Fidralîya Îraqê Mastê Nexarî

Seyid Feysel Moctevî

Fidiral bi meinîya yekgirtî,hevpeyman,hikûmetek ku ji çend pişka pêktê û hemî pişkê vê li hikûmeta merkezî pêyrevîyê dikin.vekî Imrîka,Alman, yekîtiye suvêta berê ku niha bûye çendîn cimhûriyê serbixo û gelik welatên din yê cihanê bi vî avayî têne idarekirin.

Piştî hiloşandina hikûmeta dîktatorîya Beise Îraqê bi seroka tiya Seddam Husên,opozisiyona Iraqê ya dijî rêveberiya Seddam bi hevkariya Imrîka ji ser destûrekî bingehî tevafiq kirin ku yek ji xalên esasîye vê îdarekirina Îraqê bi sîstemekî cimhûrî ye fidiral bû,berku sê millet û olên serekî vî welatîde dijîn,bîna Kurd , Ereb , Şî e , Sunnî.

Kurd berî helveşyana desthelata Seddem bi komeka Imrîka ji çengê vê hikûmeta zalim rizgar bibûn û jiyanekî serbixwe hebûn û herêma van ji opozisiyonê re bibû malekî emn û eman ku bikarin di vêderê de bernamerêzîya ayinda Îraqê bikin.

Kurdan û Şî eyan ku sitemekî mezin ji desthilatdarên Îraqê dîtibûn ji ser sîstima fidiralî musir bûn û dixastin carekîdin nekevne bin nîrê zordariya erebê sunnî ku nêzîkî 50î salan ev ji hemi mafên insanî dûr kiribûn.belê sunnîyan nedixast desthilat dariya dîrokîye xwe ji dest bidin û Kurdan û Şî eyan di dest hilatdariya Îraqêde beşdarkin.ji ber vê evan nizama fidiralî qebûl nebû û fidiralî bi meineya levcidabûna gelên Îraqê dizanî û divê pirojê de davîbûna qudreta xwe didîtin.

Qanûna fidiralî tesvîb bû û gelên bindest jibo vê yasaya nû keyfxweşiya xwe nîşan dan,belê sunnî her se xebera xwe bûn. Gelik caran ji ser lêkvekirina desthelatê xwe ji silbûnê danan û ji parlimanê derketin û vezîrên xwe ji devletê kêşan,belê Şî ea nekarî vekî Kurdan xwe re herîmekî fidiral çêkin,ji berku sedemê serekî ji vê meselê re hebûn.

Yek ji van nerazîbûna erebê sunnî bû ku her di esasê de di gel hikûmetekî fidiral muxalif bûn û narizayetiya xwe bi şîveyên medenî û terorîstî divê welatî de nîşan dan û heya niha jî her berdevame.ya dûyê hizr û bîr û bavirên hinek ji siyaset medarê Şî e bû ev li ser vê baverê bûn ku piraniya milletê Îraqê şî ene û deshelatdarî bi şiklê dimukrasîyê jî her dê bikeve bindestê van û ev dê hakimê Îraqê bin bes fidiralî ji van re jî zerere.ber vê sedemê sê serok vezîrê Şî e wekî Elavî,Ceiferî û malikî ku dû hev re hatine ser şolê zemîneya fidiraliya herîma Şîia neêxistine nav bernameyên xweda û çicaran basa fidiralî ya şîia bi şiklekî ciddî nehate kirin.

Desteya sêyê Şîeyên ku fidiralxaz bûn,ev ji ser vê baverê bûn ku mumkine dîsan desthelatdarî bikevîte destê sunnîyan û ev carekî din vekî berê bêne serkutkirin û ji berê vê dixastin serbixoyîyek di navçê Şî e nişînda hebin.sedema fidiralxaziya van tirs bû ji ber vêyekê dema ku devleta Şî e bi hêz didîtin evan jî fidiraliya xwe ciddî nedigirt ber vêhindê heta niha nekarîne desthelatekî serbixo ji nav Îraqa fidiral de çêkin.

Temamiyet xazîya Îraqê ya xeyrîfidiralî ji aliyê hemi hêzên siyasî ve bi kêm û zor tê parastin û siyaseta eşkera û veşartiye van de dîyare xeyrî Kurda.ber vêye ku îro sunnî û Şî e giheştine vê netîcê ku hêzên tundreve xwe serkotkin,vekî mîlîşiyayê Seder û sunnîyê Elqaidê û devleta Îraqê bo vê serkutkirinê dûdeye ku piştîvaniya Kurda jî destxwe ve bîne û hemi hêzên muxalifî devletê ji holê rake

Nuha suhbeta me ji ser hindê ye ku fidiraliya Îraqê çilêhat û piştî bihorîna zemanekî dûr xwe gehandiye kîjan astê?bê guman rêka ku sîyasetvanên Îraqê didomînin rêka fidiraliyê nine û rêka dîktatoriyê ye û bi xortbûna devletê hêzên dimokrasîxaz dê lavaztirbin û fidiralî dê cahêlîniya xwe de bimre.îro tinê herîmekî fidiral ji nav Îraqa çend millîyetî de heye binavê Kurdistanê. sibê demaku desthelatdarê Îraqa yêk girtî bizmarê dîktatoriyê di vî welatî de kutan û destê Elqaidê û Sedr ji Îraqê qetandin,nobeta tenbîkirina Kurda û beynbirina pêşmerga nayê?sîyaseta dinyayê kit kit kirina dijminê xwe ye.

Sine 2008-05-05  Seyid Feysel Moctevî

çapkirin