BERDÊLEKE GIRAN

Hesen Huseyîn Denîz

Li gorî nûçeyan, pêşmergeyên kurd ên Başûrê Kurdistanê derbasî Bexdayê dibin ku li hemberî şîî û suniyan alîkariyê bidin hukûmeta Iraqê. Di stratejiya nû ya Amerîka ku ji bo Iraqê pejirandiye de, ji xwe hukûmeta Bush 21 hezar leşkerên din rêdike Iraqê. Lê diyar e ku ji van leşkeran zêdetir wê bixwazin weyneke grîng bidin pêşmergeyên kurdan. Bi tevlêbûna pêşmergeyan wê kurd berdêla rizgarbûna ji desthilatdariya sazûmana Sedam, bidin rêvebiriya Amerîka. Hinek dikarin bêjin ku, ‘her destkeftiyek berdêleke xwe heye!’ rastiya vê gotinê heye; lê ji bo vê destkeftiyê ji xwe kurdan bi dehê caran berdêl dabûn: Enfal, Halepçe, sirgon, koçberî… tev ma ne berdêlên azadiyê bûn?

Li Başûrê Kurdistanê ji dîroka şerê cîhanê yê duwemîn û vir ve, ji bo azadî û rizgariyê xwîna bi sedhezaran kurdan rijiya. Bi sedan gund wêran bûn, bi hezaran malbat ji hev parçe parçe bûn, bi sedhezaran canên jin, zarok, zilam, pîr, ciwan ketin ser xakê û bê gor man; bi hezaran mirov seqet bûn, parçeyek ji laşê xwe li cihên nediyar hiştin. Gelo ev tev ji bo berdêlbûnê ne bes in ku niha xwe ji dayîna berdêleke din re amade dikin?

Pêwîst e di vê mijarê de rayedarên kurd ên li Başûr bi hişmendî tevbigerin. Ji qasî dagirkirina Iraqê û vir ve, heta niha, kurdan xwe tev li şerê navxweyî nekirin û bi parastina herêma xwe bi sînor man. Vê yekê him ew di herêmê de kirin xwediyê giraniyekê û him kirin hêzeke berbiçav. Ji aliyekî ve jî rê li ber şerekî bi gumanî yê di navbera kurd û ereban de derkeve digirt. Lê niha bi çûna pêşmergeyan a Bexdayê ev rewşa erênî ji holê radibe. Pêşmergeyên li hemberî ereban bikevin şer, bi vê çalakiya xwe re, li pêşiya Ereban wê mafê kuştina kurdan vekin. Ereb wê wiha bifikirin; ‘Li gorî ku hûn ji Kurdistanê tên ser xaka me û me dikujin, em jî derfetê bibînin, dikarin werin ser xaka we û we bikujin!’ Ev jî ji bo kurdan û ji bo selameta tevahiya Iraqê xetariyeke pir mezin e!

Rêvebiriya kurdan çiqasî di ferqiyê de ye nizanim, lê bi vê pêngavê destê kurdan dixin nava agirekî har. Heta niha di şerê xwe yê li hemberî Ereban de mafdar bûn û erebên demokrat an azadîxwaz jî ev mafê kurdan rewa didîtin. Ji bo vê di navbera ereb û kurdan de şerekî navxweyî, ango etnîkî derneket û bi salan bi hev re jiyan kirin û hê jî jiyan dikin. Kurd di şerê li hemberî zordariya sazûmana Baas de her dem mafdar bûn û ereban nikarîbûn bigotana, ‘hûn ji ber çi li hemberî me çalakiyan li dar dixin, mirovên me dikujin?’ ji ber ku şerê kurdan şerê rizgarî û azadiyê bû û di zagonên navnetewî û yên gelemperî de şerê gelên bindest her dem rewa û mafdar e. Lê niha rewş bi tevahî cuda ye. Kurd gihiştine azadiyeke berbiçav û di herêma xwe de xwediyê mafên xwe yên mirovî û netewî ne. Hinek pirsgirêkên mane, yên wekî federasyonbûn, an dewletbûnê jî bi rêkên diyalogê dikarin çareser bikin. Di vê demê de tişta kurd bikin, ne ku bi cînarên xwe re bikevin nava şer; berûvajî vê, weke kelayeke aştiyê, xwe di warê aştî, demokrasî, azadî û yekîtiya kurdan de kûr bikin û di warê aborî û avakirina welêt de nûkirin û xurtbûnekê jiyan bikin e.

Ger pêşmerge derbasî xaka ereban bibin û li wê derê dest bi kuştina wana bikin, wê ew jî di her derfetê de bixwazin tola xwe ji kurdan hilînin û çalakiyan li ser cih û warên lawaz ên kurdan pêk bînin. Wê demê kurdên di nava ereban de jiyan dikin, destpêkê jiyana wana dikeve nava xetariyeke mezin. Kurdên li Mûsilê, kurdên feylî yên li Bexdayê dijîn, ji niha ve divê tedbîrên ewlekariya xwe bistînin. Pey re kurdên parçeyî disekinin û nêzî warên ereban in, ewlekariya jiyana wana namîne û her dem wê ereb bixwazin êrîşan bibin ser wana û qir bikin. Ji vana jî di serî de herêma Şengalê û Mexmûran tê.  Ger di çend mehên li pêşiya me de ereb li ser van warên kurdan qirkirinên berçav pêk bînin, bila kes şaş nemîne û zanibe encama çûna pêşmergeyan a Bexdadê ye. Pê re wê komara Tirkiyê jî hewl bide zêdetir Kerkukê tevlihev bike û bi destê rêxistinên xwe yên saloxdarî çalakiyên tevlihevkirinê û yên kurd û tirkmenan berdin hev wê li dar bixîne. Heta ku derfetê bibîne wê bixwaze destdirêjiya xaka Başûrê Kurdistanê bike ku destkeftiyên li vê derê yên kurdan têk bibe. Kurd wê careke din pêwîst bimînin azadiya xwe û destkeftiyên xwe biparêzin û ji bo vê dibe ku şerekî giran derkeve pêşberî wana. Bi vê sedemê; divê were zanîn ku pirsgirêka Iraqê bi bikaranîna pêşmergeyan çareser nabe û wê zêdetir aloziya heye kûrtir û berfirehtir bike. Ji bo Amerîka ne xem e ku şerek di navbera kurd û ereban de derkeve. Heta ku kurd xwe bidin ber û bikaribin di derheqê wê de derkevin, Amerîka dikare bi tevahî parastina hukûmeta Iraqê dewrî kurdan jî bike! Kurd û ereb bi hev re şer bikin û ew jî berjewendiyên xwe bimeşînin. Wê wiha bihizirin ku, ‘Ji dêleva leşkerekî Amerîkî jiyana xwe ji dest bide bila yekî kurd an ereb ji dest bide!’ Ev polîtîka her dem zêdetir li hesabê Amerîka tê û wê were. Em hêvîdar in ku rayedarên kurd gelê xwe nekin rewşeke wiha. Ji ber ku ketina rewşeke wiha ji bo kurdan tê wateya ketina nava şerekî bi sedê salan bidome. Xaka Amerîka û gelê wê ji herêmê gelekî dûr e; lê kurd di herêmê de ne. Amerîka dema bixwaze dikare leşkerên xwe li firokeyan swar bike û bibe, lê kurd nikarin vê yekê bikin. Ji bo vê pêwîst e kurd bi cînarên xwe re nekevin nava şerekî xwînîbûnê!

Bi vê sedemê polîtîkaya rêkirina pêşmergeyan û tevlêkirina wan a şerê li Iraqê ne rast e û di demeke kin de ger encamên Amerîka dixwaze bi dest bixe jî, di demeke dirêj de wê zirareke mezin bide ewlekarî û berjewendiya gelê kurd. Hêviya me ew e ku rayedarên kurd, rewşenbîr û demokratên kurd vê rastiyê bibînin û li gorî wê tevbigerin. Berdêla heta niha hatiye dayîn bes e û zêde ye jî; ji niha û şûn ve dayîna berdêlên nû pêwîst nake. Gelê kurd divê di herêmê de nebe hêzeke leşkerî ya diçe ser cînarên xwe; berûvajî wê pêwîst e bi pêçana birînên xwe yên ji enfalê û ji Halepçeyê mane dakeve. Xaka Kurdistanê di van şeran de westiyaye û wêran bûye;  pêwîst e destpêkê ev werin dermankirin. Gelê kurd di van şeran de pirr mexdûr bûye; destpêkê divê ev  mexdûriyet were borandin. Ji her alî ve pêwîstiya gel û xaka kurdan bi xwenûkirin û jinûveavakirinekê heye, ne bi ketina nava şerekî nû!

Hesen Huseyîn Denîz

Nivîskar û endamê PEN-KURD

18/Çileya Paşîn/2007

çapkirin