BI HVIYA YEKKIRINA RZIKN RZIMAN

AWAY RASTNIVSANDINA ZIMAN KURD...

 Hesen Huseyn Denz

 

Ziman Kurd zimanek her kevnare y xaka Mezopotamya ye. Ji krahiya drok vir ve, ev ziman bi zimann din n herm re dansitendineke xurt p ve biriye bi v away hatiye hnandin.

Ger Heyvoka Zrn (Hlala Zrn) xaka dayika mirovah aristaniy ye, w dem ziman mirovn li ser v xak dijn j ewqas bi rmet bi bingeh e.

L bguman ji gelek sedemn pvenena Kurdistan, ziman Kurd j derfeteke berfireh dewlemend a pven nedtiye. Her iqas bi away nivsk xwestibe xwe li p bixe j, bhtir xwe pveneke bi peyvk jiyaye. Ji ber v yek gelek zarava, devik derketine hol her ku ye ji hev cuda bne.

Jiyandin, dewlemendkirin rastkirina ziman, bi dtin bikaranna nivsandin li p ketiye. Nivsandin ji ber ku herdem dikare li ser heriy, keviran, erman rpelan bimne, di ziman de yekbnek dike. Wek peyvn ji nava lvan derdikevin berba nabin ji aliy her guhek cuda ve, bi awayek cuda nayn bihstin.

T zann ku nivsandin karek rewenbr, zanyar xwendevan ye. War nivsandin dibistan sazyn zanyar ne. Lbel mirovn Kurd yn li ser xaka Kurdistan jiyane derfeta pkann pvebirina kar nivsandin avakirina saz dibistann w nedtine. Ji bo v ziman kurd ji away nivsk bhtir bi away peyvk xwe daye jiyandin. Gel kurd hest ramann xwe bi peyvandin anne ser ziman berba kirine, l zde nenivsandine.

Bi v sedem ziman kurd zdetir bye zimanek peyvk mirovn kurd n li ser her erdngariyeke cuda jiyan dikin, bi awayek cuda xwe anne ser ziman ku ji v yek j zarava devikn cuda cuda derketine hol. T zann ku sarbn germbna hewaya her xak rewa erdngar civak ya her welat di derketina dengn mirovan de xwediy weyneke grng e.

Ji d baprn me gelek stran, lorik, helbest, rok, vanok, metelok, biwj hwd. di rka dev guhan re heta roja me hatine, l ji sedema nehatina nivsandina wan, ev tev j ji hla and wjeyn desthilatdar n herm ve hatine dizn. Rewenbrn wan, ev berhemn kurd nivsandine wek berhemn xwe dane diyarkirin.

Ji mamostey mezin Ehmed Xan bigir heta C. Bedirxan, Cegerxwn Msa Anter gelek nivskar rewenbrn kurd xwestine hewl dane ku ziman kurd bi awayek nivsk li p bixin. Lbel di her qirn de bandra desthilatdariya li ser Kurdistan r derfeteke demdirj nedaye ku ziman kurd bikaribe bij p ve bie. Ji bo v her zimanzan nivskarek kurd, xwestiye bingeheke rziman rastnivsandina kurd deyne, l ji ber nvemayn yek li ser yek nehatiye avakirin belave maye. Dsa j ku mirov kom ser hev bike, di v war de mrateke dewlemend dikare were berhevkirin.

Bguman di droka hebna xwe de ziman kurd bi du astengn kambax re r bi r maye xisareke pir mezin ji vana dtiye. Ji van astengn kambax a yekemn hatina and ziman ereb ya bi dest ola slamiyet, ya duwemn qedexekirina li ser ziman kurd ya bi dest Komara Tirkiy ye. Kurdan bi pejirandina slamiyet ne ten ji ola xwe ya Zerdt dr ketine, ji and, wje ziman xwe j dr ketine. L kambaxiya mezintir bi rka poltkaya hilandin ya Komara Tirkiy hatiye pkann. Qedexekirina axavtin nivsandin ne ten ziman kurd lawaz hitiye, pirahiya berhemn w j j diziye wek berhemn trk nan daye. Gelek peyv, helbest, rok hwd. berhemn kurd ji aliy tirk ve wiha hatine dizn ewtkirin ku di roja me de gelek kurd tirk d nizanin i ya k ye. Ji bo v j rayedar rewenbrn tirk n bi v diziy dizanin pir li ber xwe didin ku bikaranna ziman kurd azad nebe, ji bo ev rreiya wan dernekeve hol.

Di roja me de, di encama tkona rizgar de roj bi roj derfetn azadbna ziman li p dikevin di vegotina kurd ya nivsk peyvk de j pvenn yekbn tn dtin. Di v war de ji dema malbata Bedirxanan heta roja me gelek rewenbr nivskaran gelek pirtk nivsandine roj j bi rka radyo televizyonan derfetn berfirehtir derketine hol.

Bguman ev tev j xebatn grng bi nirx in, l wek bi hezaran ro robarn biherikin ser em mezin, div ev xebatn di v war de tev li ser bingeh rziman rastnivseke hevpar bigihjin yekbnek. Ziman kurd bi gihtina rzikn hevpar n rziman away rastnivsandin w pngaveke mezin biavje bikeve dema kullkvedana xwe ya wjey, and ziman.

Qas derfetn pveneke azad bi dest xwe nexistiye j, ziman kurd li hember hem astengiyan bi berxwedaneke dijwar ji deh hezar salan zdetir vir ve xwe aniye. Ev yek j nana dewlemend xurtbna v ziman ye.

roj wek sveke li ber sitewandin, ziman kurd ghitiye derfeta bikarann xwenkirin. L ji sedemn li jor hatin diyarkirin, km zde her nivskarek bi awayeke cuda rziman rastnivs bikar tne.

Qas aliyn hevpar, aliyn ji hev cuda j ne km in ev aliyn ji hev cuda ku di kodek de nekevin nava hev pev re nehilin, yektiyek nekin, zahmet e ku di ziman kurd de yekbneke netew bibe. Ji xwe hinek mamoste, zimanzan, nivskar an rewenbr hene ku dema di nivsara xwe de peyvn bi kar tnin tn rexnekirin qiyamet radikin xwe nz guhern veguhern nakin. Hinek j hene dibjin, rzik rastnivsa ez bi kar tnim rast e dervey v hem a in. Hinek j end peyvn rziman ji vir wir frbne ji v parebn belavbna rziman rastnivs sd digrin xwe wek rzimanrek n pk hol dikin, li ser ziman kurd rantxuriy li p dixin, ji xwe re wek deriy nanxuriy dibnin. Ev tev xetern mezin grng li ser ziman kurd ne.

Bi rast bi v korbawer sdkariy ne ew li p dikevin, ne j ziman kurd. Yek dixwaze ziman kurd li p bikeve pwst e ji tevahiya guhertinan re vekir be. Bguman guhertin j ne ji aliy kesek yan saziyek ve were sipartin. Di nava kes saziyn li ser ziman kurd dansitendina wana hene de organzekirineke hevparbna ziman rastnivs were kirin. Ev organze dikare hem xebatn xwe li ser nternet rve bibe. Hem derdorn bi ziman kurd kar dikin i cudahiya raman siyas di navbera wana de hebe bila hebe, di v organzasyon de dikarin cih bigrin nrnn xwe gengee bikin. Ji bo pratk ku mnakek bidim:

Peyvek ango rzikeke rziman ku ji aliy gelek kesan ve cuda cuda t bikarann, li ser nternet bi gengeeyeke tevlbna dehan rewenbr, nivskar, rojnameger rzimanrn kurd dikare li ser were nqakirin awayeke w ten were pejirandin ji w gengeey n re hem kesn ev organzasyon pejirandine j re rz digrin w peyv ango rzik bi w away pejirand bi kar bnin. W dem w di war hevparbna rziman rastnivs de pratkeke nber derkeve hol xebatn di v war de encam bigre.

Ger organzeyeke wiha nebe her yek w bje dew min rn e, kes nabje dew min tir e ziman me j her w parey devik bimne kesn dixwazin li ser ziman bileyizin j w her ji v belavebn sd bigrin. Pwst e em xwe bighnin rzimanek rastnivseke hevpar ku di televizyon, radyo, rojname dibistanan de di dest kesan de rpeln w hebin herkes li gor wan rpelan tevbigerin, binivsnin bixwnin.

Li gor min ev xebat di bin sban KNK PEN-KURD de bi awayeke hevpar dikare bimee tevlbna van herdu saziyan w ji aliy tevahiya kurdan ve were pejirandin.

Ez v nrna xwe ji bo van her du saziyn me yn bingehn PEN-KURD KNK pniyar dikim ji bo pkann karkirina organzasyoneke wiha i erk bikeve ser miln me, em ji niha ve amade ne ku pk bnin.

 

Li gel silav rzn germ.

 

Bi hviya yekkirina rzikn rziman away rastnivsandina ziman kurd...

 

Hesen Huseyn Denz

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org