GÜNTER GRASS PIŞTÎ 61 SALAN PEJIRAND KU EW DI SALA 1944AN DE BÛYE ENDAMÊ LEŞKERÊ NAZÎ YÊN TAYBET KU JÊRE WAFFEN-SS DIBÊJIN

FÛAD SÎPAN (AKPINAR), fuadsipan@yahoo.de

Almanya, 29.08.2006

Kurdistaniyên hêja!

Xwediyê Xelata Nobelê nivîskarê Alman yê navdar Günter Grass di 12.08.2006an de di hevpeyvînekê de bi rojnama “Frankfurter Allgemeine Zeitung” re cara yekem pejirand ku wî di pirtûka xwe ya nû de ku li ser jinenîgariya xwe nivîsandiye, ew di sala 1944an de ji fedîlê dilê xwe, yanê bi dilxwazî beşdarî refên êrişê yên Adolf Hîtler yên bi taybet ku jêre Naziyên Waffen-SS dibêjin bûye. Niha li ser vê bûyerê li Almanya gengeşiyeke pir mezin çê bûye ku çima? Günter Grass ewqas dereng qebûl kir ku ew di 17 saliya xwe de li Danzîgê bûye endamê leşkerê taybet yê Naziyan. Günter Grass li ser vê bûyerê di televîzyona Almanya ARDê de got, ji ber ku ew ne amadebû û wî fedî dikir, loma li ser vê bûyerê neaxiviye. Raya giştî li Almanya li ser du sedeman disekine ku çima? Grass ewqas dereng maye.

 

1-     Heger Günter Grass berê bigota ku ew di 17 saliya xwe de bûye endamê leşkerên taybet yê Hîtler, dê ti demê ne mimkûnba ku ew Xelata Nobelê werbigire û di qada Navneteweyî de bibe nivîskarekî wiha navdar û jê re rêzeke bilind bêye kirin.

2-     Ji ber ku dê di sala 2007an de deriyê arşîvên îstixbarata Almanya ku jêre Staatssicherheitsdienst (STASI) dibêjin vebibe, ku her kes bikaribe lê temaşe bike, loma Günter Grass ji aliyê hin kesan ve ji zû de hatiye agahdarkirin ku ew vê rûreşiya xwe ji niha de bipejirîne ku paşê jêre serêşiyên mezin çê nebin.

 

Ev herdu nêrînên li jor jî bi mantiqin. Lê niha pir kes bi dengê bilind dibêjin, ku divêt Günter Grass Xelata Nobelê şûn de vegerîne, û an jî heger ew vê Xelatê şûn de nede, divêt Xelat ji aliyê weqfa ku biryara Xelata Nobelê dide ji wî bêye stendin. Weqfa Xelata Nobelê jî daxuyanî da ku ewê daxwaza şûn de vegerandina Xelatê ji Günter Grass nekin. Çimkî di dîroka Xelata Nobelê de tiştekî wiha nebûye, mihtemele ku dê di demên pêş de jî tişteke wiha nebe.

 

Tiştên bala min di çapemeniya Almanya de kişand reaksiyonên xwendevanên rojnama “Der Tagesspiel” e. Mirovek bi navê Peter Bruns wiha dibêje “Grass hat klammheimlich "Katz und Maus" mit uns allen gespielt” (Grass bi dizî, bi me hemûyan re lîstika ‘pisîk û mişkê’ lîst) Mirovekî din jî bi navê Andreas Krinke wiha dibêje “Grass sollte für alle Schäden persönlich haften. Ehre kommt von Ehrlichkeit. Beides trifft für Herren Grass nicht zu. Er hat das wichtigste verloren, unser Vertrauen” (Divêt Grass bixwe berbirsiyarê ziyanê xwe be. Rûmetî ji rastiyê tê. Herdu jî ji bo birêz Grass derbas nabin. Ewî ya herî girîng, baweriya me winda kir)

 

Xwendevanê bi navê Andreas Krinke dibêje, rûmetî ji rastiyê tê. Bi raya min ev xwendevana pir mafdare ku wisa dibêje. Mirovên ewqas bi qurnasî rastiyê 61 salan veşêre ku goya wî fedî kiriye rastî negotiye, ewî Xelatwergirtina Nobelê jî heq nekiriye.

 

Wekî din di vê malpera înternetê de http://www.perlentaucher.de/artikel/2916.html ji çapemeniya Almanya û ya cîhanê yên herî navdar nêrînên pir nivîskarên cîhanê li ser Grass   hene. Hin ji wan jî bi awayeke tund êrişî Grass dikin, wî durû, qure û wek qurnas û pijyayî rexne dikin. Jixwe heger ev bûyer beriya Xelatstendina Grass bihata zanîn, Grass di cîhanê de biba ferîştah jî, dê ew Xelata rûmetê wernebigirta. Ji bilî jina Grass ti kesî, herwiha zarokên wî jî hetanî daxuyaniya wî nizanîbûn ku bavê wan di sala 1944an bûye endamê Waffen-SS. Di bîogirafiya wî de tê gotin ku ew di wan salan de li bajarê ku têde jiyaye, li Danzîgê çûye leşkeriyê ya mecbûrî. Danzîg wê hingê axa Almanya bû. Lê di pê şerê cîhanê yê dudiyan de kete nava sînorê Polonya ku niha jêre Gdanz dibêjin.

 

Bê guman mirov nikare sûc û gunehê Naziyan biavêje hustiyê Xortekî 17 salî wek Grass tenê, çimkî civata Almanan wê hîngê ji sedî 99 hemû jî dabûn pê dûvikê serokên xwe Hîtler. Xortekî 17 salî dikare di wan salan de pir şaşiyan jî bike. Ev jî suriştiye û mirov dikare fêhm bike. Lê tişta paradoks ew e ku Grass ewqas sal û zeman yanê 61 salan ev bûyera bi dizî hîşt. Ev bûyera ne bûyereke wisa bû ku mirovekî wek Grass biavêje pişt guhê xwe û dema ku bihîst dê rûreşiya wî di sala 2007an de derê meydanê xwe mecbûr dît ku ji carekî ve qebûl bike ku ew bûye endamê Naziyan. Grass dikarîbû li ser vê bûyerê bi dehan pirtûkan binivîsîne û hin tiştên tarî yên rejima Hîtler ya faşîst belkû hê jî nehatiye zanîn eşkere û zelal bike. Wek li jorê jî hat gotin, niha ji ber ku dê di sala 2007an de arşîvên STASI vebibin, loma Grass xwe mecbûr dît ku vê bûyerê eşkere bike.

 

Du tiştên girîng û balkêş jî hene ku hêjayî gotinê ye li ser Günter Grass û endametiya wî ji bo Naziyan bibêjim. Wek têzanîn Adolf Hîtler di sala 1933an de hate ser text û propogandeke pê perwa li dijî Cihûyan li dar xist. Hîtler di sala 1939an de bi êrişa Polonya dest bi şerê cîhanê yê duwemîn kir. Hetanî sala 1944an bi deh mîlyonan mirovên bê sûc û guneh di komkujiya Hîtler de derbas bûn. Wê hingê him li Ewropa û him jî li derê din di cîhanê de kevir li ser kevir nema bû. Jixwe Almanya jî êdî li ber hilweşandinê, belavbûnê bû. Saleke an jî çend meh/heyv maye ku şerê cîhanê bi dawî bibe. Günter Grass jî di demeke wiha de dibe endamê Naziyan. Di demeke wiha de heger hîsên nijadperestî xurt nebe mirov nikare di pê ewqas hilweşandinan de bi daxwaza dilê xwe here bibe endamê Rêxistina Hîtler ya bi taybet. Ya din jî bi raya min Grass pir qurnas e. Wî zû de ev bûyera ku dê endametiya wî ji bo Naziyan di sala pêş me de bi eşkerekirina arşîvên STASI ji hevalên xwe, ji sosyaldemokiratên Almanya bîhistiye, lê jixwe re li firsenda demê geriyaye. Ew civata Almanan baş nas dike û dizane ku di pê lîstika Kûpayê de xwîna piraniya Almanan li ser nijadpersetiya wan hevraz diçe. Loma dem jimartina daxuyaniya Grass di rojnama “FAZ” de û eşkerekirina pirtûka Grass ya ku ew vê rûreşiya xwe qebûl dike jî pir balkêş e.

 

Bi bîr û baweriya min Grass çiqas jî di qada Navneteweyî de wek nivîskarekî baş bêye xuyakirin, ez wî wek nivîskarekî baş nahesibînim jî. Ne tenê, ez pir nivîskar û analîzzanên baş li Almanya wek min difikirin. Lê mixabin carê stêrka Grass çirisûye û ew bi taybetî bi romana xwe ya bi navê teneke û dahol bû nivîskarekî navdar û di ser da jî bû xwediyê Xelata rûmetê. Ez bawerim Grass ê bi vê pirtûka xwe di cîhanê de rekora nû bişkîne. Çimkî carê sihûda wî şixûliye û ew ji Nazîtiyê bûye mirovekî xwedî Xelatwergirtina Nobelê ya rûmetê.

Lê belê bi raya min heger hinekî morala Günter Grass hebe, dê bixwe Xelata Nobelê ku ji bo rûmetê hatiye dayîn şûn de vegerîne.

 

Çavkanî rojnamên Almanya

 

Der Tagesspiegel

 

Frankfurter Allgemeine Zeitung

 

Die Welt

 

Û HWD.

 

http://www.tagesspiegel.de/kultur/nachrichten/guenter-grass/70536.asp

 

http://www.faz.net/s/Rub475F682E3FC24868A8A5276D4FB916D7/Doc~EF9C972E548D949F98925B9431733847E~ATpl~Ecommon~Scontent.html

 

http://www.faz.net/s/Rub7FC5BF30C45B402F96E964EF8CE790E1/Doc~E405E110A92BE45B7A76B55CF4698239D~ATpl~Ecommon~Sspezial.html

 

http://www.welt.de/data/2006/08/16/999725.html

 

http://www.perlentaucher.de/artikel/2916.html

çapkirin