ZIMAN: BINGEH EYNA WJEY

(Zimanek xwek rn merc wjeyek a xweik rn e!)

 

 

Ezz Cewo

 

Bext me ji me ra bibit yar,

Carek bibitin ji xewab hiyar

r hunera me bte dann,

Qedr qelema me bte zann.

Ahmed Xan

 

Demek pir hsa b, ku mirov li ser wjeya kurd biaxivya, yan binivsya. Hsa b,  me bigota, ku di nav droka wjeya kurd da navbilindn wek Mela Bat, Ely Herr, Feqy  Teyran, Melay Cizr, Ahmed XanAbdullah Goran, Qadrcan, Cegerxwn hene. Pera j dihate  gotin, ku bav romana kurd Ereb emo kurdek sovt bye. Eger navn end nivskarn  kurdn Sovt j, yn wek: ikoy Hesen, Mkayl Red, Frk siv, Wezr Eo, Sehd bo, Ely Evdilrehman, Emerk Serdar yn din banyana zimn, w bihata dtin, ku wjeya kurd bi git t naskirin

Ew demek b! 

W dem tu pwend danstandin, di navbera be gel kurd n cuda da nnb.

Dema ku ewqas wean pergaln raghandin tunebn. Dema internet h neketib nav jyana me nebib hmaneke danstandin ya bi hz. L ya sereke, ramana netew, ya ku tevgera azadxwaz bi xwe ra an, h nebib pareyek jyana me. 

L niha rew cuda ye! 

Naha azadya wean, girseybna apemany ntrnt gelek asteng rakirine. Li beek Kurdistana dagerkir bindest da weann kurd tn qedexekirin, kurd li dervey welt wan tevger dikin. ro li arhl chan weann kurd hene, bi sedan rojnsme, kovar, sayt (site) bilog n kurd weann xwe pk tnin.

iqas dikar binivse, aqas dixwaz biwene!

jar, de were, van hemyan hemz bike, ter hik, kay gnim ji hev vebijre ngara  wejeya kurd ya netew derne hole.

Bel, di v rew da sazbna wjezanya kurd dijwartir dibe, ro, yn ku dixazin bi v peywir rabin, bar wan giran dibe.

Li vir ( li her cyek din!), eger mirov bixwaze li ser wjey biaxive, ew i nirxandin j bike, ji i hl va j ew wjey makbike, dive ber xwe bide zimn. Div ew di sr da bizanibe bide zann, ka ew wje bi zimanek awa hatye nivsandin. Ango awanya wjey ji gelek hlan va grfter zimn e.

ima?

Ji ber ku bingeha anda mirov, bi wateya v peyv ya fireh va, ziman e.

Ziman material sazmanya anda netew ya rewan (ruh) raman ye. Ew heya bingeha anda netew ya matral ye j. Eger dibjin, ziman qalib raman ye, waz mitalekirina w ye, w dem ew bingeha anda matral ye j, ji ber ku di destpt da waz and y konkrt di mejy mirov da dibe ( ew j by ziman nabe!), pa destn mirov w diswirnin wazek matral didin.

Bi gotineke din, eger em qala mirov dikin, tit yekem, ku t he me, ziman e.

Hinek bipirsin: i ye, ser her tit ziman e?

Bel, wisa ye! 

L di nava van hemyan da ziman rastedr matral sazbna wjey ye (ya zark nivsk!).

 

*

*    *

Me ima axavtina xwe ya li ser wjeya kurd ewqas ji dr va destpkir?  

Ji bo ku giringya zimn di jyana gel kurd ( her gelek din) da bnim ber avan. L giringya zimn di war wjey hunera ku li ser v bigeh saz dibe, zdetir e. Rast e, huner nivskary (helbestvany) di nav wjey da rola xwe heye. l, eger y ku diafirne, zimn ba nizanibe, an j bi a bizanibe, w dem nivs nabe wje.

Dibe ku ji bo w j, em bibjin, di nav me da hema romaneke li ser radeya Memed zirav ya Yaar Kemal j tuneye. d em di derbar efrandinn nivskarn wek Hygo, Balzak, Tolstoy, Drayzr, oloxov, Hmngyy yn din da nabjin. 

L jar iqas nivskarn byan yn bi netewa xwe va kurd hene? dema mirov nivsn wan bi zimann din dixwne,  dil w de, ku ew kurd bi ziman xwe nikarin berhemne wisa bidin. Helbet, sedemn v rew yn drok hene: bindestbna gel kurd welat w, qedexe nkara ziman anda kurd ji hla dewletn serdest Kurdistan va... 

Bel, ev hem t zann.

L  ro nexweya titeknivsandn titekweandin di nav beek gel me da (rewenbr- ne rewenbr, xwend-nvxwend an nexwend!) derketye hol. ji bo w ro xwendevan ku bixwaze wjeya kurd bixwne nizane bi kal va here, wjeya rast li ku bigere. Ji ber ku nivs pir in, l wje pir km...     

bi drok sedemn v rew yn obyktv   sbyktv hene. Ji wan hinek j ev in:

 

-       ziman kurd qedexe bye, perwerdeya bi w bi sstm tunebye ro j tune, ji bo w j her kurdek ziman biyn serdestan ji ziman xwe y d batir dizane (bguman, ev j tragdya mirovayy ye ne guneh wan e!); 

-        di war nizanbna ziman kurd da yn zane nezan weke hev dibin, ji ber ku nexwendtya ziman kurd, ya ku bi drok di nava me da bye desthilatdar, h j serdest e; 

-        di reweke weha da, h di ser da j  heya v dawy kurdan bi s alfabyan dinivs dixwend (ew j wey li w nivsandin xwendin!);  

-       di alfabya hey da h j pirsgirk dimnin, qannn rastnivsandin rastaxavtin di rzimana kurd  da h j cy xwe negirtine;

-       di nav weann me da rdaktekirina nivs pirtkan nebye and, heya naha j di nav giranya weann me da nsttta (saz) rdaktekirina pirtkan nne: k awa dinivse, nivsa w wisa j t weandin;  

-       hza here girng, ya ku wjey p dixe, rexneya wjey ye, l, heyf, di nava wje wjezanya kurd da rexneger  nebye tore andek;

-       civaka xwendevann wjeya kurd  h pk nehatine...

*

*    *

Ji bo ku wjeya kurd bi rast bibe wjeyek a girsey, ji bo ku xwendevann w hebin, div yn ku bizanibin bi kurd bixwnin, bi girsey hebin. ev yek div li seranser welt pk b. 

L rewa ziman kurd cuda ye: dewletn serdest Kurdistan li na merc derfetan ji bo pketina ziman anda  kurd biefirnin, berovaj v, her tit ku ji dest wan hatye, kirine ( ro j dikin!), ku gel me di tary da bimne.   

Ji bo ku ev rew b guhastin, xwendevann wjeya kurd bibin, rexneger, pigir pvebirn w ji nav gel dern, div zanebna ziman d bibe norma jyana civaka kurd. Div zanebna ziman kurd, bi w nivsandin axavtin, bi w stran girn, bi w jiyankirin xewdtin xwenaskirin bibe merc hebna me ya netew.

L ji ber sedemn drok wjeya me di nava aroveyeke teng da digere. ev yek ji hla xwe va bye sedem,  ku ro gelek pirtkn ji hla awanya ap va xweik, l ji hl naverok va lewaz ser asta here nimz bigihjin ber dest xwendevanan.

Yek ji hzn sereke, yn ku wjeya her netewek dewlemend dikin, pdixin digihnin asta wjey ya pwst j, wergera berhemn  nivskarn byan ye. Dibe ku di nav me - kurdan da hinek berhemn nivskarn byan hatine wergerandin, l wergera wjey ya profsonal di nav me da h j negihtye asta pwst.  

, ji bo ku ev hem pk b, ji bo her netewek avabna ziman wjey y yekgirt divt. Bingeha pketina wjey ziman bi xwe ye. Mirov dikare bibje, ziman ew matral e, bi kjan wje t hnandin sazdibe. ziman awa be, wje, and huner j, w weke w bin  

Ji vir j jdera- zimanek xwek rn merc wjeyek a xweik rn e, dert hol.

Ziman wje di nav pwendyeke dalktk da ne: bi zimn wje avadibe, l bi wjey gel fr paqij, rast xweik axavtina ziman d dibe...

ji bo ku zimanek paqij xweik avabibe, ji bo ku li ser bingeha w ziman wjeyeke weke w paqij xweik biswire, div ew ziman wek zimann geln serdest ji qedexayan azad bibe, div merc derfetn ji bo zimann serdestan hene, ji bo ziman kurd j biafirin. W dem welat kurdan j w bibe welat xwendty, w di nav gel me da ne ku ten nivskarn xwend, her weha xwendevann xwend pir hebin, w xwendina wje apemanya netew bibe andeke civaka me ya bi nirx, weangehn me j w ten rola apxaneyan nelzin, em her pirtkek a nweyay hildin dest xwe li dawya w bxwnin:  rdaktor wean y sereke: ev mirov, rdaktor wjey: ev mirov, rdaktor ap: ev mirov, korrktor (sererastger): ev mirov.

 W dem bi rast awanya wean wjeya  kurd w bigihje ser asta pwst. mirov bikaribe bibje: Xewna Xany mezin  hate sr... 

 

 

 

 

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2008 info@pen-kurd.org