HEM R DIBIN AMED...

 

Ezz Cawo, Moskova Amed, sermawz- berfanbar- 2004

 

Amed!..

Sembola serhildan berxwedanan, colanga aristanya kevnar, bingeha avabna berhemn raman, rewan dest mirov wargeh vejna mirovayya n!

hem nirx hjayyn xwe Amed ne ten bi hz berxwedanan bi bedena xwe ya kevir parastye. Ew li ser bingeheke drok ava bye p ketye, reykn w bingeh j di nav axa kevnar a Kurdistan tevayya Navemk (Mzopotamya) da bi hezarsalan kr ne.

Wrekya mirov, hzeke gyan zanist pwst in, ku mirov ji bo tgihtina van hemyan rabe ser r... rya naskirina bingehn xwe yn mirov, netew aristan di nav gevgijkn drok da, li ser xaeryn dewrann bihur.

Rya me hemyan me dibe Amed, em li kjan parey chan j bijn...

Bel, ryek heye, ya ku berbi Amed va dibe, l pirs di w da ye, ka em awa bi i bar rabin ser w r ber xwe bidin paytexta Kurdistana piroz.

li vir pispor hzeke gyan ya hindurn t xwestin ku mirov pit wan bahozn drok ra di nav gjgering, kilafe wranyan da, yn ku bi dest perranya ern barbar pkhatine, bingehn xwe bibne, xwe nas bike vegere ser reng rik xwe y mirov... mirov bimne, wek mirovek xwed sewda...

Amed! Navek giran granbiha!

ev j ne ji bo, ku ew paytexta kurd kurdistanyan e! Na! Ji ber ku ew Amed e, peykera aristan ya drok berhema bilindayya sewda hunera mirov, bi xemla destn avakar ramana pyn me ya ron.

end hezarsal bihurn, endik end r hatin, li bedena Amed ketin tk n, endn hzn bi tevger hatin n- winda bn! L Amed maye, ro j heye, wek kal zemana xort geryay amadeye, ku bersva pirsn me bide! L di hindur v bedena kevnar da iqas ito hz raman li dij hev sekinne!? ew hem j hatine buhurne, l Amed ro j li ser pyn xwe sekin ye, bedena xwe ji toz xubara drok dawdine, li dij qalib qalikn demn bihur ber xwe dide, kl bi kl wan dikne, vediroje bi dijwar xwe ji wan rizgar dike...

werzebay azady li ke kolann w da fr dide digere, dikeve bvila her yek di guh wan da dibje: Amade be, Azad d ne dre. Amade be... ji bo nzkkirina Azady tu j karek bike amade be!..

A, di demeke weha ya drok da em ne Amed. Ji Rssyay: rada Smrova Zer Ysbova (herdu j zimanzan, ji Sankt Ptrbrg), Ordxan Cell (wjezan, ji Sankt Ptrbrg) ez (bi helbest gotara xwe zimanzany va, ji Moskovay).

Ji herar hln chan zimanzan wjezan, nivskar mirovn weana wje zimn ra tkildar hatibn- kurd, alman, holand, tirk, ermen, svd yn din.

Her kes bi xiyal dtinn xwe, her yek bi armancek hatib w xaka proz...

amedyan malovanya van hemyan dikirin- bi rewenbr karkern xwe va, bi gund, parzer  xwendkarn xwe va, bi rvebiryn naveyan, n herm  ya bajr Amed va, hemyan j di bin awazn kurdya rn da rengek dan Rojn wje ziman kurd... ji xnc w, heya salek ber ji bo axavtina bi kurd rayedarn kurd di dadgehan da ka- berka dikirin.

Bi rast j cy serbilindy ye: serok rvebirya Amed Osman Baydemr bi kurdyek a paqij rn konfrans vedike civna apemany dimene, li ber avan e, ku ew bi koma xwe va bi areserkirina pirsgirkn bajr va dijn. Barek giran e, pirsgirkn bi sedsalan ketine ser hev, di rojek da areser nabin...

Tit ku me end sal ber h xiyal j nedikir wan rojan wek rastyek li p me derket: di Amed da hevtyek di avayyn rvebir, ano, navendn and yn din da bi bedarya dused zdetir pisporan (d em di derbar bi sedan dilxwazn wje ziman kurd da nabjin!) rojn wje anda kurd derbas dibin, tu asteng nabin, ji xeyn hiyaryeke nvgirt nvhero ya hindurn a bdeng, ew j ji bo hinek taybetmendyn tenik n v dem. Me hemyan heya radeyek bi tgihtin wan titan dinihr: ka ima dema balafir dadikeve firegeha Amed, daxuyany ten bi tirk ngliz didin, ka ima li ser dwarn Amed nivsn bi tirk hene, l yn bi kurd- na. Em t digihtin, ku ew di rojek da nebye di rojek da j ranabe, l dengek di hindur me da nedipejirand diqrya:

 -ima?!

  em t nedigihtin, ka ew pirs ji bo k ye: ji bo dagirkeran, ji bo me kurdan, an ji bo arens, a ku nav xwe Chan e?!

ev rew j  bi taybet em, mvann ji Rssyay zendegirt hitin: awa dibe, di Rssiyay da komar hermn netew hene- otonom, an fdratv: Tataristan, vaya, Mar- l, kotka, Adgy, Ostya, Daxistan, ngtya, nya, Bakortostan yn din. Hem j bi nav xwe y netew, hem j serokkomar serok hukumeta xwe hene, dibistan, xwendegeh zanngehn netew yn bi zimann netew, pirtk, rojname bi zimann wan tn weandin, rado- tlvzonn bi zimann wan, li ser dwarn wan dsa heman tit, rn wan n heway li ser nav wan di balafiran da j bi ziman wan daxuyan tn dayn: Hn bi xr hatine..! Heya di hinek ji wan komar, an herman da netewa ku bi nav w ew tn binavkirin, di kmany da ne, ango knetew in. L kurd zdetir bst mllon ne, em a dibin ku ji me ra fersend bye, li ser ziman anda xwe di nav xwe da biaxivin...  L h j nav gel kurd, ziman w bi destr qedexe ne, h j anegor Destra Tirkyay ya bingehn di v welat da ten tirk hene ten zimanek xwed maf hebn jiyan ye! erma chan!!! ev chan awa ji erma (eger erma w heye!) di erd da nae?!  ev tit han j kesek bawer nedikir, ku pk bihata.  Pwst b, ku er panzdeh salan pk bihata, tkona gel kurd a ji bo at dmokrasy ya bi rberya serok netew Serok Ocalan, bihata meandin, div ew bi nemerd dl bihata girtin ten- b heval li girava nava hevt deryan tkona xwe ya raman brdoz ji bo maf gel me bidomanda, ji bo ku...

L ev ten destpkek e, destpkek a n. her car, her dema ku gavek bavjin, div em, kurd bibjin: Ev yek!.. Div em bi yek, duduyan, ... sedan, ... hezaran hsan nebin, heya maf gel me di rza geln din da wek wan ne bidestxistin... Div berdewamya w tkon ya v dem, di rewa siyas ya chana ro da, bi sazbna sstma dewleteke weha da bigihje xala xwe ya himend. Ten bi van mercan mirov bikaribe van gavan ern dinirxnin...

Dema min li ser van titan hinek nrnn xwe ji kurdeki ji Ewropay hat ra gotin, ew zr b li min nihr, demek kete nava mitalan, wek ku mirovek li titek bigere, pa got: ...Ev pirsn me belk zde ne ji bo kurdan bin. Heya chan j d t digihje. Tit balk ew e, ku d hinek rewenbrn tirk j t digihjin, l ew h km in, wrekya wan tr nake.- Ew hizingek rahit gotina xwe domand.- Ber du rojan ez rast rewenbrek tirk hatim , tu dizan, ew ji min ra i got? Tu bi xr hat mvanya me!..- Ew got. Ew j di Amed da! Ez pir yam. Min hema pirsne wek n te dan w. , titek balk! Ew w dem hema hema bersva wan pirsan da. An, mirov dikare bibje, hewl da, ku bide. Weha, dema ez li ser van pirsan bi w ra axivm,  ew li avn min nihr, soromoro b bi dengeki nimz got:

- Bi rast ez ji bo v rew erm dikim, l i dikar bik, ev rew me ava nekirye, ev sstm li ser gel me j bye bella. Gel bi xwe j wisa tirsandine, wisa he w xwarine, ku ew ditirse v dewleta xwe winda bike. L yn mna min, her iqas hindik bin j, hene, em bi bawer in, ku, eger kurd maf xwe bi reng otonom, an fdral bistnin, w ji gel me ra tir be. Heya, ez natirsim, bibjim, eger kurd serbixwe bin, w ji bo gel me bhtir ba be, ne ku naha. Hn bibjin- awa?- Binihrin,  w dem xortn me w wek bazirgan, pispor, dplmat, avakar, mamaosta, ne wek leker bne welat we. w dem ew hem nen kujtin, hem j w bi abor tir be. Hem ev welat gulvebide, dewlemend bibe, hem j em dewlemend bibin. Ez bi bawer im, ev rewa ten kr hinek cerdevann (ete) di nav dewlet da t.

- Bel, tu rast dibj, rast hatye gotin, ku bznsa here mezin er e!- Min gotina w navbirand.

- Bel, bel, wisa ye. L naha, ez dibjim, pvejoyeke n destp bye. Ew lez da bersva gotina min.

- Ew j div rayedar rvebirn Komara Tikyay bibjin. Teref kurd ewqas gav avtin...- Min got.

- Bel, em j hn j, em hewln ji bo aty bidomnin! Ew axavtina bi alyek din va o kir. Min dt, ku beraxv min dixwaze xwe ji nav w gotebj vekine here. Min j mna mirovek bitirse, ji titek dereng bimne, by hemd xwe ev gotinana dan ry w:

- Eger ro hn min mvan nav dikin, ew titek ne normal e!.. V rew heya kevirn Amed j taml nakin, hn div ba bifikirin w bigihnin gel rayedarn xwe j. Reweke weha ne normal e, dibihn, ne normal e!? ev nenoral ne ten ji bo kurdan e, v ba bizanibin!..

Ew titek negot, zar w negerya, ku ttek bibje, ji erma ser xwe kire ber xwe, dest xwe li mil min xist, meya bi gavn hrik ji min dr ket. Ez j di c da sekin bm mitale dikir: Eger  hinek mirov mane, n ku h dikarin erm bikin, t w watey, ku h her tit winda nebye.  Eger yn weha di Tirkyay da pir hebna, yn hey j wrekiya wan a hemwelaty hebya, rewa v welat w weha nnbya.

A din j, kar me y bi rewenbrn tirk ra, mirov bixwasta, ku tir bya!..- Min bi xwe bi dengek bilind ji xwe ra got ez berbi mvangeh va meyam.

...Wan rojan jiyan di Amed da dikelya. Li her cyan civn bn, konfrans, gotebjn zanist, evn helbestvany. Nrn ramann zanist yn din ji her hln chan herik bn di Amed da ketibn govtgoy:

- ziman kurd yek ji zimann hindewrop y kevnar e, y ku gelek opn bingehn destpk yn mak- ziman hindewrop parastine bi v ziman andeke dewlemend hatye swrandin;

- bi ziman kurd zargotineke gel a dewlemend wjeyeke pkevt gihtine rojn me;

- zaravn kurd: kurmanc, soran, zazak yn din wazn hebn dewlemendya v ziman ne;

- wjeya kurd rengek xweser taybetmendyeke rengawaz ya gulistana wjeya mirovay ye;

- ji bo parastin, frkirin pxistina ziman kurd wjeya bi w swirand div bi destr statseke wek ya ziman ferm ji w ra b naskirin ew di seranser Kurdistan welatn serdest da serbest, wek zimanek ferm b bikaranin;

- ji bo pkanna van mercan, hz rxistinn navnetew div ziman kurd hildin bin parastina xew...

Aha, bi bingehn ev bn, ew nrn daxwazn bedarn Konfransa ziman kurd, ya ku 2- 3 berfanbara 2004an di Amed da pk hat. biryarn konfrans j li ser bingeha wan ava bn.

Di eva helbestvany da cara yekem min tema helbestxwendin hs kir. Dema tu, wek helbestvanek li ber dada xwendevanan disekin di nav peyvn helbestn te ra pirskn agir avn wan pencera avn te ra rewana te germ jyandar dikin...  W ev di bin ronahya mman a romantk da pit dused salan li na wan pyn xwe, yn ku hesreta Welt di dilan da ji v chan bn, vegeryame Amed...

Li Amed ne ten byan kurdn xervy berev bibn. Wan rojan ji herar pareyn Kurdistan kurd hatibn wir: ji Rojhilat Kurdistan, ji Bar mezin Bar bik, hem reng kurdan li wir berev bibn reng awazn xala me ya netew tam nitirandibn; hemyan hev vedixwandin bal xwe... her yek j bi hvyek ji hev veqetyan, ku careke din bn bal hev. Bn bal hev, ku d tu hz nikaribe wan ji hev dr bixe, ku li ser rya yn hatina wan a bal hev tu snor ji wan ra nebin asteng.

Ev hln wan rojan n hest watey bn. L ji xnc wan biryarn praktk bingehek hate avtin, ji bo ku di konfransa t da li ser alfab, rastnivsandin rastaxavtin, pxistina zaravan standartzekirin dewlemendkirina zimanek wjey y git rawestin, ku biryarn tne pejirandin, bigiwjin dest hem zane pisporn bi wan pirsgirkan ra pwenddar...

Daxwaz, nrn, raman xiyaln kurdan dostn wan pir bn. L ya sereke, hvya gel kurd a At Azady roj bi roj ge bibe, ku ew bi baweryeke ron ji bo perojek a hjay nav mirov tkona xwe ya dmokratk bidomne.

...Du rojan ber vegera xwe em, hinek bedar mvann Rojn wje ziman kurd, di kolann Ameda kevn da digeryan, dema li pya me komek a zarokan derket. Lqnya wan b, dikenyan, dilstin, bi kurd laqird dikirin. Dema ku em dtin, revn- hatin dora me girtin. Bi pirs- pirsyaran di nav me da govtugoyek  veb. Peyra me xwest bi hev ra fotoyan bikinin. Dema y foto dikiand got: Amade bin, dikinim! Hem zarokan herdu tilyn xwe wek V vekirin bi hevra qryan: Bij Serok Apo! Mvanek- dudu ji nedtya nikva veciniqn. Xortek 13-14 sal kenya got:

- Metirsin, di wney da ew gotina dernen, heger dern j metirsin, n me di Stanbol Ankaray da j wan gotinan diqrin!..

Dema mvan me y byan t giht, i b, kenya got:

 - A, peroja kurdan di dest van zarokan da ye, yn mezin div v yek ba bizanibin ji wan ders bigirin!..

 

Peynivsar:

   (P.S.)

Dema ev gotar d amade b, Yektya Ewropay dema destpka pvejoya berendamty ji bo Komara Tirkyay dyar kirin. Di KT da ew wek cejnek pbaz kirin. Ew maf wan e! L hln v pirs yn mirov, felsef, rmet watey j hene. Pirs di w da ye, ku mirov ji bo ebra rojane nirx mirov tlk nede...

Kurd j bi ern v pirs dinihrin: belk bi ketina nava YE Tirkya bi near qannn aristanya dmokratk wergire. Ji ber ku bi sazya xwe ya ro va ev dewlet tu hvy nade...

Her tit w ba be, eger kurd pit v j tkona xwe ya dmokrasy azady bidomnin, bi nrna me, Yektya Ewropay j div wek hesasyetn Tirkyay bal bide ser yn kurda j ev j neke mnaka Lozan. Her iqas kurd j d ne y destpka sedsala bst ne, dsa div bawerya xwe bi yekt bitevgerbna xwe bnin... Em bi bawer in, ku rayedarn ewrop j ber ku biryar bigirin, ber av girtine, ku eger pirsgirka kurd bi dmokras ney areserkirin, w bi hem dijwaryn xwe va bibe pirsgirka Yektya Ewropay...

 

        Ezz Cewo

 

Moskova Amed

sermawz- berfanbar-2004

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2004 info@pen-kurd.org