RÛVÎ Û ŞÊR

 Afirandin: Feqîr Ehmed

Çi hebû û çi tunebû?

 

Li ser axa Cîhanê, Çîya, mêrgên xweş û bilind hebûn! Li ser va Çîya û Mêrgana jî tarşên hov (Heywanên wehş) jîn dibûn û jîyana xwe dom dikirin. Her tarşekî hov cîhyak ji xwe re girtibûn û kiribûn bin bandorên xwe! Çîyê ku Şêr li ser jin dibûn pirrî bi xêr û bêr bû. Her tarşî duxwast ku warê Şêren bibînin û têda jîna xwe dom bikin! Lê Şêren tu tarşên dîn nedihîştin ser axa xwe. Li nêzî Şêren, Çîya yê Çeqelan jî hebû.   Çîya yê Rûvan jî li başûrî Çîya yê Şêren bû. Tarşan gîşkîyan cîh û warê xwe hebû.

 

Lê kûçikan  tu cîh,û warê xwe tinebûn. Kuçik li welatê Guren jîn dibû, ji bo ku Gur û kûçik pismamê hev bûn. Lê Kuçikan welatê Guren jî pîs kiribûn û pîs dikirin! Di Cîhanê da çi tiştî pîs hebûn kûçikan ew kare dikir! Guren bi sed caren bi kûçikan re gotubû:’ Hûn rind nebin eme we ji welatê xwe derxînine! Lê kûçikan ji nerindê, bîtir tuştekî dîn nizanibûn. Ji ber vê sedemê jî kûçik pirr û pirr pîs dihatin xewûnandin. Kûçikan tim dêlê xwe li ber merovan  dihizand. Ji bo ku parîyak nanî hişk bavêjine ber! Bi vê sedemê tarşan gîşkîyan ji kûçikan hez nedikirin! Kûçik li her derê şerpeze û bê kesayetî jîna xwe dom dikirin. Guren ji bo ku welatê xwe xweş bimînê, li kûçikan xistin û ji welatê xwe derxistin!

 

Cîh û warekî ku kûçik pêda biçin tunebû. Bila kûçik li çolan bê kesayî jîn bibin em werin ser rewûşa vê demê.  Wê salê zivîstan pirr bi dijwarî hat! Çîya, deşt, mêrg û newal tiji berf bû. Bahoz û sermake bê dawî bi ser tarşên hov  (heywanên wehşî) da hat! Baren, berf, bageri, bahoz û serma dijwar her der kire xerebe! Çîya, deşt, çol û banî ji tozîna berfê, tu kesî hev nedidî û nedihatin xewûnandin! Reşîyî di Cîhanê da nema. Her der mij û dûman. Ji sermê her der dişewîtî!  Ji ber vê sermê, pirr tarşên hov (heywanên wehş) birçîbûna re mirin û dimirin! Şêren bi cewrên xwe va li ser Çîya û di warê xwe da jîn dibûn! Li Çîya yê nêze Şêren jî Çeqel jîn dibûn. Li kêleka wan jî  warê Rûvîyan hebû. Her kes li ser warê xwe, di qula xwe da jîn dibûn. Lê ji ber vê sermê, tu tarş ji qula xwe, nikanibûn derkevine derva!

 

Rûvîyakî bi mêjî, ji bo birçînare nemirê, ji qula xwe derkete serê Çîyakî pirr bilind û li her çar alî xwe nihêrî. Pirr rûnişt û rebû idî pirr qerisî! Kete remanîyan, di remanê xwe da mirin hate  ber çavan! Bi xwe, re go:’ Eme gîşkî, ji ber vê sermê bimirine. Cîhan sipî dikê û her der bûyê qerse! Bi hezaren tarşên mirî hatin ber çavan! Sal pirr dijwar derbasdibê. Ji bo nemirim, pêwîste tevdîrekê ji xwe re bibînim. Jîyan tuştekî pirr xweşe, ku merov jîn bibê.’ Tevdîre xwe pêk anî, ku herê navê Çîyê û neçîre ji xwe re tarşekî bibînê û bixwe! Roj çû ava, şev reş bû û xwe berda navê Çîyê. Pirr gerîya, hindik gerîya li qule Şêren rest hat! Dît ku Şêrekî pirr mezin û warê ku têda dijê jî pirr û pirr xweşe!

 

Di remanê xwe da go:’ Vare warê Şêrene û tu kes jî bi vana nikanê. Her der xweş girtine û xistine bin bandorê xwe. Ji xwe re kirine Buhşte (Cinete). Ez bi kîjan tevdîrê va Şêrena bi alê xwe xînim. Ji bo jîn bibim Eze pirr pesnê wana bidim û mezin reber bikim! Hûn serokê tarşa gîşkanin. Hûn pêwîste li me Rûvîya xwadî derkevin û xwada ji we re gotê ey Şêrên min!

 

Eze wana bi gotina Xwuda rind bixapînime! Tevdîr û remana xwe pêk anî. Rûvî go:’ Eze rebim biçim ser zinêr, xwe ji jor da çekime jêr. Şêr ji bo min bixwê, yê bigrêye! Ku girtim, eze bi fenan xwe ji destê wî derxînime.’ Rûvî çû ser zinarekî bilind û ji jor da xwe çekire pêşaîya qula Şêr! Şêr dît ku Rûvakî li ber derê qula wî kete xarê! Şêr pençê xwe avête Rûvî û bi hişkî girt! Rûvî pirr tirsîya û virik ji kûnê hate der! Ku çavên Şêr li birekê Rûvî ket, neket didan lê hev xistin û çav lê zer kirin ji bo Rûvî buxwê! Rûvî ji, ku Şêr dît, nedît pirr û pirr tirsîya û go:’ Birekê Şêr tu çima dikê gure, gure? Şêr go:’ Ey birekê Rûvî bi hatina te re, kêfê min pirr xweş bû. Ji bo ez û cewûrên xwe pirr birçîne! Pêwîste ez te ji cewûrên xwe re bikim şîv û buxum! Şêrê diren kêr, Rûvî girt û kire destê xwe!  Rûvî di nav pençê Şêr da kire qîre, qîr!  Ji bo xwe ji destê derxê û nê xwarin, mêjê xwe bi kar anî û go:’ Ey Serokê hemû terşan (heywanan) meke gire, gir ez pirr ditirsim. Çiça min bixwuyê, Ku tu vê demê min bixwuî, siba dîsa birçî dimînî.

 

Min bixwuî ne çareserîye. Ku tu min nexwuî, eze tevdîreke rind bikime serê te.’ Şêr jî go:’ Hele vê tevdîre xwe ji min re bibêje, ku di mêjê min kevê, ez bi ya te bikime.’ Rûvî go:’ Ku ji min bawer bikî û heta mirinê biparêzî, sond buxwî ku tu min nexwuyê. Ez destê te bigrim bibim serê mêrgekê ku tuji kar û berxik. Ez û tu goştê karik û berxikan buxun têr bibin. Ez û tu li cîhanê bibin hêza herî mezin û tu kes bi me nikanê! Eme ji goştê karik û berxikan biecizine. Lê ku tu bawerê xwe bi min bînî.’ Ku Şêrê bê mêjî goştê kar û berxan bihîst, nebhîst, bi carekê va sist bû û go:’ De  ji min re bibêje, bi çi hawayî bikim ku tu ji min bawer bikî.’

 

Rûvî go:’ Ku çi bibêjin pêwîste tu bi min bawer bike!  Ji bo Xwuda ez wekîlê xwe şandime ser hemû tarşên li Cîhanê.’ Şêr jî go:’ Ey Rûvê Rêhber, ma tu çûyî cem

Xwuda, ku tu berpirsarê xwe şandî ser me? Rûvî go:’ Tu hîn jî ji min bawar nakêye, ku ez çûme cem xwuda! Ku tu bawer nekî yê xwuda sîlakî li texînê! Ez çûm ser heft qat ezman cem Xwuda! Xwuda ez kirim nebê xwe! Ez wekîlê xwe şandim, ku ez tarşan bikin rêçe rest û bi bawer! Ku tu kes bi gotinên min nekin û li henber gotinên min derkevin. Ew kesana bê Ol û bê bawerin. Kesên bê ol û bê bawer  jî dijminê Xwudane. Xwuda xezebê mezin bi ser wa kesan bê bawerda  dibarînê û li wê Cîhanê wana dişînê nav agirê dojê (cihenimê).’ Bi cend gotinan mêjê Şêr,  ji serê Şêr derxist! Şêr bejina xwe li pêş Rûvî tewand û ji Rûvî re zikir kir! Rûvî gotinên xwe bi Şêr bê mêjî pejirendin!

 

Rûvî her tuştî Şêr jê destan girt û kire bin bandore xwe! İdî ku Rûvî çi dibêjê, Şêrê bê mêjî dipejirînê û pêwîste gotinên erê bikê! Şêrê bê mêjî, bi sed salan, ji Rûvî re bû şerwan. Rûvî ji hemû tarşên hov diparest. Warê xwe Rûvî têda bi cîh kirin û ketin bin bandire Rûvîyan! Bi sed salan di bin bandire rûvandan man! Dem pirr derbas bûn. Rûvî birçî ma, banî Şêr kir û jê re go:’ Ey merovê min yî li rîya Xwuda, ger tu ji min re tuştekî xwarinê   bibînî  bixwum. Pirr birçî bûm û ez ne wekî te jîrim. Tu kanî goştekî xweş bînî ez bixwum! Şêr bi xwe re go:’ Ez ji bin gotinê Rêhber Rûvî dernekevime.Vaya Nebîyê Xwudaye, eze jê re kar bikim. Ku ez bimrim û herim wê Cîhanê.

 

Yê Rêhber Rûvî min bi xwe re bibê Bihştî Ela (Cenetî Ela). Ez kê zarîyan, jinê, dê, bavê, ap û xalan çibikim. Mal, gel û War çibikim. Eze vana gîşkîyan bi qurbanî (gorî) Rûvî yê Rehber bikime.’ Şêr go:’ Ey Rêhberê min, tu min azad bikî vê demê tuştekî xwarin tunene. Serma û seqem her der xirebe kirêye. Bi hezaren tarş ji ber serma pirr mirine û dimirine! Lê kebana min DêleŞêrê çend cewûr anîn Cîhan. Ji bo ku nemirin, me ew cewûrên xwe di hindir QuleŞêr da veşartine. Şeş, heft cewûrên min hene. Tu dudu, sisîyan jê buxwe! Dema ku serma dawî werê, xwarina te li ser piştê min. Eze wê demê te bi goştê karik û berxên şemze xwadî bikime.’

 

Şêr banî DêleŞêrê kir û go:’ Ey jin û jîyana min, tu wa cewrên mê xwaşik bîne, em bi qurbane (gorî) Rêhber Rûvî bikin!  DêleŞêrê ne rezîbûna xwe got:’ Ez gorî ma tu şaş bûye çima em va zarokên xwe bidin Rûvî û sedema xwe kanê çi bibê? Şêrê bê mêjî pençak li DêleŞêrê xist û ji derîyê qulikê derxist û go:’ Eze we gîşkîyan bikime gorî Rêhber Rûvê ye! Şêr destê Rûvî girt û berda hindir! Ku cewûren buxwê! Cewren ji bo Rûvî wana nexê berxwedan û kirin gire, gir! Rûvî bi Şêr re go:’ Ey mal ava, merî û gelê te li henberî min rebûn û nêlînin ku ez wana buxwum! Pêwîste  gelê te li pêşa min sejdê û ji bo min xwe bikujin! Ez berpirsarê didim te.

 

Pêwîste tu vana terbîya bikî. Ji bo ku ez kanibim va cewrên te bi hêsanî buxwum! Ez te dikim berpirsîyarê xwe. Ku tu karê xwe paqij bikî. Eze dîn û îmanê bidim te. Dema ku bimrî  eze bi destê te bigrim, bi xwe re bibim Bihştî Ela (Cinata Ala)! Ez te li ser vana dikime Mele! Şêrê bê hiş şaşika Rûvî da serê xwe û bû Mele!

 

Şêr bi cewrên xwe re go:’ Ma we şîrê keren xarêye, ku li henberî Rêhber Rûvî serî redikin. Ku çi go pêwîste hûn bi ya Rûvî (Rêhber) bawar bikin. Ji bo ku va Rêbere wekîlê Xwudaye! Şêr Rêhberîya Rûvî bi destê zorê bi gelê xwe jî pejirend! Rûvî kete xêre Xwuda, her roj cewrekî duxwê! Şêr cewrên xwe ji Rûvê Rêhber re kirin qurban! Pirr sal derbas bûn, ji kuka Şêren bê mêjî û reben gîşkî bûne Şêx, Dede û Mele! Her roj ji bo Rûvî hev dukujin! Bi xwe hev ketin û ji bo Rûvê (Rêhber) kumkujî li hev çêkirin! War, Milk, Edet, Rewûş û Ola xwe berdan. Bi Ola Rûvî mane bê hiş û bê War! Bûne penaber derketin derva, bûn alê dijminên!

 

Ji kuka Şêren, navê Rûvî yan li xwe kirin! Xwe kirin Paşe, Seyda, Seyîd, Şêx, Dede, Pîr û  Mele! Bi hezaren navên xwe guhêrîni, Ji kuk û bin hatina Rûvî nav li xwe kirin! Bi remana Rûvî dînik bûn û bê kesayetî jîna xwe dom dikirin û dikin! Hev kuştin, namûs ji dest hate girtin, talan û kumkujê herî mezin li wan çêdibû û çêdibê! Bi sed salan di bin remana Rûvî da  ketin bin bandire Rûvî yan û Çeqelan! Kûçikan jî bê war û bê cîh bûn, li ber derê merovan diman, ji bo parîyak nanî hişk bavêjine ber. Lê Kûçikan jî bîhst, ku Rûvî bawerîyake nû ava kirêye. Ku kesî bawerê xwe bi Rûvê bikê, ew kesana dişînê Bihştî

 

Ela (Cinetî Ela). Kûçikan jî rebûn berê xwe dane cem Rûvê Rêhber û meşîyan. Meşîyan, rûniştin di hindirê çend salan da gîhştin cem Rûvî. Li pêşa Rûvî bejina xwe tewandî. Bawerîya Rûvî pejirendin û destên xwe li pêşê girêdan. Ji Rûvî re bi salan zikir û kuletî kirin. Kûçikan demeke dûr û dirêj kuletî ji Rêhber Rûvî re kirin. Lê kûçikan pirr dikirin ewte, ewt. Rêhber Rûvî ji kûçikan pirr ecizî, ji bo ku pirr dikine ewûte, ewût. Ji dengê ewûte, ewûta kûçikan serê xwe pirr û pirr dêşîya! Ji bo bawerîya xwe bi Rûvî kirine, nikanê bibêjê ji kêleka min herin!

 

Rûvî ji ewte, ewta kûçikan tu rihetî nedî. Rûvî Banî Şêren kir û jê wan re go:’ Va kûçikana pirr dikin ewûte, ewût. Serê min ji ber dengê van pirr dêşê! Hûn vana bibin cîhyakê bidinê û bila li cem we  bimînin.’ Şêren gotina Rûvî nekirê dudu, bejina xwe li ber Rûvî tevan û kûçik rekir bi xwe re anî! Şêren cîh û warê xwe kûçik têda bi cîh kirin! Şêren xwe da ber remana Rîvî û je re zikir û ibabet kirin! Bûne Mele, Şêx, dede, Seyda, Seyîd, Paşa, Pîr û sofî!

 

Kûçikan jî dîtin ku Şêr bûne Behlûle û ketine pê remana Rûvî ye! Kûçikan warê Şêren ji xwe re çêkirin û Şêr jî di demeke kinda kirin bi bandore xwe!

Bi sed salan di bin bandore kûçikan da jî man reben, perîşan û bin dest! Kûçikan bi sedan kumkujî li Şêren çêkirin! Mal, Gund, Bajarên Şêren şewîtandin û vala kirin! Şêr man pergende, bêçare û reben! Lê dema îro da, Şêren nû û bi mêjî derketin holê. Ji bo nemirin hindik çavên xwe vekirine. Mêjî ketê serê cewûrên Şêren! Wekî  bav û kalên naxwazin bibin kule û bin dest! Henberî bav û kalê xwe serî hildan! Restî bi hevalên xwe pejirendin. Nîvî bi alê xwe xistin. Rêçekê rizgarê ji xwe re dîtin. Kumel û partîyên xwe ava kirin! Bûne hêz, ji bo Kûçikan ji warê xwe derxin û çekin! Rext avêtin milên xwe!

 

Ango kûçik ji ber berxwedana Şêren pirr û pirr ditirsin!  Kûçik banî her derê dikin, dibên haho, qîrin! Şêren serî li xwe hildayê. Ketine tekuşîna mirin û mayînê! Lê hîn jî ji kuka Şêren, ji remana Rûvan re karê çehşê û nokêrê dikin! Vana jî hindik man, ku ji Cîhanê rebin. Lê hin jî remana Rûvî di nav Şêren da pirr û pirr bi rûmete. Bihayê remanîya Rûvî li cem Şêren hînî pirre! Ji kuka Şêren bi Ola Rûvî bûne Fenatîke! Vê Ola Rûvî Şêr kirine bin destê Çeqel û Kûçikan! Çeqel û Kûçik li Cewûrên Şêren digerin, digrin, dikine girtingehan.

 

Lê didin, namûsê wan peymal dikin û kumkujîyan li ser wan çêdikin! Lê idî Çeqel û Kûçik jî zanin Şêren pirrî xwe bawerîya bi Ola Rûvî nemayê û rêça rizgarê dane pêşa xwe! Ketine tekuşîna mirin û mayînê! Berxwedan ji xwe re kirine jîyane!  Dijminên Şêren dibênjin Şêrên didan kêr serî li xwe hildan û roj bi roj gavên mezin davêjin. Pirr û pirr nêzike  welatê xwe ji destê Çeqel, Kûçik û ji Ola Rûvî rizgar bikin! Jînbê Şêrên vê demê! Bimre kuledarî! 

 

Dawî..

 

 

 

Afirandin: Feqîr Ehmed

çapkirin