|
|
-
Li
Bakurê Kurdistanê:
-
Gereke
em li zimanê xwe xwedî derkevin
Hekar
Findî–Duhok
hekarfindi@yahoo.com
-
-
-
-
-
- Ez bi
xwe ji baþûrê Kurdistanê me, li ser ziman gelek caran gotin û danûstandin
dihêne kirin ku em xwe li zimanê xwe nakeyine xwedan. Berî demeke min
li ser rewþa zarava kurmanciya jêrin û bi taybet devoka Badînan nivîsandibû,
lê vê carê ezê li ser rewþa zimanê Kurdî bi giþtî li bakurê
Kurdistanê binvîsim ji ber gelek sedeman.
-
- Ziman
nasname û þengistê her netewekê ye, hebûn û nebûna ziman man û
nemana zimanî kartêkrineke mezin û girîng li ser çarenivîs û paþeroja
her milletekî heye. Em zêde behsê girîngiya zimanî nakeyin, ji ber
ku piraniya kesan bi rolê zimanî di pêvajoya kemîlîna her milletekeî
da dizanin.
- Lê li
vir emê çend gotineka belkî dîtina xwe li ser rewþa zimanê Kurdî
li bakurê Kurdistanê têde derbaz dibît, bêjîn.
-
- Zimanê
Kurdî di nava zimanên cîhanê da zimanekê herî kevnare. Sererayî
wan hewl, rêgirtin û qedexekirinên ji layê dijminên milletê me ve
ku bi serde hatine, hêjî zimanekî ser xwe û bi milyona mirov pê
diaxavin û dinivîsin. Her wesa hêj dewlemendiya xwe ji dest nedaye.
- Lê ev
wê çendê nagehînit ku xemsarî û piþt guh avêtin ji layê me ve
tune, ku ev jî binêþe û egerê nivîsnandina vê mijarê ye.
-
- Berî
demke kêm bi seredanekê ez çûm bakurê Kurdistanê, di vê seredanê
de hem kêfxweþbûm û hemjî xemgîn.
- Kêfxweþî
û dilþadiya min ji wê yekê hat ku min ew beþa Kurdistanê dît û
hin sedemên din.
- Lê
xemgîniya min jî ne xwedî derketin û lawaziya hest bi berpirsayetiyê
hember gel û welatî ji aliyekî ve û rewþa zimanê me tê de derbaz
dibît, hat.
-
- Bigiþtî
ger em bên û dever-dever anku herêm-herêm lê binêrin yan bigerîn,
emê bibînin ku hin herêm hene ku zimanê xwe yê dayikê ji dest
dane, li hember wan jî li gelek deveran berovajî wê çendê ye, lê
bi dîtina min rewþa metirsîdar di astekî bilind de ye.
- Berî
ku em zêde bikevin nava vê mijar û rewþê, fere bêjim eva ku em dibêjîn
ne li sertaserî bakur tê bicîkirin…
-
- Di vê
seredanê de me çendîn dever dîtin û em lê geryayîn. Êca ev dever
çi deverên tirka bin yan jî yên Kurdistanê bin.
- Li gor
dîtina xwe em rewþa ziman bi vî rengî li ser çend giropekan parve
dikeyin:
- - Gelek
Kurd hene zimanê xwe yê daykê(Kurdî) ji dest dane, û yek peyva Kurdî
yan her gotineke Kurdî jî nizanin, belku nasnama xwe ya Kurdî ya
neteweyî jî ji dest dane. Rastî ev çende merev pir pê têþe û
xemgîn dibe.
- Mixabin,
piþtî sedan salan ji xebat û berxwedanê û qûrbanî danê bi hêsanî
yek xwe bi Kurd nezane, an jî zimanê xwe yê zikmakî ji dest bide, ev
cihe dilêþan û xemgîniyê ye. Li vir em dibêjîn:” erê ew xebat
û qûrbanî ji bo çi û ji bo kê?”.
- -
Yên ji van baþtir ewin yên ku bi tirkî dibêjin em Kurdîn. Ev jî
tinê peyva (Kurmanc) bi mebesta Kurd dizanin, bêjin. Ev jî niþanên
baþiyê ne hember yên berî niha me gotîn.
- - Paþan,
giropeke din tê ew jî ewin yên ku zimanê wan pir tevlîhevî zimanê
Tirkî bûye, anku pir peyv û gotinên Tirkî ketine nava zimanê
wan… lê her çewa be ev jî baþe, ji ber ku ew hêjî bi Kurdî
xeber didin…
- -
Giropa din, yaku herî baþ ewe ku hêjî bi Kurdî diaxivin di rûniþtin
û kombûnên xwe de û ziman û gotinên wan pir zelal û pakin, lê ev
jî kême.
-
- Li ser
van giropên me diyarkirîn, girînge bêjîn ev kîj nifþin û çînên
civakî ne:
- - Nifþê
kal û çîna ne xwendewar û yên di bajêrên Kurdan de kar diken,
zimanê wan zelal û pake. Her wesa di nava xwendewarên li Kurdistanê
jî dixebitin yan jî ji malbatên xebatker Kurdperwrein dîsan wan jî
zimanê xwe ji dest nedane.
- - Nifþê
ciwan(law – xort), çîna xwendewar, karker (bi taybet yên li bajarên
mezin û geþt û gozarî yên Tirka) kar diken, ziman ji dest dane yan
jî tevlîheviyeke ecayêb di ziman de çêkirine.
- - Nifþê
nû, anku zarok, yên ku li bajarên mezinên Tirka yan jî di malbateke
karker da be wan zimanê xwe ji bîra kirine. Pêxemet wê yekê ku da
bikarin jiyana xwe li wan deran bibene ser sererayî hebûna hijmareka
zor ji Kurdan li wan cihan. Lê egerê serekî xemsariya malbatên wane
bi dîtina min.
-
- Li
gelek ciha, me dît û bihîst çendîn xort û ciwanên Kurd bi Tirkî
bi hevre dipeyvîn(mixabin), lê dema dizanîn ku em Kurdin bi Kurdî
(evca cî bi zimanekî lenger yan normal) bi mere dipeyvîn, lê di dema
arastekirina gotineke bo hevdû dîsan werdigerand Tirkî.
- Yan
bavek heye bi kurmancî dipeyve, lê zarokên xwe fêrî Kurdî
nekirine, bi bihaneya xwendina wan bi Tirkî bû, dost û hevalên wan
li derveyî mal Tirk bûn yan Tirkî zan bûn ….. lê ji bîra kir ku
di malê de wan hînî zimanê wan bike.
- Yan
Kurdek zimanê xwe ji dest didet bi bihaneya wê yekê ku zimanê fermî
û yê karî Tirkî ye….
-
- Li vir
em dibêjîn bila Tirkîzan bin, lê bila zimanê xwey ê zikmakî jî
bizanin û pê biaxivin pêxemet hebûn û mana ziman û mayîna nasnama
netewî.
- Lewra
fere ji zarokan heya ciwan, jin, kal, xwendevan û kesên berpirs di vî
biyavî de anku rewþa zimanê Kurdî de karbiken û zimanê xwe sax û
zindî bikin û her tiþtê bikeve ser millên wan, pêkbînin.
-
- Bila
ji niha pêve em pêkve xebat bikin ji bo:
- - Zarok
divê ji aliyê dê û bavan ve bên hiþyarkirin û perwerdekirin. Wan
hînî zimanê Kurdî bikin, girîngî û buhayê zimanê wan ji wan re
bêjin ji bo paþerojê.
- - ciwan
xwendekar û karker divê ji bo zimanê xwe buha danin û biparêzin û
xebat bikin ku zimanê xwe ji bîra nekin û ji dest nedin pêxemet
hinek bihaneyên bê þengiste, bila hewil biden ka çewa ew þareza ne
di axaftin û nivîsandina zimanê Tirkî de, bila wesa xwe hînî zimanê
Kurdî jî bikin. Ev ne tiþtekî pir zehmete lê tinê hezkirin jêre
divê.
-
- Bila
çi kes þaþ famneke ku zimanê dayikê merev kêm dike, yan paþ ve
dibe, belku merev mezin dike di çavên herkesî de.
-
- 07-09-2009
- Duhok
-
|
|
|