BIKARANÎNA ZIMANÊ KURDÎ

HESEN HUSEYÎN DENÎZ

Di Ajansa Nûçeyan a Firat ê de nûçeyek grîng heye. Pêwîst e Medya kurdî vê nûçeyê bixwîne û xwe di pîvanêra wê re derbas bike. Birêz lêkolînêr Zeynelabîdîn Zinar tev li panêleke li Sitenbolê ya Seyrî Mesel dibe û di wir de wiha diaxive:

``…Medya kurdî ji ber ku kurdî xerab bikar tîne, li ser zimanê gel bandûreke xerab dihêle. Bi taybetî nêr û mêbûna di zimanê kurdî de heye, rast nayên bikaranîn.`` Lêkolînêr û nivîskar birêz Zeynelabîdîn dibêje:

`` Ger di zimanê we de peyv hebin û hûn ji zimanekî din peyvan distînin, ev rewşeke pir xetar e. ``

Hûn nûçeya di vê derbarê de dikarin li ser vê lînkê bixwînin:

http://www.firatnews.com/modules.php?name=News&file=article&sid=39724

Niha ev rastiyeke dijwar e ku birêz Zeynelabîdîn dixwaze balê bikişîne ser. Medya kurdî di dema bişkivîna xwe de ye. Li her aliyê welêt û cîhanê derfetên bikaranîna zimanê kurdî yê bi awayê nivîskî û elektronîkî lipêş dikeve. Ev wekî erdekî beyar ê bê serûber ku kî bigihêjiyê gîsnê xwe lê bide û tov bireşîne, wiha xakek amade ye. Lê ev xak çiqasî amade û berhemdar be, tu çi biçînî, tê wê hilînî. Ger tu îroj kurdiyek pak biçînî, wê sibe zarokên te bi kurdiyek pak biaxivin û binivîsînin. Na ku tu guh nedî vê û çi hat ber devê te biçînî, sibê tê nizanibî bê zimanê te çi bi serê wê de hatiye.

Di zimanê kurdî zaravayê kurmancî de nêr û mêbûn taybetmendiyeke rêzimanî ye. Ev di hinek zimanên din ên Hind/Ewropî de jî hene. Nêr û mêbûn bi gumaneke mezin ji demên kevin ên hîn bandora desthilatiya zilam li ser jinê saz nebibû de tê. Nêr û mêbûna ziman qasî rêzikek rêzimanî, rêzgirtina ji zayendan re jî bilêv dike û ziman him bi vê yekê dewlemend dibe, him kibar dibe.

Niha di zaravayê soranî de ev nêr û mêbûn ji holê hatiye rakirin. Di nava kurdên me yên rewşenbîr de jî nesaxiyek dildariya soranî lipêş dikeve. Soranî wekî zaravayê kurdan ê akademîk ango pirtûkî, kurmancî jî wekî zaravayê gundîtî yan ji rêzê dibînin. Bi vê sedemê dixwazin rêzikên rêzimanî yên soranî ji bo kurdî bikar bînin.

Lêbelê mirov çiqasî lê dinêre, dikare bi hêsanî bêje ku soranî awayê kurmancî yê di bin bandûra zimanê erebî de xwe guhertî ye. Cudahiya soranî û kurmancî di rakirina nêr û mêbûnê de xwe dide der. Di soranî de şûna zayenda nêr `ê`û zayenda mê `a` notrbûn `î` (ne nêr/ne mê) hatiye bicihkirin. Bêguman soranî xwe wiha saz kiriye û ev ji bo soranî bûye taybetmendiyek. Lê mirov vê taybetmendiyê nikare ji bo kurmancî bikar bîne.

Yeke din, mirov nikare cihê zayendan jî biguherîne. Ji bo zayendek nêr tîpa mêbûnê, ji bo zayenda mê jî tîpa nêrbûne te bikar anî, te zaravayê kurmancî kuşt. Lê mixabin li ser ekrana televizyonê û li ser rûpelên Medya kurdî pir bi hêsanî dikarin vana bikar bînin û kesek zû bi zû aciziya xwe jî ji vê yekê nayne ser ziman.

Niha mirovên zimanekî bikar tînin, her carê li zanistiya xwe vedigerin û dixwazin kêmasiyên xwe bibînin, serast bikin û xwe bigihînin bikaranîneke rastir. Lê kurdên me ewqasî ji xwe razî ne ku wekî bêjin, `Kurd bila bergerê bikin ku ez bi zaravayê wan dinivîsînim` dilketyê awayê bikaranîna xwe ne. Tu sîxê di wan de rakî, li xwe nagrin peyveke xwe biguherînin. Tu dibêjî, `bira ev peyv şaş e`, dibêje; `ez bi salan e wiha dizanim`. Xelas! Ku bi salan e dizane, li gorî pîvana wî ew rast e. Şaşitiya mezin jî ji vir tê.

Divê Medya Kurdî ji xwe re gelek saziyên redaksiyonê saz bike. Ev saziyên redaksiyonê tev bi hev re di nava danûsitendin û hevpejirandinê de bin. Roj bi roj kîjan rêzik ya kîjan zaravayî ye, kîjan ragihandin yan weşan çi şaşitiyê dike vana bipeyitînin û ya rast şanî wana bidin. Ger wiha bikin, dibe ku gumanên birêz Zeynelabîdîn û gelek kurdên din ji holê werin rakirin, na ku çareseriyek ji vê re neyê dîtin, bi rastî jî dawiya zimanê kurdî ne xêr e.

Niha wê Medya Tirkî jî bi rêdayîna Dewleta Tirkiyê dest bi weşanên kurdî zaravayê kurmancî bike. Ew bi zanistî peyveke çewt, peyveke biyanî li ku hebe, wê rabin wê peyvê bikar bînin. Ger wê demê Medya kurdî xwe serast neke û wekî niha tevbigere, xetarî heye ku li ber bayê bikaranîna Medya Tirkî bikeve û di encamê de, her roja bê ji roja din xerabtir be.

Divê ji niha ve kurd vê yekê bibînin û guh bidin ser rexneyên di derbarê bikaranîna zimanê kurdî û zaravayên wê de.

HESEN HUSEYÎN DENÎZ

çapkirin