ARTÊŞA TIRK VEKIŞIYA; WÊ KÎ HESAP BIDE

 HESEN HUSEYÎN DENÎZ

Artêşa Tirk bi sedema tinekirin an lêdana darbeyeke piştşikandina PKKê, di roja 21ê Sibatê de ketibû xaka Başûrê Kurdistanê. Him ji aliyê amadekariyên leşkerî, him ji aliyê daxuyaniyên fermandar û rayedaran ve diyar bû ku armanca vê ketinê, ne lidarxistina operasyonekê, dagirkirina 10 kîlometre xaka Başûr bû. Ger artêşa Tirk ew deh kîlometre xaka çiyayî bidest xistiba, dikarîbû ji wê derê bandûra xwe û dagirkirina xwe heta Kerkûk û belkî Mûsilê jî vegirta. Lê di dawiya hefteya yekemîn de, hêzên artêşa tirk pêwîst man ji Başûr paş de vekişin. Hêzên têkoşerên kurd rê nedan ku dewleta tirk bigihêje armanca xwe. Niha pirsa sereke ev e: Wê kî hesabê vê ketin û derketinê bide?

Serokwezîrê Amerîka George W. Bush mirovekî qaşo hişmend e! Di destpêka operasyona dagirkirinê de got: `Heta artêşa Tirk bigihêje armanca xwe wê bi hundir ve biçe!`

Ev dihat wê wateyê ku wê hêzên artêşa tirk heta berwarên Silêymaniyê bi hundir ve biçûna!

Di nîvê rojên operasyonê de, W. Bush devê xwe guhert û got; `Divê leşkerên tirk destê xwe zû bigrin û bi lez bigihêjin hedefên xwe û vegerin.`

Roja ev gotin hat gotin, wezîrê parastinê yê Amerîka Robert Gates diçû Enqerê ku di derbarê rêkirina leşkerên tirk ji Afganistanê re hevdîtinê bike.

Di roja 28ê mehê de Robert Gates destvala ji Tirkiyê vegeriya û Bush dîsa daxuyanî da got; `Divê Tirkiye leşkerên xwe bi lez ji Başûr vekişîne!`

Lê pê re jî Bush diyar kir ku, `PKK dijminê dewleta tirk, ê Amerîka û yê hikûmeta Başûr e!`

Madem PKK evqasî dijminê we ye, Bush beg, te bihişta bila artêşa Tirk di Qendîlê re derketiba, te çima xwest paş de vekişe?

Du sedemên Bush ên paşdevekişandina artêşa tirk hebûn:

Yek; Destûra ketina artêşa tirk a herêma Başûrê Kurdistanê, bi beramberiya hinek bazaran hatibû dayîn. Ji xwe di wan rojan de Tayip beg diyar kir ku li ser vê mijarê bi ti hêzê re bazar nekirine. Madem te bazar nekiriye, çima tu pêwîstiyê bi daxuyaniyeke wiha dibînî?

Dîsa hatina wezîrê parastinê Robert Gates çima di van rojên ketina leşkerên tirk a xaka Başûr de pêk hat, çima ne di demeke din de? Amerîka destûr da Tirkiyê ku bikeve xaka Başûr, lê beramberiya wê jî xwest ku leşkerên xwe yên şerkar rêbike Afganistanê. Hikûmeta Tirk ji sedema ku hêzên li Afganistanê li dijî Amerîka şer dikin musliman in, nexwest leşkerên xwe rêbike. Artêşa tirk jî ji xwe diyar kir ku leşkerên wê yên şerkar di şerê li hemberî PKKê de jê re lazim in û bi vê sedemê nikare rêbike Afganistanê.

Amerîka bi vê paşdevegerandinê careke din hat lîska tirkan û bûyereke din wekî ya tezkereyê a di dema destpêka dagirkirina Iraqê de jiya. Ji xwe di daxuyaniya W. Bush de jî ev diyar e: `Tirkiye bila bi lez leşkerên xwe vekişîne!`

Sedema dudan ji vê kambaxtir e.

Di hesabê W. Bush de wê artêşa tirk biketa xaka Başûr û heta Qendîlê wekî agirê li pûş bimeşe rê bistenda. Li ber çavên wan artêşa tirk di NATOyê de artêşa duwemîn mezin e. Hemû alavên wê yên leşkerî yên teknîkî nû kirine. Alavên xwediyê teknîka kujêr dane dest. Tanq, top, balefir, kopter, termal, çekên giran, ên sivik, cilûberg, xwarin û vexwarin, perwerdehî tev dane artêşa tirk. Ger bi van amadekarî û alavan berê xwe bide kûderê divê feteh bike! Bi ser de Amerîka saloxên kifşa rojane û ya vêgavî jî danê û got, `Dê niha kiş!`

Artêşa tirk jî herçiqasî hêza PKKê dizanîbû û şerkariya gerîlayên PKKê dinasî jî, bi gumaneke mezin pêwîst ma ku dest bi vê operasyonê bike. Sedema pêwîstmayîna wê jî hebû. Yek; ewqasî nav di xwe de da, zirtên xwe kirin, got, `rê nadin min, ger rê bidin ezê biçim ser PKKê wiha, wiha bikim, biqedînim, fîlan, bêvan...` Amerîka û hikûmeta Iraqê jî got; `Fermo, were tişta tu dixwazî bike!`

Ji xwe di roja duwem a operasyonê de wezîrê derve yê Iraqê Hoşyar Zebarî ev yek pejirand û got; `Me rê da artêşa tirk ku were li PKKê bide, lê ew pirên gundan bombebarîn dike!`

Du; bi gumaneke mezin firokeyên Amerîka yên kifşê ku ji roja çûna Tayip Erdogan a Amerîka û lihevdûhatina wan a di derbarê dayîna saloxa teze ya vêgavî de li ser Qendîl difiriyan û salox didan artêşa tirk, rewşeke wiha xêz kirin ku hêzên PKKê ne liser hev in, lawaz ketine an nikarin şer bikin an li ser erdnîgariyê ne serdest in. Bi vê sedemê fermandariya tirk tevî rewşa berf û sermayê, fermana operasyonê da. Di dil wan de, wê gerîla di bin konan de, di şikeftan de, di kûrahiya geliyan de û di warên germ de bigirtana û bikuştana. Lê dema derketin ser girên zozanan ên qasî bejnekê berf li ser e û gerîla li wê derê ew pêşwazî kirin, ji xwe ji wê gavê ve êdî fermana têkçûna wan derdiket.

Ji ber van sedeman artêşa tirk di Başûr de, li hemberî gerîlan teqinî. Di şerê 8 rojan de bi meş û bi kopteran li ku daketibû, li wir ma û gerîla rê neda wana ku gavekê pêş de biçin. Leşkerê hatiye operasyonê dema nikaribe bi pêş de biçe, ji xwe ev bi serê xwe ji bo wan têkçûnek e. Ji ber ku dema pêş de neçe, yek; wateya hatina wan namîne, du; leşker dikeve nava psîkolojiya têkçûnê û dest bi parastina xwe dike, giyana êrîşkarî vedimre, sê; xwedîkirin û moralîzekirina wî leşkerî dibe pirsgirêk.

Ji xwe ji ber vê sedemê di roja çaremîn a operasyonê de, artêşa tirk beşek leşkerên xwe yên li qada operasyonê derbe xwarine paşde vekişand û hêzên teze, yên neketine şer rêkir şûna wan ku vê neyêniyê ji holê rake. Lê wê jî kar nekir.

Tevî van, artêşa tirk û hikûmeta tirk di berdewamkirina operasyonê de israr kirin. Sedema vê jî hebû: yek; artêşa tirk negihiştibû ti hedefên xwe û berûvajî derbe xwaribû. Du; herçiqasî ji raya giştî veşartibe jî leşkerên tev li operasyonê bibûn, hêza gerîla û lawaztiya xwe dîtibûn û ji ber vê heta serkeftinek bidest nexistana êdî ji wan leşkeran mêranî çênedibû. Sê; gelê Başûr jî ev têkçûna artêşa tirk dîtibû û wê tirsa xwe ya ji artêşa tirk biavêta û dilê wan ji bo gerîlan lêbidaya. Çar; wê raya giştî ya Tirkiyê bipirsiya û bigota, `Kardeşîm madem gîrdîk niye çikiyoruz, madem çikacaktik niye giriyoruz?`

Ji bo vê, ger ne sed kuştî, sêsed kuştî jî bidana, fermandariya artêşa tirk û hikûmeta Erdogan alîgirê berdewamkirina operasyonê bûn. Ji ber vê yekê, di axaftina banga ji netewê re ya Erdogan de, zirtdayîna artêşa tirk û kişkirina berdewamiya operasyonê hebû. Lê hîn ev axaftin nekiriye, artêşa tirk bi fermana W.Bush ji başûr vekişiya. Min di serî de got ya Bush qaşo hişmend e: dît ku artêşa tirk ketiye çiravekê û nikare derkeve. Niha li Başûr piştî ku artêşa tirk derbe ji dest gerîlan xwar, wekî pêlewanê ji teqatê bikeve her hewl daba, wê dîsa gêrî erdê bûba. Bush ev yek dît. Pisporên wî yên leşkerî jê re gotin ku: `Birêz Bush, te rê da artêşa tirk ku bikeve Başûr, bi vê sedemê serkeftina wê dibe serkeftina me, lê berûvajî binketina wê jî wê bibe binketina me. Gelo tu buhaya vê binketinê dizanî?`

W. Bush nû têgihişt ku bi destê xwe mala xwe xera kiriye. Artêşa tirk her roja bimîne wê bêtir têk biçe. Wê demê bi lez bang kir û got; `Zû ji Başûr derkeve hîn ku te ez jî bi xwe re têk nebirime!`

Bi vê bangê re hêrsa xwe ya li dijî PKKê jî wekî bêje; `Tu çima têk neçû? Te çima li ber xwe da û ez vala derxistim?` verişiya û beyan kir ku PKK dijminê Tirkiyê yê Amerîka û bi ser de yê Iraq û Gelê Başûr e.`

Çima ev daxuyanî da?

Ji bo pêla erênî ya serkeftina PKKê bikaribe daxîne xwarê. Ji ber ku serkeftina PKKê bi xwe re piştgiriya gelê Başûr ji Bakur re, ji gerîlan re anî. Wan xwe amade kiribûn ku artêşa tirk li hemberî PKKê li Zapê biserkeve û hêzên YNKê jî pê re ji paş de lê bidin, Îran jî xwe ji Rojhilat de berde ser û di nava xwe de biperçiqînin, daqurtînin, tine bikin.

Lê gerîlayên PKKê ev planê xayinane yê W. Bush vala derxistin. Ji bo wê ew W. Bushê heta doh digot PKK dijminê Amerîka û yê Tirkiyê ye, vê carê Iraq û Başûr jî bi ser vekir ku bandûra PKKê ya li ser van deran çêbûye bikaribe sivik bike. Qaşo hişmend e ya, pêşiya xwe dibîne û wiha tedbîran digre.

Vekişîna artêşa tirk a bi fermana Bush, li hesabê artêşa tirk jî tê. Bi hêsanî di raya giştî ya Tirkiyê de wê bikaribin binketina xwe veşêrin. Herî kêm wê bêjin, `em bi pêş de diçûn, lê Amerîka nehişt. Ger bihişta em niha di Qendîlê re derketibûn!`

Ev bûyer, danûstendin, xirûcira qewimiye tev di hundirê hefteyekê de pêk hat û bi dawî bû! Lê mesele bi vê naqede. Niha dor tê hesapdayîna vê hefteyê. Amerîka wê ji Tirkiyê hesabê vê bixwaze.

Wê bêje: `Keko min pêlî prestîja xwe kir, min dev ji dostaniya bi kurdan re berda û min rê da we ku hûn werin Başûr serkeftinê bidest bixin. Lê we ez rûreş derxistim û hûn bi bin ketin. Ka hesabê vê bidin!

Artêş wê bixwaze vî hesabî biavêje ser hikûmetê û bêje; `Wele esasî ezê biser biketama, lê hikûmetê wiha kir ku ez hîn befr nehiliyaye bikevimê û min zahmetî kişand. Ger hikûmetê ewqasî bi lez û bez tezkereya derveyî sînoran dernexistiba û negotiba êdî înîsiyatîf a artêşê ye, ezê li hêviya hilîna berfê bimama û wê demê min wiha têkçûn nedijiya.`

Hikûmet wê bêje; `Ya artêş beg ma te hişê xwe xwariye? Te digot hikûmet destûrê nade ez biçim Başûr, min jî destûr ji te re derxist û da dest te. Min ji te re pere veqetand, min ji te re firoke kirîn, min te bi çek kir, min zikê te dagirt, min îhaleyên Başûr tev dan OYAKê, ma tu hîn çi dixwazî? Sedema binketina te tu bi xwe yî û te em jî bi xwe re bi bin xistin, êdî ezê bi çi ruyî ji Dogû û Guneydogû dengan bixwazim û belediyan bidest bixim? Ka hesabê vê bide?

Pê re ji xwe Talabanî diçe Enqerê û him artêş û him hikûmet wê bi ser de biçin, bêjin: `sedema serneketina me tu û Barzanî ne! Ma dema em ketin Başûr we çima ji paş de li PKKê nexist ku hêza wê biba du beş û rê li ber me vebûba?`

Talabanî jî wê bêje; `Bavo we em jî bi xwe re hetikandin. Madem we bi PKKê nikarîbû, çima hûn hatin Başûr û we ew li ser serê me sor kir?`

Pê re her sê wê guneh biavêjin ser Barzanî. Ji xwe Talabanî li hincetekê ye ku desthilatiya Başûr ji dest Barzanî derxe û bide dest zilamên xwe. Wê her sê bi hev re bêjin. `Barzanî destekê dide PKKê, sedema têkçûna me ew e!`

Pê re Îran jî wê tev li van gengeşeyan bibe; Îran hêzên xwe anîbûn ser sînor ku PKK qaşo lawaz bikeve ew jî para xwe jê bistîne. Lê PKK bihêztir bû û niha ev yek wê tirs û xovê  bixe dilê artêşa Îranê. Wê wiha bihizire ku, `Ger artêşa tirk nikare pişta PKKê bişkîne, xwelî li serê min be, ezê çawa pê karibim?` û bi vê hizrê wê ji Tirkiyê re bêje, ka hesabê operasyona xwe bide, madem te bi PKKê nikarîbû çima te xwe lê rakişand û ew bihêztir kir?`

Ji xwe heta wê demê di hundirê Tirkiyê de hikûmet û mûxalefet we sed bavî ji hev çêbikin. Bahçelî û Baykal wê hikûmetê tawanbar bikin, hikûmet jî artêşê û hêzên nijadperest tawanbar bike.

Wê raya giştî ya Tirkiyê jî dest bi hesappirsînê bike û bêje; `Ka em çima ketinê, çima derketin? Me çima 27 kuştî dan(fermî evqasî dipejirînin). Ma em li malka xwe rûniştibana ji me re ne baştir bû? Qe ne me 27 kuştî nedidan!` ji xwe ji niha ve di kesayeta Bulent Ersoy de ev lêpirsîn dest pê bûye. Tev dibêjin,  `me çima ev kuştî dan?`

Hîn jî wê bipirsin bê ka di van 8 rojan de artêş û hikûmetê çi biser xist?

Generalê tirk Yaşar beg dibêje,` me binesaziya gerîlan xera kir, me ew ji kirina pêngava biharê paş de xist!`

Wey li vê derewê be! Ger bi rastî we wiha kiriba, dema we leşkerên xwe paş de vekişandin, gerîlan wê nikarîbana kemîn li ber leşkerên we danîbana. Ji ber ku li gorî gotina we li qada hûn tê de, divîbû yek gerîlayê bikaribe çekê biteqîne nemaba. Gerîlayê derbe xwaribe û binesaziya wî hatibe rûxandin, fermandarê wî hatibe kuştin, bê qût mabe çawa di wê berfê de manewra dike, tê pêşiya te û kemînê diavêje û tu revî revî xwe ji destê wî difilitînî? Ma wê hesabê vê ji te nebipirsin?

Belê di şerê 8 rojan de, wê her hêz ji hêzeke din hesap bipirse. Amerîka ji Tirkiyê, Tirkiye ji Amerîka, Başûr ji Iraqê, Iraq ji Tirkiyê, Tirkiye û Amerîka ji Başûr, Başûr ji Tirkiye û Amerîka, artêş ji hikûmetê, hikûmet ji artêşê, mûxalefet ji hikûmetê, gel ji artêş û hikûmetê… welhasil tev wê bi hev kevin.

Ka bê kî wê çiqas hesap bide nediyar e. Lê tiştekî diyar heye; tev jî di meseleya pirsgirêka kurd de, wê nakokiyên hev ji nedîtî werin, bi hev re bikevin nava bêdengiyekê. Her çiqasî di paş deriyan de dest bixin qirika hev jî, dema werin pêşberî kurdan wê tev xwe bikin yek laş: navê wê: Mîlî Mûtabaqat e!

`Eman bila aliyê kurd bi lawazayima me nehise ku me têk nebe!`

Lê vê carê artêşa tirk bi bin xwe de kir. Hikûmeta Erdogan bi xwe de rêt! Amerîka jî serkilek mezin ji xwe berda! Ka bê kî qûna vana bişo, xwe çawa ji vê bînê pak bikin, êdî kes nizane!

Bi hatina biharê re artêşa tirk wê bixwaze careke din xwe li Başûr biceribîne. Sedem jî ev e: gûrûra wê qebûl nake ku têk biçe. Wê bêje;`Wê demê berf û serma bû ez şikestim, niha hewa xweş e, ka careke din ez xwe biceribînim!`

Wê careke din bi piştgiriya Amerîka xwe biceribîne. Heta wê demê, wê di warê hesappirsîna ji hev de, zêde kêr û xinceran di hev re ranekin. Lê ku wê demê jî têkçûnê bijî, wey li serê wan be! Wê demê yek ji wana wê bibe kêr, yek bibe penêr û bi hev kevin. Serkeftina aliyê kurd a ji îroj ve serî daye der jî, wê demê wê vebirî bibe.

Dema artêşa tirk di pêngava xwe ya biharê de jî hezîmeteke wekî ya van heşt rojên dawiya Sibatê bijî, wê ev êdî bibe destpêka serkeftina aliyê kurd a di qada leşkerî de. Heta niha artêşa tirk di warê leşkerî de bi hêzên PKKê re serbiseriyek dijiya. Ne artêşê bi gerîla dikarîbû, ne jî gerîla dikarîbû artêşê têk bibe. Lê bi vê şikandina vê operasyonê rewş hat guhertin. Gerîla di mûxarebeyeke grîng de serkeftin bidest xist. Ev nayê wê wateyê ku wê gerîla bi tevahî zora artêşa tirk bibe. Lê divê mirov vê serkeftinê jî biçûk nebîne. Ger di şer û pevçûnên di rojên pêşya me de jî, gerîlayên PKKê bikaribin vê serkeftina xwe dubare bikin û bi ser de mayînde bikin, esas serkeftin wê demê wê derkeve holê.

Ger di hamleya artêşa tirk a piştî vê de, gerîla dîsa pişta artêşê bîne xwar, wê demê di hundir de (li Bakur) wê bikaribe pêngaveke wekî ya 2003yan ku qereqolên artêşê dan ber xwe û ew revî revî rêkirin qijleyên wan bide destpêkirin. Vê carê ku gerîla bigihêje qonaxeke wiha, wê bikaribe parçeyên xakên azad li Bakur jî bi ser Qada Medya ve zêde bike. Îroj li Başûr Qada Medya azadbûneke çawa dijî, li Bakur jî wê qadên wiha derkevin holê û wê demê wê Kurdistan gaveke din nêzî azadî û rizgariyê bibe.

Bi hêviya wan rojan!

HESEN HUSEYîN DENîZ

çapkirin