Hesen Huseyn Denz

Be 1

 

CUREYN VEGOTINA DEVK (PEYVK)

 

Mirov ji rewa xwe ya ajalt bi gihtina jhatiniya axaftin gav avtiye rewa mirovt. Ber mirovan ten dikarbn deng derxin. Ev dengn derdixistin b wate bn. roj awa ku dengderxistina hirek, ya mirkek ji bo hireke din an mirkeke din ten wateya balkiandin dide nikare ti hest ramanan bide tgihtin, ber mirov j wiha bn. Ji bo v deng derdixistin ten bi kr balkiandin dihat. Wek din bi livandina dest, ser la xwe daxwaza xwe diann ser ziman. Destpk tgihtina wan ji v livandin re j nedib. L pit jiyankirina bi hev re, ji bo demeke dirj, fr bn ku watey bidin livandinn libatn la hev. Demek wiha tgihtina daxwaza hev kirin. L ji bo v mirovn dixwestin titek bi hev bidin tgihtin, divb hev bidtana. Ji bo v j dema dib var re diket erd d nikarbn tgihtina hev bikrana. Dengderxistina wan j hn li p neketib.

Pit re di encama jiyankirina pev re ya bi hezarsalan de di encama bikaranna destn xwe ji bo hilberna ked, dest mirov bi dest w/w re mejiy mirov guhertin jiyan kir li p ket. Di v pketina mej de mirov dest bi ramandin kir. Ramandin, watedayna her tit li derdor kar tevgera dike ye.

Dema mirov bi mejiy xwe dest bi ramandin kir wate da her tit, d wate da dengn ku derdixe j. Ji bo ku pev re, bi awayek civat jiyan dikir, ceribandineke w ya dvdirj heb. Roj bi roj ji bo her livandineke cuda fr derxistina dengek cuda b. Mnak; ger ber dema dixwest av vexwe, dest xwe dikir eng dibir dev xwe, v car fr b ku rasterast bje Av. Bguman ev ten tr nedikir; divb kes li hember w j ji v deng ji ber livandina ji bo vexwarina av kiriye, bi awayek hevpar tbigihje. Ev j end hezarsalan dem xwariye daw mirov gihtiye jhatiniya axaftin. Ev di jiyana mirov de bye oreek; ji ber ku d du mirovn hev nebnin j dikarin daxwaza xwe bi hev bidin tgihtin. Mnak, dema diin nr, du kesn darek di navbera wan de be, ber b livandin - ji bo v j b dtina hev nikarbn titek bi hev bidana tgihtin. L bi gihtina jhatiniya axaftin d b ku ji pa dar bilivin dikarbn ji dengderxistina hev tbigihjin daxwaza hev v yek j kar wan hsantir dikir, b ku nra wan livandinn wan bibne bireve, dikarbn plan xwe li ser bikin.

Mirov dema fr axaftin b, ne ten ji bo meandina jiyana rojane, ji bo vegotina jiyan ceribandinn xwe, ji zarokn xwe re ji nif b re bi kar ann v di civakbn de gaveke ore da avtin. Bi v away zanist li p ket. Zanistiya di nava komeke mirovn li cihek, bi rka axaftin derbas nava komeke mirovn din n li cihek din b ceribandinn yek bir, tev li yn yeke din kir, dewlemend fireh di mej, jiyan ceribandina wan de kir.

Ji bo v mirov bi rehet dikare bje mirov bi axaftin bye mirov. Bi axaftin and, huner, zanist aristan p ve biriye. Axaftin ji roja ketiye jiyana mirovan heta roja me titek ji grngiya xwe winda nekiriye. roj bi gihtina derfetn ragihandin grngiya axaftine zdetir bye.

Ger mirov vegotina devk nedtiba, asta em roj dijn, ti caran nikarb bigihtay. Mirov bi dtina vegotina devk jhatiniya bilvkirina hest ramann xwe, hv daxwazn xwe, xewn xeyaln xwe bi dest xist ev ji bo nifn b mrate hit. Bi v away roj em dikarin serphatiya mirovahiy ya gerdn binasin.

Bguman her mirovek bi awayek xwe tne ser ziman. Ji bo v gelek creyn vegotina devk derketine hol. Ev tev j grng in bi sedhezar salan di navbera mirovan de weyn ragihandin leyistine. Di roja me de j bi awayek berfirehtir hemdem v weyna xwe dileyizin. Em niha creyn vegotina devk ango peyvk binasin.

 

Axaftin

 

Mirov i bi ramansaz (plan), i ji ber xwe, her roj gelek axaftinan dike. Axaftina rojane bhtir xwe b ramansaz ye. Mirov dema li rast kesek t, w gav i were ser ziman me, em i pwst bibnin, w dibjin. Axaftin bi peyva Merheba, tu away? dest p dike yek yek vedike. Ger dem hebe kes em p re diaxivin hezkiryek/e me be v car axaftin ji ber xwe ve dikeve war ramansaziy tr dibe. Ji v trbna axaftin re sihbet t gotin.

Axaftin sihbet di jiyana me ya rojane de karek sereke ye ku em nikarin dev j berdin. Pdiviya mirov bi axaftin wiha heye ku dema kesek li hember mirov tunebe j, em xwe bi xwe diaxivin. Ji ber ku jiyana mirov b axaftin nabe. Mirov hestn xwe, hviyn xwe, ramann xwe, daxwazn xwe herdem dixwaze bi kesn din re par veke. Rka parvekirin j ya tewra hsan, axaftin e. Bguman axaftin j hunerek e, ango hunerek dixwaze. Ger mirov ne axaftinrek ba be, z bi z kes li mirov guhdar nake. Ji xwe axaftin guhdarkirin girday hev in. Kes ne xwediy sebra guhdarkirin be, nikare bibe axaftinrek ba j. Dema mirov li yek guhdar neke, ew j li mirov guhdar nake. Ev t wateya dilnizmiy. Kes axaftinr dilnizm e. Ji xwe zdetir, kes li hember xwe derdixe p, kul kedera w yan kfxweiya w par vedike. Ew kes ezezok , ew kes gazindok, ew kes dilkety xwe be, qet nay guhdarkirin.

Di axaftin de rzdar hezkirin j qas dilnizmiy grng in. Mirov li hember kes p re diaxive iqas rzdar hezkar be ewqas t guhdarkirin. awa ku maf mirov axaftin heye, maf kes em p re diaxivin j y axaftin heye. Div mirov bi v zanistiy biaxive dem bi dem r bide nrnn w/w j. Axaftin iqas ji dil be, vekir rehet hatibe ser ziman ewqas bandreke ern li ser kes guhdar dike. Bi axaftin div mirov kfxweiyek bide kes li hember xwe bi xwe j kfxweiyek ji axaftina xwe bistne. Div axaftin ne bi gincir be, ne tj tj be, div wek hingiv rn, wek av herak be.

Herkes dikare bje, l herkes nikare biaxive. Gotin titeke axaftin titek din e. Div mirov v cudahiy j bizanibe. Dema hinek kes gotinek dibjin, di dil wan de ew diaxivin; l i dibjin ew bi xwe j nizanin. Ji kesn wiha re dibjin ku, Qey deng te nae guh te? Ma tu nizan tu i dibj?

Kes diaxive div bizanibe ku i dibje. Axaftin, i hatibe plankirin, i nehatibe plankirin herdem pwst e bi zanistiyeke axaftinr were bikarann. Dema mirov li yek rast t, dema mirov sihbetek bi yek re dike, dema mirov di panlek de, di konferansek de diaxive tev div li gor cewherek axaftinr werin kirin. Ev j dilnizm, rzdar, hezkar, sebrn, dilpak hwd. pwst dike. Em axaftin li ser mnakan bibnin:

 

Mnak:

- Merheba cran, tu away?

- Tu sax b. Ez ba im ya tu away? i heye, i nne?

- Wele saxiya te; ez j ba im. Zarok awa ne?

- Dest te diramsin. Diin dibistan.

- Y mezin hn ne qedandiye?

- Na wele. sal w biqedne. Xwed hez bike w bibe bijjk.

- Pir ba e. Pdiviya v welat gelek bi bijjkan heye. Mirov die nexwexaney, li ber deriyan rezl dibe. Tu ewalek pere dirijne j, bijjkek nne ku li te binre.

- Dibjin nizanim her ser endsed nesaxan bijjkek dikeve. Wele kar nesaxan zor e. Xwed alkar wan be. Qey ti nesaxiyn te hene?

- Na wele tu dizan maliya me hergav nexwe e. Em ti caran ji nesaxiyn w xelas nebn.

- Xwed fay bide. Ku tu destra min bid ez biim. Div bigihm ser gerdneya heft.

- Destr a te ye. Rojek werin ayeke me vexwin.

- Seravan. Ger derfet bibe, em werin.

 

 

Di v mnak de t dtin ku axaftin iqas were dirjkirin j yek ji yek aciz nabe, ji ber ku her du j diaxivin yek xwe ji yek mezintir nabne, r dide nrna y din. Dsa t dtin ku axaftin destpk bi awayek b ramansaz dest p kiriye, l pit re dikeve war sihbet li ser bijjkiy planek digre. L niha em li v mnakan jrn binrin axaftina ne di cih de bibnin:

 

Mnak:

- Merheba cnar bi ku de?

- Merheba, merheba. Wele ji nexwexaney tm. Tama v diny nemaye. Der bi der ez ser li bijjkan didim, min ti derman ji v maliya me re nedt. W hal v welat awa be? Ne bijjkek heye, ne dermanek heye! Mirov bi perey xwe rezil dibe. tu away bi ku de di? i heye, i nne?

- Tu sax b, div ez bigihm gerdneya heftan ez dereng mam, biborne.

- i nabe, i nabe. Silavan li zarokan bike. Ma y te y mezin hn dibistan neqedandiye ku biba bijjk, em ji v hal xelaskrana?

-Na.

...

 

Di v mnak de tev ku axaftin ji mnaka berya v kintire j t dtin ku kes li hember w naxwaze guhdariya w bike dixwaze bi lez xwe ji nava lepn w bifilitne.Axaftin ji bo bi yek al ye, guhdar aciz dike her kore dibe, yek yek venake.

 

Vegotina Pkennan

 

Pkenn wek kurterokan e; mijarek bi awayek balk kurtebir tne ser ziman. Bhtir bi henek tne ser ziman ku him li xweiya guhdar bie, him bikaribe ji xwe re encamek j derxe. Pirah di axaftin de wek mnakdayn t bikarann. Dema mirov li ser mijarek diaxive, ji bo zdetir tgihtina mijar bike, pkennek wek mnak vedibje tgihitina kes guhdar dike.

Pkenn ji ber ve li gor planek, yan armancek nayn amadekirin. Di dema axaftin de li gor herakiya vegotin pwstiya mijar mirov ji trik xwe y pkennan yek hildibijre bi kar tne. Pkenn gelek caran dema em nikaribin rexneyek rasterast bikin, di hawara mirov de t bi awayek kenn qerf- dikare rexneya her tj bne ser ziman; li ser kes guhdar bandreke neyn nake, ters w tgihtin hsantir dike. Lbel awa ku herkes ne axaftinrek ba e, ji bo vegotina pkenn j, hunereke axaftinr t xwestin. Pkennek yek dikare vebje, wek sitiriyan di mirov de rabe, l v pkenn yek din dikare vebje ku wek la mirov miz bide bi me xwe were.

Ji bo v di dema vegotina pkennan de destpk div em heta ji dest me t nekevin nava hrguliyan. Pkenna, hrgul t de zde bin dirj bibe, balk dilbijariya xwe winda dike, ken yek nayne ji bo v j cih xwe nagre. Ji xwe kes pkenn vedibje ku bi xwe dest bi ken dike, ew hn xerabtir bandreke neyn li ser guhdar dike. Hin kes hene hn dest bi vegotin nekirine dikenin dixwazin kes guhdar j bikene. Ken bi zor nebe dema vegotinr bi xwe dikene li xweiya guhdar nae. Guhdar dixwaze guhdariya pkenn bike ew bi xwe biryara ken an gir bide. Dsa div mirov roveya xwe, nrna xwe tev li pkenn neke xala pkenn dike, bi xwe nebje. Dsa di vir de j hin kes hene, qerfa pkenn bi xwe dibjin bi v away kes guhdar wek nezan, wek yek tnegihit dibnin. Ev j bandreke neyn li ser guhdar dike. Div dtin tgihtina qerfa di pkenn de mirov li hviya guhdar bihle ku kfxweiyek j bigre. Ji xwe ger mirov vegotinrek ba be hewce nake bi xwe qerf bje, ew di vegotin de w xwe diyar bike. Bguman pkenna mirov vedibje mijara li ser diaxive div bi hev re tkildar bin. Dsa di vegotin de cih dema vegotina pkenn j, div bi mijar re di nava hevsaziyek de be ku guhdar nebje, Niha ev j ji ku derket?

 

 Mnak:

Ez dibjim bi ya min bike tu xisar nak, tu dibj ma w i bi ser bar zingn min were. Ez ji te re iroka bar zingan vebjim:

Rojek yek gund barek zing li pita ker xwe siwar dike bi r dikeve ku bie bajr bifroe. Rk dr e germahiyeke dijwar heye ku xwhdan di pehniy re diavje. Bi r de li mamostey gund rast t. Pit pirsyara xal xatir, mamoste sedema na w ya bajr pirs dike.

Gund dibje, li gund deyn dikandar gund l heye w bar zingan bibe bajr bifroe ku deyn xwe bide.

Dil mamoste bi hal y gund diewite dest xwe diavje brka xwe, dibje;

-Vaye, ez buhay du bar zingan didim te, ka bar xwe bifroe min.

Y gund kfxwe dibe ku di v germ de bar xwe li nv r firotiye him j bi pereyek zdey buhay xwe! Sipaziy ji mamoste re dike perey w ji dest digre. Dibje;

- Ba e, ez zingn te bibim ku der valakim?

Mamoste li derdora xwe dinre dibje,;

- Hema valake v der.

Y gund bar ker xwe vedike zingan dirijne w erd. Wers xwe kom dike dibne ku mamoste bi r dikeve die. Bang li mamoste dike dibje;

- Mamoste, mamoste zingn te man li v der!

Mamoste dibje;

- Bila bimnin ma te buhay w nesitendiye? zing min in li wir in, a te i ye? Ka were em biin gund!

Y gund dil w bi bar zing w ve dimne dib je;

- Ba e, l w i bi bar zingn min were?

 

 

Di v mnak de t dtin ku vegotinr bi rka pkenn dixwaze armanca xwe bi kes din tgihtin bide. T de xemilandin, pdar hwd. peyvn zde nnin. Titn dixwaze bje bi awayek rokiya kurtebir dibje.

 

Genge

 

Di nava axaftina rojane de cihek taybet y gengeiy heye. Bi rka gengeiy mirov dixwaze nrn, raman br baweriya kes li hember xwe biguherne, yan j bandr li ser bike. Genge ne lidijhevrabn e. Hinek kes hene ku di bin nav gengeiy de, li dij her tit derdikevin. Ew ne rast e nabe genge.

Genge di navbera du -yan zdetir- kesan de ji bo raman an nrnek bi hev bidin tgihtin pejirandin t kirin. Herkes nrna xwe ya di derbar mijara t gengekirin de dibje. Her yek, ji nrna yek din re rzdar e. Yek dora axaftin dide yek. Her yek him guhdar e, him axaftinr e.

Ger mirov du kes di derbar mijarek de xwediy nrnek be, hewce nake li ser gengeiy bike. L ku nrnn mirov cuda cuda bin, w dem ji bo bi hev pejirandindayn dest bi gengeiy dike. Div genge ney xitimandin. Dema yek ji ser a xwe ney xwar, genge ji rka xwe derdikeve lidijhevrabn t hol.

Di gengeiy de dema kesek nrna xwe bi awayek rast datne hol mirov rastiy dibne, div p bawer bike dev ji nrna xwe berde, w rastiy bipejirne. W dem genge digih armanca xwe iqas were dirjkirin j aciziy lidijrabn nake. Ji bo v div genge ne bi hest co, bi pelikandin, peyitandin dellandin were domandin. Li gor ku armanca gengeiy guherandina br baweriya kes duwem e, div her gotin bikaribe were peyitandin ku mirov xwe bi xwe vala dernexne.

Genge qas ku di jiyana rojane de, di navbera du-s kesan de t kirin, di frgeh an zanngehan de, di navbera komeke xwendevan an zanyar de j dikare were kirin. Ji bo v j amadekariyn pwst in hene:

-Mijara li ser genge w were kirin, div berya lihevrnitin hatibe pdandin.

-Ji ber ku div genge bi pelikandin dellandin were peyitandin, div li ser mijar amadekariyn di v war de hatibe kirin.

-Rvebireke bikaribe gengeiy rve bibe div hatibe hilbijartin.

-Di dema gengeiy de nrn ramann me dane p ger bi awayek rast zanyar hatibin pkirin, div di w bhn de d mirov li ber xwe nede rastiy bipejirne.

-Div herkes li y diaxive bi sebr guhdar bike, li xweiya w nee j zanibe maf w y axaftin heye div bi rzdar l guhdar bike ku bikaribe xwe j bide guhdarkirin.

-Armanca gengeiy pkirina ramanek bi ramaneke din e ji v xwegihandina rastiy ye. Ji bo v di gengeiy de mirov div ne bi hestn xwe, bi ramana xwe biaxive dernekeve dervey mijar.

Dema du kes di navbera hev de gengeiy dikin j dive van prensbn gengekirin li ber av bigrin ku gengeiya di navbera wan de nebe sedema pevna wan.

Panl

 

Ji gengeiya di navbera komeke kesan de t kirin re panl t gotin. Di panl de rvebirek end kesn gengevan li hember girseyek nrnn xwe genge dikin, dansitendina ramann hev li p dixin. Di panl de armanc ne ew e ku mirov nrn an ramana xwe bi yek bide pejirandin an nrna w bide guhertin. Armanc ne ew e ku mirov sedsed rastiyek derxe hol, bigih encamek yan biryarek. Armanc di derbar mijara li ser genge dibe de, nrnn cuda cuda derkevin hol li ber avn guhdar an opandran werin raxistin. Di panl de mirov mijar ji gelek aliyn w yn cuda ve li ber avn guhdaran radixne. Guhdar w ji van nrnn cuda cuda ji xwe re encam derxe ew bigih encamek yan biryarek. Axcaftinr ten di war mijar de, her yek nrn ramana xwe tne ser ziman. Ji vana kjan rast e, kjan ne rast e, w guhdar, an opandr v biryar bide, w encam derbixe.

Di panl de rvebir axaftinr div li cihek diyar, li derdora maseyek rnn ku ji aliy guhdar opandran ve werin dtin. Panl ne bi awayek ferm, bi awayek sihbet t meandin ku giraniy li ser axaftinr opandran neke. Dema axaftinran axaftina xwe bi daw kirin, opandr an guhdar j dikarin maf axaftin bistnin pirsn xwe ji wan bikin, nrnn xwe j diyar bikin. L maf pirskirin nrndiyarkirin ji bo guhdar an opandran ji y axaftinran div kintir be.

Di xelaseka panl de rvebir axaftinan kom ser hev dike; bi tevlkirina nrna xwe j kurtebira gengeiya hatiye kirin vedibje bi daw dike.

Di roja me de derfetn ragihandin li p ketine bi rka telefon hwd. j wek axaftinr an guhdar mirov dikare tevlbna panlan bike ev yek dewlemendiy dide panl.

Bi kurtah panl li ser mijarek ramandina komek mirov bi hev re ye. Hijmara axaftinran ji s kesan heta e kesan dibe. Mijarn panl pirah div ji mijarn pirsgirkn civak yn herkes tkildar dikin werin hilbijartin. Di panl de her axaftinr li gor dorhatina xwe ya rvebir diyar dike diaxive. Rvebir bi pirsan dikare rvebirina mijar di rka t xwestin de bimene, l zdetir derfeta gengeiy li pya wan vekir dihle.

Ji mijarn panlan wek mnak mirov dikare wiha endekan diyar bike:

-Li Tirkiy pirsgirka Kurd awa dikare were areserkirin?

-Rewa aboriya Tirkiy awa dikare were serastkirin?

-Atiya civak awa dikare were sazkirin?

-Kesn ji sedema ramann xwe ko dervey welat bne, awa dikarin tev li civak bibin?

-Tirkiy awa dikare demokrasiy li p bixe?

-Guhertina br baweriy i ye, ji bo geln Tirkiy dikare i bi xwe re bne, i neyne?

...

Wek di van mnakan de t dtin mijarn hene tev li ser pirsgirkn civak ne hem diyarkirina ramanan dixwazin, biryardaynek yan gihandina encamek pwst nakin. Ji bo v ev mijar bi hsan di panl de dikarin werin gengekirin.

 

Form

 

Di form de pirsgirkeke civak li hember girseyeke gel bi awayek berfireh t gengekirin. Form nav xwe ji Roma ya kevn digre. Di dema kevn de li Romay gel li derxaneyeke fireh kom dib pirsgirkn xwe genge dikirin. Di roja me de j nzk v watey t bikarann. Komek kesn di derbar mijar de xwediy zanistiy ne, li ber girseyeke pirhijmar nrn ramann xwe tnin ser ziman.

Di form de rvebirek end axaftinr hene. L rvebir form ne wek panl ten rve dibe. Ew div di derbar mijar de xwediy zanistiyek be ku bikaribe ew j tevlbna xwe bike. Ji bo v kes rvebiriya form dike div xwediy van taybetmendiyan be:

-Di derbar mijar de div zanistiyeke w ya kr berfireh hebe.

-Div kesn axaftinr kesn guhdar binase.

-Div jhatiniya w ya tgihtin, ya ji hev derxistin, ya kurtebirkirin, ya encamderxistin, ya di navbera ramanan de kirina tkil girdan pir xurt be.

-Div xwediy xwebniy be ku dem bi dem bikaribe bi qerfek rewa hik a gengeiy nerm bike, bala axaftinran bikne ser mijar.

-Div xwediy sebr breke dewlemend be, hi w her li ser w be. K i diaxive, iqas bi mijar ve girday ye, di ku der de div tkel bibe, tev bi zanist ceribandina xwe div b ku aciziy li ser axaftinr guhdaran bike, bimene.

Form pirah bi axaftina rvebir a danasna mijar dest p dike. Ji bo v div axaftina rvebir balk be bikaribe dilbijariyek li ser guhdaran bike, mereqa wan hiyar bike. Pit v, bi rz dor dide axaftinran. Ji ber ku w guhdar j tev li form bibin pirsn xwe bikin, nrnn xwe diyar bikin, div dem pir bi hostay wekhev were bikarann. Rvebir div r nede axaftinran ku mijar ji rka w dr bixin bibin sedema borandina dem ya ne di cih de.

Di form de axaftinrn cih digrin, pirah her yek di derbar kar xwe de pispor in di derbar mijar de xwediy zanistiyeke diyar in. Ev, an rojnameger, an profesor, an siyasetmedar, an aborzan, an civaknas hwd. dibin. Ji bo ku gengeiyn van kesan tr dagirt ne pirah di derbar mijar de ravekirinek dikin, ji aliy kesn tkildar ve tn ferisandin bi awayek nivsk di rojname kovaran de tn weandin j.

 

Danitin

 

Ji aliy sazkirin rvebirin ve diibe panl. Komeke bik a axaftinran bi awayek diyar li ber girseyek gengeiya ramann xwe dikin. Danitin an di salonan de, an di radyo televizyonan de tn kirin. Armanc gengekirina nrnn cuda cuda ne. Di danitin de j rvebirek, end kesn axaftinr girseyeke guhdar, an opandr heye. Kesn di derbar mijar de diaxivin div hatibin naskirin mijara were hilbijartin j div tkildar pirahiya civak be. Rvebir, div dem derketina ji mijar herdem li ber av bigre r nede ewtkirin, bi pirsn xwe, bikaribe di coka w de bimene. Rvebir bi pirsan dikare rvena mijar biguherne, nrna axaftinr bibire yan p li ber firehkirina w veke.

Mijara danitin div ba hatibe hilbijartin ji ber ve hatibe diyarkirin ku amadekariyek li ser were kirin.

 

Sempozym

 

Komek axaftinr di derbar mijarek de berya w xwe amade dikin li hember girseyek her yek di derbar bea amade kiriye de zanistiy didin. Ji bo v axaftinr ji ber ve mijar di navbera hev de parve dikin. Mijar ji aliyn hatiye pdandin ve t destgirtin. Pirah mijarn huner, zanyar raman tn hilbijartin. Kesn mijar amade dikin div di derbar mijar de xwediy zanistiyek bin. Mnak; ku mijar di derbar perwerdey de be, kesn mamoste; di derbar tenduristiy de be, kesn bijjk amade bikin w batir bigihje armanca xwe.

Di sempozym de her axaftinrek, bi dor, parey amade kiriye pk dike. Hijmara axaftinran di navbera s e kesan de t guhertin. Pkkirina ben mijar bi awayek rasthatin nabe, div ji pirsgirk ber bi areseriy werin dayn.

Rvebir sempozym destpk axaftineke kurt a danasn dike. Pit re axaftinr yekemn, duwemn, syemn hwd. radibin, axaftina xwe pk dikin. Pit axaftinr daw axaftina xwe pk kir, bi awayek git axaftinr li ser mijar dest bi gengeiy dikin. Di daw de rvebir bi awayek kurtebir encamn derketine hol kom ser hev dike sempozym bi daw dike.

 

Munazara

 

Bhtir di frgeh dibistanan de ji bo lipxistina ramandin t bikarann bi away kirin rvebirin diibe danitin.

Di mnazaray de derpek an mijarek bi aliyn xwe yn ern neyen t gengekirin. Derp bi her du aliyan dibne raman bi ramaneke din dixwaze birizne. Ji bo v bi kr ramandin t ramandin li p dixe. Qas fdeya w xisara w j heye ku herkes nrn ramana xwe heta daw diparze. Yan nrna dijber rast be j kes din ji ser nrna xwe nay xwar her hewl dide ku nrna xwe bide pejirandin. Ger kes xwediy nrina a xwediy vegotineke xurt be, dikare v aitiy bi kes din an bi guhdaran bide pejirandin an bixe ser wan j. L tev v ji bo pvebirina raman ryeke gengeiy ye t bikarann. Ji bo v div mijarn werin hilbijartin ji daraz re vekirbin ango darazek t de hebe:

Mnak;

-Ketina Tirkiy ya Yektiya Ewropa pwst e, yan na?

-Mafn zarokan li hember mamosteyan div werin parastin an na?

-Di mal de desthilatdariya zilam li ser jin div were rakirin an na?

T dtin ku di van pirsan de daraz heye bi du aliyan dikare were destgirtin. Aliyek dikare ketina Yekitya Ewropa biparze, aliy din dikare neketina w biparze. Her yek div li gor xwe sedem encaman bnin hol ji bo daraza xwe bidin pejirandin hunera xwe an bidin. Di encam de aliyek j, w bi serkeve. a be, rast be d ew li ser jhatiniya vegotinran dimne.

Dema wiha mijar hat hilbijartin, ji bo xweamadekirina li ser mijar kom tn pdandin. Her komek pirah ji s kesan pk t. Dema kom tn pdandin, her komek di navbera xwe de rvebirek hildibijre mijar di nava xwe de parve dikin. Kesn di kom de her yek xwe li ser beeke mijar amade dike amadekariyn xwe dinivsne. Ev nivsandinn hatine amadekirin, ji aliy gitiya kom ve tn xwendin ku her yek di derbar xebata y din de agahdar be zanibe roja munazaray w k i biaxive. Kom di nava xwe de li ser amadekariyn koma din j gengeiy dike li ser pirsn wek, Gelo ew dikarin kjan nrnan bidin p? Em awa dikarin van nrnan p bikin? hwd. nrna hev distnin xwe amade dikin. Ji bo v munazara xebateke komik ye ramandin xebata kolektf li p dixe.

Ji bo nirxandina bandr encamn munazaray div jriyek were pdandin. Ev jr w di derbara gengeiya koman de nrna xwe diyar bike. Kom xwe ba amade kiriye yan na, rbazn axaftin ba in an na, dikarin bandr li ser guhdaran bikin an na, hwd. kar jr ye ku li gor vana deqan (panan) bide koman. Ji bo v div jr di navbera xwe de rvebirek xwe derxe li ser rbaza pandayn bigih biryareke hevpar di v war de amadekariyn xwe yn wek pns rpeln pandayn ji ber ve amade bike.

Pit van amadekariyan kom dest bi axaftin dikin. Destpk koma xwediy nrna ern diaxive. Her kes di kom de cih digre axaftina amade kiriye bi dor pk dike. Pit re dor t koma din ew j, her yek, axaftina xwe bi dor pk dike. Ji bo v div dem, bi awayek wekhev, ji bo her du koman hatibe pdandin. Di daw de, ji her kom kesek dikare bipeyive bi parastina nrnn xwe, nrn aliy din anne j p bike. Ev rbazeke ji y munazaray ye. L her axaftinr dema axaftina xwe bi daw dike j dikare di derbar nrna koma din de nrna xwe bne ser ziman ya dijber p bike. Ev j rbazek e li gor xwesteka rvebir axaftinrn koman rbazek ji vana destpk t pdandin. Rbaz kjan dibe bila bibe, div kes bi axaftina vala dem neborne. Deqdayn ne ten li gor rastbna nrn, li gor parastina w ya bi awayek xurt t dayn. Div ew were zann li gor v her yek axaftina xwe bi awayek dilbijare bne ser ziman.

 

Konferans

 

Ji bo frkirina civak li ser mijareke zanyar, huner, teknolojk pirsgirkn civak, civneke xwediy giraniyek xwediy armanceke diyar e. Konferans bi away civn t lidarxistin. Li ser pirsgirkn navnetew j konferans tn sazkirin cihek w y berfireh bikarann heye.

Di derbar pirsgirkeke diyar de kesn pispor tkildar pirsgirk tn cem hev bi gengekirina di civn de xwe digihnin areser encam. Civna konferans div areserkar encamdar be; ji bo v ji hest co dr, bhtir aliy ramyar rast li p e.

Dervey pirsgirkn netew yn navnetew, mirov dikare her mijar bike mijara konferans. L bhtir mijarn zanyar, wjey, civak, huner hwd. tn gengekirin. Di hilbijartina mijar de div rewa guhdaran li ber av were girtin. i mijar dikare bala guhdaran bikne, pdiviya wan bi kjan mijar heye, div were zann mijar li gor w hatibe hilbijartin.

Kes konferans li dar dixe, div amadekariyn xwe berya konferans kiribe. Qas hilbijartina mijar, ziman mirov bi kar tne yekseriya pkkirina mijar j grng e. Div ziman vegotin zelal ekere be. Di vegotin de zde bikaranna tgehan giraniy dike bala guhdar ji ser mijar dibe. Ji bo v ziman iqas sade be ji tgihtin re vekir be, konferans ewqas dikare bigih armanca xwe. Dema konferans j div ne zde dirj be ku guhdaran aciz neke.

Konferans ji aliy kesek ve t dayn. L di konferansn li ser pirsgirkn civak navnetew tn sazkirin de dwaneke rvebirin t pdandin ev dwan di navbera xwe de berdevkek hildibijre. Konferans ji aliy w berdevk ve t rvebirin.

Di konferansn ji bo zanakirina beek kesan de, kes konferans amade dike ew bi xwe dide rvebir j ew bi xwe ye.

Kes dixwaze di derbar mijarek de konferansek bide destpk mijara xwe hildibijre li ser amadekariyan dike ku bikaribe guhdaran tr bike. Ji bo v div li ser mijar lkoln lgerneke berfireh kr bike ku zanistiya dide bal bikne ne zanistiyeke ji aliy herkes ve t zann be.

Pit van amadekariyan d dest bi ramansaziya konferans dike ango plan w datne. Di konferans de w li ser kjan mijaran raweste derdixe hol. Van mijaran li gor armanca konferans rz dike. Destpk div mijar bide nasn. Kes konferans dide div bikaribe pbniya pirsn ji guhdaran werin bike li gor w j dewlemendiyek bide pkkirina mijara xwe. Daw div axaftinn xwe tev li hol nehle, bi encamek ve gir bide.

Di konferans de dema axaftina sazkar bi daw dibe, guhdar pirsan dikin bi kurtah dikarin nrna xwe j bnin ser ziman. Ji bo v dem prensbn w di destpk de tn diyarkirin.

Konferansn ji bo pirsgirkn civak yn navnetew tn lidarxistin, berfirehtir in pirsgirk ji gengeiy re t vekirin; ji bo v kesn guhdar j dikarin nrnn xwe bi awayek kurtebir bnin ser ziman. Di encama konferansan de biryarn areserkirina pirsgirkan, ango encamn areserkirin div werin derxistin ji xwe ev away konferans j bi v armanc t lidarxistin.

Ji bo v dwan mijara li ser were rawestin, ango armanca konferans diyar dike xaln li ser rawestin dibje. Ev xal dikare ji aliy tevlkarn konferans ve bi pniyaran werin zdekirin an kmkirin. Pit v dema destpkirin bidawkirina rojane dema axaftinan t pdandin bi pkkirina nrna kes konferans amade kiriye, civn dest p dike. Pit v pkkirin i di dwan de, i di nava tevlkaran de yn dixwazin, dikarin nrna xwe ya li ser mijar diyar bikin.

Di vir de her xal cuda cuda j dikare were gengekirin, yek li ser gitiya xalan j dikare nrna xwe bne ser ziman. A grng ew e ku di encama gengeiyan de bigih encameke areserkar.

 

Gotar

 

Ji konferansa bi hest co hatiye hunandin re gotar t gotin. Li hember girseyek bi armanca parastin pesinvedana raman, nrn, prensb an br baweriyek t vegotin. Bi rka gotar, gotarbj ramana xwe, hestn xwe, br baweriya xwe derbas girseya guhdar dike, bandra xwe vegotina xwe li ser wan dike. Ji bo v gotarbj div xwediy bangeke (htabeteke) xurt be.

Di civakek de pvena hunera bangkirin, girday asta azad demokrasiya w civak ye. Civakn ku kesn w dikarin nrna xwe b tirs, bi awayek azad bnin ser ziman, gotarbjn xurt dikarin ji nava xwe derxin. L civakn qedexeyan tnin ser ekerekirina ramana mirovan, nikarin asta htabet li p bixin.

Gotar bang ji bo livandin seferberkirina girseyek yan civakek gelek grng e. Bangeke xurt dikare hestn girseyek bifrne ber w bide ser mirin; ewqas bi bandr e. Ji bo v div bi awayek rast li gor armanc were bikarann. Her gotar an her bang li hember her bea civak yan girsey nay bikarann. Mnak; gotara mirov di nava refn art de bike cuda ye, gotara mirov di dadgehek de bike cuda ye. Ji bo v div em creyn bangn gotaran binasin:

 

Banga Ramyar (Htabeta Siyas)

 

Bi armanca diyarkirina nrneke ramyar, mijareke ramyar civak t kirin. Armanc ew e ku ramana xwe bi girseya li hember xwe bide pejirandin bandrek li ser girsey bike ku pigiriya ramana kes gotarbj bike.

Bangn ramyar di meydann hilbijartinan de bi armanca propaganda ajtasyon, di salonn meclsan de ji bo pejirandin an redkirina biryaran, di qadn mtng xwepandanan de ji bo hildana hestn tevlkaran meandina wan a li gor armanc tn bikarann. Di demn tkonn netew, oren civak serhildann gelr de ev away bang gelek derfeta pven dibne di van rewan de gelek pdiv j bi v dibe.

 

Banga Leker

 

Ji bo bilindkirina hestn lekeran, coandin wrandina wan ji aliy fermandaran ve axaftina were kirin, banga leker ye. Di dema er de, di pevnn leker yn di navbera du aliyan de, di qijleyn leker de ev bang t bikarann. Banga leker, lekeran kfxwe wrek dike. Rzkar sazbn li p dixe. Bi taybet di amadekirina lekeran a rkirina er de, di destpkirina rek de ku ba were bikarann di bidestxistina serkeftin de weyneke ern dileyize.

 

Banga Ol

 

Di dr mizgeftn de, di wargehn ol de bi armanca xurtkirina br baweriya ol axaftina ji aliy mele, kee hwd. ve t vegotin banga ol ye. Di wjeya ol de ji bangn wiha re weiz t gotin. Di her ol de weizn xurt hene ku bikaribin mirovan li hember prensiben ol hiyar bikin, bala wan biknin ser erkn ol bi v away br baweriya ol zind bigrin. Banga her ol li ser prensb brbaweriya w ol t hnandin vegotin.

 

Banga Dad

 

Di dadgehan de, ji axaftina di derbar mijarn dad de t kirin re banga dad t gotin. Gotara dad ji aliy parzeran, ji aliy dadmendan ji aliy kes t darezandin ve dikare were vegotin. Di v war de herdem parznameya Sokrates, a ... wek mnak t dayn di roja me de j parznameya serokatiy mnakeke balk a v bea bang ye.

 

Banga Akademk

 

Di dibistann bilind akademiyan de li ser mijarn zanyar bi armanca zanakirin axaftinn tn kirin wek banga akademk tn binavkirin. Kesn v bang dikin pirah di axn cuda n zanyariy de pispor in. Dsa di vekirin ango destpkirina civnn zanyar de, di belavkirina xelatn ji bo drindzn (torenn) zanyar de axaftinn tn kirin wek banga akademk tn binavkirin.

 

Kjan crey bang dibe, bila bibe div gotarbj - hatp- ango kes bang dike xwediy zimanek xurt vegotineke bi rk rbaz be. Ji pla deng xwe bigir heta hilbijartina peyvan tev div bi hunermend bi kar bne.

 

Ji Bo V Kes Gotarbj Div Van Xalan Li Ber av Bigre

 

-Gotarbj div ne exs xwe, l hest, bal, bertekn guhdaran bigre ber av wiha biaxive. i peyv dikare bandr li ser wan bike, kjan mijar bala wan dikine, li hember i peyv dikarin berteka xwe an bidin tev div bne ber av.

-Gotarbj di mijara li ser diaxive de div xwediy zanistiyeke berfireh be ku bikaribe vegotin bi awayek dewlemend tr bne ser ziman. Ramana xwe div li ser mijar kom kiribe ku di vegotin de jibrkirinek yan aliqandinek jiyan neke bandra bang sivik neke.

-Gotarbj div axaftina xwe li gor armanca xwe di nava herikneke xwezay ya hest ramanan de bne ser ziman. Ji bo v div guhdarn xwe binase ku li gor hest daxwazn wan teey bide vegotina xwe cewher w dagre.

-Gotarbj div banga xwe bi guhertina pla deng xwe, livandina dest libatn hskirin -bi mmkn xwe-, bi rawestina xwe, bi awirn xwe hwd. li ber avn guhdaran zind bike him bang guh wan, him bang avn wan bike ku bi tevah bikaribe guhdaran bixe bin bandra gotara xwe.

 

Ev xaln grng n li jorn hatin rzkirin, ne ten ji bo gotarbjan ji bo her kes vegotinr axaftinr pwst in; l gotarbj vana bhtir bi hostay bi kar tne ji bo v yek gotarbjek ba be, ew propagandst ajtatorek ba e j. Di v war de banga M.Nr Drsim di roja me de j bangn serokatiy yn ji bo hem bean civak kirine mirov wek mnak dikare an bide.

 

 

Hevpeyvn (Hevdtin)

 

Li ser mijarek axaftina di navbera du kesan de ya bi away pirs bersivan t meandin wek hevdtin ango hevpeyvn t binavkirin. Hevpeyvn axaftineke bi armanc bi ramansaz ye. Ji bo v berya mirov dest bi hevpeyvn dike div amadekariyn w bike.

Destpk em bi k re, li ser kjan mijar hevpeyvn bikin, div em bizanibin. Pirah kes mirov ji bo hevpeyvn diyar dike, mijara hevpeyvn j derdixe hol. Yan j mirov li gor mijar kesek bikaribe di derbar w de pirsn me bibersivne diyar dike. Zdetir mirov bi kesen hatine pdandin re di derbar kar xebata wan de, nrn jiyana wan de, berhem, serkeftin pketinn kirine de hevpeyvn dike.

Mirov bi k re hevpeyvn bike, div destpk di derbar w de zanist naskirineke mirov hebe ku em bikaribin pirsan j bipirsin. Mirov pirsn xwe ji berya hevpeyvn amade dike, ger di dema hevpeyvn de pwst were dtin mirov dikare li ser van pirsan zde j bike. Dema mirov di derbar jiyan xebata kesn dibin mijara hevpeyvn de xwediy zanistiyek be hevpeyvn bhtir dikare were dewlemendkirin; ji ber ku kes hevpeyvn dike div bikaribe bi dewlemend dicihdebna pirsn xwe bra w vekole rka vegotin li py veke.

 

Hevpeyvneke mnak:

- Ez dixwazim bi were hevpeyvnek li ser jin estetk bikim. Di nava v de ez pirsan li ser azad wekheviy j bikim. L destpk dixwazim hn bi kurtah xwe bidin nasn.

- Nav min Can rn e. Ez diim dibistan. Hez ji azad wekheviy dikim. Ji bo v w pirsn we ji bo min balk dilbijare bin; ez bikaribim bi kfxwe bibersivnim.

- Ba e, w dem ez pirsa xwe ya destpk dixwazim li ser xweikbna jin pirs bikim. Li gor we xweikbn t i watey?

- Xweikbn peyveke ligor(zaf) ye. Her mirovek xwediy nrneke cuda ye; l bguman pvann hevpar j hene. Hinek rmeta xweikbna fzk digrin, hinek a ramyar digrin, hinek a giyan digrin... hwd. wiha her yek xwediy pvanek ye. L ku tu ji min pirsyark, ez dibjim cewhera mirov reng xwe dide fzka mirov j. Jineke raman giyana w pak be, ruy w j pak e. Bguman ev pakbn j li gor kesan t guhertin. L di nrna min de wateya pakbn, azadbn e. Ez xweikbn bi azadbn ve gir didim. Azadbn j bi zanistiy li p dikeve. Jineke azad xweik e, zana ye. Pvana xweikbn li cem min azad zanabn e. Ji bo v xweikbn li gor min azadbn e; ger ez iqas azadbim, ez ewqas xweik im tu j iqas azad b rzdar azadiya min b, tu ewqas xweik . Ez dikarim v pirsa we wiha bibersivnim.

- We ravekirineke balk an ser ziman. Bi v ravekirin hn dixwazin bjin ku pvann azadiy wekheviy j dixwaze, ne wiha?

- Rast e. Ger ez azadbim, div tu j azad b. Ger tu ne azadb, ez j nikarim azadbim. Pev ve girday ne. Ji bo v dema zilam desthilatdariya xwe li ser jin dimene ji aliyek ve xwe azad dibne, di rastiy de ew xwe dixapne. Ew ne azad ye, ew desthilatdar ye. awa ku di rojame de desthilatdarn chan xwe azad dibnin li gor kfa dil xwe tevdigerin, ew j wiha ye. L em binrin desthilatdar her mezin Tirk ye, ew bi xwe ji biriyan dimre dest xwe li ber Ewropa, Amerka vedike ku end qir pere bidin. Ka azadiya w? L dema kurd tn hol, nav wan j napejirne dest diavje her tit wan. Azadiya xwe ten li ser kurdan di plkirina mafn wan de bikar tnin. Ma ev azad ye, yan desthilatdar ye tu bi xwe bje. Ji bo v azadbn wekheviy dixwaze. Ger yek serdest, yek bindest be mirov nikare li wir qala azadiy bike. Ev ji bo tkiliyn di navbera zilam jin de j wiha ye. Azad beramber dibe ku ev j wekhev ye. Wekhev parvekirina jiyan bi her aliyn w ye. Parvekirina derfetan, nrnan, hest ramanan e.

- Hn estetk ji bo jin pwst dibnin an na?

- Jin bi xwe heyneyeke estetk e. Li fzka jin binre tev bi pvan bi teeyeke li ser hev e. Ger jin estetka xwe xera neke, ew ji zayn ve xwediy estetk ye. L mixabin bi ketina rkn xerab, bi tkiliyn b snor ev estetk t xerakirin daw wek ewalek vala li jin t. Div jin estetka xwe ya xwezay biparze. Ev j dsa li ser asta zanabn azadbna jin dimne. Di zewac de zilam b snor la jin bi kar tne di hundir end salan de w b estetk dihle. Li gor min maf zilam nne ku la jin wiha li gor kfa dil xwe bi kar bne. Jin div d r li ber v yekalbn bigre, li la xwe li estetka xwe xwed derkeve.

- ...

- ...

- Ji bo van bersivdaynn we yn grng bi nirx, ez sipaziya xwe pk dikim.

- Ez j ji bo derfetdayna we ya ravekirina hest ramann min, sipaz dikim.

 

Axaftina Li Ser Radyo Televizyon

 

Bi pvena derfetn ragihandin, d axaftin ne r bi r, li hember ttik hesinan ku wek kamera mkrofon tn binavkirin, t kirin. Di awayn din n axaftinan de mirov guhdaran dibne, li gor rewa wan, rawestina wan reng teey dide axaftina xwe. Dsa li gor cih em axaftin l dikin, li gor rewa w mirov rehetiyek, yan zahmetiyek jiyan dike ev tev bandr li ser axaftina mirov dikin. L dema li na war axaftin odeyeke tr lempe li na guhdaran kamera mkrofon (dengwe) hebin kar mirov zahmetir dibe. Ji xwe ku mirov bi ten ser xwe biaxive, bhtir kar mirov zahmet dibe.

Ten yek xwediy ceribandina demeke dirj dikare li hember kamera mkrofonan bi hsan gotareke bangn bne ser zimn. Dibe ku herkes bikaribe peyvan li pey hev rz bike bje, l herkes nikare axaftineke xurt bike. Ji bo axaftineke xurt xaln grng n mirov bide ber av hene:

-Div em ji br nekin ku bi guhdaran re ne r bi r ne ji ber v nikarin pirsan ji mirov bikin. W dem div vegotina mirov vekiri zelal be ku nakokiyn tnegihitin di ser wan de neke. Her peyva mirov bi kar tne, her ramana tne ser ziman div ji aliy guhdaran ve b zahmet were tgihtin rehetiyek li ser wan bike, pirsn di ser wan de hene bibersivne. Di axaftinn li ser televizyon de, div bi mnakn av tr dikin mirov axaftina xwe zind bike bixe av temaevanan. Ji ber ku temaevan bhtir axaftin bi avn xwe digrin. Ger avn wan tr nebe, dikare bala wan ji ser temaok bie guhdar nekin.

-Ger di dest mirov de rpeleke nivsand hebe mirov ne wek ji wir dixwne, wek ji ser xwe dibje wiha bi awayek sihbet axaftina xwe bne ser ziman. Dema mirov li rpel dinre div reweke bi rpel re diaxive an temaevanan bike. Ji bo v rpela axaftina me li ser nivsand ye, div ber ji aliy me hatibe xwendin ku dema av me li peyveke ji ya bend bikeve, bend tev were bra mirov d mirov ji ber xwe dest bi axaftin bike, bidomne. Ji bo v j li ser rpel bhtir mirov ramann em dixwazin bnin ser ziman bi awayek hevokn navser dinivsne. Ger me tevahiya axaftina xwe nivsandibe j div hevokn wiha bingehiy ji bendan re dikin bi awayek hatibin diyarkirin ku mirov bi tevah li rpel nenre avn mirov li wir daliqand nemnin. av iqas bi avn temaevanan re r bi r were ewqas guhdarkirin temaekirin zdetir dibe bandra axaftin j xurtir dibe.

-Li hember mikrofon kameray j div mirov wek li hember guhdaran e zind be rbazn livandin yn mmkan bi awayek hunermend bi kar bne. Ger mirov wek selemek b liv tevger raweste, w xewa temaevanan bne bala wan bide revandin.

-Axaftina em bikin ger li ser televizyon be ji bo trbna av temaevanan div bi dmenn di derbar mijar de were xemilandin ku bala temaevan her li ser mirov be. Ji bo v j berya axaftin bi kes tkildar li televizyon re div mirov biaxive amadekirina van dmenan j bixwaze. Mirov rpela axaftina xwe dide kes tkildar ew li gor w, dmenan amade dike. Dema em dest bi axaftin dikin, di cih pwst de van dmenan an dide bi v away tgihtineke xurtir baldayneke zdetir a temaevanan t kirin.

-Li hember kameray cih em l rdinn div rehet be ku mirov liv tevgern ne pwst neke. Li hember kameray div mirov bikaribe her liv tevgera xwe kontrol bike dervey xwesteka xwe ji ber aciz, nerehet yan frbneke libat nelive, bi cihek la xwe neleyize, tevgereke dervey mijar ya bala temaevanan bikne neke.

-Ji bo pkkirina axaftina li ser radyo televizyon erkdar karkern v kar dimenin hene. Di seranseriya axaftin de div mirov guh bide ser hiyariyn van li gor wan tevbigere, bi wan re nekeve nava gengeiyeke nakokiy.

***

 

Li gel silav rzn germ.

Hesen Huseyn Denz

 

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org