NKARKIRIN BRZGIRTINA LI HEMBER ZIMAN KURD


FUAT AKPINAR,
akpinar@t-online.de, ALMANYA            22.05.2003

Malxirabino! ma we ew end wext nne, hon ko ji bo hnbna zman biyaniyan bi salan ve xebitne ro j dixebitin, ji bona ko bikarin fnfoneke derewin bi lv bikin.

Kuro eyb e, erm e, fehit e. An hini zman xwe bibin, an mebjin em Kurd in. B zman Kurdt ji we re ne tu rmet e, ji me re rreke girane.

Pesn aba hezar proz ji wan re ko hn xwendin nivisandina zman xwe bne bi v away mitta xwe xistine brka xwe ji bin bandra miletn biyan bi der ketine.


Heyf xebnet hezar mixabin, nemaze ji wan re ko bi zmann din dizanin bixwnin, binivsnin elfabiya zman xwe hj nas nakin.

                                                                        Mr Celadet Bedir-Xan

                                HAWAR Kovara Kurd Hejmar 27, 15. Nsan 1941 am

Ez Bedrettin Dalan nas nakim nizanim ji kder ye, law k ye ev eleqeder min j nake. Ew di saln 1980 de di saya Turgut zal de navdar b, di wan salan de hilbijartina aredariya Stenbol qezen kir. Ew end salan b aredar t gotin, ku gelek xizmetn ba j ji Stenbol re kirin, l li hla din gelek talankar j kir. Demek Tirkan j re digotin Dalan eittir talan (Dalan wek talan ye).

Xanima Nuriye Akman, rojnamegera Tirkan, di roja 18.05.2003an de di rojnameya Zaman de heypevnek bi Bedrettin Dalan re kiriye.

Nizanim Bedrettin Dalan bi i aqil kar dike, gava di v heypeyvn de qala ziman Kurd dike? Ew ziman kurd bik dixe, nkar dike dibje:

Ziman Kurd ji 600 gotinan derbas nabe kesn ku ewtiya v tit angat dikin j (yek ji wan kesan Yaar Kemal e) heke titek din da bikin, ji wan re hodr meydan! Eger ew bikaribin bi 30 hezar gotin romaneke bi Kurd binivsnin, mesref weandina roman ayid min e.

Bedrettin Dalan dibje, diya min bav min Kurd in, ew gava ji min hrs dibn d li min bixistana, di nava gotinn xwe de bi ziman tirk dipeyivn; wisa anga dike, ku ziman kurd tune ye, ew ziman jre ziman kurd dibjin, ziman Faris ye.

Bedrettin Dalan dibje, kesn kurdtiy dikin (yan ji bo netewa Kurd kar xebat dikin), ez wan wek birayn xwe xebl nakim. Ew van gotinan ji bo Kendal Nezan dibje, ji ber ku Kendal Nezan Ferhenga xwe panzdeh sal ber diyar w kiriye di nivsa xwe de jre gotiye: Sevgili Krt kardeim (biray min Kurd y delal.)

Ka bila ehmeqn wek Bedrettin Dalan ji Kurdan bipirsin, ku ew j ji hla xwe ve, w wek biray xwe xebl dikin yan na?

Ez bawer dikim, Kurdek welatparz di v chan de nne, ku mirovn noker yn wek Bedrettin Dalan ji xwe re wek bira xebl bike. Bila ew j v tit ba bizanibe.

Gelo cahl ehmeqn wek Bedrettin Dalan di jyana xwe de nav Ahmed Xan, Melay Cezir, Cigerxwn, Qanat Kurdo, Malbata Bedirxan hwd. bihstine kerem kirine, ku pirtkn wan bixwnin.

Ez bawer dikim Bedrettin Dalan, ne droka bav kaln xwe ne j droka Tirkan dizane. Ten ew dev xwe vala nahle xwe titek hsab dike.

Gelo cahl belengazn wek Bedrettin Dalan derheq ran ziman Faris iqas fhm dikin?. Gelo ew dizane li ran radiyo Televzyonn bi kurd hene yan na?.

Heke cidahiya Ziman Kurd ji Ziman Faris tune ba, ima d li ran ji bo Kurdan radyo Televziyon hebna?.

Eger Bedrettin Dalan di pirsa Ziman Kurd de wisa jr jhat ye xwe baqil dihesibne, bila bersiva van pirsan bide.  

Tirk gava bi nav ilm li ser ziman kurd lkolnan dikin, diherin bi Kurdn Mere an j bi Kurdn Meletiy re yan j bi rnitivann bajarn kurdan yn nzk snorn tirkan re diaxivin. Ji ber ku ew kurdn nzk snorn Tirkiy ne, wan ji poltkaya asmlasiyona Tirkan zdetir nesbn xwe girtine ne sc wan e, ku ew ba nizanin bi kurd biaxibin dema dipeyivin gelek gotinn tirk dikin nava ziman kurd.

Armanca dewleta Tirk ji destpka hebna Komara xwe heta niha eere ye, ku ew naxwazin, Ziman Kurd qebl bikin, ew hergav bi titn bik nkariya ziman Kurd dikin.

Dema mirov li drok dinre, tde w rastiy dibne, ku dewleta Tirk li dij Ziman Kurd siyaseteke dijwar b perwa ajotiye; asmlasyoneke nijanperest pk aniye.

Bi rast ez pir bi anaz (ftxar) dibjim, ku tev wan ri dijwariyan j dsa gel Kurd ziman me y rn delal di bin ewqas zor pestan de li ser pyan htiye heya v roj aniye.

Ez nizanim, Tirk nokern wan yn wek Bedrettin Dalan ji kder w maf w cesaret di xwe de dibnin, ku ri ziman kurd nkariya ziman kurd bikin. Ew bi v yek  dijminah, dijt, brzgirtin, bedeb, behlaq nkariya gel Kurd Ziman kurd dikin, l li aliy din, bi van kiryaran ji bil nefreta gel Kurd tu titek qezen nakin.

Mirovek ku dya w bav w Kurd be, an j ji kjan milet dibe bila bibe, gel an j kesn xwe ziman xwe nkar bikin bik bixin, ew ancax dikarin wek nokeran ji xelk re, ji biyaniyan re koletiy bikin. Mirovek wek Bedrettin Dalan b rmet b asil be, bi mlyonan j hebin, di chan de bi kra tu titek nayn.

Eger Tirk angat dikin, ku ziman kurd tune ye, ima ji sib hetan var pda ketine, dijminahiya ziman kurd dikin dibjin ziman kurd tune ye. Titek tune be, ji xwe ne hewce ye ku mirov qala w bike j bitirse.

Ez bawer nakim, di chan de mnak din hebe, ku kesn wek Bedrettin Dalan, Kamran nan yn din, netewa xwe hebna xwe nkar bikin bibin nokern xelk.

Kemalzm kesn mna Bedrettin Dalan Kamran nan kirine reweke wisa, ku ew d nikarin j dern.

Dewleta Tirk Kal wan, di p qirkirina Dersim re, vegeriyan dora Kurdn ji Seyd Riza re xanet kiribn. Van xanetiyan ji Kal Tirkan tika kir, ku bila ew neyn kutin. Kal Tirkan ji wan re dibje:

Kesn bi milet xwe netewa xwe xanetiyn bikin, ew bi kr me nayn em bi wan bawer nakin; ew rojek bi me re j xanetiy bikin, loma wan kesn ku bi Seyd Rizay nemir re xanet kiribn, hemyan dide ber guleyan dikuje.

Ji ber ku Tirkan zilm zordaryn wisan mezin li me Kurdan kirine her dem bi av nebaiy li Kurdan dinrin, d ava me wan di cohek de nae.

Kurd ji Tirkan re iqas j kar bikin ji wan re nokeriy bikin, d rojek aqbeta ku hate ser wan xanetiyn Kurd yn bi x Sed Seyd Riza re xanet kirin, were ser wan j.

Kurd xwe ji Tirkan re bikin pire j, bi kr wan nayn; ew li ber av wan ne ba in cudaker in (blc).

Bingeha ziman Tirkan tune ye wan ji zimann beyaniyan ji xwe re zimanek kirin niha j ziman me nkar dikin.

Ez di dawiya sala 2001 de bi komeke Alman re me Urdin. Rehber me Ereb b w li ser droka Osmaniyan ji me re qala barbar talaniya Tirkan dikir di dawiy de wiha got:

Tirkan li ser me 600 sal zilm zordar kir gava ji welatn me cehnimn n, 20 hezar gotinn me j ji me dizn bi xwe re birin.  

Birz Yaar Kemal nivskarek navdar bi rmet e. Hurmeta min jre b snor e. L pir mixabin ew wek nivskarek navdar di nava Tirkiy de di qada navnetew de di pirsa Kurd Kurdistan de rola xwe ba nelstiye.

Ez ba dizanim, ku ew Kurd dizane eger, w bixwesta heta niha dikarib Kurdiya xwe pde bibe bi ziman Kurd j pirtkan binivsne. W ax ziman ehmeq nokern wek Bedrettin Dalan li ser w li ser me dirj nedib.

Eger berz Yaar Kemal bi br bawer bi cesaret pirsa Kurd Kurdistan biparza, w dikarib di chan de j pir kes di pirsa Kurdan de qna bikira di mijara areserkirin de roleke mezin bilsta. Ew hn li jiyan ye xwed temenek pir dirj bidiy.

Tika min girn ji w ew e, ku jre ne hsan be j bila bi ziman Kurd pirtkek binivsne di pirsa Kurd Kurdistan de bi cesaret be, giranah mezinahiya xwe ray me xortn Kurdan j bide.