STÊRKEK A GEÞ JÎ JI ASÎMANÊ K’URDISTANÊ R’IJYA
Ezize Cewo
Agahîya
mirina lawekî gelê k’urd ê mezin jî vê carê ji p’ayt’exta R’ûssîyayê
ya bakûrî, ji bajarê Sankt- Pêtêrbûrgê gihîþte me: Temenê xwe yê
75-an da Ordîûanê Casim ê Celîl k’oça xwe ya dawîyê ji nav me
barkir. Ji asîmanê huner û wêjeya k’urdî stêrkrkek a geþ jî ji me
bû kêmasî.
Ordîxanê
Celîl ji wan mirovan e, yên ku navê wan bi tîpên zêr’în di dîroka
gelê wan da tên nivîsandin. Ew jî ew mirov in, ên ku di jîyanê da li
ser r’êya wan çi zorî û dijwarî jî hebin, ew deynê xwe yê net’ewî
didin- hemû hêz, derfet û zanînên xwe dikin xizmeta gel û welatî xwe.
Mamosta
Ordîxanê Celîl ê bihuþtî yek
ji wan mirovan bû.
Navê
wî, her weha navê malbata wî hem di welatên Yekîtîya Sovêtê a
berê da, hem jî li K’urdistanê û derveyî sînorên wê wek navê
k’edk’arên çanda net’ewî tên nasîn. Û tê zanîn, ku bi destê
mamosta Ordîxanê Celîl û birê wî Celîlê Celîl bi hezaran nirxên
zargotina net’ewî hatine berevkirin û weþandin. Eger îro bi hezaran
nimûneyên zargotina net’ewî- ç’îr’ok, beyt’-serhatî, stran,
gotinên pêçîyan, dilok û yên din ji windabûnê hatine p’arastin û
bûne hebûna nivþên tê, ji ber ku di dema xwe da mamosta Ordîxan Celîl
û Celîlê Celîl bi endamên malbata xwe yên din va
gund bi gund, bajar bi bajar li Sovêta berê û K’urdistanê
ger’yane û zargotina gel berevkirine û weþandine. Û sert’aca wan weþanan
jî berevoka stûr a “Stranên mêranîyê” ye. Di vê pirtûkê da her
weha nirxandina zanistî, wergera
têkstên k’urdî û desteyeke wêneyan a dewlemend hene. Wî k’arê weþana
pirtûkeke din jî dikir, lê, sed heyf, pêr’ar negîhand. Lêbelê em bi
bawer in, mamosta Celîl dê wî k’arê
xwe yê t’omerî bibe dawîyê. Mamosta Ordîxanê Celîl jî, wek folklorîstên
demên bihurî yên navdar, yên wek Afanasêv, Asbiêrnsên, Kolbêrg,
Karacîç û yên din, di warê zargotina (folklora) k’urdî da k’arekî
wisa pêkanîye, yê ku di xezîna
huner û çanda net’ewî da cîyê
xwe yê dîrokî yê hêja girtye.
Lê,
eger em t’enê di derbarê k’ar û xebatên Mamosta Ordîxanê Celîl ên
di warê zargotinê da bibêjin, wê kêm bibîne. Wî hê di dema xwedkarîya
xwe da bi weþanên r’adîoya k’urdî ya Yêrêvanê r’a hevk’arî
kirye, di sîstêma Akadmîya zanistî û danêþgehê da k’arkirye. Ew
profêsorê Danêçgeha dewletê ya Sankt- Pêtêrbûrgê bû û dersên xwe
yên r’oja berî mirina xwe daye xwendk’arên xwe.
Mamosta
Ordîxanê Celîl bi hezar tayî û bi hemû r’ewan û gîyana xwe
bi welatê xwe va girêdayî bû. Dema li Welêt Cegerxwîn qedexe bû,
di Yekîtîya Sovêtê da jî, dibe ku çend mirovan navê wî bihîstibûn,
destpêka salên 60-î yên sedsala XX mamosta Ordîxanê Celîl p’irtûka
xwe ya “Poêzîya Cegerxwîne bajarvanîyê” waeþand û dîyarî
xwendevanan kir. Û helbestên Cegerxwînê mezin bûn hebûna k’urdên
Sovêtê jî.
Bi
her pêþk’etinek a welêt r’a fir’nax û serbilind dibû, lê bi her
bûyereke ne baþ r’a xemgîn dibû û demeke dirîj bi derdê xwe r’a
dik’ewgirî.
Dema
em t’evayî sala 2004-n di çarçova “R’ojên wêje û zimên” da li
Amedê bûn û bûn mêvanê þaredarê
bajarê mezin Osman Baydemîr, ji þabûna p’er’ û baskên wî t’unebûn,
ku bifir’ya. Paþê di r’ê da ji min r’a got: “Tu dizanî, ev êdî
serdarîya gel e?! Ev jî tu dizanî tê çi wat’ey?” Û ji þabûna
nizanibû çi bike…
Û
r’ojekê berî mirina xwe têlefonkir. Piþtî axavtina t’omerî pirsî:
“Ev Roma r’eþ çi ji gelê me dixwaze…Ji hêlekê va li Bakûr êrîþên
leþkerî dibe ser gelê me, ji hêla din va leþker li ser sînorê Baþûr
dicivîne. Zikr’eþîyê dikin, ne? Îjar wê çi bikin? Ji mêj va
gotine, miþk çiqas xwelîyê bik’olê, wê serê xwe ke!”- Piþt r’a
bêhnek r’ahiþ û careke din domand: “Ew tiþtekî jî nikarin bikin! Hêza
me têrê dike, yekîtî di navbera r’êberên me da heye, hêzên me yên
ç’ekdar amadene ne?! Lê Amêrîka… Ewropa… Welatên Ereban?”,- Wek
mirovekî ku êdî bêyî wê jî bersîva wan pirsên xwe zanibe, wî
gotina xwe serhevda anî: - “Dem êdî ne ew dem in, cîhan êdî ne ew cîhan
e û k’urd jî êdî ne ew in! Xwe bip’arêze, birê min, dema xatirê
te!”- wî xatirê xwe ji min xwast.
Ev
xatirxwestina dawîyê bû. Got- Xwe biparêze,- û xatirê xwe yê dawîyê
xwest!
Belê,
mamostayê mezin, birayê min ê pênûsê, te xem û xerêqa me hemûyan
dik’iþand, lê me nikaribû
te bihêviþînin û bip’arêzin.
Me
biborine, birayê delal û di k’oç’a te ya dawîyê da bila ji te ‘ra
oxir be!
Bila
gel û welatê me xweþbin!
Bila
serrê malbeta wî, bira-pismam û dost û hevalan xweþbe!
Li
bal þaredarê Amedê Osman Baydemîr