BILA DROK V CAR JI BO KURDAN DUBARE NEBE!

FUAT AKPINAR

ALMANYA            02.03.2003

Bazara van rojan a der heq er li Iraq ya di navbera dewletn Amerka Tirkiyey de nan dide ku Dewleta Amerka dan standinn ku bi Tirkiyey re pk tne, di van dan standinan de daxwazn kurdan zde li ber avan nagire. Dewleta Amerka di droka xwe de her dem berjewendiyn xwe li ser her tit re girtiye. Kar me bi berjewendiyn wan nn e. L bel div Amerka v yek j ba bizane iqas berjeweniyn wan ji bo wan girng e ew qas j berjeweniyn gel kurd j ji bo neteweya kurd girng e.

Eger Amerka naxwaze wek ku Galbraith dibje Gelo drok ji bo kurdan dubare dibe? drok dubare bike, div Amerka daxwaz berjewendiyn gel kurd j li ber avan bigire. Div Amerka v yek j ba bizane ku ew dikarin v car by arkariya Tirkiyey v operasyona li dij rejma Iraq pk bne. Eger ew tirkan li derevey er bihle dikare li gor plana xwe ya B operasyon pk bne. Eger plana A yan j B be, gava gel kurd li bar Kurdistan der li wan venekin arkariy nedin wan, ew nikarin er Iraq bikin. Ez bawer im ku Dewleta Amerka j ba dizane ku bar Kurdistan v car roleke kild dilze. Amerka nikare w rola kurdan li ber avan negire.

Dema tirk bi zor bixwazin bikevin bar Kurdistan gel me y li Bar li dij lekern tirk n dagirker derkevin, pwst e Amerka bizane ku w ax plana wan a A ya B j p dibe tk die.

Jixwe Amerka j ba dizane ketiye nava tengasiyeke pir mezin, ji ber ku muxalefeta niha li dij er li Iraq her ku die zde dibe. Endamn UNO ji 191 dewletan 180 dewlet li dij er in. Her wisa di chan ev cara yekemn e alak bihejmarn pir mezin xurt li dij pk tn. Amerka heta niha hj konseya UNO bi git qna raz nekiriye. Almanya, Fransa Rsya li dij operasyon derdikevin. Dewletn ku ji sed sed li cem Amerkay cih xwe girtine nglter spanya ye.

Dewleta Tirk dixwaze dsa wek ber bi zor bi barbar siyaseta dijminatiy li dij gel kurd pk bne. Di meseleya bar Kurdistan de ketiye nava deprasyoneke pir dijwar bi ovenzma xwe famkor bye. Ji bo Kurdistaneke federe yan j serbixwe ava nebe dijminatiya xwe ji her dem zdetir li hember gel kurd bi riya daxuyaniyn xwe bi arkariya apemeniya xwe pk tnin. Dewleta Tirk dixwaze bi dest zor tengasiyan ji gel me y li Bar re derxne. Ev nzk het sal ye ku bakur Kurdistan xistiye bin bandora xwe dagir kiriye. Ligel v yek j tu snoran ji mafn mirovan re nas nake hem daxwaziyn gel me heta niha bi zor bi barbar binp kiriye.

apemeniya tirkan bi taybet ya Medya Doan van rojan kna xwe li dij gel me vedirijne. Ser her gotineke wan Kstah wiha b, Kstah wiha kstah wiha got. Bila dewleta devrtan devrtn wan titek ji br nekin, em v heqaret, zor, bikxistina gel xwe van gotinn brz li rpeln drok dinivsin. Gel kurd ne ev zordar, bindest kolet heq kiriye ne j van gotinn wan n bi heqaret heq kiriye. L her iqas piraniya rojname nivskarn wan dijminatiy bi gel kurd re dikin, hejmara wan km be j kesn bi realte nzk keya kurd dibin n wek M. Al Brand j di nava wan de hene.

Hviya me kurdan ew e ku Amerka v car j der heq gel kurd de nekeve nava aiyeke mezin, daxwazn kurdan li ber avan bigire li gor w tevbigere. Ez dixwazim li jr du gotaran a yekem a Peter W. Galbraith ku bi xwe di saln 1990an de li Bosna Hersek serbalyoz Amerkay b heta niha di keya kurd de bi awayek realte tevgeriye. Heta niha li ser keya bar Kurdistan gelek analzn w yn pir balk hene. Hvdar im ku Amerka gotinn w yn her daw di rojnameya New York Times di bin sernav Gelo drok ji bo kurdan dubare dibe? li ber avan bigere. Gotara duyem beeke ji nivsara nivskar rojnameger tirk M. Al Brand e ku di bin sernav Tirkiye dixwaze li bakur Iraq i bike? Gelo em karek rast dikin? di rojnameya Hurriyet de hatiye weandin gelek gotinn balk in. Ez bawer im ku heke dewleta tirk li gor gotinn M. Al Brand tevbiger nakeve nava aiyeke mezin. Wek din heke berevaj v yek b kirin d ji bo Tirkiyey bibe karesateke (felaket) pir mezin.
 

Gelo drok ji bo kurdan dubare dibe?

Peter W. Galbraith- 19.02.2003 New York Times

Li aliyek birveberiya Bush hewil dide ku di erek ihtimal li hemser Iraq de Tirkiyey qna raz bike ji bo hewkariy li aliy din mutefiq hewalbend em kurdn li bakur Iraq difikirin ku Amerkay careke din di riya xapanidan wan de ye. Nner Serok Bush y peywirdar muxalefeta Iraq Zalmay Hallzad di nava v meh de Enqerey bi ldern payeberz n kurd re hevdtinek der heq yna lekern tirk pit operasoy bi armanca arkariya mirovane derbas bakur Iraq bibin li ser qeblkirina v yek pk an. Hallzad di w hevdtin de ji ldern kurd xwest ku destan ji rveberiya otonom xweser bikin. Her wisa l zde kir ku bi hezaran kesn ku ji ber Sedam ji welatn xwe derketine careke din venagerin.

V rew ji bo kurdan hin brannn neba xerab j bi xwe re ann. Ew Henry Kissinger sucdar dikin ku di destpka saln 1970yan de soz daye ku pitgiriya serhildana wan bike l pit ku ah ran Iraq peymaneke di navbera xwe de kir DYAy j pitgiriya xwe bir arkariya kurdan nekir. (Hebna Kissinger bi gotina w, gelek neb arkar kurdan: Div alakiya vear alakiya bi peywir misyon wek hev ney dtin ney tevhevkirin.)

Di er Kendav de j Bush mezin an j bab Bush bang li gel Iraq kir ku Sedem biroxnin tk bibin. Gava ku kurdan dest bi karek wisa kir, Amerka li hember ra jiholrakirina kurdan andina helkopteran bi armanca tkbirina kurdan bdeng ma titek nekir. Bush pit mehek kar helwesta xwe nzktdayna xwe ya li hember kurdan bi paqijkirina herm ji lekern Iraq rizgar bike. Bi v away r da kurdan ku rveberia niha j dest kurdan de ye ango bakur Iraq ji n ve b sererastkirin teegirtin. Di erek htimal jinvesazkirina Iraq de kurd ji ber hebna wan a li herm desthilatiya wan a li herm ji ber niy wan zde hza wan a girng a leker xwediy cihek taybet in rola kild dilzin.

Ldern kurdan ji bo hevdtinn bilind payeberzan hatin vexwendin. Wan bi Cgir Serok Dick Cheney Wezr Parastin Donald Rumsfeld re hevdtin pk ann. L pitgiriya DYA li dwar ket. Li gor plann Amerkay bi armanca vekirina eniya er a Bakur li hember Iraq derbaskirina lekeran di nava axa Tirkiyey de, d qeblkirina Tirkiyey gelek bandorker bikr be ew wek xala bingehn girng dinirxandin. Ligel v j dayna milyar dolarn pn j di rojev de ye. Yek j Tirkiye ji bo pknehatin danemezrandina Kurdistaneke serbixwe qarant misogeriyeke teqez dixwaze. Kurdan ji bo ku gumann DYA Tirkiyey nemnin tit ku ji dest wan hat kirin pk ann. Soz qewil dan ku ji bo serxwebn tnekoin. Bi v away di Iraqeke federal de xwestekn xwe yn birveberiyeke otonom j bi snor kirin. Ligel v j soz dan ku Kerkk cih dewlemend petrol j nagirin naxwazin. Tirk j ji pergala federal ditisin guman dikin ku d wan ber bi riya serxwebn bibe ew ji bo riya serxwebna kurdan bibe istasyoneke n. Dibe ku ev di v yek de mafdar bin j. 4 mlyon kurdn ku li herm dijn bi piran naxwazin ku bibin raq. Pit 12 sal azad ciwann wan nasnameya Iraq hilnadin piraniya wan bi ereb napeyvin. Nif kal pr j Iraq bi gazn kmyew kumkujiyan bi br tnin w wisa dizanin.   

Washington ku hj kurd hedefeke hsan dibne cih xwe li ba Tirkiyey girt. Ji kurdan re hate gotin ku d di nsaziya Iraq de kurd j wek kmenetew kmek bne nasn pwste  ku pergala federalzm niha b rawestandin. L dibe ku rveberiya Bush hesaba ko revroy a kiribe. Kurdan di nava dewletek de ji perwerdehiy bigire heta pkanna qann zangonan bi rveberiyeke ku hem berpirsiyariyn xwe yn birvebirin pk tne, dewleteke rasteqn ava kirin damezirandin. Hejmara mils parazvanan di navbera 70 hezar 130 hezaran de diguhere htimala erek cid bi hzn tirk arkariya mirovane re heye. Parlemetoya Kurdan ku bi awayek demokratk hatiye hilbijartin heke dewleta navend ya Bexday wezfeyek bik bid, ku ji bo gel Zagona Bingehgn ji niha ve amade kiriye xebata xwe xelas kikiye d di nava gel de bavje dengdan. Dagirkirineke Amerka ji bo negirtina ldern kurdan parlemetoya kurdan, ji bo astengkirina xebat projeyn pergaleke federalst ji bo temamkirina wan xebatan dibe ku tu hzeke pratk bi kar neyne.

Niha j keya fnansekirina Tirkiyey hejmara perey ku dixwazin dibe ku bigihje radeyeke wisa Washington bixe nava zor zehmetiy dibe ku Tirkiye li dervey er bimne. Ev yek dikare pit er di teegirtina Iraq de rola Tirkiyey km bike ans kurdan zde bike da ku arensa xwe bi dest xwe diyar bikin. Serok Bush di nava er de her tim pvaneke exlaq j hilda ser mil xwe. Rizgarkirina gel Iraq ji bindestiya lderek xwnmij hov. Heke birveberiya Amerkay bi git cih xwe li ba Tirkiyey bigere xwestek maf kurdn Iraq binp bike li ber avan negire d gelek br melsank b

dtin. L ne bi ten li ba kurdan.

***

Tirkiye dixwaze li bakur Iraq i bike?

Gelo em karek rast dikin?

M. Ali Birend. 27.02.2003 Hrriyet

Her ku die kurdn bakur Iraq nzk rxistineke federal dibin gelo ji bo im Tirkiye v yek naxwaze?

Gumann me hene ku di peroj de kurdn Tirkiyey j bikevin nava hewa heweseke wisa statyeke wisa bixwazin. Em ji hla ewlehiya git ve li meseley dinrin. Ji ber ku me nekariye em kurdn hemwelatiyn xwe anaz bextewer bikin me nekariye em wan tr bikin kar bidin wan, lewre em ji w ditirisin ku li kleka wan kurd bibin xwediy statyeke ba bikarin li ser piyn xwe bisekinin xwe bi rve bibin pa ev yek kurdn hemwelatiy Tikriyey j bixe nava hewa heweseke wisa ku ew j statyek wisa bixwazin. Ji bo ku em piy ji v yek bigirin em naxwazin ew yek pk b. Ji bo stratejiyeke dvedirj dibe ku ev yek rast be, l bel nzktdayna me bi git gelo rast e nzktdayneke ba e?

Ji bo ku em bigihjin armanca xwe ez bawer im em bi hovit tevdigerin.

Em ji amerkayiyan aciz in ji ber ku me bi ba daynann cih mirovan. L em bi xwe j bi heman nzktdayn kurn bakur Iraq bik dibnin. Em bi wan re wek kesek ji rz ferdek ji eretek be tevdigerin. Em nain bedar civnn wan nabin. Ji ber ku bi tra xwe di dest wan de ek teqemen nn e em wan bhz dibnin em berjr li wan dinrin.

Dibe ku em nabnin l bel ligel ku em dixwazin piya tevgereke serbixwe li bakur Iraq bigirin by ku em bizanin em civakeke 4 mlyonkes ku bi av dijminan li Tirkiyey dinrin, diafirnin.

Gelo ev siyaseteke rast bikr e?

Gelo ji bo kurdn li herm k kenertir serencrak e?

Tikriyeyeke ku derfetn kar bar daye kurdn hemwelatiyn xwe, bye endam Yektiya Ewropay (YE) bye xwediy komelgeheke demokiratk d bibe navenda keneriy baldariy yan j Bexda-Tehran-ameke ku ji her al ve hatiye dorpkirin dixwaze xwe bi p bixe yan j bakur Iraq ku hewciy Enqerey ye? Gelo ji van kjan zde bala kurdan dikine?

Gelo div em ten ji hla ewlehiy ve li mesel binrin? Gelo nzktdayn feraseta; Ser mar li ku b dtin div b peliqandin... Tevger pketinn ku em naxwazin heke bi zor be j div em bidin rawestandin. Rojek berevaj nabe?

Li cih v yek ku Tirkiye pitgiriya pketin rxistineke li bakur Iraq bike w bixe bin parastina xwe ku girday Tirkiyey be, gelo ji v batir nabe?

Ev nzktdayn Trtgt Ozal derxistib hol. W ax tu kes ji me qebl nekirib. L niha ratir xuya dike.

Mirov dikare zor bi kar bne hin pketina aram bi hemd bike l mirov tu car nikare wan bide rawestandin asteng bike. Berevaj v yek mirov dikare wan pketinan bi xwe ve gir bide. Gelo afirandian dijminan an j dostek girday mirov be, kjan batir e?

Hn i difikirin, gelo ez a im?