RAVEKIRINA WATEYN HINEK PEYVAN

 

 

Ezz Cewo

                         

 

Demek ber min bi rya ntrnt ji ferhengzan kurd hja Zana Farqn nameyek stand. Di nameya xwe da birz Z. Farqn dinivse: 

...Min end peyv ji nivsarn te nr kirin. L ez bi wateya wan nizanim. Eger karb mehneyn wan ji min re akera bik (digel nr mtiya wan) ez kfxwe bibim.

Her wiha min end peyv j ji dwana ikoy Hesen berhev kir ji aliy wateyn wan ve alkariya te dixwazim...

Ez ji v namey pir dilxwe bm , wek ku di nav gel da t gotin, min zend bend hildan destpkir:

Dem ba, birz Zana Farqn!

Ez hvdar im, tu ba , kar te ba dimee. Ez bi nameya te pir dilxwe bm amade me, weke zann derfetn xwe bersva wan pirsan bidim, n ku bala te kiandine...    

Bi rast, min ev end gotin nivsn, di bin da ew peyv rzkirin, ji bo ku wan mak bikim,  l bala xwe day, ew ne titek wisa sade ye. Li vir pirs ne ten di ravekirina wateya wan da ne. Div her peyvek bi wate taybetmendyn xwe va b makkirin. Ev j ji bo her peyvek nzkbneke zanist dixwaze her makkirinek bi ser xwe gotareke zanist ye (ya ferheng!). Ji bo w j min xwest, ku ew ten di nav me- du mirovan da nemne, ji ber ku her tit ku em dinivsin, ji bo civaka xwendevanan e. 

 

Weha:

 

PEYVN JI NIVSARN MIN:

avklk (avklk e), mza- bstik; bi wateya xwe va nzk saniyeya tirk ye (Ew tit di nav avklkek da pk hat, me pra neghand tbigihjin, ka...). Peyva leze wateya demeke zde ne dirj dide xuyan... (Ew lezek rnitin, nrnn xwe pev guhartin pa her yek rya xwe domand...)  

Zder, mza artkl; ew peyvn b kirp n yekkit in, n ku li pya navdr tn dann jimar zayend a wan didin xuyan, ango wan mak dikin. Ew zdern makdr ne. Yek ji taybetmendyn wan j ew e, ku ew li pya peyvn din n ne navdr tn dann ji wan navdran sazdikin. Zdern kurd ev in: ya, y yn/yd (ya bijk, y leheng, yn pver, her weha: ya sor, y ara, yn han, y hat, y revek...). Mirov dikare wn hember zdern alman bike: die, der, das;

Azurukir- ji lkera azurukirin t: ravekirin, irovekirin, rastya titek derxistin hol;

kesp: sert, pir hik, berk; (kevir kesp; ev kevir bi reng xwe n an re dibin mina  cam ne). Di nav kurdn deta Ararat da waz v peyv y  qesp j heye; 

werguhz, mza rform, veguhartin, nkirin;

xeivn/xeivandin: Ev peyveke pirwate ye: 1) t wateya tuje, dema di cyek an titek da titek pir heye; 2) wateya w ya duyem j  kun-kun bn/kirin, peritandin e (Mnak: Kul di cegera w da axvedab ew xeivandib.) Ew mnaka ku te li vir anb, ev herdu wate j t da hene (ro ziman wean apemanya  me di van ayan da xeivye);

 

PEYVN JI DWANA IKOY HESEN:

 

Ac- avbir, trnexwar (bende heye iks, avqul, ziyay ac); 

Babax- pozbilind, qure, qutam (ji hurbn bye babax);

dar, mza - ev peyva di kurdya ro da ten di peyvebenda qeyd dar da maye t wateya destbend, kelepe;

imirn/imirandin (imirn/imirandin e)- t wateya titek di ser hevdu da civandin, bi rya qurimandin, pelixandin ew hurkirin (lo bn hevrk imirn);

or (or e)- 1) nexwe, derd 2) mukur (ore mirdar);

Dorger (dorger e), mza - fz, rokt; bi wateya tit ku dor chan digere (W kir vir dorger rakt);

r- ev ne r e,  yr e (ji tirk derbaz nav kurd bye). Wek  ku t xuyan, tpvegerya v peyv a kirine, div yr welat be (Di alfabya kurd ya krl da tpa e dudeng e: y, l ji bo deng tpa э   heye)

fizirandin- reveke pir lez z, wateya w btir neyn ye (w fizirand ber bi rojava ve );

geboz, nrza - gelyn pir kur has. Di kurd da peyvebenda gel- geboz heye  (geboz geliyan tev)

hrat, nrza - crek laika (al, dezmal) ser jinan e (hrat kutab eniya gever (dibe ku: enya kever?- E. C.)); wek ku t xuyan ev ji bajar Hrat (Afxanistan) anne, ji bo w j nav hrat lkirine; wisa j era ku ji Semax anne, j ra gotine emaq, l parey ji Amrkay anne, j ra gotine emirkan;     

hewan, mza -  hnay  ye (hejiyan tm hewan (debe ku: tm hewan?- E. C.));

hvehv- dengkirina nexwen giran:  ew berpesna diaxivan, dikin nalenal hvehv (W kerb (debe ku: kerba?.- E. C.) dikir hvehv);

kevezen, nrza -  dar dest kal pran: ser w dar kevan gelek caran di nex krtikan da xemil dibe (kevezen dest an jr);

kinz, mza - dotn maman, xalan, metan, xatyan kinzn mirov in; di kurd da heye peyvebenda kes kinz (mnan kinz, mnan yar); ev peyveke hindewrop ya kevnar e, hemwate hemwazn w di zimann rs (kuzina/kuzen), ngls (cousin), alman (kusn) yn din da hene;   

kutkuto- mirov ku cy t net bi gotinan di ser der-dorn xwe da die, dike kutekut (bende heye  teleqre, kutkuto);

mazt, mza - nevta xav (her tit re ten mazt);

miot- di kurdya ro da ev peyv bi ser xwe nay bikarann, ew ten di peyvebenda re-miot da maye, ew wateya rey bi hz dike t wateya pir re (n, miot re);

nedr, mza - ronay. Dema ku tav hilt, kurd dibjin: ems/Tav nedr da. Nedra  Tav din beir (nedra tav);

Parnas, nrza - Di mtolojya ynan da: yayek e, cgeha  jyana Xweday Roj Appolon Mza ye. Di chana huner da wek sembola cyek bihurt ji bo pozyzy (helbestvany) hozany t zann (Rnitib ser Parnas me y hn); 

qujn- bilind dengkirin; hemwateya qrn ye (ba kir qujn, ba qujiya);

rn qik (rn qik e)- rn zer (qik - zer);

sravlk, mza - perane, teyrik; di kurd da heye gotina: bedew e wek kewa gozel, mea w wek ya sravlk ye; (Xwel li ser sravlk.);

st: reng nzk n e, l ji n girttir e (ezman st didin perwaz)

ipk (ipk e), mza - dijwar, berf-bager bahoz, ya ku bar, malxiraby bi xwe ra tne (ipka zivistan);

telaqre (telaqre e)- nepak, bnams, zinkar (bende heye  teleqre, kutkuto);

ttan, nrza - Di mtolojya ynan ya kevnar da yek ji xwedayn lawn ran Gyay ye. Evana pir gewre bi hz bne. Di tkona bi xwedayn di temen xwe da ji wan biktir (yn olmp) ra serketine. Tgna ttann kevnar t wateya mirov gewre pir bi hz. Bi wateya xwe ya fnktsnal va nzk ejdahan e di mtolojya kurd da. (bye ttan, esab xebat);

ttan- ya ber v binihre (bi ttan dike zengn);

xewixn- di rewa bxewy da mayn;

zerdesa mang (zrdesa mang ye) - desa mang(hv) a zrn;

zerg, mza - ekek a kevnar e (ewran bida r zergan); 

 

*

*    *

Di van lgernn me da dubare, sbare... dehbare... dsa ew kurt kmasyn alfab rzimana kurd xwe dan xuyan, n ku dibin sedem pirsgirkan di xwendin nivsandina bi ziman kurd da. lewra j ernya lgernn zanist di war ziman kurd da dert p me. Pwstya hevkarya pisporn ziman kurd di v war da roj bi roj btir zde dibe. Heya  alfabyeke kurd ya yekstandart, ya ku bi zanist bersva hem deng-fonmn kurd bide, tunebe, heya rzimanek a li ser bingeha zanista di derbar zimn da amedekir li ser masa xwendevanan ne dann, dema nivsandin xwendin xwendevann kurd w hertim bi pirsgirkn cihreng ra rbir  bimnin.  

ro di nav jyana civaka kurd da pketinn mezin bne: kurd d roj bi roj dibe ziman zanst, apemany, huner and, ziman siyaset dplomaasy, y danstandina civak bazirgany. L, sed heyf, lgernn zanist di war ziman d da pey van pketinan va dimein...

 

Tbn:

Min hinek peyv ravenekirine, ji ber ku ez wateyn wan t negihtim: an di tpvegery da (dema ku ji krl guhartine latn) a bye, an hinek tit dema nivsandin hatine tberdan. Ji bo ku mirov bikaribe ji bo wan peyvan bersveke rast bibnim, tkstn wan n tam, wek ku hene div li ber dest w bin).

 

Bi silav rz,

Ezz Cewo

 

 

 

 

 

  

 

 

apkirin

copyright 2002-2008 info@pen-kurd.org