DI DERBAR ZANIST, REXNEGERY  HINEK J TOREY  DANSTANDINA  ZANYAR  DA
     
 
 
Ezz Cewo
Ya Xwed, dsa yeke xr bik,
Me  j-xax bendn xirab xweybik,
L gunh evn ev yek hinart
Bi mzna lp* tucar nepv,
imk qe lp mzna lp
Tu hevdu nakin...
Di jiyan da lp rasrt
Cotgayn nr in:
Ew tim cot diin...
...Ya Xwed qe na di jyan da
Tu ji krn lp hinek dr b!
 ( Ji helbesta  Dirozga roj)
 
 
Li ser malpera PENa Kurd  7 rezbera 2006an gotara min a bi sernivsa  Heger mirov bi p va  bimee, w berbi ku va here- berbi peroj, yan paeroj va? hatib weandin.
 
Eva  7 rezbera 2006an b! 
 
L di derbar v mijar da h sala 2002an di  rojnameya Kurdistana Azad da (№1, trmeh, s. 2002, r. 23 ) gotarа min a di derbar v mijar da ronay dtib. W dem min ew hejmara rojnamey ji saz rexistinn me yn li Ewropay ra andin ez bend  dengek bm. Min digot, bila li ser mijar gengeyek destpbibe, awa dibe, bila bibe, her ten bila ew gotar b guhdar baldar  nemne... L ji bil mamostayek ziman kurd y li Ewropay tu  kes  titek negot. Ew j, w camr bi zark dilxweya xwe an zimn. Ew w dem got: Spas, pir xwe b, min ew weke helbestek bi bnek ra xwend! Soz da, ku w bide hineke din j, ji bo ku bixwnin. hew! 
 
Dibe ku h w dem ji bo hinek derdorn sazyn me yn li Ewropay ...d ev mijar avne zelal by b? L yn din j yan di nav xwe da wrek nedidtin, ku li hember w zelalbyn gotina xwe bibjin, an j gendeya li ser v mijar ji radeya xwe nimiztr diddin!
 
. sal bihurn, l tu kes giranya xwe neda ser v pirsgirk. Di weann me da j rewa bikaranna peyvn  peroj paeroj , her weha, ewtyn din dsa wek ber didomya. Qey bibj, srbazek  iva qudret hildabe dest xwe peyv wateyn ziman  kurd berovaj  kiribe. ro, dibe ku nstttek a zanist- lkoln pwst bike, ji bo ku derxe hol, ka ji keng va ev tevlihev destpbye, ka ji keng va destpkirine peyvan, taybetmendyn wan n rziman avakirina hevokan berovaj bikin? Ka heya w dem naha j di wjaya kurd da ev peyvana awa bi rast, di cy xwe da dihatin tn bikartnin? 
 
Her i j hebe, ziman kurd axavtvann w di rya xwe da dmein, l yn zimn weke  zanebnn xwe berovaj dikin- di rya xwe da.
 
, ji ber ku h j ew mirov, n ku neketine ber bay bi a berovaj axavtina bi ziman kurd, pir in, wan peyvan  bi  rast di cy wan da bikartnin, me hv dikir, ku ev pla w rojek wek  modayek derbas bibe,   hem tit vegere ser bingeha xwe. L iqas , berovaj  bikaranna van  peyva domya. Heya hinek ji wan paerojparzan hem  rsursn saz organn netew kirine tevger, ji bo ku v ewty li gel ferzbikin bidin pejirandin... L h j gel li ser ya xwe ye, ew j li ser ya xwe!  
 
Helbet, dema min ew gotar ji malpera PENa Kurd  ra diand, ez ba tdigihtim, ku ew bi dil pirany be, l hinek j w hewl bidin, dij w dern. wisa j b: pitgir j derket hol, dijber j. ev j titek normal e. Lbes, ku w  li ser bingeh   rzikn dr zimn zimanzany li hember dern, min h bawer nedikir. Rbazeke wisa li bal min titek dr he aqilan dihat dtin.
 
L tit ba ew e, ku ev gotar b baldar nema: ro d du gotarn din j li hol ne. Yek ya birz Hesen Huseyin Deniz a Bersiveke pitgir ji bo nivsa birz Ezz Cewo ye, a din a birz Mustefa Red a Mijara "paeroj peroj" dsa kete rojev/ Bersivek li dij dtinn birzan Ezz Cewo Hesen Huseyin Deniz e.
 
Dema min ev gotaran li ser malper dtin, dil min bi abn tuje b hilpingur, min bi xwe ji xwe ra got: Mala Xwed avabe, dest bi gengey b! Bi rast j, helwest nrn awa dibin, bila bibin, pir ba e, ku genge heye, ku li ser pisgirkan t gotebjkirin!
 
L, dsa j..!  
 
Div b gotin, ku her iqas kek Hesen Huseyin Deniz gotara xwe wek Bersiveke pitgir ji bo nivsa birz Ezz Cewo sernivisandye, l di bingeha w nirxandin da rbazeke zanist heye, bi w ra j, her wha, helwesta gel a li hember w pirsgirk derdikeve p. Wek ku t xuyan, ew nrna mirovek ye, y ku ji nav gel hatye ro j  avkanya xwe ji  gel hiltne. , bi nrna min, heya, eger w  camr sernivseke din li gotara xwe kiribya (yeke nytral, zanist!), ew gotara w w ji hla balkya xwe va btir karbiketa (qazencbikira) wek nivseke serbixwe a li ser v mijar bihata nasn, ne wek pitgirya nivsa kesek. Lewra ku ew titn ku ji hla min va hatine zimn, ne nrna  kesek ye, ew ravekirina  mijar ye- anegor rast rzikn ziman kurd yn hindurn. Heger min ew anye zimn, ji ber ku ez pareyek gel kurd ziman kurd me, ji ber ku ez, bil w, ku  pisporek zimanzany me, her weha bi rzikn zimn di nava sazya ziman kurd da mitaledikim (ramandikim) bndidim. Ez xwe jinva Amrkay venakin?! Hema div b gotin, eger em qmet nivsa kek H. H. Deniz a zanist daynin hlek, terz  himendya v  camr helwesta w pir balk girng in. Wek ku t xuyan, di  nav  kek H. H. Deniz da bi xwezay hskirin tgihtina taybetmendyn ziman d znd ne, n ku bi zannn zimn ra tevay  ev nivsa w dewlemendtir, krtir balktir dikin.  
 
Ez ji vir pva ne li ser gotara kek H. H. Deniz, ne j li ser ya xwe ranewestim, ji ber ku tit ku di wan da hatine nivsandin, ji bingeh rzikn zimn n hindurn tn. ez i j bibjim, ez titn got dubarebikim, dubarekirin j, wek ku t gotin, ne hertim e, ku Dayka zanist ye. Ji bil v, ew gotara min, wek nirxandinek a zanist ya li ser v mijar li ser malpera PENa Kurd e, her kes, ku bixwaze, w bikaribe w bixwne nrna xwe bne zimn.
 
Ji bo w j mabesta min li vir w titek din be.
 
Li vir tit ku di nivsa kek M. Red da bala mirov dikine, btir j ne ewqas naveroka nivs ye, iqas helwesta w. Lewra ku ev nivs zanist wek erd asman ji hev dr in. Di w da ten helwesteke li dij zanist heye, ji bo w j ez li vir bi giran li ser helwesta xudan w nivs rawestim.
 
Heya dawy rz hurmetn min ji her nrnrk ra heye, heya, eger ew nrn ne rast be j. Ji  ber ku her nrneke a bi xwe ra nrnn dijber xwe j derdixe hol. Dibe ku paradoks b xuyan, l ev e rastya chan: eger a  tunebin, rast j w wek rast wisa hsa ney tgihtin pejirandin. Chan wisa ye. Di dema xwe da (sedsala V b.z.) flosof Hllada kevnar Znon hej (liv, tevger) bi felsef red kirye, l bi w va ew di droka felsef da wek damezirnr tgeha hej t nasn...  
 
Belk hinek bibjin, ku h pwst j nake, mirov di nav aroveyeke wisa astbiland da li ser v pirsgirk biaxive, lewra ku her tit li ber avan e: ziman kurd y zind heye, gel kurd heye rastya ziman kurd li hol ye! Bel, bi rast j wisa ye ew ferzkirina van titan j li ber tu rexneyan  nikare xwe ragire. L...
 
L li vir pirs ne ewqas pirsgirka zanist ye, iqas ferzkirina li ser titn dr rastya ziman kurd ye, her weha di w  ferzkirin da j dyarbna torey (terbiyey) meandina goftgoyeke  aristan ye- di nav pwendyn zanyar da. Eger ev bn dtin, derkevine zanebn sererast bibin, her tit bikeve cy  xwe. w dem heya radeyek ew titn ewt berovaj w ewqas mirov nenin... 
 
Dibe ku t bra her kes, dema xwendina di dibistana navn da lstikeke matmatk heb, hem balkya w j di w da b, ku sbat dikirin,  2 + 2 an 2 X 2 dike 5! Bel, bel, titn wisa j dibin! Hema ev lstikek a matmatk ye di dema mijl dembuhryan da dert hol!
 
L, em lez nekevin, her tit di rza xwe da. 
 
Di nava nivsa  kek M. Red da ya balk ew e, wek ku ew bi xwe dibje,  dert hol, ku w  wisa bawer kirye, ku d ev mijar avne zelal bye. ji bo w j ev camr matmay dibe, ku ... her demek kesek radibe, wek y ku haya xwe ji v chan ji gengeeyn ku pkhatin tine be dsan dibje: "Na, peroj rast e".
 
Wisa, ne km ne j zde!
 
Tuy bj, v camr  pirsgirkn ziman kurd  prvat  kirine, bi xwe areserya  wan dtye (bi terz 2 x 2= 5), kirye sidoqeke pola, der l dadaye, mifta w j  kirye berka xwe, li ser rnitye, h maf kesek j nne, ku nzk w bibe.
 
Bi rast, li vir mirov  zendegirt  dibe! Ma mirovek bixwaze li ser pirsgirkan bi zanist  biaxive, dikare di nava pvena zanist da bibje: ev nrn a dawy ye, xilaz!? 
 
ya din, bi prnspn kjan torey (terbyey) bi kjan maf mirovek destr dide xwe, li ser  rpeln malpera Rxistina nivskaran a navnetew  binivse: ...her demek kesek radibe,  wek y ku haya xwe ji v chan ji gengeeyn ku pkhatin tine be..., an j nirxandin lkolnn  zanist  polmka vala   dmagog nav dike?
 
Li vir rze pirs dertn hol: Gelo mirovek, ku ji xwe ra maf  bibne, ku pns hilde dest xwe, pwendyan bi rka ntrnt bi rewenbran ra dayne,  w destr bide xwe, titn wha bibje? Gelo titn weha an camran dikevin? Ew j mirov ku di nava rewenbran da die t! i ye, ev mirov ji ku hz digire, ku her tit ji xwe ra maf  destr dibne?! Mirov nizane ev yek awa nav bike: ev nana nezany, an ya bhzy ye? Dibe ku ya herduyan j bi tevay ye?   
 
pit van titan nikar  nebj: Hn div mirov bikaribe izbat bike, ka ew k y  y ji wan kesekan, ku kes nizane ji ku hatye, daketye meydana nivskary hn di ser da j di derbar zimn zimanzany da diaxive!
 
Ma ne di droka lkoln lgernn zanisti da rastyek derketye hol:  mirov zane ten li ser bingeha nimneyan, bi rbazn zanist dikare nrnek an red dike, an  j  pitrast. 
 
Xnc v, eger titek ne rast be, bila hezar kes w nerasty biparzin, bila sed sal sedasl bibihurin, yek e, eger ne ro ne em,  pit me hinekn din (n ku  ziman d li ber kevya tendra kurd ji dayk, dapr baprn xwe fr bne, li ser bingeha zanist bne pisporn zimanzany) w rojek  rabin , heya, eger di chana waln da be j, w dest bavjin psra xudann van tevlihevyan ji wan bipirsin.  
 
Eger di mirovek da hza zanista di derbar zimn da hebe, ew bikaribe ralta zimn  tbigihje, qannn zimn n hindurn ji xwe ra  bike bingeh, ne ku w xwe li el pelan bixe, bikeve gel gebozan, hewara  xwe li titn bwate daxe. Li vir h hewce j nedikir, ku ji bo  ravekirina pirsgirkn zimn  mirov ber xwe bida fzk matmatk formlan, jimar, dagram titn din val- wal xzbikira bikira tevger. H hewce nedikr, wan titan bnin alkarya tzeke  b bingeh. Ew j titn ku tu pwendya wan bi zimn zanista di derbar zimn ra nne! ev hem j ten ji bo w t pkann, ji bo ku bidin pejirandin, ku sip  ne sip ye   re j re e...   
 
Titek balk j! Kek M. Red bi xwe j texmn dike, ka ew  bi xwe bi van tevlhevyan xwe  kirye i rewek hewl dide, ku bi crek  ser w rew ra  zp bike, vere: Dibe ku  xwendevann v nivsa  me bi taybet j "perojperestn" me bjin: Gelo i pwendiya v teoriy bi "paeroj peroj" re  heyeMa bav kaln me teoriya Einstein (dibe ku: Ayntayn?- E. C.) xwendibn?. Bel, xebera wan e...- Kek M. Red dinivse careke din dikeve il yan, hewl dide- w tit zbat bike, y ku dorzemanan da nikare b zbatkirin. Ma div bi rya matmatk fzk ji kal prn kurd ra zbat bikin, ku ew a diaxivin? Ku  pkevtin  pakevtin e, pvan pavan e, rojn p me rojn pa me ne, pya ereb paya ereb ye, pk pak e, peng paeng e; Rya end rojan li p me maye? a e rya end rojan li pa me maye? rast e  peroj j paeroj e?
 
awa dibe?! 
 
Hezar car ew mirov mezin rast bye, y ku di dema xwe da gotye: , ger rojek b, nerast  zora  rasty bibe, nezan zora zanebn neheq j zora heqy bibe, hn matmay nebin!...
 
Bel, em matmay nabin, l!..
 
Eger di gotara kek M. Red da li hev nehatye di war zanista di derbar zimn da titek balk nzk  he aqilan derkeve hol, titek nake, div mirov xemgn nebe, ji xwe hinek n din, n ku mla wan li ser fz-mat heye, w ser xwe li ser titn hey bnin, bikaribin di w gotar da ji xwe ra mijlyn demdihr bibnin. L, eger yek, ku seredery ji matmatk dike, v nivs bixwne matmay bipirse: Ka, ji kerema xwe ra bibjen, pisporn hja, i  pwendya van toryan  bi v mijar ra heye?- ez nizanim, mirov bikaribe i bersv bide? Ew j bi ser xwe mijareke din e, em w ji demeke din hineke din ra dihlin.
 
A, li vir j bersva pirsa: Gelo ew kes k ye, y ku radibe, wek ku haya xwe ji v chan ji gengeeyn ku pkhatine nne, polmka vala   dmagogy va  mijl e? dert hol. 
 
Her i j hebe, ya ku dil mirov baristan dike, ew e, ku rexnegerya kurd gavn xwe yn yekem d davje. Bila ew gav bik bin, bila xim bin, heya di hinek cyan da bila hinek bilikumin, bila bikevin- rabin, l bila bi biryar bi pva herin- berbi peroj va, ew di war zimn zimanzany da dibe, di war wje wjezany da, an di war and anogery da be, h ferq nake! Pirsa sereke ew e, ku em, wek rewenbrya netew, fr  rexneyan rexnegery bibin   tucar ji br nekin, ku li ser  pirsn zimn bi qannn zimanzany biaxivin, li ser pirsn wjey- bi qannn wjezany...her weha di derbar terbe- torey aristan da j ji br nekin...
 
Wek din, tit ku mirov li v zdebike, nne, s gotar n li ser heman mijar li hol ne zane pisporn ziman kurd w rast nerasty ji hev bibijrin nrnn xwe j  bnin zimn!
 
______________________
 
Nas:
 
*Lp nedirust, nerast, sexte, qelp (Gotinek a gel me heye, dibjin: Din lp, axiret  rast!)
 
 
22. 09. 2006
 
 
 
 
 
 
 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org