ÎDÎA Û TAWANBARIYÊN MICHAEL RUBIN

FÛAD SÎPAN, fuadsipan@yahoo.de

Almanya, 06.02.2008

Kurdistaniyên hêja!

Di 18. û 19ê meha yekê sala 2008-an de di çapemeniya Kurdî de hate ragihandin, ku mam Celal û kek Mesûd gotine, dê li dijî tawanbariyên analîstê Amerîka Michael Rubin, ku ewî îdîa kiriye 2 mîlyarên kek Mesûd û 400 mîlyonê mam Celal heye dawe vebike. Mam Celal û kek Mesûd herwisa gotine, ji ber ku rojnama Hawlatî bi zaravê soranî rapora Michael Rubin weşandiye, loma dê li dijî rojnamê jî dawe vebikin.

 

Michael Rubin îdîa dike, ku Mesûd Barzanî û Celal Talabanî pergala rejima Baas ya Sadam Husên kopya kirine û wan peran jî ji bo karên xwe yên bi kirêt li Kurdistana Azad bikar tînin. Michael Rubin di rapora xwe de di mijara kopiyakirina mekanîzma Baas de eynî wiha dinivîsîne, “both parties have replicated Baath Party mechanisms of control” (herdu partiyan [PDK û YNK] mekanîzma kontirola partiya Bass kopya kirine)

 

Beriya ku ez berbifireh li ser mijara raporê (îdîa-tawanbarên) Michael Rubin bisekinim, hêjayî gotinêye, ku Michael Rubin lêkolînerê Instituta Amerîka ya binavê “American Enterprise Institute” ye. Ev Institut bi nêzîkatiya xwe ve bi hukumetên DYA re navdar e û herwisa wek karxana fikr û raman tê hesibandin. Xeta polîtîka Institutê ya muhafazakaran e. Ji endamên Institutê yek jî Richard Perle e. Ew bi koka xwe cihû ye û heya sala 2004-an şêwirmendê wezareta parastinê yanê Pentagonê bû. Jixwe heger mirov bibêje ev Institut bi piranî ji aliyê cihûyên Amerîka ve tê bikaranîn, dê ne şaş be.

 

Belê niha mam Celal û kek Mesûd bi ya xwe kirin û li dijî rojnama Hawlatî dawe vekirin. Van rojan dadê dest pêkiriye. Em hên encama dawiya dadê nizanin.

 

Heger mam Celal û kek Mesûd ji xwe û hêza xwe bawer in, blof û fortan nakin, bila ji kerema xwe li dijî Michael Rubin jî dawê vebikin. Lê em bawer in dê dawê venekin, çimkî ew jî dizanin dê çawa xwe bi wê kiryarê li Amerîka biçûk bixînin. Dawe vekirina li dijî rojnama Hawlatî jî ji xêncî çavtirsonekirina ramana azadiyê pêve tiştek nîne. Mam Celal û kek Mesûd dixwezin bi vê kiryarê dest biavêjin ramana azad û wê rapêç bikin.

 

Tişta çewtî jî ew e ku mam Celal û kek Mesûd bersiva wan tawanbariyên Michael Rubin yên din nadin, pirsgirêk anîne di pirsa peran de asê kirine ku jê birevin û xwe ji wan tawanbariyên din pak û safî bikin.

 

Niha jî em vegerin ser îdiayên rapora Michael Rubin. Ez nizanim ev pirsgirêk bi zanetî yan jî bi nezantî ye, ku çapemeniyê îdîayên li ser mam Celal û kek Mesûd hemû aniye di pirsa peran de kilît kiriye. Bi raya min tevî ku pirsa peran jî gelek girîng e, lê heger em qiyasekî di nava wan îdiayên Michael Rubin de çê bikin, ew îdiayên wî yên herî bê qîmet pirsa peran e. Ma xelkê Kurdistanê kor nîne, her tiştî dibîne û dizane, ku mam Celal û kek Mesûd Kurdistana Azad li hev parvekirine. Xelkê Kurdistanê baş dizane ku mam Celal, kek Mesûd, malbatên wan, dost û xizimên wan di nava saltanetekî çawa de dijîn.

 

Bê guman em niyeta Michael Rubin jî baş fêh dikin. Ew dixweze ji dostên xwe yên Tirk re qenciyê bike. Jixwe ev demek e helwesta wî li hemberî Kurdan negatîv e. Lê bi raya me di rapora wî de hin tawanbariyên wisa girîng jî hene, ku mirov nikare biavêje pişt guhên xwe û bibêje, welleh ew ne dostên Kurdan e, loma li dijî Kurdan dinivîsîne. Michael Rubin ji bo Kurdan çiqas jî mirovekî ne qenc be, ne baş be, lê bi baweriya me wî pêlî ser birînên desthilatdarên Kurdistana Azad yên herî girîng û kûr kiriye. Belê, niha ji alîkî ve ti kes qîmetê nade îdîayên wî yên bê çavkanî. Jixwe ew îdiayên wî yên bê çavkanî jî pirsgirêka peran e. Lê ji aliyê din ve jî divêt em ji bîr nekin, belkû ewî bi zanetî pirsa peran bê çavkanî, yanê li hewa hîştiye. Wekî din Michael Rubin behsa pêwendiyên dîplomat û eskerên Amerîka dike û dinivîsîne, dema ew Kurdistanê ziyaret dikin, Partiya Demokrata Kurdistanê li hemberî wan bi comerdî tevdigere, hin diyariyên bi qîmet wek xalîçeyên hevrimîş, zêrên bi cewher û hwd. pêşkêşî wan dike û wan di mêvanxaneyên bi taybet de pêşwazî dikin. Michael Rubin di vê xala dawîn de nivîsa Ilter Tirkmenê Tirk ku kevnesefîrên Tirkan bû wek çavkanî dide. Her kes jî dizane ku ev mirova, mirovê dewleta kûr-nehênî ye, dijminê gelê Kurd e, loma ti kes qîmetê nade gotinê wî, çimkî Tirk di pirsa ruşwet-gendelîdayînê de di cîhanê de rêza yekemîn nadin ti kesî. Tiştên wiha kêm zêde di nava hemû dewletan de hene. Bi raya me heya vir her tişt pir normal e. Lê îdiayên Michael Rubin yên din hemû bi çavkanî ne, pir girîng û cidî ne. Çimkî ew behsa tiştên wisa dike ku mam Celal û kek Mesûd çawa başûrê Kurdistanê yanê Kurdistana Azad wek milkê xwe dihesibînin, her tişt di nabera hev de parve kirine û di ser de jî wek “dîktatoran” tevdigerin. Ka em pêşî hin îdîayên Michael Rubin ji rapora wî li jêr rêz bikin û paşê jî şîrove bikin.

 

Michael Rubin di sernivsa rapora xwe de dinivîsîne, ku “Ma Kurdistana Iraqê hevpeymaneke baş e?” Û herwisa ew di despêkê de hinekî behsa pêşdeçûyîna qezencên Kurdan dike û wisa pêde diçe:

 

1-                          Ne serokê herêma Kurdistanê Mesûd Barzanî û ne jî serokkomarê Iraqê Celal Talabanî demokrat in, herdu jî Kurdistanê wek dîktatoran kontrol dikin, ji xêncî xizimên xwe baweriya wan bi ti kesî nîne.

2-                          Herdu partî PDK û YNK mekanîzma kontrola Baas ya Sadam ji xwe re kopya kirine û bi kar tînin.

3-                          Serokê herêma Kurdistanê Mesûd Barzanî û serokê Iraqê Celal Talabanî di navbera salên 1994-1997-an de li dijî sivîlan sûcên mezin kirine, biryara kuştina sivîlan û kesên bi dîl ketine dane, muxalefet ji holê rakirine, mafê mirovan binpê kirine.

4-                          Di pê hilweşandina Sadam de di belge û dokûmentan de di navbera Nêçîrvan Barzanî û kurên Sadam de bazara bazirganiyê derkete holê.

5-                          Îşkence li Kurdistanê li herderê belav bûye.

6-                          Serokê herêma Kurdistanê Mesûd Barzanî û serokkomarê  Iraqê Celal Talabanî nahêlin rêxistin û saziyên mafê mirovan li Kurdistanê bi rihetî kar bikin.

7-                          Iraq hatiye guhertin, lê Kurdistan nehatiye guhertin.

8-                          Serokê herêma Kurdistanê Mesûd Barzanî kurê xwe yê 35 salî [Mesrûr Barzanî] kiriye serokê îstixbarata herêma [Behdînan û Hewlêrê], biraziyê xwe Nêçîrvan Barzanî jî kiriye serokwezîr.

9-                          Jina serokkomarê Iraqê Celal Talabanî Hîro Xan îstasyona herêmê ya televîzyonê birêve dibe, kurekî wî kar û barê îstixbarata herêma Soran birêve dibe, kurê wî yê din jî [Kubat Talabanî] li Washingtonê berpirsiyarê hukumeta Kurdiastanê ye.

10-                      Serokkomarê Iraqê Celal Talabanî li herêma Soran erdê hukumetê dewrî xizimên xwe kiriye ku ji xwe re bikar bînin. Serokê herêma Kurdistanê Mesûd Barzanî jî li Selahedînê hemû erdê li Serê Reş li xwe û xizimên xwe parvekiriye.

11-                      Xizimên herduyan li Kurdistanê şîrketên telefonan, rojname û mediyayê kontrol dikin.

12-                      Serokê herêma Kurdistanê Mesûd Barzanî û serokkomarê Iraqê Celal Talabanî li Bexda jî wezaret di navbera xizimên xwe de parvekirine. Apê M. Barzanî wezîrê derve yê Iraqê ye. C. Talabanî bûrayê xwe kiriye wezîrê kar û barê çavkaniyên avê û xizimê jina xwe jî li welatê Çîn kiriye serokê balyozxana Iraqê.

13-                      Serokê herêma Kurdistanê Mesûd Barzanî û serokkomarê Iraqê Celal Talabanî hemû şîrketên Holdîng kontrol dikin. Li herdu herêman ji dadê bigire hemû kar û barê bîrokirasî di destê wan de ye. Ti kes newêre ji tirsa wan tiştekî bibêje.

14-                      Çapemeniya serbixwe rojnama Hawlatî û Awenwe di bin zor û zextê de ne.

15-                      Rêxistinên sivîl jî ne serbixwe ne. Ew jî di bin kontrola PDK û YNKê de ne.

16-                      Li Kurdistanê qanûn û yasayên rejima Baas derbas dibin. Cezayê yasayê yê Iraqê xala 433. hema li dijî hemû rexneyan bi kar tê anîn.

 

Ji ber ku rapora Michael Rubin dirêj e, loma min bi gotinên xwe ji nava rapora wî ev xalên li jor berhev kirin.

 

Bi baweriya min ji xêncî wan tawanên Michael Rubin du xalên gelek girîn jî di rapora wî de hene, divêt behsa wan jî bikim.

 

1-      Pêwendiyên Amerîka û Kurdan niha di çi qadê de ne?

2-      Nerazîbûna DYA ji pêwendiyên di navbera rayedarên Kurdistana azad û rejima Îranê de.

 

Michael Rubîn îdia dike, ji ber ku polîtîka lîderên Kurdan li Kurdistana Azad çareseriyeke bingehîn neaniye, loma gel ne razî ye. Ew dinivîsîne ku gelê Kurd şaşiyên lîderên Kurdan bi polîtîka Amerîka ve girêdide û her diçe Antî-Amerîkanîzim li Kurdistana Azad zêde dibe. Michael Rubin herwisa îdîa dike, ku heger lîderên Kurd berjewendiyên Amerîka li herêmê biparêzin belkû stratejiya Amerîka vê bipejirîne, lê di rastiyê de rewş ew e ku Kurd alîkariyê nadin Amerîka.

 

Michael Rubîn ji bo pêwendiyên pêşerojê jî di navbera rayadarên Kurd yên Başûr û DYA de bi guman dinêre û rewşeke negatîv radixe pêş.

 

Michael Rubîn behsa pêwendiyên rejima Îranê û desthilatdarên Kurdistana Azad dike, ku PDK bi peran alîkarî sîxur û îstixbarata rejima Îranê dike, ji polîtîka rejimê ya bi kirêt re piştgiriyê dike û bi taybet vê nimûneyê dide û wiha dinivîsîne, “bazara dualî di navbera Îranê û Kurdan de berdewam e. Di 11.01 û 20.09.2007-an de hêzên Amerîka li Erbîl û Silêmaniyê di encama operasyonan de 6 ajanên îstixbarata Îranê xistin bin çav. Di herdu bûyeran de rayedarên Kurd binçavkirina wan ajanan protesto kirin.” Michael Rubin di berdewamiya rapora xwe de behsa bûyerê dike, ku bîroya Barzanî bi daxuyaniyekê gotiye, dema ji vir û pêve leşkerên Amerîka operasyonan li Kurdistanê çêdikin, divêt berê hukumeta Kurdistanê agahdar bikin û herwisa Mesûd Barzanî girtina mirovên îstixbarata rejima Îranê wek bê qanînî û bê hiqûqî bi nav dike.

Michael Rubin di rapora xwe de di pirsa pêwendiyên Kurd û rejima Îranê de tabloyeke reş di navbera rayedarên Kurdistana Azad û DYA ve çixêz dike û dibêje, Amerîka êdî wek berê baweriya xwe bi Kurdan nayne û înformasyonên giran, hesas bi wan re parve nake. Xwediyê raporê di dawiya rapora xwe de PDK û YNKê bi îxanetiyê tawanbar dike û dibêje, bê guman pêwendiyên cînartî normal in, lê PDK û YNK îstixbaratan difroşin û di sînor de ji wan [rejiama Îranê] re altaxiyê dikin, alîkar dibin.

 

Belê rapor pir dirêj e û mirov nikare di gotarekê de behsa hemû tiştan bike. Lê rastiyek jî baş ji raporê eşkere dibe, ku xwediyê raporê di bin bandora Tirkan de maye û di hin mijaran de ji zanistiyê dûr dikeve, xwe nêzîkî nêrînên Tirkan dike.

 

Lê heger em bi çavekî realîst li wê raporê binêrin, dê bibînin ku xwediyê raporê di gelek mijaran de ne dûrî nêrînên raya kurdî ye û di pir tiştan de dişibe berjewendiyên xelkê Kurdistanê li Başûr.

 

Di pirsa pêwendiyê bi rejima Îranê re hên jî nayê fêhm kirin, çima rayedarên Kurdistana Azad ewqas tawîzan didin Îranê. Kek Mesûd bi wan daxuyaniyên ku Michael Rubin behs dike xwest xwe ji rejima Îranê ya nemirovane re xweş bike, lê mixabin ne haydar e ku bi bivir li lingê xwe bi xwe dixe. Serî li hemberî rakirina DYA bi taybet ji bo Kurdan luks e. Heger kek Mesûd ev pirsa hên fêhm nekiriye, wê hingê ji siyaseta real dûr e û ti tiştekî jê fêhm nake.

 

Ji xêncî rapora Michael Rubin roj bi roj eşkere dibe, ku têkiliyên rayedarên Kurdistana Azad û DYA ber bi xerabiyê diçin. Heger Kurd bi vê polîtîka îrasyonal li Kurdistanê berdewam bikin dê têkiliyên xwe bi Amerîka re bixetimînin û Xwedê neke belkû tofaneke nû were serê gelê Kurd.

 

Ew serok û rêberên him malê Kurdistanê ji bo xwe talan bikin û ji aliyê din ve jî bi mantiqa tolhildanê tevbigerin nikarin ji gelê Kurd re serok û rêberiyê bikin.

 

Parlamena Kurdistanê di nava van 17 salan de dikaribû reformên nûjen di yasayên Sadam de çêbike û ti kesî jî nikaribû ji guhertina posîtîv û modern re ji bo wan tiştekî bibêje. Em bawer in dê kêfa DYA û hemû cîhana demokrat û modern pê bihata. Lê ji ber ku li hêsabên rayedarên Kurdistana Azad tê, loma ew hên jî li Kurdistanê yasayên Sadam ji xwe re bi kar tînin. Mixabin sed hezar carî mixabin polîtîka desthilatdarên Kurdistana Azad, bi taybet ya mam Celal û kek Mesûd bi mantiqa ku bimre Sadam, lê bijî yasa û qanûnên Sadam e. Heger ji destên hilweşandinên mam Celal û kek Mesûd neba dê parlamena Kurdistanê di nava 17 salan de hemû qanûn û biryarên Sadam ji Kurdistanê xalî bikirana, biavêtana û di dewsa wan de qanûn û biryarên demokratîk ji parlamena Kurdistanê derxistana. Lê nehate hêsabên wan û nayê hêsabê mam Celal û kek Mesûd, çimkî ew bi mantiqa teng difikirin, vîziyona wan ya Kurdistaneke mezin tineye, tenê ji bo berjewendiyên xwe û xizimên xwe Kurdistaneke hindik û rindik dixwezin. Yanê bi kurtahî mantiqa wan ev e, “bila Kurdistaneke biçûk be, bila li gorî berjewendiyên me be, bila her tişt bi gotina me be, bila ya me be”

 

Bê guman divêt em li vir du tiştan ji hev cida bikin. Kurdistana Azad welatê me ye û emê her demê - rewş çi dibe bila bibe - welatê xwe yê Azad û gelê xwe biparêzin, herwisa emê her dem li şehîdên xwe xwedî derên.

 

Li Kurdistana Azad qudreta herî mezin û payebilind ya xelkê Kurd e û divêt ew dengê xwe bilind bikin, li dijî vê rewşa xerab derên, ku hên gelê Kurd rûbirû tiştên diha jî xerabtir nebûne.

 

Jêder, rapora Michael Rubin.

 

Îngilîzî

http://www.aei.org/publications/pubID.27327/pub_detail.asp

 

Kurdiya Soranî

 

http://www.aei.org/publications/pubID.27397/pub_detail.asp

 

Tirkî

 

http://www.aei.org/publications/pubID.27395/pub_detail.asp

çapkirin