Pirtka n

    Droka kurdn Kermanah di lgernn zanyara rs da

Ezz Cewo

 

Weangeha Wjeya Rojhilat ya Akadma zanist ya Rssyay bi ziman rs pirtka berpirsyara Be kurdzany ya nsttta rojhilatzany ya Akadmyay Olga Jgalnay ya di derbar kurdn herma Kermanah da weand. Pirtka zanyara rs, doktora drokzany O. Jgalnay ya bi sernivsa Kurdn herma Kermanah ber di dema er chan y yekem da rpeln droka kurdan n heya naha ne di sy da derdixe ronayy. Ev pirtk berhema  lgernn Jgalnay yn dehsalan e. Ew lgernn xwe di war arvn Rssyay, di nav   wan da her weha yn Wezareta karn derva ya mpratorya Rssyay, da pk anne. Di v pirtka xwe da O. Jgalna li ser rewa siyas ya ran radiweste di nav w arevey da j- li ser rewa kurdn herma Kermanah. Ew dide xuyan, ka awa di destpk da kurdn w herm dixwazin berjewendyn xwe biparzin, ji bo w awa hewl didin dutretya nav binemalan da ya ji bo text  ran ji bo berjewendyn xwe bikarbnin. Ewana heya bedar tevgera opoztson (mihalefet) ya Salar-ed- Dewl dibin.

Di dema er saln 1914-1918-an da kurdn Kermanah di navbera du blokn dijber hev da dimnin: ya grman tirkan ji hlek va ya nglz russan ji hla din va. Xudana pirtk dide zann, ka kurdn Kermanah awa hewl dane anegor  tgihtina xwe ya serxwebna netew ralzma siyas ya w dem tkona xwe bimenin. 

Pirtk bi sazya xwe va pirwaz bi naverok va dewlemend e.   

Lytmotva pirtka xwe ya zanist Olga Jgalna di pgotin da weha tne zimn: Pirsgirka Kurdistana tnk di rewn jopoltk n destpka sedsala XXI da aktal dibe, ji ber ku Dewletn Yekgirt yn Amrkay (DYA) dixwazin li Rojhilata Nzk Navn bibin hgmon  (desthilatdar). DYA hewl dide, di bin nav tkona dij  totaltarzm trorzma navnetew da, kontspta Rojhilata Navn a Mezin  pk bne. Di nav aroveya  v stratjya xwe ya sereke da(doktrna)  ew hewl dide, erd aqarn stratjk li dest xwe bixin, yn ku bikaribyana berjewendyn wan n siyas abor misoger bikirana. Yek ji wan j Kurdistana tnk ye, eger  DYA ew  bikra bin bandora xwe, d  bikaribya  li ser rya rikbern xwe yn siyas abor ya berbi herm Kendav dwarek  dane. Ev yek d kontrola DYA li ser pwendyn abor yn herm navnetew misoger bikira. Kurdistana serbixwe j dikarib bibya dwarek wisa... xudana pirtk ev bi    pvejoyn pit avtina rjma dktator ya  Seddam Huseyn ravedike dinivse, ku ...ji nedt va nnbye, ku  saln 90- yn sedsala XX Kurdistan (ya bar) bala DYA kiande ser xwe w peyra j netewperestya kurdan ji bo berjewendyn xwe daye bikarann. Her weha Jgalna dinivse, ku  DYA hema pit er chan y yekem  xwestye di bin swana xwe da Kurdistana mezin ava bike. W dem wana xwestye hermn raq ran yn bi nevt dewlemend bi dest xwe bixin, yn ku w dem di bin monopolya Anglyay da bne... 

Ev doktrna DYA, ya ku di destpka sedsala XX da derketye hol, Jgalna bi pbirka di nav Rssyay Anglyay ya li Rojhilata navn da dinirxne. Ew her wehaa dinivse, ku w dem di navbera van herdu dewletan da tkonek di ji bo w, ka di mpratorya Osman da berjewendyn k d zde hebin, an j rya berbi Kendav d  ji bo k vekir be. 

Di nav v dema aloz da  her welatek mezin ji hla xwe va hewl daye, her hz qelfek w herma tevlhev ji bo berjewendyn xwe bi kar bne. ji bo w nas pwend bi wana ra hatine dann. di derbar van hemyan da di drok da gelek belge mane. Belgeyn di derbar kurdn Kermanah yn w dem da j ketine bingeha lgernn xudana v pirtk.

bi v awah di pirtka Olga Jgalnay ya  Kurdn herma Kermanah ber di dema er chan y yekem da xwendevan dikare bizanibe, ka kurdn Kermanah di destpka orea destr ya saln 1906-1907-an da di berjewendyn syas stratj yn dewletn dereke da i cy xwe hebne.

Peyra beek pirtpk di derbar tkona kurdan a ji bo xwervebirya herma Kermanah da ye, di bin rberya Dawid xan Kelhor da (1913- 1916).

Siyaseta dewletn dereke li hember kurdn bar-rojavay ran ber di destpka er chan y yekem da di beek pirtk y din da t nirxandin.

Di beek pirtk y din da  j Jgalna li ser pirsgirka hevgirtin serxwebna kurdan  di demajoya bidawbna er chan y yekem da radiweste.

Pit rgernek a (kskrs) drok ya bi hrgil Jgalna gotina xwe ya di derbar kurdn Kermanah da li ser hev da tne. 

Di be w tomerkirin da ew dinivse, ku herma Kermanah di dema er chan y yekem da di nav hermn mpratorya ran da ya here ne aram bye. xulkirina sxuryn dewletn dereke hebna artn wan ew herm kiribn qada pevnn di navbera l   er dewletan da. Di saln ber r da kurdn bar-rojhilat ran xwe wek beek netewa mezin a Rojhilata Nzk Navn hs dikirin, l  bi dem ra tevgera wan a dij bdadya desthilatdarn ran destwerdann byanya di nav jyana gel w welat da gav bi gav reng netew werdigire. Ji bo destpka tevgera kurd di herma Kermanah da pvajoyn orea destr bn sedemn ging.

Pit ravekirina pvejoyn siyas n w dem di herma Rojhilata Navn, Kafkasyay tevyya chan da Jgalna gotina xwe ya bi nav Kurdn herma Kermanah ber di dema er chan y yekem da ser hev da tne: 

Bi v away, areserkirina pirsgirka kurd di nava siyaseta dewletn gewre yn dereke da ne armanceke sereke bye...Encama bedarbna dewletn ewrop di eransa kurdan da li her cyan xizan bi xwe ra anye: xann ku demek dewlemend bn erdn xwe wisa arzan firotin, ku weke beladayn b, ern di navbera ber ern di nava pbirk da didomyan. Ji ber ku di er chan y yekem da kurdan gelek windayyn mirov  dabn, detn wan nehatibn rakirin andin, gundn wan xal  bibn.

Rast e, pirtk di derbar demajoyeke drok ya kin a droka kurdn herma Kermanah da ye, l ji ber ku pirsgirka w herma Rojhilat Kurdistan di nav aroveya pirsgirka kurd bi git di nav pwendyn pvajoyn chann  da t nirxandin, qmet v pirtk, wek avkanyek a drok ya  zanist, pir girng dibe. 

 

 

 

  

 

apkirin

copyright 2002-2008 info@pen-kurd.org