CÎHAN BÛYE ZINDAN

 

 

Hesen Huseyîn Denîz

 

Dibêjin rojekê yekî mêrkuj di zindanê de sizaya wî diqede û wî azad berdidin. Lê yê mêrkuj nivînên xwe dernaxîne derve û ji qerdiyan re dibêje;

 

- Bira bila nivînên min bimînin, dema ez ketim zindanê bênamûsek li derve mabû, ezê herim wî jî bikujim û dîsa werim sizaya xwe rakevim, hewce nake nivînên xwe bi xwe re bibim û bînim.’

 

Qerdiyan dipejirîne û mêrkuj derdikeve derve. Rojek, du roj derbas dibin, qerdiyan dibîne ku wa ye mêrkuj bi ber deriyê zindanê ve tê! Wî pêşwazî dike. Mêrkuj dibêje;

 

- Bira ez hatime nivînên xwe bibim.

 

Qerdiyan matmayî dipirse û dibêje:

 

- Ka te gotibû, li derve bênamûsek maye, ezê biçim bikujim û werim li zindanê razêm?

 

Wê demê yê mêrkuj kesereke kûr vedide û wiha bersiva qerdiyan dide, dibêje:

 

- Bira dema ez ketim zindanê bi rastî jî bênamûsek li derve mabû û min digot ez wî bikujim wê ev welat safî bibe. Lê ez derketim derve û min dît ku niha bênamûsî bûye karekî ku rûmetê dibîne û ji bênamûsan, rê û rêwanî nemaye. Ezê kê bikujim û kê nekujim? A baş ka nivînkên min bide min, ez biçim malka xwe ku hîn ti bênamûsan bela xwe di min nedane!’

 

Bi herikîna demê re pîvan û nirxên civakê jî guhertinan jiyan dikin. Civak ger ruyê wê bi ber pêşveçûnê be, pîvan û nirxên wê jî pêşve diçin; lê na ku bi ber paşverûtiyê be, wê demê di warê nirx û pîvanan de jî guhertinên neyênî û paşketin tên jiyankirin. Civakên paşketinê jiyan dikin, heta xwe ji vê rewşê rizgar nekin her pîvanên exlaqî, moralî û rûmetî tên binpêkirin û guhertin. Di civakeke asayî de xwefirotina jinan tiştekî şerm, guneh û bêexlaqî ye. Lê di civakeke ji pîvanên xwe dûr ketiye de ev tişt dibin rûmetek û mirov li ser vê yekê, dewlemendiyê bi dest dixin.

 

Civaka Tirkiyê îroj mixabin rewşeke wiha jiyan dike. Mirov dîroka Tirkiyê dikare wekî Berya 12ê Îlonê û Piştî 12ê Îlonê bigire dest. Nivşê niha gihiştiye, zêde ji xerabkariyên 12ê Îlonê agahdar nîne û lêpirsîneke hûr û kûr jî li ser nake. Yên ev dem jiyan kirine jî zêde serê xwe pê naêşînin. Tenê di salvegera wê de nivîsareke şermezarî dinivîsînin û derbas dibin diçin.

 

Lê di rastiyê de sazûmana 12ê Îlonê û pêkanînên wê yên heta roja me bandûra xwe û hukmê xwe dimeşînin civakeke li gorî xwe da afirandin. Li Tirkiyê pîvanên mirovtî û civakî yên berya 12ê Îlonê di asteke maqûl de bûn, niha ji rêkê derketine û bi ku ve diçin ne diyar e.

 

Di warê exlaqî de, hebûna kerxaneyan jî ji aliyê gelek mirovan ve ecêb dihatin dîtin; lê niha kerxane tije ser kolanan bûne!

 

Li gelek sûkan, dikandaran - dema diçûn nimêja nîvro - deriyê dikanên xwe wiha li piştê dihiştin û diçûn, dema vedigeriyan çawa hiştibana, wiha didîtin. Lê niha keç û jin newêrin çenteyê xwe di milê xwe de sist bigirin ku çelpêr neçelpînin û nerevin. Her roj bi sedan bûyerên çelpandinê tên ser televizyonan. Ev ne tiştekî xêrê ye!

 

Berê di tacirî û bazirganiyê de pîvanek û exlaqek hebû; digotin, ‘xwarina malê heram guneh e’. Kesî zû bi zû destdirêjiya malê kesî nedikir. Herkesî di pîvanên maqûl de danûstendina xwe dimeşand. Niha ji çeteyan rê û rêwanî nîne. Wey li wî be ku yê sê, çar kesan li derûdora xwe kom bike û bi rêkên xerab xwe dewlemend bike. Ji gel bidize, ji civakê bidize, ji şîrketan bidize… Kî diziya herî mezin bike, ew dibe xwediyê baca herî mezin û kî baca herî mezin bide ew mirovê herî welatperwer û bi rûmet e! Pîvan ev e!

 

Berê ger di taxekê de yekî bê kar û birçî hebaya, cînar lê xwedî derdiketin û herî kêm sêniyek ji şîva xwe jê re dibirin, nedihiştin ji birçiyan re bimre. Niha mirov li kolanan ji niyazan dimrin, hayê kesî jê çênabe. Bi sedan kes êrîşî ser nanekî dikin. Ji bo kîloyek xwarin bistînin pêlî zikê hev dikin!

 

Berê ku mirovekê/î qesda jiyana xwe dikir, her kes pê diêşiya û li pirsyara sedemên wê dikirin. Niha roj derbas nabe ku keçeke ciwan xwe dardanake, yan kesekî bêkarmayî dawî li jiyana xwe nayne. Gelek caran ev bûyer êdî di quncikên rojnameyan de jî cih nagrin. Civak ji xwe napirse bê sedema vê çi ye û wê kengî dor were wana?

 

Bi rastî civakeke ber bi têkçûneke mezin ve diçe li Tirkiyê hatiye afirandin. Ji tevahiya nirxên xwe yên dîrokî û mirovî dûr hatiye xistin. Ya herî xerab ew e ku ne di ferqiya vê de ye û kesên di ferqiyê de jî, ne di wî hêzê de ne, bikaribin xwe bilivînin û ji vê rewşê rizgar bikin. Civak bê pêşeng e. Kesên bi navê pêşengtiyê serî dikişînin, di nava xiyaneteke mezin de, tenê li ser berjewendiya xwe dihizirin. Çepgirî û sosyalîzma ku ramana rizgarî û azadiya gelan hildigre nava xwe îroj di nava lepên pêşengên wekî Baykal de dinalin. Ger çepgirî û sosyalîzma gelê Tirk li hêviya wî mabe, êdî hûn rewşa civaka Tirkiyê bînin ber çavan. Xwezî li Hîtler û Turkêş, li ber Denîz Bayqal. Ew Denîz Bayqalê ku dayik û bavê wî navê Denîz Gezmîş lê kirine gelo niha çiqasî poşmaniyê jiyan dikin? Kesayeta Bayqal jî berhemeke sazûmana 12ê Îlonê ye! 12ê Îlonê bi afirandina kesayeteke wiha xerab, bê guman niha xwe serkeftî dibîne; ji ber ku ti sazûmanên din nikarin kesayetên wiha bê pîvan û bê rûmet biafirînin.

 

Tevahiya xerabkirinên di civakê de afirandine mirov dikare di vê kesayetê de bibîne. Gelo wê bi ku ve biçe, dawiya wî bibe çi? Ger civaka Tirkiyê bi ku ve biçe û dawiya wê bibe çi, wê ew jî bi wir ve here û yek aqûbetê parve bike. Kurd dibêjin ku ‘aqûbet li serê te!’ belê aqûbeta wan herduyan yek e.

 

Berê ji nava gel şoreşger derdiketin û mal bi mal digeriyan, bi mirovan re diaxiftin, digotin; ‘Emê civakê biguherînin!’ Niha şoreşger bi xwe hatine guhertin û bi sazûmanê re bûne yek. Sazûmanê ew kişandine nava xwe û di nava diranên xwe de hêrandine. Kanî ew pêla şoreşgerî ya kolanên Stenbolê ji seriyekî bajêr heta seriyê din dadigirt? Ger tu li dîmena wan girseyan binêrî, pirahiya şoreşgerên tê de diqêriyan niha di nivîskariya rojnameyeke rastgir de, di pêşkêşkariya bernameyeke televizyoneke bêpîvan de, di rêvebirî û paredariya şîrketeke sermayedarî de yan jî di ser karê îhaleyeke li Başûrê Kurdistanê de dikarî bibînî. Ger pêşengên gel hatibin vê astê êdî tu rewşa civakê bi xwe bîne ber çavên xwe!

 

Li Tirkiyê guhertinek û serûbinbûneke bingehîn pêwîst e. Ne bi kirina reforman, ne bi derxistina biryarnameyan, ne bi hevsengiya biryarên ji bo Yekîtiya Ewropa Tirkiyê nikare xwe ji qirêj, gemar û xerabkariya 12ê Îlonê rizgar bike. Nexwasim bîrûbawerî û çanda 12ê Îlonê hîn jî li Tirkiyê serdest e. Pêkanêrên 12ê Îlonê hîn hesabê xwe nedane gel û dîrokê! Ji sedema kiryarên wan ên xwînxwarî malbatên belav bûne, yên koçber bûne, yên bê dê, bê bav û bê zaro mane hîn li hêviya pêkhatina dadmendiyê ne!

Serokê artêşê yê îroj hîn jî hesabê xwînxwariya li ser gel daye meşandin nedaye û kesekî jê bipirse jî li holê diyar nake. Bombeyên bi fermana wî hatin teqandin, xwîna encama vê hat rijandin hîn li erdê ye û li hêviya dadmendiyeke nayê zanîn ji ku derê were ye. Civak, di bin tirsa girtin, kuştin, lêdan û îşkenceyê de dinale!

 

Gelo wê rewşa vê civakê bibe çi?

 

Tenê dadmendiyeke mezin dikare guhertinê di vê civakê de çêbike û wekî keştiya Nebî Nuh ku ew ji ber tofanê rizgar kir, ji tofana 12ê Îlonê rizgar bike. Ev dadmendî jî tenê dikare bi guhertin û veguhertineke bîrûbaweriyê(zihniyet) pêk were!

 

Ger ev civak di bîrûbaweriya xwe ya heta îroj li ser dimeşe de guhertin û veguhertineke bingehîn û xurt pêk neyne, wê nikaribe ji tofanê xwe rizgar bike û hilweşandina jiyan dike, bi awayê exlaqî, çandî û mirovî, wê giştiya civakê ber bi têkçûnekê ve bibe.

 

Ger xwe komî ser hev neke ti hêz nikare vê civakê ji vê têkçûnê rizgar bike. Lê hîn her tişt bi dawî nebûye û rêka rizgariyê bi tevahî nehatiye xitimandin. Tişta were kirin ew e ku civak û rayedarên wê kumê xwe deynin ber xwe û bi dilsozî li ser qedera xwe bihizirin. Baweriya xwe bi guhertin û veguhertinê bînin. Li ser vî bingehî dev ji bîr û baweriya xwe ya afirandêrî, ya desthilatdarî, ya nijadperestî, ya faşîstî, leşkertî û rantxurî berdin; li şûna wê bîrûbaweriya zanyarî, wekhevî, azadî, mirovî, gelêrî û demokratîk bipejirînin.

 

Di wê bêhnê de wê rewşa civaka Tirkiyê were guhertin, ken were ruyê zarokan, jin xwe nekujin û nefroşin, rantxur û çete binpê bibin, çelpêr ji kiryara xwe bişermin û aramî li tevahiya welêt, azadî li ser tevahiya civakê serdest bibe! Wê demê ev cîhana ku civaka Tirkiyê li xwe kiriye zindan, wê bibe baxçeyê gelan û rengareng li gel hev bibişkivin…

 

Hesen Huseyîn Denîz

 

 

 

 

çapkirin