya sereke li vir ew e, ku rzikn zimn di zimn bi xwe da hene, div mirov wan nas bike anegor wan j saz rastnivsandina zimn ravebike.

Ya duyem j ew e, ku di nava her rzimanek da (ji bil yn me) ben rastnivsandin rastaxavtin hene. anegor  rzikn zimanzany ne titek near ferz ye, ku nivsandin xwendin sed sed li hev bigirin. Ji bo w j peyvek (bjeyek) dikare anegor rzikn rastivsandin bi awayek b nivsandin, l anegor rzikn rastaxavtin bi awayek din b xwendin. Mnak, em dibjin: Rya min dirj e. An: Dya Lewend pirtka w an. Ji hla rzikn rastaxavtin va ev rast e, div weha b xwendin. L ji hla rastnivsandin va ev ae. ima? Ji ber ku li vir peyvn ku hatine bikarann ne ku   r d, l  r d ne.

Ev mnak, n ku di v ders da hatine ann, sazyn wan ji hla prnspn rziman va ji hev cuda ne. Peyva xurt rengdr e, -tir parna radeya rengdr ye, ew bi hev ra radeya ern  ya rengdr xurt destnan dikin- xurttir. , her iqas, dema xwendin herdu t bi hev ra tn gotin, l ew tam di nav hev da nahelin. Li vir, rast e, t-ek lewaz dibe, l ew ji hol ranabe. peyv bi xwe wek xurttir t xwendin ne- wek xurtir. Ji bo w j ew  div wisa j wek xurttir b nivsandin.

Div b gotin, li vir titek din j rola xwe dilze: ben van peyvn berhev ji hla rola xwe ya wateya bjey va h serbixwetya xwe di nava peyva berhev ya tkel da winda nekirine. Ji bo w j peyvn weha yn tkel kirpa xwe parastine. , dibe ku, bi dem ra h winda j nekin. Ji bo w j, heya wateya wan peyvan, n ku peyva berhev ya tkel sazkirine, di nav wateya eva dawy da nehelyaye, heya wan kirpn xwe parastine, ev rewa w bimne.

Mirov heman tit j dikare di derbar peyva yekkt da bibje. 

L pirsa peyva tkel a pav cuda ye. Eger di peyvn li jor got da bi tkelbna du peyvan yeke n nabe (ji vir j- serbixwetya ben wan), l bi tkelbna peyvn pa v (pa + v) peyveke n derketye hol, ya ku ne pa e ne j v e, ew pav e. Li vir du peyv gihtine hev peyveke n sazkirine. Di v peyva tkel da peyvn ku ew sazkirine, kirpn xwe windakirine, peyva pav bye xwed kirpek, ango ew bye peyveke serbixwe. Ji bo w j ben v peyv ji hla serbixwetya xwe va lewaz bne, peyv bye pav.

Mirov heman tit dikare di derbar mnakn din da j bibje.

Di peyvn rindtir bilindtir da deng d, her iqas lewaz j bbe,  tam nahele- winda nabe, ji ber ku peyveke n nebye. Li vir ew herdu peyvn tkelby  awanya titek hztir dikin, ben wan serbixwetya xwe diparzin.

,  ya dawy, ji hla rbaza pkkirin va j ne rast e, ku naveroka dersa Tpa dubare bi xwe redkirina tpn w reng ye. Ten naverokeke wisa dikarib li v sernivsar bihata,  ya ku di derbar hebn, taybet,  rastnivsandin rastaxavtina tpa dubare da bya.

Eger di ders da t nivsandin: Di ziman kurd de tpa dubare nne di vekta Kurmanc de tpa nay xwendin nay nivsandin.  w dem nabe, ku nav ders Tpa dubare  be. L, wek ku me li jor, dema ravekirina peyvan da xuyan, nav ders rast e, lbes naveroka w ne anegor w ye. Eger titek t nakirin (redkirin), div ew anegor  rzikn zimn n hindurn b misogerkirin...

An- na,

Naha j di derbar dersa Dengdr li pey hev /Tpn Kelijandin/da!

Ji bo ku nekevin nav hrgil ravekirinn zde, em li vir ten li ser hinek xal bingehn rawestin:

1-                 Di ziman kurd da, dema li bjeyan paparnn emn, ,    yn din zde dibin, eger ew peyv  bi dengdr bidaw dibe, di navbera peyv paparn da nvdeng y t nivsandin.

Mnak:

        du- y- emn, s- y- emn, s- y- emn;

        Min pirtk da v  bira- y- .

        Bijk got: Ca v pars- y-   binihre!

2-                 wazn wek: dirj- a- y- , teng- a- y- , gewr- a- y- , her weha: mirov- a- y- , km- a- y- yn din di pvena zimn a drok  da derketine hol. Rzedenga ay (a-  y- )  bi pvenn sazya dengan a zimn ra ji paparna  at (t) derketye hol. t- paparn di zimann hindran yn kevnar da wek wek tsh hatye bilvkirin. Ev denga j, anegor pvenn drok kontkst di hinek cyan da bye t (bira-t, heval-t, pismam-t), di hinek cyan da bye s (teng-as, km-as), l li henek cyan j bye y(dirj-ay, gewr-ay, teng-ay);

3-                 Wek din, wazn bi dengnh w herm devok ne, tir dibe, ku di pvejoya perwerdey da li ser v radey li ser wan rawestin.

4-                 Ji xwe sernivsa Dengdr li pey hev /Tpn Kelijandin/ mirov near dike, ku hewleke xurt bide li hinek cyan bigere, ji bo ku w tgihje

Li vir tit ku mirov bibje, i ye?

Her i j hebe, her hewleke ji bo pxistin, parastin girseykirina ziman anda netew titek ern hjay pigiry ye. Lbes titn ku li vir wir tn kirin, an j ji bo kirina wan hewl t dayn, div berev cyek bibin di navendek da bigihjin encamek. Ango dem pra gihtye, ku sazyeke netew ji bo ziman kurd b damezirandin ev kara bi netew b meandin hz derfetn hem kurdan bigihnin hev bikin xizmeta ziman d.

 

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org