akl ae

 

Seyid Feysel Moctev

 

 

Heger mirivk i axivtinn ba inebin neaxivtin j re zr zere imk axivtina neba abr bere ji xwe xelk re derdiser kul kesere.dema qiseyin tal wek jehra mar ji dev bxar bikewe kar,i car carkedin nazivire nay ser cih xwe y par prar x Seid helbestvan nemir,menre navbange edeba faris  ji w bar de dibje :

                                                Ta merd suxen neguft baed

                                                yb hunere  nuhuft baed[1]

Hevpeyivna akl ya sala 2005 bi apa w sal qenaet nekir wek birnek taze sal ji kongireya ziman istandarde Kurd li Hewlr de ser xwe wekir  carkedin w kula kevn kullkn zaniyariy zer kir.omd eva a be ji aliy akl we ne dilre ko zoxn jrn j tne der :

1 Rojnamevaniya   Kurd

2  Kora zaniyariya   Kurd

3  Ziman,ziman nasn Kurd

4  Rnivsa gel      Kurd

5 Rberya siyasiye Kurd

6 Malbata  Bedirxanyan

Rojnamevaniya Kurd : Rojnamevaniya Kurd bi dil akl nine ev li ser w bawer ye ku i rojname mehname hevtenam apkir iliktironk li Kurdistan de ininin ku wezfeya xwe bi durist anbine c b xelet hatibne nivsn ji nav tevav rojnameyn zaraw Kurmanc Soran ku bi tpn latn ereb tne nivsandin yan j li malperan de tne weandin tin hez bi kovara(Raman)dike,ev j ne bi tevav, belke ji ser w eqdye ku mumkine ev rojnameye r bi ba here,ya gutin ye ku Kurdan bi derdiserk zor ji nav mala xwe sirguniy de pitir ji 70 salan kar rojnamevaniy ceribandiye nexastiye ji w bar de ji Rojhilata navn kmtir be.ber w yek ji her derfetek heta niha bo apkirina rojnameyn Kurd behre birye.di tevav dinyay de ziman rojnamevaniya git sade hsane bi xatira tgihetina hem qirn gel,bel hinik kovarn texesus taybet li bara her titik de mumkine hebin wek pizik,edeb ku van kovara behsek coda heye.heger menzra akl rojnameyn taybetne dibe negotiba Kurda i rojname ininin belk dibe gotiba i rojnameyn edeb ininin ku ser dil min bin.heger rojnamevan me bi Kurmanc, Soran, Kelhor,Lor,Lek,Hevram Zaza hem nezan bsevad zanko nedtne,em ibikin ku dil dilsoj gel Kurd xwe be?der weanxan rojname pirtkan ku izna van bi xna ser didine me bigrin dest xwe danne ser hev biine mal xwe heryek xwe koncek de were dest rebeniy dan bin ser xwe?heta akl durist nivsn na rojnamevana  bide ku bizanin naw(x Mehmd)durist binivsin d careke din kesik peyda nebe v nav binvse Mihmd yan Mihmud ku xelk me nekene.  avryn me dinyay de nein akl rewa rojnamevaniya van beyem ke? Birast rojnamevaniya Kurd apa pirtkn Kurda gelik b reng rmete i teisr li ser gel Kurd nekiriye ku akl bi v avay ji pirtk rojnameyn Kurd naomd bye?emma akl titik bra xwe biriye xetay v j ninin imko ev li mjwe ji welat derketiye h nizane ku me hikmetik inine em bi xwe j ha.ziman istandard ku bi pitgiriya devletan tn kirin me inine niha her kesik bi gurek zarava menteqa xwe qise dike dinvse,ew i rebt bi durist nivsandin nine hinik hermn Kurdan de dibjine Mehmd,Mihmd peyiva mehkm wek nawek Kurd hinik vilayetn Kurdan de dibe Mihko eva titik nine ku bsevadek wek min ji zimanzanek navdar wek akl re bje onko akl li ser hem zaravn ku dewera mezine Kurdan de t qise kirin musellet arazaye hetta istilahn ivan berxevan werzrn iya det doln welat xwe bi ba dizane.

Kora zaniyariya Kurd : kora zaniyariya Kurd feqt feqt ya saln 1970 _ 1974 ne ku li Bexday dest bikar kir endamn w Hmin,Hejar,Qanat Kurdo,Elaedn Secad, Cemal Nebez, x Muhemed Xal,ukur Mustefa, Evdurehman Hac Marif d kes pit van heq nine bje em kora zaniyariye Kurd ji n avakin,bi gemana akl devrana nezaniya Kurdye dibe Kurd bi fikra renisansek bin, imko rewenbrn rast duriste Kurda one ber rehmeta xud ji w gurp akl ten maye mijl dersdan ji bajar Obsalay ye dest v nagehe ku korek zaniyariy ji Kurdan re ke,bes ya ba ewe ku kes basa kora zaniyariye Kurd neke her kes bal v kora tifkekul kir re here dikewe gora zaniyariye Kurd.ez xwe nizanim ku cihan pa mezinn xwe y oy ser dilovaniya xwe avan idare dibe? Pvste ji akl bipirsin ku Rsiy,Firense,Ingilz Hindustan pit mirina Tulistoy,Vktor Hogo,Vlyam ikispyr,Rabndranat Tagor korn zaniyariye welatn xwe girdan gotin pit van kor nabe hebe onko kesn bna van tde ninin yan bo qelev kirina and hunera welat xwe korn zaniyariy berfirehtir kirin? Tikaye ku kak akl gel xwe b bersiv nehle.

Ziman zimanzan Kurd : bi gotina akl Zimanzan Kurd du kes bn Hmin Hejar ev j one ber rehmeta xud bi eqdeya v miriv dikare bje ukur Mustefa j zimannase. akl bi  anna du istilahn zimannasy y xerb dib heger Hmin Hejar ev peyivana ji mi bihstiban d fikir kiriban ku ez nav dermana van re djim,bel her zimannas bn geri istilahn zimannasn nezanbin.lreda akl Qanat Kurdo ku Kurdlog,serok rojhilatnasiya Sivta ber dersbj zankoya Lnngirad ku gelik Kurd Bar agirdn v bn wek Dr. Kemal Mezher,Dr.Marif Xezneder  ku ji zadigeha vne ji br dike.Seyda niha ku gel Kurd b zimanzan zimannas maye av bi rya teye ku cark din tu j wek Qanat Kurdo dr ji qudetiy xwe ragirtin mr jinn ha ku bi fikra te kr ziman Kurd bn tore ke bi ne Kurdistan.

Rnivsa Latne Kurd : akl bi s dellan ew rnivs ji Kurda re xirab dizane: 1- 20% yan 25% ji pirtk serekiye Kurd bi w rew hatine nivsandin 75% yan 80% bi rnivsa erebne.eva dellek bae ku rnivsa ereb bibe rnivsa istandarde Kurd 2- rnivsa latn de 6,7dengn Kurd kmin i herf ji bo van  nehatine danan 3- ev rnivse me ji ferhenga Rojhilata navn dr dike me nzk Xerb dike akl bi gotina rnivsa ereb nerihet dibe dje keng ran Pakistan bi w rnivs dibn ereb.heta devlet ingils ziman j bi w rnivs dibn(forma Firat).rnivsa ereb li kur hatiye?

Heger pirtkn me yn ber serek bi tevav li ser rnivsa ereb bin i mikil inine,bel vaqiiyeta royne me titik din dibje,dib gel Kurd bea Kurmanc devr ber 70 salane ku bi w rnivs dinivsin ku piraniya Kurd cihan pktnin heta beek zor ji rewenbr Soran daxaza w rnivs dikin gelik malpern Soran de bi w rnivs dinivsnin.heta pit wefata xud lxo by Celadet Bedirxan dema ku Hejar li ber hikmeta Nr Seid ji raq direwe du salan ji Tirbsip Rojavaya Kurdistan de dimne hatin ona rewenbr v dewer dike,rojk tev nemir Cigerxwn diine am bo seradana Xalid Bekta livir Hejar baredoxa komonstan  ji Bekta dipirse Xalid dersed endaman ji Kurd Ereb Ermeniyan ji Hejar re dje,viha diyar dibe ku derseda endamn Kurd ji endamn Ereb Ermen pitire bel kovara organa hizba komonst bi du ziman Ereb Ermen t ap kirin.Hejar dibje Bekta ire ziman Kurd bi tpn latn ku hem Kurd tdigehin nay apkirin li halek de ku endametiya van di partiya komonst de ji hemyan pitire?Hejar ku tere but b tu gelik hej dik rnivsa latn re ha b dizan ku ew rnivs avan dil millet Kurd de cih xwe peyda kiriye.l te ire nezan?

Km bna tp yan herfn Kurd beramber nekirina van zimannask re ne titik girng dijvare,kes ku bo cara evil balafir kir,balafira v ne wek balafirn royne,dibe me resmn van pirtkn dibistan de dtibin.ev balafira ku em ro dibnin pa evil car ku hatiye xeliqkirin rojbiroj gorankar tde hatiye kirin heta gihetiye w derec,ziman destra w j her visane. Dibe eyb neqsn w di karann de bi fikra zanayn w ol bn kutay kirin.

Rnivsa ziman j her wek ziman nana cvaziya gelane bel nabe sebeba dijminatiy yan dostniy tev gel milletan her wek zimannas me dizane bi hezaran sale ku ziman rnivsa w di hal  guhartin de ye heta niha gelik gorankariy mezin ji nav ziman rnivsa w de pkhatine,ev ji ikln heyvana hatiye ser xettn bizmar xettn din ku em heta niha bikar tnin,aya li van gorankariya de xet berew baiy kamilbna xwe oye yan xirab bna w?hinek caran mumkine rnivsek bersiva zimanek nede zanayn v ziman alegorek tde kin heta bikare batir bigje hedef,hing dibe zimannas b evan mehkm ke piya zad weleda ziman bigre?kes nikare,heta ro hem millet cihan ku xudan hikmetin beranber hicma peyivn senetiye Xerb(welatn devlemend) ketine ser oka.em ku b devletin ibkin?bo misal me beramber (kbord, kampiyotr, keys, email, sms, mobl, mmor, internet) k heye?k d bikare beranber w sureta wek tfane peyivn bhan de raweste bergriy ji van biket? cenab akl eger her bi w suret seniet teknolojiya Xerb hicm bide ser gel cihan ji nzk re hem gel cihan feqet d bi zimanek baxivin ev j ingilzye.hing ed hem millet d isaleta xwe ji dest bidin.

Rberya siyasye Kurda : akl dibje rber Kurd nexwendne li ser and ferhenga Kurd zalin zanayn Kurd wek bindestan ji van re ser xwe xardikin dibine alet dest van inikxor vanin.birast her millet ku alimn van xizmeta dezgeh hikmet de bin hakiman re xulametiy bikin ev millet d pa bikewe reng serketin serbest proziy nabne.bel hikmetn ku hakimn van di xizmeta alim zanayan de bin ji van rnimniy bixazin d roj bi roj proziy bal xwe we bnin.ez bawerim ku ne hem rewenbr xwe difroine mal dinyay ne hem hikmiran ilm ber p dikin.ya ba ev b di w bar de akl ter hik pevre neevitandiban miriv qenc xirab tevhev nekiriban.

Malbata Bedirxanyan : Bedirxan wek irayek ge di mjya gel Kurd de diteyise bitaybet her du biray sirgunkir Mr Celadet Bedirxan Dr.Kamran Bedirxan.bguman heger dil van d mal meqam dinyay ba evan bi zanna siyas eqlimendiya xwe d dest xwe we anban gelikan hez dikir ku herdu birayan bikinne bal xwe orea Kurda bitemirnin evan ji rewebriya Kurd tgehandina gel van cuda kin. tohmet ji mirivn ku tevav jiyana xwe qurbana gel xwe kirine gunehk mezine. kes p berpkirina mezin xwe mezin nabe belk dik.moxabin derdek mezin li nav gel me de hinik caran bal hinik kesan t dtin ev derd tomet tavanbar kirin terora exsiyet mezinn gel Kurde wek niha ku em dibnin ku djine Celadet cass heveqdey kemalst bdell bsened bmedrek her bi w xatir ku herduyan rnivsa xwe kire latn.ev tavanbarkirna ya evil nine ya axir j nabe bel heyfe kesek ku xwe danigah bizane b sened medrek qise neke bi zen gemana xwe istidlalek serser  bal xwe bikine ser tometa,heger miriwek ders nexwend ba ij nedhat.bel bi v avay em djin xud nekir ku xwendevar bibne mr Kurda d mezinn me hem qebra de derxistiban hestiy van kiandibane dara dam bi tavann cassiy.gelo okur

 

 

  

Seyid Feysel Moctev

Sine 2007-07-22



[1] Ger dari kelam semeran tu newern

D eyb huner kaseyi dil bibne nihn

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org