Jinan di zindanê de nivîsîn, lê!...

 Fatma Savci 

 


Zîndan ne baxê jiyanê ye ku mirov jê peyxam bigirî, ne gulistan û rozêrîna rengîn e ku tu helbestan jê biçinî. Asoyek e bê reng û tabloyek e bi mij e. Ku xeyalên mirovên di girtîgehê de ji kevir û hesin xurtir nebin, nikarin ji mirinê derbas bibin, ji mirinê rizgar bibin. Wê mirin birceke asê be li pêşiya wan xeyalan. Loma dibêjim di zindanê de, afirandin zehmet e. Kesê di zindanê de, ji şertên ku mirov bikare biafirîne dûr e. Lewre ew ji hilberînê qut e. Bi taybetî jî ji jiyana hilberîna maddî bêpar e. Armanca cezeyê ku hatiye dayîn jî ev yek e: Ku mirov bi tena serê xwe, bê jiyan, bê hilberîn, bê afirandin bihêle. Di cîhaneke vala de hepis bike. Ev yek jî li ser hemî afirandina mirov bandor dike. Lewra jiyaneke gelekî bi sînorkirî, qadeke gelekî teng e zindan. Jiyaneke dîtbar tuneye li holê. Kesên girtî di nava vê neyîniya helberînê de divê qewetê bide hiş, giyan û hestên xwe. Encex bi vê riyê dikare xwe bigihijînê jiyaneke zindî, nava hilberîn û hebûnê.

Girtî, ji bo ku bijî, ji bo ku wek miroveke/î pak bikare bijî, bi hêza giyan û hestan xeyalê xwe mezin dike. Destê xeyalên xwe dirêj, baskên wan mezin, emrê wan dirêj dike. Bi riya hiş û dilê xwe, jiyanê ber bi xwe ve kaş dike, dîwarên zindanê ku kujerê hemî xeyal û hêviya ye, tune dike. Girtî bi vê hêza xwe ya mêjî û hestiyarî zindana ku tenê mirinê pêşkeş dike red dike û xwe bi şaxê jiyana derve ve zemt dike. Rê û rêbaza redkirina vê mirinê, bi her cûre, şêweyê wêje û hunerê mûmkûn dibe. Li zindanên Tirkiyeyê, ji ber ku derfetên girtiyan gelekî kêm in, nikarin bi gelek beşên hûnerî re eleqedar bibin. Loma girtî piraniya xwe bi wêjeyê re eleqedar dibin û nivîsê dinivîsin. Li zindanê her cureyê nivîsê tê nivîsîn; roman, çîrok, helbest, fabl, gotar û hwd. Rojname tên derxistin û her kes li gor hêza xwe û bikêrhatina xwe beşdar dibe.

Li gor tecrubeya ku me kurdên bakur, bi taybet qala tecrubeya nifşê me yê piştî salên 1990'î dikim. Û helbet bi taybetir, qala jiyana me jinan dikim. Hema hema her girtiyekê dinivîsî. Yên ku xwendin û nivîsandina wan tune bû, ew fêr dibûn û karê wan ê pêşî dibû nivîsandin. Taybetiya zindanê ew e ku ne wek derve ye, kesên nivîskar û yên ne nevîskar tune ne. Bi wext re, di demên dirêj de, kesên ku wê berhemên baş biafirînin, diyar dibin, derdikevin holê. Pêşketin êdî girêdayî kesan, daxwaz û xebata wan e. Lê ev yek zêde ne pirsgirêk e, ya girîng ku bê nivîsîn û dinyayeke derveyî zindanê bê ava kirin. Her kes hewl dide binivîse, her girtî bi şêweyekî nivîsê re mijûl dibe. Nivîs dibe dirikek ku xwe ji berstika jiyanê bernedê, dibe lavlavkek ku xwe ji gewdê heyatê neqetîne. Nivîs dibe baskên girtiyan, ji bo xwe ji ser sarî, bêrengî û mirina li wê qadê ve biqevizînin û herin li dehlên jiyanê deynin. Nivîs dibe deriyekî ku girtî vebin dinyayên derveyî dîwaran, derveyî sînoran. Û nivîs dibe sedema ku girtî di hundirê xwe de, bingehê cîhaneke xweşik biafirînin, jiyanê bişopînin û xwe perçeyek ji mirovatiyê bibînin.

Gelek berhem berî çap bibin winda bûn

Ez bi xwe li heşt girtîgehan mam. Ez hewl didim qala tecrubeya jinên heşt girtîgehan bikim. Jinên girtî yên ku ne dinivîsîn gelekî kêm bûn. Û jinên ne dinivîsîn jî, teqez problemên wan hebûn, wek nexweşî û hwd. Hinekan ji wan çîrok, hinekan helbest, hinekan fabl, hinekan jî gotarên pir baş dinivîsîn. Hinekan rojnivîs dinivîsîn. Hinekan xwe li wergerê diqewimand û rastî ne xirab bûn wergera wan. Hêviya min mezin bû ku wê gelek ji wan hevalên jin wek nivîskarên baş ciyekî xwe li vê qada wêjeyê çêbikin. Hinekan ji wan dosyayên helbestan amade kirin, hinekan destan, hinekan dosyayê çîrokan amade kirin, hinekan çîrokên gelêrî û pêkenok berhev dikirin û wek dosya dişandin derve ku bên çap kirin. Ji ber gelek sedeman astengî derketin û ji van berheman tenê yek dû berhem hatine çap kirin. Mixabin kes û saziyên ku xwedî li berhemên girtiyan, bi taybet yên jinên girtî derkevin tunebûn û yan jî gelekî kêm bûn, yên hebûn jî ji bêderfetiyan gazin dikirin. Û ew dosyayên heyî, gelek jê winda dibûn, bi awayekî tune dibûn. Di lêgerîn, operasyon, sevk û mişextiyan de berze dibûn. Nivîskarên wan bêhêvî dibûn û xeyalên ku wê rojekê berhemên wan bên çap kirin kêm dibûn.

Li derve sazî li berheman xwedî derneketin

Dixwazim bêjim ku, li zindanê jinan nivîsî. Berhemên ku afirandin çi qas baş û çi qas kêm bûn, ev mijara munaqeşeyeke din e. Lê jinan li zindanê nivîsîn. Xwe bi nivîsê re gelekî westandin, xwe gelekî bi baskê wê yê rengîn girtin. Gelek daxwaz, gazin û lava ji saziyên derve kirin ku destê xwe dirêjî wan û berhemên wan bikin. Qet nebe, berhemên ku gihiştin saziyan biparêzin, winda nekin û wek arşîv bihêlin. Lê mixabin bi dehan ji wan dosyeyan li saziyan bêyî ku bên xwendin winda û telef bûn! Bi van helwestan re gelek hêvî û daxwazên jinên girtîgehan hatin şikandin. Hîna jî ev problemeke mezin e û berhemên jinên ku niha di zindanan de ne, qîmet bi wan nayê dayîn. Weşanxanenin bi salan dosyayan di nav destên xwe de dihêlin, bê bersiv wan di wê rewşê de disekinîn. Ji ber ku nivîskar nikare rewşa dosyaya xwe baş bizane û bişopîne nikare tiştekî bike. Mixabin ku di nav van saziyan de jî, têkilî, torpîl gelekî giring in, nivîskara/ê girtî ji ya/yê derve heft qatî bêtir zehmetiyê dikişîne. Em hemî dizanin ew nîvîskara/ê li derve ku berhemeke xwe çap dike divê di riyeke dirêj û zehmet re derbas bibe, îcar jina nîvîskar a di zindanê de, divê di labîrenteke mezin re derbas bibe, pirî caran jî xwe ji vê labîrentê xelas nekiriye, riya derketinê nedîtiye. Eger lêkolîneke baş bê kirin li derve û li hundir, wê ev rastî pir xweşik derkeve holê. Û di encamê de , em ê bi hebûna bi dehan berhem û nivîskarên ku me nebihîstine bihesin. Bi hêviya ku tiştek wisa bê kirin û xwedîtiyek mezintir li berhem û nivîskarên jin/mêr yên zindanê bê derketin.

fatma savci

çapkirin