Hesen Huseyn Denz

Be 2

 

CREYN VEGOTINA NIVSK

 

Nivsandin afiranderiyeke mirov a ore ya pit axaftin ye. Di dema Sumeran de li ser xaka Rojhilata Navn, li Mezopotamya Jrn, cara yekem hatiye bikarann. Bingeh nivsandin ji v j krtir die, l bi awayek sstematk ji aliy Sumeriyan ve bi kar t.

Mirovn ber, bi xzkirina wneyn ajal, tit mirovan xwestine tita di dil xwe de derxin derve. Li ser dwarn ikeftn t de jiyan kirine mirov dikare li van wne, xzk dmenan rast were. Ev dibin bingeh nivsandin. Ji ber ku nivsandin resimandina dengan e. Mirov ji bo her dengek naneyek diyar dike herkes bi awayek hevpar v naney ji bo w deng bi kar tne.

Bikaranna nivsandin di jiyana mirovahiy de gavavtineke mezin grng e. Bi nivsandin ji zahmetiya me axaftin xelas dibe. Ber ji bo peyvek bigihne yek, divb bi xwe ba cem gotibay. L dema nivsandin hat bikarann d dikarb daxwaza xwe li ser titek binivsne bi rka yek din rbike.

Bi rka nivsandin ceribandin zanist j bi awayek sstematk rastir ket nava liv tevger. Ber zanistiyek dema ji dev digiht guhan dsa dihat ser ziman, jibrkirin dib, tgihitineke km an a dib, heta digiht cihek dr an nifeke din, gelek guhertin bi ser w de dihat. L pit bikaranna nivsandin, d ev asteng j ji hol rab. Nivsandina di w dem de hatiye kirin li ser keviran, postan, kerpan hwd. heta roja me j wek xwe maye dikarin bi awayek ba w dem bipeliknin.

Ji bo v nivsandin r li pya zanyariy vekiriye zanyar li p ketiye. Mirov bi nivsandin fr xwendin bne; ji ber ku ten titek nivsand dikare were xwendin.

Bguman mirovan hestn xwe, ramann xwe, hv daxwazn xwe dema nivsandine, her yek li gor rewa xwe armanc an daxwaza di dil xwe de nivsandine. Ji bo v gelek creyn nivsandin derketine hol. Di demboriy de hinek ji van creyan ji hol rabne, hinek din ketine na wan. Ji bo v di nivsandin de creyn qalibgirt nnin, herdem li gor pdiviyn dem dikare bi xwe re nuhbn guhertinan bike.

Hinek ji van creyan ji bo zannekirin frkirina mirovan, hinek ji bo jiyandina brann, jiyan serphatiyn wan, hinek ji bo rexnekirina wan hwd. in. Em van creyan kjan nivsar di van creyan de cih digrin binasin:

 

 

Creyn Frkar Zanakar

 

Nivsarn di nava v crey de cih digrin, girday armanca nivskar teey xwe distnin. Armanca nivskar frkirin zanakirina kes duwem e. Ji bo v rastiyek, ramanek, avdriyek, encama ceribandinek, yan lkolnek dixwaze bi kes duwem re parveke. Ziman bi kar tne ne zimanek hest co ye. Xemilandin zde nay dtin. Bhtir rastiyan bi awayek berav datne hol. Dixwaze bi v yek bra hi xwendevan tije dewlemend bike. Nivsandina wan a kin an dirj, v armanc naguherne. Nivsarn di nava creya frkar zanakar de em binasin:

 

Nivs (Makale)

 

Nivsarn di derbar mijarek de nrn ramaneke diyar bi kurtah tnin ser ziman wek nivs tn binavkirin. Nivs pirah ji pelek heta end pelan tn nivsandin. Zdetir di rojname kovaran de cih digrin ji bo dakirin peyitandina ramanek, nrnek tn nivsandin. Rojane an bi end roj navber di rojnameyan de pir tn bikarann. Di derbar her mijar de dikare were nivsandin. Taybetmendiya w ew e ku nivskar nivisa xwe li gor raman nrneke diyar dihne dixwaze titek bide ber bala xwendevan. Ev tit raman bi xwe ye. Kes nivs dixwne, ji aliyek ve xwendevan rojnamey ye; ji ber ku nivs zdetir di rojnameyan de cih digre. Ji bo v nivskar div van xaln jrn di nivsandin de li ber av bigre:

-Div vegotina nivs tr, dagirt sade be. Vegotin bi awayek sade t nivsandin peyvn xemilandin nayn bikarann. Ramana em dixwazin bidin, div bi awayek dagirt trby em bidin ku xwendevan j tr bibe.

-Mirov ramana dixwaze bide, rasterast dide, li derdor nazvire virde-wirde nakine. Nivs ji rpeln kmjimar pk t, ger v j mirov bi peyvn vala derbas bike, careke din xwendevan w nivs naxwnin ji ber v, w rojname bi xwe xwendevanek xwe winda bike.

-Di nivs de rkn pvebirina raman div bi awayek di nava hev de werin hnandin mirov bi kar bne. Rkn pvebirina raman wek t zann; mnakdayn, beramberkirin, govan andan, pelikandin dellandin in. Bikaranna van rkan nivs btir dixe warek bawer p were bi dilbijar were xwendin.

-Raman, nrn, doz, derp hwd. tita em dixwazin bikin mijara nivs, div di benda yekem de ekere bi awayek bala xwendevan bikne, were diyarkirin. W xwendevan li v bend binre biryara xwendin an nexwendin bide. Ji bo v di destpka nivsan de mirov bi awayek berav ramana xwe an doza xwe diyar dike.

-Ev raman an doza mirov dide ber av, di bendn din de div bi rkn pvebirina raman were vekirin zelalkirin ku tgihtina xwendevan bibe.

-Div raman nrnn di nivs de tn vekirin bi awayek bigihjin encam nivskar v encam di daw de bi bendek diyar dike.

-Nivskarn nivs div xwediy zanistiyeke berfireh bin ku bikaribin di derbar ramana dinivsnin de xwendevanan tr bikin.

-Di her mijar de nivs dikare were nivsandin. Di v war de ti tixb li pya nivs nnin. Her nivsek berhema pisporiya li ser mijarek ye. Ji bo v peyvn tn bikarann j div li gor w mijar bin.

 

Nivseke Mnak

POMAN NANEYA TAWANBARKRN YE

 

Di van rojan de li Tirkiy gengeiya Zagona Pomaniy t kirin. Her iqas nav w guhertibin j ev t wateya tawanbarkirina kesn dijber rejm ji bo v nikare ji areserkirina pirsgirkn Tirkiy re bibe bersiv.

Ber j li Tirkiy gelek caran rejma olgark zagona pomaniy derxistib dab p, l ti caran qas dixwest sd j negirtib ji pirsgirkan re ti caran nebib bersiv.

Pirsgirkn Tirkiy wiha bingehn in ku bi zagonn tawanbarkirina beeke civak nikarin werin areserkirin. Pirsgirka her grng a di navbera Kurd Tirkan de ye. Pit re pirsgirka di navbera tirkan bi xwe de t; demokratkbna rejm t xwestin.

Pirsgirka di navbera kurd tirkan de, ji roja tirk hatine ser xaka Mezopotamyay dest p kiriye heta roja me bi awayeke cihereng hatiye. Daw di dema avakirina komara Tirkiy de bi away qirkirin nkarkirin xwestine ji rojev derxin, l wek t zann PKK bi er ramyar ekdar p li v girt bhtir ev pirsgirk derxist hol.

Pirsgirkeke civak, netew, mirov bi nkarkirin qirkirin nikare were veartin tunekirin. aresernekirina w j di nava civak de herdem wek birnek dimne. Birn car caran der dibe, car caran ziwa dibe, l her birn e. Di bin desthilatdariya Tirkiy de ne km bst milyonan kurd dijn. Nv ewqase kurd j li ser pareyn din li her aliyn chan dijn. Rejma Tirkiy p li ber tevan digre nahle yek ji wan j li kurditiya xwe xwed derkeve. Dema li cihek yek dixwaze li mafn kurdan xwed derkeve, rejima Tirkiy di cih de dest diavje w der p l digre.

Rejma Tirkiy kurdan ji bo xwe xetariyeke mezin dibne. Bguman ev ne b sedem e. Rejm li ser mkarkirin tunekirina kurdan hatib avakirin. Ger roj hebna kurdan bipejirne, div bingeh avabna xwe nkar bike.

Ba e, di roja me de ji bo Tirkiy kjan rk batir e? Ger di poltkayn xwe yn 80 salan de israr bike batir e, yan di aliy guhertina van de biryar bide batir e? Di v war de gel i dixwaze bila bixwaze xuyaye rejm dev ji ya kevin bernade. srarkirina di derxistina zagona pomaniy de, t v watey. Gel tev zagoneke atiya civak dixwaze, l rejm pomaniy dide p. Bi v yek dixwaze er navxwey bidomne. Dibje ku y rast ez im. Kesn li dij min derketine div werin lborn ji min bixwazin. Bi v yek xwe wek xweda dibne. awa ku xweda ti caran kmasiyan nake her kes pwst e j re xizmet bike, li ber bigere dema gunehek kir lborna xwe bixwaze, rejma Tirkiy j ji ber ku hn li gor zagonn dewleta klask tev digere xwe nner xweda y li jr dibne.

L em ne di qirn nozdehan de ne, em di qirn bstyek de ne. d roj bi roj ev crey dewleta klask t derbaskirin li na v dewleta demokratk derdikeve p. Ger Tirkiy dev ji v klaskbna xwe bernede di demokratkbn de bi biryareke xurt tevnegere, w ji Iraq xerabtir aqbetek bi ser w were ku ker li kor w bisekine! Di dil xwe de bi derxistina zagona pomaniy nav w i dibe bila bibe, cewher w ew e- dixwaze hineke dem bixwe; salek, du salan j wiha biborne. Ba e, l heta ku heta keng w wiha bikaribe xwe jiyandin bide.? Gotineke piyn kurdan heye, dibjin; Reva psk heta kadn ye. Ev ji bo rejma Tirkiy j wiha ye, d ketiye kadn ti xelaseka w nn e. Yan w ew bi xwe ji kiryarn xwe yn bi qirj gemar poman bibe lborna xwe ji gel ji dijbern xwe bixwaze, yan j w hinek w poman bikin...

 

Koenivs

 

Ji vana re Fikra j t gotin. Pirah di sitnek an koeyeke rojnameyan de cih digrin. Mijarn koenivsan rojane tn guhertin Pirsgirkn di rojev de yn ramyar civak hildigrin dest. Koenivs ji nivsan kintir in, ji bo v di vegotina xwe de cih nadin hrguliyan. Ji bo her roj were opandin di koe yan sitneke diyar de cih digre bi v sedem nivskar w t diyarkirin sernivseke w heye. Di nivsandina koenivsan de div mirov van taybetmendiyn li jrn li ber av bigre:

- Div di derbar byern rojane yn di rojev de yan mirov dixwaze bikeve rojev de were nivsandin. Xwendevan di koenivsan de dixwaze raman nrna nivskar di derbar byera di rojev de bixwne bi raman nrna xwe re bide ber hev, ji vna xwe bigihne encamek.

- Di koenivsan de mirov rastiyn civak, ramyar, abor, and hwd. radixne hol bi v awah pigiriya raya git dike, wan dixe nava liv tevgera areserkirin. Ji bo v koenivs rnanriya areseriya pirsgirka hildigre dest dike.

- Div kin tije werin nivsandin ji nivs (makaley) kintir bin. Di rojnameyek de pirah ji yek zdetir koenivs hene her yek nrna nivskarek cuda tne ser ziman. Ger tev di derbar mijarek de bin j, xwendevan dixwaze van nrnn cuda cuda bixwne. Ger ev j pir dirj hatibin nivsandin, w li ser xwendevan aciziyek bike dema w zde bixwe. Ji bo v koenivs pir kurt bi cewher tn nivsandin.

- Koenivs di derbar mijara hilgirtiye dest de nrna xwe dide, ji bo v hewe nake ji gelek aliyan ve rave bike dakeve hrguliyan an bipeyitne. Xwendevan di koenivs de ne li peyitandin, hrgul an ravekirinan digere, ew li nrna nivskar a di derbar mijar de digere ji w nrn ew bi xwe encaman derxne.

-Koenivs nivsandinn rojane ne. Ji bo v div her roj mirov mijareke n ya bibe bersiva pirsn xwendevanan bibne bikaribe rojev biopne. Ji sedema ku nivsandinn rojane ne, di demeke kurt te tn jibrkirin. Bhtir bandreke rojane an demkurt li ser xwendevanan dikin.

Vegotina di koenivs de div sade trkar be raman t de hatibe trkirin.

Koenivs li gor ramansaziy t nivsandin. Wek nivs div di benda yekem de w li ser i raweste diyar bike. W li ser i byer, li ser i mijar yan li ser i pirsgirk raweste, hin di destpka koenivs de dive ji aliy xwendevan ve bi awayek ekere were tgihtin sernivsa w j div bi awayek balk xizmet ji v diyarkirin re bike.

-Koenivs li gor nrna kesane ya nivskar t nivsandin ji bo v, ji xr an guneh w nivskar bi xwe berpirsyar e.

-Mijareke pdand ya koenivs nne. Di derbar her tit tkildar mirov e de, dikare were nivsandin.

 

Koenivsa Mnak:

 

BLA REJM POMANYA XWE DYAR BKE

K w ji bo i poman bibe? Poman i ye? Rejm dixwaze bi v yek ser kjan gunehn xwe binixumne? K dikare pomaniy bipejirne? Ger tawanek li hol hebe ma ev zdetir ne y rejm ye? K ewqas rewenbr, rojnamevan welatparz bi kutinn kiryarn wan ne diyar kutin? K ewqas gund kober kirin ewitandin? K dar bi dar daristann Kurdistan ewitandin? K er taybet da meandin ete ava kirin di qirkirina gel de di elandina welat de bi kar ann?

Em dikarin van pirsan wiha li pey hev dirj bikin ku rpeln v rojnamey tr nekin. Rejima Tirkiy destpk div bersiva van pirsan bide pit re qala pomaniy bike. Bguman li gor bersiva van pirsan j Tirkiy tawanbar e div ji gel lborna xwe bixwaze. Bila ji br nekin ku Eref Btls Trgt Ozal j bi komploy kutin. Ji xr Mmc bigir heta Taner Kilali, kesn xwe j qetil kirin. Ma ne div yek ji wana hesabn evqas kiryarn bi qirj bide. Ger dewlet nede, w gel rojek v hesab ji wana pirsyar bike. W dem j ne poman, titek nikare wana rizgar bike. Niha hn ku dem nz e, dikare v zagona pomaniy ji bo xwe bi kar bne.

Di nava gel de kes tawanbar nne ku pomaniya xwe diyar bike, ev yek ji bo pengn gel ji bo kesn ji ber ramana xwe kober bne j wiha ye. L dewlet di v al de ne paqij e. Gelek ji wana pdiviya wan bi pomanbn heye ku li ber gel bigerin, lborna xwe bixwazin...

Hevpeyvn

 

Di rojname kovaran de bi armanca frkirin danasn tn nivsandin. Bi hevpeyvn mirov byerek yan rastiyek bi awayek lkoln lgern, bi av xwe bibne, biopne lpirsn bike radixne ber avan. Du awayn hevpeyvn hene. Yek; mirov bi kesek re li ser cihek, byerek, mijarek bi away pirs bersivandin derdixe hol; di vegotina devk de ev wek Hevdtin t nasn. Du; mirov bi xwe di derbar byerek yan cihek de bi awayek lkoln lpirsn dinivsine; dibe ku bi away li ser hev, an bi away rzenivs were weandin. Ji bo v kurtbn dirjbna w li ser mijar nivskar dimne. Bguman div rewa xwendevanan bide ber av bikaribe dilbijariyek li ser wan bike.

Mijarn hevpeyvn zdetir mijarn balk n veart mane ne ku bikaribin bala xwendevanan bikinin ser xwe.

Ji bo v kes hevpeyvn amade dike div van xalan li ber av bigre:

- Ger w bi kesek re li ser mijarek hevpeyvn (hevdtin) bike binivsne dive xaln me ji bo vegotina devk diyarkirine li ber av bigre.

- Ger di derbar mijarek, byerek, yan cihek de encamn lkolna xwe yan lgern lpirsna xwe dinivsne dive van xaln jrn bingeh bigre:

- Hevpeyvn qas ku nivsareke huner ye, li ser bingeh lgern lkoln t nivsandin. B dtin b lpirsn nivsandin w cih negre.

- Di hevpeyvn de mirov dikare tevahiya teeyn vegotin bi kar bne. Ravekirin, Pedar, rok Gengeiy bi awayek di nava hev de bihne mirov bikar tne ev nivsandin xwetir balktir dike.

- Mirov dikare bi wneyn di derbar mijar de, bi nivsandinn balk hwd. nivsandina xwe bixemilne bhtir derxe ber av. Ger di derbar gerek de be, dmenn sereke yn w der w bikaribe bang avn xwendevan bike xwendina nivsandin rntir bike.

- Di hevpeyvn de qas wne dmenan mirov nivsandina xwe bi pelikandin dellandin bhtir digihne rastiy bi v away ne ten byer radixne ber avan, sedemn nuxumand j ronah dike.

-Hevpeyvn dikare bi carek re j were weandin, wek rzenivs be bi be j were weandin. Dema be bi be t nivsandin di dawiya beek de ji bo bea b bi kurtah mijara w t diyarkirin dema beek dest p dike di destpka w de kurtahiya bea bor t nivsandin ku kes bala wan ne li ser be, her be neopandibin j bikaribin tbigihjin.

-Mijarn hevpeyvn dewlemend berfireh in. Di her mijara tkildar mirov, xweza rastiy be de dikare hevpeyvn were nivsandin. Armanceke w ya frkirin danasn heye; ji bo v bi baldar dilbijare t xwendin.

 

Hevpeyvna Mnak:

 

QENDL

Bea Yekem

Qendl wek ajaleke hetp di navbera rojhilat Bar Kurdistan de cih girtiye ku bi miln xwe yn dirj mirovan diparze wana xwed dike, li zozann xwe j jiyan giyay teze dide bi hezaran pez koeran.

Dema bihar hn navsera w ji berf r nade ku mirov l bij, di geliyn w de giya bejnek bilind dibe avn hnik di nava men kullkn rengn de diherike.

Qendl ewqas mezine ku bi ger mirov nikare xelas bike. Ten li aliy Kanceng em bi gerdney s rojan geriyan me nikarb her der bidta.

Ji xwe xweiya gundn li wir, mirov nikare bne ser ziman. Guliyn daran di bin fkiyn wan de digihn erd. Di bin her ber re, di ber her dar re an kaniyek, an avzyek der dibe wiha wek gilokn pembo digindire, diherike.

Di germahiya havn de j mirov li ber van kaniyan qet bi germay nahise. Ji xwe tasek ava w ji ava buhit rntir xwetir e. K i dibje bila bibje, pximber ereban Kurdistan dtiye wiha pdariya buhit di quran de bi cih kiriye. Qendl j koeyeke taybet ji ya v buhit ye.

Qendl ji bo mirovan parzgeheke fireh trkar e. Di gelek geliyn w de darn gozan, n hejran, rez hwd. hene ku bajarek bi hsan dikare xwe li ser xwed bike. Bi deh salan ji gerllan re bye cih war.

Havnan navsera w seranser dibe war koeran bi sedan zom l tn avakirin keriyn pezan d nayn jimartin...

...

Dawiya Bea Yekem

Sib: Dewlemendiya xwezay ya gundn Qendl...

 

 

Rexnenivs

 

Nivsareke taybet ye; ji bo rexnekirina pirtkn (berhemn huner, wjey, ramyar hwd.) t nivsandin. Rexnenivs di navbera xwendevan pirtkan de wek pirek ye ku xwendevan di v pir re xwe digihne naskirina pirtk. Rexnenivs pirtk bi gelek aliyan ve nasandin dide. Pirtk bi i naverok hatiye nivsandin, ev naverok bi i away hatiye destgirtin, awa hatiye pvebirin, aliyn w yn bi nirx n mirov j sd bigre i ne, aliyn bkr i ne vana tev bi pelikandin mnakdaynan radixne ber avn xwendevanan. Ji bo v erka rexnenivs ravekirin, ronkirin nirxandin e.

Ji bo rexnenivseke ba div nivskar van xalan li ber av bigre:

 

- Mirov li ser kjan pirtk rexney dinivsne div di aroweya w pirtk de bimne. Di pirtk de darazn bi nirxbn an bkrbna w diyar dikin div werin hilbijartin bi mnakdaynan werin diyarkirin.

- Nivskar dema rexney dinivsne, nrna xwe ya kesane div neyne ser ziman nebje, Bi min xwe hat ango Li xweiya min ne. Xwe nexweiya w div bikaribe bi mnakdaynn ji pirtk bi sedem encaman derxne hol darazandin ji xwendevan re bihle.

- Pirtka t rexnekirin div mirov bi her al ve hilgire dest di nava creyn xwe de xwediy cihek weyneke awa ye mirov binivsne.

- Div nivskar ne bi avek pdaraz rexneyan bike, bi avek camid rastiya w i be wiha rexneya xwe li p bixe. Div bikaribe dewlemend yan feqriya vegotina pirtk derxne hol.

- Div vegotina rexney, bikaribe armanca nivskar pirtk raxne ber avan.

Ji bo v nivskariya rexnenivsan zanistiyek tgihtinek dixwaze. Ji bo rexnekirina pirtkek ten xwendina w tr nake, div di w war de gelek pirtkn din n huner, ramyar wjeyi xwendibin ku li ser crey w xwediy zanist krbnek be.

Nivskar rexnenivs div ji berhemn hemdem re vekir be xwediy ziman, raman bijartineke xurt be.

Di bin ronahiya van xaln grng de pwst bi nasna creyn rexnenivsan heye:

 

Creyn Rexnenivsan

 

Li gor nzkatiya nivskar rexnenivs li gor nrna w ya li ser pirtk li ser nivskar pirtk, creyn rexney derketine hol. Ger di rexnekirina pirtk de (ango di rexnekirina berhema huner, ramyar, wjey de) nivskar pirtk bingeh digre, ew dibe, Rexnenivsa Li Ser Nivskar. L ku rexneya xwe ne li ser nivskar, li ser pirtk dike, ew dibe Rexnenivsa Li Ser Pirtk.

Dema nivskar t rexnekirin bi awayek giyan jiyan bi pvann zanyar daxwaz armanca w ya derxistina berhem mirov radixne ber avan. L dema pirtk t rexnekirin bi awayek camid zanyar avahiya berhem yan rastnivsa w mirov radixne ber avan.

Wek van Rexnenivsn Bi av Civak Rexnenivsn Bi av Xwendevan j hene. Rexneyn di derbar drok de, di derbar civak de dikevin nava Rexnenivsn Bi av Civak. L rexneyn opandr xwe dixine cih xwendevanan pirtk i bandr li ser kiriye radixnin ber avan ku ev j wek Rexneyn Bi av Xwendevan tn binavkirin.

Di rexnenivs de mirov dikare creyek j, ji yek zdetir creyan j bi kar bne. Di rexnenivs de armanc ew e ku nivskar pirtk, yan hunermend berhem xwestiye bi pirtk an berhema xwe i bike i kiriye mirov bikaribe derxe hol raxne ber nrna xwendevanan.

 

Rexnenivs a mnak:

 

Parzname ya Serokatiy ya ji 132 pelan pk hatiye ku ji bo dadgeha li Yewnan nivsandiye, bi awayek rexney hatiye nivsandin ji krahiya drok lpirsna mafn mirov dike. Komploya di 15 Sibat de bi ser Serokatiy hatiye, bi helwesta rayedarn dewleta Yewnan ve gir dide weyn wan di komploy de radixne ber avan.

Pirtka parznamey ya bi nav Kurd Azad Nasnameya N Ya Rojhilata Navn e, ji aliy weanxaneya YRD ve hatiye apkirin. Ji ber ku rastiyn komploy derdixe p bal dikne ser areseriya pirsgirka kurd, mirov bi mereqeke ku nikare dev j berde dixwne. Her kes kurd ji bo naskirina kesayet nasnameya xwe div v pirtk bixwne.

...

 

Ceribandin

 

Ji nivsandina nivskar bi dil xwe, di mijareke li gor kfa xwe de, bi awayek sihbet nivsandibe re ceribandin t gotin. Aliy w y frkirin ramandin heye. Bi pirah nivsarn ne kurt, ne dirj in. Ji bo ceribandin mijareke pdand nne. Dil nivskar i mijar dixwaze dikare li ser w mijar binivsne. Mijareke xeyal j dibe, mijareke rast j dibe. Li ser hestek j dibe, li ser titek li dervey chana me j dibe, li ser titek ji jiyana me ya rojane j dibe; ti snor li py nnin.

Taybetmendiyn nivsarn ceribandin mirov dikare wiha rz bike:

- Ji bo nivsandina Ceribandin mijareke diyar nne, her mijar dikare bibe mijara ceribandin.

- Ceribandin ji ber ku bi awayek sihbet t nivsandin li xweiya xwendevanan die dema wan bi xwe diborne, l di nav re wan frkirin j dide, hinek rastiyan bi wan dide nasn. Xwendevan ji xwendina ceribandin aciz nabe.

- Di ceribandin de nivskar wazek wek bi xwe re diaxive bi kar tne hewce nake ku ji bo titn dibje pelikandin an dellaldinek li p bixe.

- Daraz an ramana dide p nagihne encameke vebir l bawerkirina bi wan ji vegotina nivskar a ji dil t.

- Nivskar ceribandin xwediy zimanek xurt dewlemend e. Tita dixwaze bje ji dewlemendiya ziman sd digre bi vegotineke xwe dinivsne. Tita ceribandin ji nivsarn din cuda dike ev xwezimaniya w ye.

 

Ceribandin a mnak:

 

Tkiliyn di navbera du zayendan de herdem bne mijara genge aloziyan. Ev her du zayend bguman jin zilam in. Di seranseriya droka mirovahiy de di navbera wan de tkil bne. Ma kes dikare bje civakek ten ji zayendek dikere pk were? Bguman na! W dem div mirov hinek bie krahiya van tkiliyan. ima ev tkil dibin sedema aloziyan. Li gor ku em nikarin b tkil bijn, w dem div em rka rast a tkiliyan bibnin ku nebin sedema aloziyan.

Tkiliyn di navbera du zayendan de i ne? Ez dizanim ku ten bi tkiliyek mirov nikare hem tkiliyan bne ser ziman l balk e ku mirov dema dibje tkil di cih de ew derdikeve p. L di rastiy de di navbera zayendan de hezar creyn tkiliyan hene. B ketina nava tkiliyeke zayend j mirov dikare pev re tkiliyeke huner, zanyar, ramyar, and, abor, civak, wjey, mirov, xwezay ... hwd. deyne. Ev tev rka tkiliyan li pya mirov vedikin. L ez bi rast bjim, dema mirov li ser tkiliy dixwaze biaxive ditirse, ji ber ku nrna civak hatiye ewtkirin. Di rka anda sermayedar re wiha mejiy mirovan hatiye jirderxistin ku nrna wan ketiye nava eq wan dema tu dibj tkil ew dibjin zayend.

Ji bo v dive em vegerin ser xwezaya xwe. Di xwezaya me de dilpak rzgirtina ji hev re hezkirina mirov heye. Di destpka mirovahiy de mirov ilf taz digeriyan, l dsa j wek di roja me de wiha pirsgirkn zayend jiyan nedikirin. Di pvajoy de br baweriya mirovan j bi guhertina jiyana wan re hat ewtkirin d zayend b titek erm. Dema b titek erm ket pita perdeyan d bi pereyan hat kirn firotin! Mirov awa la mirovek bi pereyan bifroe ew mirov ji v yek kfxwe bibe. Rojek li wargeha penaberan dihat gotin ku keeke dixwazin bidin mr, ji ber ku qelen w km e, gazind kirin e. Ev byereke balk e. Li hember firotina xwe dernakeve, li hember kmbna pereyan derdikeve. Li na tkiliyeke azad bixwaze, tkiliyeke tacir dixwaze. D were v ker di v bor re biborne!...

...

Name

 

Nivsandina bi armanca saloxgirtin an saloxdayn t nivisandin, wek Name t binavkirin. Bi rka namey mirov dikare hest, hv, daxwaz, brkirin, hezkirin, raman hwd. pwstiyn xwe bi kesek/e din re parveke.

Dema mirov ji nas dostn xwe dr dikeve, di cih de bi nivsandina nameyek dixwaze hesreta xwe biborne li hviya nameyn wan dimne. Ji bo v name di jiyana herkes de km zde t bikarann. Kesek nivsandina w tunebe j die cem yek zanibe binivsne nameyek dide nivisandin; pirah j dixwaze li gor vegotina w were nivisandin. Ev j t w watey ku km zde herkes namenivsrek e.

Taybetmendiya namey ew e ku ji sedema di navbera du kesan de ye, aliy w y hest raman li p e. Di namey de bi awayek pir xwezay ji dil mirov hest, daxwaz, hezkirin ramann xwe tne ser ziman.

Name destpk wek navgneke ragihandin ji bo birin anna salox dihat bikarann. L pit re di nava creyn nivsaran de ji bo parvekirina hest ramanan cih xwe girt. Bi namey kesn li cihn cuda ji hev pir dr, dikarin tekiliyek ava bikin, dostaniyek p ve bibin gengeiy li ser hest ramann hev bikin, ji hev zanist ceribandinan bistnin.

 

Creyn Nameyan

Name li gor armanca tn nivsandin ji hev cuda dibin. Name hene di navbera du kesan de ji bo lpirsna rewa hev agahdarkirina di derbar hev de ne ku ev wek Nameyn Taybet tn binavkirin.

Name hene ku bi armanca agahdariya di derbar nrn, rew an titek de di navbera nivskaran de tn bikarann ev j wek Nameyn Nivsar tn binavkirin. Name hene ku ji aliy nivskaran ve di derbar mijarek de bi awayek ekere di rojnameyan de tn weandin ev j wek Nameyn Ekere tn binavkirin. Name hene ku di odeyn dewletan de di fermiyet de tn bikarann ev j wek Nameyn Ferm tn binavkirin. Ji nameyn ku kes ji odeyn fermi yn dewlet re rdikin re Daxwazname tn gotin. Name hene ku bi armanca xwestina kar an di derbar karek de tn nivsandin ku ev j wek Karname tn binavkirin.

 

Nameyn Taybet

 

Di navbera du kes an kesn mirovn hev, dostn hev, hevaln hev, hezkiryn hev an naskiryn hev de tn nivsandin. Bi armanca agahdayn agahgirtin, borandina hesret, lpirsna rew tenduristiy, diyarkirina hezkirin evn hwd. tn nivsandin. Her kesek i dixwaze di dil w/w de i derbas dibe dikare w binivsne; heta daw azad e. L ji aliy teey nivsandin ve (ikl w) hinek xaln grng hene ku div mirov li ber av bigre:

- Li jora rpel, li qorziya rast div cih droka nivsandina namey were nivsandin. Mnak; iyay Qendl. 5 Trmeh. 2003

- Div rpel bi awayek paqij rkpk were bikarann. Valahiyn jr-jor, ep-rast bi hev re di nava hevsaziyek de bin.

- Nameyn bi dest werin nivsandin bhtir xwediy giramiyek ne. Mirov bi pnsa bi hibir dinivsne div rekirin an jbirin neke nelewitne.

- Di destpka namey de mirov bang kes em namey j re rdikin dike div ev bang li gor pileya naskirin nzkatiy di navbera mirov de be. Mnak; Dayika hja, Biray delal, Xwika rn, Cana Min a Hja Delal hwd...

Mirov van peyvn bang wek rzeke bi tena ser xwe li ser bend dinivsne. Rza duwem ku w bibe la namey dsa ji ser bend dest p dike, ji dawiya bang destpkirin nade.

- Peyvn hestn me yn hezkirin rzkirin diyar dikin wek di sere namey de me diyar kirine, div di dawiya namey de j werin diyarkirin. Ev j dsa li gor nzkbna di navbera me w/w de tn hilbijartin.

- Li binya pel, li qorzka rast div mirov nav xwe panav xwe binivsne destxet (mze) bike.

 

Textfeld:

- Di nameyn taybet de benda destpk ya daw km zde di her namey de wek hev in bi diyarkirina silavan pirsna xal-xatir tn dagirtin. A grng la namey ye; tita em dixwazin bjin di la namey de (gowdey namey) mirov tne ser ziman.

 

Mirov teey nameyek dikare wiha raxne ber avan:

Nameyeke mnak:

Nameya Nivsar Nameya Ekere

 

Di navbera nivskaran de ji bo dansitendina nrn ramann hev di derbar mijarek de tn nivsandin. Ev crey nameyan dema ekere were nivsandin, dikare di rojname kovaran de were weandin an bi tevah wek pirtkek werin apkirin. Aliy wan genge, zanist frkirin heye. Ji aliy teey xwe ve, hem taybetmendiyn li jorn ji bo nameya taybet hatine rzkirin, div di nameyn nivsar di nameyn ekere de j li ber av werin girtin.

 

 

Textfeld:

Nameya Ekere ya mnak:

 

Nameyn Ferm:

 

Di odeyn ferm yn dewlet de di navbera odeyan bi xwe de, di navbera odeyan kesan de, di navbera kesan odeyan de tn nivsandin. Nameyn wiha bhtir kurt ferm ne. Wek nameyn taybet silav hezkirin lpirsna rew t de nne. Bhtir li ser karek yan encamek tn nivsandin.

Nameya Ferm ya mnak:

 

Daxwazname

Ji aliy kesan ve ji bo daxwaza xwe ragihnin cihek ferm tn nivisandin. Dema mirov daxwaznamey dinivsne, div van xalan li ber av bigre:

- Div em nav cih qada daxwaznamey j re rdikin diyar bikin.

- Di benda yekem de div em rewa xwe ya girday daxwaza xwe diyar bikin.

Textfeld:

- Di benda duwem de mirov i dixwaze bi awayek ekere zelal dinivsne.

- Li xelaseka nivsandin, div li qorzka jrn a ep em navnana xwe binivsnin.

- Div li qorzka jrn a rast em droka dayna daxwaznamey binivsnin destxet bikin.

Daxwazname ya mnak:

Karneme (Nameyn Ji Bo Kar)

 

Ji bo xwestina karkirin ji kargeh an saziyan re bi awayek ferm t nivsandin. Di navbera saz kargehan de, di navbera karsaz karmendan de nameyn tn rkirin j, wek Karname tn binavkirin. Di nivsandina van karnameyan de div ev xaln jrn li ber av werin girtin:

Textfeld:

-Div mirov armanca xwe bi awayek kurtebir vekir, bi zimanek vebir diyar bike.

-Div peyv gotinn bikaribin nakokiy yan tgihtineke a bikin, mirov bi kar neyne.

-Ji bo her karek nameyeke cuda t nivsandin. Mirov di nameyek de li ser gelek karan naraweste.

-Ger mirov di namey de gelek qewtiyan dike, div ji bo her qewtiyek em xaleke cuda binivsnin.

-Peyvn ji bo xwestina kar em bi kar tnin, an peyvn rzdariy diyar dikin div bi pvan bin; ne bi awayek berger, ne j bi awayek ferman bin.

-Nameyn kar bi daktlo tn nivsandin. Di namey de mirov li koeya jorn, mil rast cih droka nivsandina namey datne. Pit re navnana cih namey j re rdike, li mil ep dinivsne. Pit re bang daxwaza xwe dinivsne. Destxet dike. Daw navnana xwe li mil ep y jrn dinivsne.

Textfeld:

Karnameya Mnak

Rojane

 

Dema mirov axaftina bi xwe re, ya di dil xwe de an di ber xwe de derbas ser rpel dike, ew wek Rojane t binavkirin. Gelek caran mirov kfxeiyeke xwe, kul derdek xwe, titek di roj de jiyaye dixwaze bi dostek re, hezkirek re par veke. L herdem ew dost, ew hezkir li cem mirov peyde nabe. W dem mirov daxwaza dil xwe derbas ser rpel dike dil xwe rehet dike.

Ji bo v Rojane nivsarn taybet yn kesane ne. Bi pirah mirov Rojaneyan wek serphat, yan brannn xwe ji bo xwe dinivsne. L hinek kes j, ji bo weandin dinivsnin. Bi i armanc t nivsandin, bila were nivsandin Rojane di jiyana mirovan de xwediy cihek grng e. Mirov hest, hv, raman jiyana kesek bi hem aliyn w yn veart dikare di rojaneyan de ekere bibne.

Di nivsandina Rojaney de li ser rpel, li aliy rast mirov cih drok dinivsne. Ger pdiv were dtin dema w j bi demjimar(saet) hrdem(deqqey) diyar dike. Pit re dest bi nivsandina xwe dike. Mirov dikare her roj j binivsne, ji end rojan carek j binivsne. Ya grng ew e ku di roja xwe de hatibe nivsandin daxwaza mirov, hest ramana mirov an jiyana mirov a w roj, w bhn bne ser ziman; chana me ya veart raxne ser rpel.

Rojaneya Mnak

Brann

 

Nivsandineke frkar zanakar e. Mirov byereke di ser me re derbas bye, yan di demeke me govaniya w kiriye de derbas bye, bi armanca parvekirina bi kesn din re dinivsne. Mirov hnandina nivsar li ser bingeh opandin, avdr zanistiya xwe dike. Di nava me de brannn li ser ehdan, li p ketine. Di v war de ceribandinek bye. L wek din j di derbar her tit derbasby em j agahdarin an me govan l kiriye de mirov dikare brannan binivsne. Ji bo nivsandina brannan xaln grng n mirov li ber av bigre, ev in:

-Mirov brannan ji bo byer byneyn me govan l kiriye bi kesn din re par veke dinivsne. Ji bo v div ne titn xeyal bin, di ser me re derbas bbin an di dema me de hatibin jiyandin.

-Brann ne byern di roja me de dijn, n di dema derbasby de hatine jiyandin dike mijara xwe. Ji bo v ziman were bikarann j, dema derbasby diyar dike.

-Ji bo ku dema derbasby vedibje, rpeln drok ronah dike. Cih bi cih drok, cih bi cih jiyan radixne ber avan.

-Nivskar dema brannn xwe dinivsne, di w dem de i avkaniyn pelikandine hebin dikare ji wan sd bigre. Bi wneyan, peyvandina kesan, nivsandinn wan, name hwd. i bikaribe alkariy ji nivsandina w re bike brann bi awayek xurt dewlemend bike, dikare bi kar bne.

-Di nivsandina brannan de armanc ne ku mirov jiyana xwe ya kesane derxne ber av, div brann bikaribe rpeleke ji drok ronah bike raxne ber avn xwendevanan.

-Nivskar brann ne pwst e her tita nivsandiye sed sed bi pdandineke vebir binivsne. Ew byern di dema w de derbas bne bi nrn dtina xwe tne ser ziman. Xwendevan w encameke li gor xwe j derxe.

-Brann ger di derbara kesn binavdeng de were nivsandin ev dibe Branna Wney(Branna Portrey)

-Div brann bi awayek ji dil, zelal, rasterast di xwezaya xwe de were nivsandin.

 

Branna mnak

... W droka agirbest ya di bihara sala 1993 an de hatiba dirjkirin; ji bo v me hv dikir ku gelek rojnamevan mvan werin me amadekariyn wan bi xurt kiribn. Civna apemeniy ya dirjkirina agirbest ji aliy serok ve w hatiba kirin. Ji bo v me dsa cih yekem kar xwe amade kirib. Ew saloneke fireh b ku min t de kar redaksiyona pirtkn serok dikirin. Wek din odeyn hene ji bo tacirn ji Bakur tn wek hotl dihat bikarann. Ji xwe beyankirina agirbesta yekem j dsa li v salon pk hatib.

Berya civn gelek rojnamevan ji Tirkiy, ji Ewropa ji Rojhilata Navn hatibn. Me tev pwaz kirin alkar da wan ku kamerayn xwe di salon de bi cih bikin. Her yek kamerayeke qas kerek mezin anbn bi pey xwe re dixirikandin ku cihek ba j re bibnin. Min j kamerayeke destan a erta mezin dixwe ku mirov dikare li ser mil xwe bi kar bne kirb li koeya ber dwr danb ser lingn w. Her kameraman dihat hundir av li kameraya min diket dil wan dibijiya cih w. Dixwestin w cih ji xwe re bigrin. Di dil xwe de digotin, Ev i kameraya feqrok ye, danne v cih ba! dixwestin ji wir rakin ku yn xwe yn mezin bi cih bikin. L dema nz kameray dibn av wan li wney min pve kirib diket, wneya iyay Agir didtin tdigihtin ku ne kamerayeke ji rz ye, xwe pa de didan.

Berya civn dest p bike bi bhneke kurt serok hat hinek bi w re, hinek li pey w mvann ji Tirkiy, ji Ewropa ji Bar hatibn j ketin hundir. Mam Celal Hemre ji Bar, Brkay ji Ewropa, Parlamentarn DEP ji Tirkiy hatibn. Tev j wek biin dlan wiha kfxwe rken bn. Serok destek cil bedew ne leker li xwe kirib cara yekem b bi ciln ne leker derdiket pya kamerayn civna agirbest bikin mal drok...

...

 

Gernivs (Li Ser Ger)

 

Dema mirov li warek, cihek gund an bajarek digere cihn li xweiya mirov diin, dixwaze xwebna wan bne ser ziman bi kesn din bide nasn an hestn xwe di derbar wan cihan de bi kesn din re par veke mirov ser li gernivs dide ango nivsarn bi v armanc tn nivsandin wek Gernivs tn binavkirin. Gernivs ne ten dmena cihek bi peyvan dikin, di derbar kesn li w cih jiyan dikin, kevneop, jiyan frbnn wan de j agahiy didin. L gernivs li ser pirsgirkan ranaweste, ew mijara hevpeyvn ye. Gernivs li cih l geriyaye titn balk n bala nivskar kiandiye radixne ber avan. Ji bo w mirov div van taybetmendiyn gernivs li ber av bigre:

-Gernivs xwe dispre ser ger dtin ji bo v berhemeke avdr opandriya mirov e.

-Li ser xwendevanan dilbijar mereqeke ger dike.

-Div ne qala tita ku her kes her roj dikare bibne bike, ters w div qala tita balk ne li ber avn herkes bike.

-Vegotina gernivs ziman t bikarann div xwe, rn, balk dilbijr be.

 

Gernivsa mnak:

 

... Div herkes Gabar bibne ku bikaribe tgihtina destpka aristaniya mirovahiy binase. Ger dema Neoltk li Mezopotamya Jorn dest p kiriye, sed sed li Gabar dest p kiriye. Gabar xwediy xakeke ewqas xwe bikrhatiye ku mirov ji ber xwe ve digih v raman. Bi dar natiyn din, bi rezn bdaw, bi kaniyn avsar bi erdek ne asye Gabar cih jiyan ye.

Dema mirov die gundn Gabar, bhna aristaniya neoltk mirov himbz dike. Dwarn li derdora rezan l kirine hn ji w dem mane. Her nif hatiye end ber danne ser hev, kevirn w rast kirine, axa w kolane cih w firehtir kirine. Bi v away buhusteke axa dest mirovan l neketiye, xwhdana eniya wan nerijiye ser, nemaye. Li her der, li ser her kevir wek ku droka keddayna mirovahiy bi mirov re diaxive wiha opn diyar hene.

Bircn ji bo parastina xaka xwe kirine pir bi kevirn mezin l kirine, hn j li ser lingan in. Kevirin wiha mezin danne ser hev ku ne bi hza xwezay, ne bi ya mirovan ji cih xwe nalivin.

ikeftn t de jiyan kirine, pirah bi destn xwe kolane niha j wek hoteleke luks mirov dikare bi kar bne. Di baran de dilopan nakin hundir wan zivistan germ, havn sar in. ikeftin pir mezin in hinek gund bi tevah ji ikeftan pk tn. K dizana di wan ikeftan de ji mirov Neandertal bigir heta y Paleoltik , Mezoltk Neoltik end nifn mirovan jiyane. Di wir de li derdora agiran kom bne, fekiyn ji baxeyan anne xwarine, bi hev re sihbet kirine hez ji hev kirine...

Li Gabar di her dol re aveke xwe sip diherike. Li gelek deran kan hene. L li ser hinek giran li hinek berpalan av nne. Bes li van deran j ax kolandine rez an titeke din andine. Ji bo pdiviya xwe ya av bikaribin li van deran j bi cih bnin, dsa keda xwe danne hol. Li her der navsera gir berpaln b av, ax yan teht qas xaniyek mezin kolane hundir w l kirine, yan ahk kirine bi cokn li derve, r vekirine ku ava baran biherike hundir wan. Ew ava baran ji bihar heta payiz tra wan dike herdem cemidiye. Mirov bi qeydikan dadikeve hundir sarinc ava xwe vedixwe, derdixe, tne nava rez xwe.

Ji xwe dema tir distewe ber bi payiz ve ku peln w ber bi hikbn ve diin, li nava rezan mirov nikare tehtan bibne; tev goiyn tir yn zer, sor re bi ser wan de, bi j r ve dialiqin bi dilbijandineke lvsore bang li mirov dikin, dibjin, Were min bixwe! Ewqas xwe e ku mirov dixwaze ji her mwek xilsek bixwe.

Sv, hirm, alesor, xox, hejr, hinar, bhok, biv gozn geliyn Gabar ji xwe nikarim bnim ser ziman. Malbatek ji sib heta var nikare gozn bin darek tev berhev bike! Xwed dizana darn gozan end hezar sal ne. Hinek hene ku destn end mirovan l nayn hev. Mirov dikare li bin siya wan bnderek bi hsan raxne.

Mirovn li Gabar jiyane sabna xwe ji kezwanan, rn xwe ji pez, nan xwe ji zad, rnahiya xwe ji tir fkiyan, caw xwe ji rsandina my bizinan kirine bi v away ji bo ku mirovek, b ku dakeve det bajaran jiyaneke xwe biborne i pdiviyn jiyan pwst bin, tev j bi dest xwe, li ser xaka xwe bi dest xistine. Her tit wan tra wan kiriye ew tr kirine.

Gabar ne ten bi v aliy xwe, bi cih xwe y di tkona rizgariy de j xakeke bi rmet nirxdar e. Li ser her zinarek w, li bin her deviyeke w opa lingn ehdan, li ser her girek w bhna xwna ehdan li ber avn mirov zind dibe mirov dikare bibihse. Gabar war Egdan e. Gabar xwe e. Gabar bi rmet e. Div herkes Gabar bibne ku bje, Min jiyan dtiye.

...

Serphat (Byograf)

 

Di qada wjey, huner, and, ramyar, leker, werz hwd. de kesn binavdeng bne, di drok de kesn gavavtinn mezin grng pk anne, bi nivsarn Serphat jiyana wan bi kesn din t nasandin. Ger ba werin nivsandin, ev j bala xwendevanan diknin frkirinek didin. Kesek di drok de titek grng derxistibe hol, mirov mereq dike ku di kjan mercan de, bi i derfetan kar kiriye berhemn xwe derxistine hol. Ji bo v serphat roka jiyana wan dide nasn bi dilbijar t xwendin.

Ji bo nivsandina serphatiy dive di derbar jiyan, kar berhemn kes serphatiya w were nivsandin de mirov lkoln lgerneke xurt bike. Di derbar w de iqas nivsandin, zanist hebe, div mirov kom bike bixwne. Cih l mezin bye mirov bi xwe bie bibne ku xwezaya t de mezin bye, rewa t de hatiye mezinkirin binase bi kesn w dinasin re biaxive pirsyara rewa w, jiyana w, taybetmendiyn w hwd. bike. Di encama van naskirin zanistiyan tevan de div titn me kom kirine bi awayek hunermend mirov di nava hev de bihne. Div serphat ne wek rzkirina byeran li pey hev were nivsandin; ters v div bikaribe w/w bi her al ve bide nasn. Di vegotin de mirov ji ber xwe nanivsne, div rast i be, w binivsne. Ji bo nivsandina serphatiy div mirov van xaln jrn bide ber av:

- Kes serphatiya w were nivsandin li ku jiyaye, zaroktiya w li ku der, di nava i derfetan de, di reweke awa de derbas bye, div were nivsandin.

- Saln perwerdey xwendin li ku derbasbne, perwerdeyeke awa dtiye, i xwendin kiriye, di encama v perwerde xwendin de i bi dest xistiye.

- i titan bandr li ser mezinbna w kirine, div were raxistin.

- i kar kiriye, di v kar de awa gav avtiye, serkeftin an binketinn w i ne. Di encama v kar de berhemn derxistine i ne?

- Bi kjan aliy xwe t nasn. Ba nebaiya w, kesayeta w, jhatiniyn w, liv tevgera w, xwrn yan aciziyn w hwd. i ne?

- i berhem derxistine hol bi i berheman binavdeng bye? Ji bo civak grngiya w berhemn w i ne, Jiyana w awa bi daw bye, cih rmeta w ya di civak de i ye, div were nivsandin.

Ji bo nivsandina serphatiyeke ba, mirov van xalan tevan bi awayek rok ya di nava hev de hatibe hnandin sitrandin dinivsne. Ger wne pelikn dema t de jiyaye, yan jiyana w bi xwe didin ber av hebin, mirov wan j bi awayek rewa bi kar tne.

Serphat di pirtkan de bi awayek berfireh tn nivsandin, l di ansklopediyan de bi awayek kurtebir tn nivsandin:

 

Serphatiya Mnak ya kurtebir a ji bo ansklopediyan:

 

... Nivskar rewenbr Kurd Huseyn Denz di sala 1956 an de li Still ji dayik dibe. Ew dibistana seretay ya navn li Serkaniy dixwne. Zaroktiya w di nava zor zahmetiyan de derbas dibe. Pit dibistana navn dikeve mtihann dibistana mamostetiy bi dest dixe, li Akehr a Konya y bi awayek li ser hukmet dest bi xwendin dike. Dema dibistan xelas dike, li Swrek gund Tawk mamostetiya pwst a di ber deyn dewlet de du salan dike n re derbas gund Xerabbaba y Nisbn dibe. Di w dem de di navbera KUK PKK de pevn heye. Pigiriya PKK dike li ser v yek dikeve zindan. Pit ar saln li zindan diborne derdikeve derve di rojnameyan de dest bi nivsandin dike. Di sala l992 an de, di meha Tebax de ji aliy hzn tar yn wek Hizbilkontra dihatin nasn ve ji xafilt bi guleberdan t ehdkirin.

Gelek nivsarn w di rojnameyn Tirkiy de hatine weandin pirtken w j hatine apkirin. Pirtka w ya her girng bi nav Biwj Pgotinn Kurd b ku dema hat ehdkirin li apxaney b. Ger jiyan kiriba w gelek alkari bidaya pketina wjeya kurd ronkirina gitiya civak ku di v war de xwediy jhatiniyeke xurt b...

...

 

Di v serphatiya ansklopedk a mnak de t dtin ku di derbar kesayetek nivskar de agahiyn kurt xaln grng tn dayn. Hrguliyan qet nade. Danasna kurtebir ya jiyana w dike, qala berhemn w dike weyn w ya di wjeya kurd de ji bo civak i ye w vedibje.

Serphatiya Xwe (Otobiyograf)

 

Hem xaln li jorn ji bo nivsandina serphatiy hatine diyarkirin, div di nivsandina Serphatiya Xwe de j li ber av werin girtin. Cudahiya w ji serphatiy ew e ku kes navdar di derbara jiyana xwe de bi xwe dinivsne. Ji bo v kmek diibe brann, l ji brann cuda ye; ji ber ku mirov brannan di derbar kesn din an byern me govaniya wan kiriye de dinivsne, l serphat bi tevay di derbar nivskar, jiyana w kesayeta w bi xwe de ye. Di nivsandina Serphatiya xwe de iqas ji dil nivsandibe bi rastiyan ve girday ma be, ewqas w dilbijare be. Di ber re dikare qala byer di dema w de jiyane kesn p re tkildar bne j bike bi vana vegotina xwe xurtir bike, bipelikne.

 

Serphatiya Xwe ya Mnak

 

Ez li gundek Mrdn ji dayik bme ku heta hivdeh sal av min l neketiye. Hn dema ez bik bm malbata min ji sedemn zordariya neyaran kober dibe mala xwe dibin Amed. L li w der j neyar bav min rehet nahlin. Di w dem de rewenbrn wek x Anter bi kurd radibin rdinn. Ji v sedem neyar her li pey wan e. Dema dibnin ku t die mala me. Rojek pols tn bav min dibin kencey didin la w, dibjin:

- Em niha dikarin te bikujin, l zarokn te hr in w sw bimnin. Guneh me bi wan t. Ji bo v mala xwe ji vir bar bike bie.

Bav min vedigere mal di ponije. Daw biryar dide mala me radike tne Serkaniy. Ji xwe Serkaniy cihek wiha ye ku ji her gund bajar k ji war xwe kober bbe xwe li w der girtiye.

Em li w der li cem maln gundiyn xwe bi cih dibin. Dema t bra min, ez s-ar sal bm di nv hew de brek heb. Dewleke li ser b bi zencr girdayb. Ew zencr berdidan br av derdixistin jor. Aveke hnik, sipeh tamxwe b. Dema prekn cnaran av dikandin em li wir disekinn ku ava di bin dewl de dimne bidin me, em vexwin. Qet ji bra min nae, rojek wiha em dsa li ber br rawestiyabn biray min mezin xwest dewl berde br ku av bikne. Ew j hn zarok b qeweta w negiht ku zencr hd bi hd berde. Zencr ji dest w filit bi lez xwe berda jr. Hindik mab w j bi xwe re bibe br. L ten dema di ber lva w re derbas b, zor day lva w irand, xwna sor t re avt. Ev byer wiha di hi min de dmeneke nexandiye ku hatina me ya Serkaniy ez bi w byer bi br tnim.

Pit re li w der min dest bi dibistan kir rokeke w j heye; ji ber ku min wek her kes ne di heft saliya xwe de, hn ez e sal bm, min dest bi dibistan kir. Mehek zdetir j derbas bib d kes li dibistan qeyd nedikirin. L birayn min di refn p de bn mamosteyan ji wan hez dikirin. Min xwe li ser biray xwe y mezin kir qeda daw ez birim dibistan. Mamoste got:

- Div b qeyd dewam bike. Ger refa xwe serkeft derbas bike, em sala b qeyda w li refa duwem bikin. Na ku derbas neke, em w li refa yekem qeyd bikin. Ev bazar li xweiya min ne min di dil xwe de ji mamoste re got; T bibn ka ez di refa xwe de dimnim an tu!?

W sal hn di dewra yekem de mamoste biryar da ku min qeyd bike. Ji biray min re digot:

- Ser w pir diixule yekemn ref ye.

Mamoste her du s rojan carek goz, bastq an mewjn zarokan ji bo Hefteya Fekiyn Welat diann dida min wek ku lborna peyvn roja yekem bike.

Min refa xwe serkeft derbas kir her ar saln din j ev serkeftina xwe b navber domand. Di refa pncem de rojek mamoste hat ref s mamosteyn din li cem bn. Tev j jin bn. Ji min re got:

- Ka deftera xwe veke!

Min bi tirs xov deftera xwe vekir di dil xwe de got ka min i kmas kiriye. L mamosteya min rahit deftera min an mamosteyn din da got:

- Zarok, min ji we re qal dikir ev e. Hn dibnin nivsandina w iqas xweik e. Yek di v imr de nivsandineke wiha xweik bike, w di rojn p de bibe nivskarek xurt.

Mamosteyan yek bi yek li nivsandinn min nrn yek ji wan got:

- Eferim, nivsandina te pir xweik e. Wiha bidomne. Bes van nuqtikan wiha heta dawiya rz nebe. Dema hevok xelas dibe, mirov ten nuqtikek datne. Ba e?

Min bi ser xwe er kir mamoste derketin derve. Heta w dem dema min nivsek dinivsand, ger di ku der xet de xelas bibaya, min xal li pey xal rz dikirin heta digiht dawiya xet. L pit w hiyariya mamostey d min nema xaln zde l dan ez fr xalbendiy j bm...

...

 

Di v serphatiya xwe ya mnak de t dtin ku nivskar bi xwe byern di ser w re derbas bne dmenn ji jiyana xwe vedibje. Ji bo v zimanek ji dil bi kar tne ku bawerdar be.

 

Creyn Didin Jiyandin

 

Nivsarn ku ne bi armanca frkirin, bi armanca dewlemendkirina ceribandinn jiyan demborandineke xwe hatibin nivsandin, di nava v crey de cih xwe digrin. Dema nivsandinn wiha tn xwendin, pirah mirov die cihaneke xeyal jiyana t de hatiye nivsandin tne ber avn xwe, ji xwe re ceribandinan j digre. Dema mirov dixwne ji ber ku mirov dibe cihaneke din, dema mirov bi hsan xwe derbas dibe. Mirov kfxweiyek ji xwendina wan distne.

Creyn didin jiyandin, m dikarin wiha binasin:

 

rok

 

Nivsarn di derbar byerek, rewek an jiyaneke derbasby de bi awayek balk dilbijare hatibin nivsandin wek rok tn binavkirin. Rew, jiyan an byera di rok de dibe ku hatibe jiyankirin j, dibe ku jiyandina w guman be j. Mirov dikare jiyaneke wiha guman xeyal bike wiha binivsne; sed sed jiyanbna w ne pwst e. Ji bo v di danasna rok de dibjin nivsarn rastiy yan nz rastiy vedibje ne.

Rast be, yan guman be, rok, di jiyana mirov de roleke grng dileyizin. Hn ji zarokt ve mirov bi rokn dayika mirov vedibje mezin dibe ji jiyan ceribandinan digre, die chann xewn xeyalan; bi wan hezkirinn me, tirsn me, nerazbnn me tn avakirin. rok herdem bi mirov demeke xwe didin borandin.

Taybetmendiyn rokan hene ku di nivsandin de nivskar div bide berav wiha binivsne.

 

Byer Rewa T De Qewimiye

 

Byerek awa ye, i tne ser ziman, li ku der, di nava reweke awa de derbasbye div were raxistin. Ev byer li gor ku di ser hinek kesan an hebnan re derbas bye, hestn wan, hviyn wan, daxwazn wan, xweajoyn wan tita bi ser wan hatiye, tkiliyn wan bi derdor re, bi xwezay re mirov tev di nava hev de bi awayek hnand dinivsne. Ji bo v di her rokek de byereke ji rzealakiyan pk t heye di rok de, rewa van rzealakiyan t nasandin an vegotin.

 

Kesn Di rok De Cih Digrin

 

Di rok de byera t vegotin di ser mirovek re yan end mirovan re derbas dibe. Wek v dikare ajalan j wek mirovan bi kar bne, t de bi cih bike. Her bi i away be byer di ser van heyneyan re derbas dibe. Ji bo w di rok de jiyan, hest, daxwaz hwd. n van heyneyan tn vegotin.

Ji kes yekem di rok de cih digre ku rok ji byera bi ser w hatiye de pk t re, Qahreman rok t gotin. Kesn din t de cih digrin di pileya duwem syem de cih digrin ku ew weynek temamkeriya byer vegotin dileyizin; fguran in.

Di rokan de hijmara kesan ne zde ye; wek roman gelek kes t de cih nagrin. rok byera hildigre dest kes li ser vedibje bi awayek berfireh bi her al ve heta hrguliyan hilnagre dest; ten bi aliyek, yan bi end aliyan hildigre dest.

Cudahiya w roman j, ji vir t. Roman berfireh, rok berteng hildigre dest. Di rok de hewce nake mirov dakeve hrguliyn kesayet pdariyn cihereng n berfireh bike. Dsa hewce nake jiyana kesek ji zarokt hilgire dest heta daw bne; ters w pirah di rok de beek an dmeneke ji jiyan t dayn.

 

Cih Dema Pkhatina Byer

 

Her byerek, an jiyanek di demeke diyar de derbas dibe; ti byer an jiyandinek b dem nne. Dsa ev byer an jiyan li cihek diyar derbas dibe; b cih j nabe. Ji bo v cih dem girday byer rew ye. Dema byer rew t guhertin, cih dem j diguhere. Her byerek xwediy destpkek ango zaynek, xwediy mezinbn, ango berfirehiyek xwediy bidawbnek ye. Nivskar div di vegotina xwe de v herikna byer li gor hnandina xwe saz bike. Di v sazkirin de girday byer rew, cih dem j t de bi cih dike. Bi pdariyn kurt dikare cih bide nasn bi byern din an rasterast qala dema byer t de dibore bike.

Mirov destpkirina rok wek raxistin bi nav dike; ji ber ku di raxistin de cih byer l qewimiye dema destpkirina w diyar dike. Ev wek deriyek vedibe hundir rok ye. Di rokn bi xurtah girday byer ne de, ev xal bi awayek balk t dtin.

Pit raxistina cih dem, byer an rew mirov gav bi gav p de dide, alakiyan, hrguliyan yek bi yek li gor herikna wan li pey hev rz dike. Bi v away di ser xwendevan de pirsn wek Niha w i bibe? W byer awa bimee? W pit v i were? hwd. diyar bibin mereqa w rabe ser lingan. Ji v be re j Girk an Berfireh t gotin. Ji bo nivskar bikaribe mereqa xwendevan bilindtir bike, dikare herikna byeran biguherne, yek derxe pya yeke din. Di v de armanc balkiandin dilbijandina xwendevan e.

Bi v awah byer rew li pey hev rz dibin byer dikin girkek ku gelek pirs di ser xwendevan de dibin bersiva wan mereq dike.

Ji bea daw re Encam ango areser t gotin. Ji ber ku di rok de byer bi daw nabe, digih areseriyek. Nivskar encam li gor tkiliya di navbera sedem encaman de diferisne radixne ber xwendevan. Ew girka di bea berfirehiy de hatib ldan, div di bea encam de were vekirin ango ferisandin. L wek ber j hatib diyarkirin mirov encam bi carek re dernaxne hol; div hd bi hd zelal bibe bersivn pirsn di ser xwendevan de bne yek bi yek werin dayn. Xwendevan di v be de d digihje rehetiyek tama rok distne, kfxwe trbnek jiyan dike.

Nivskar roka xwe dikare bi du awayan vebje; bi nav xwe bi nav kes syem. Dema bi nav xwe vedibje, ew bi xwe t de cih digre Ez/Min bi kar tne. L dema bi nav kes syem vedibje nivskar bi xwe di rok de cih nagre, wek opandrek ye ji bo kes syem Ew/W/W bi kar tne. Nivskar wek li chek bilind be li her der byer l diqewime amade be, di dil herkes de be li ber herkes amade be, wiha di vegotina byer de her tit dizana; dixwazin i bikin, bi ku ve biin, hez ji k dikin, ji k acizin, i xeyal dikin, i diaxivin hwd. tevan dizana, dibne dinivsne; l ew bi xwe di nava byer de cih nagre, qahreman fgurann byer cuday w ne.

Tama rok di vegotina w ya dilbijare ya xaln balk de ye. Nivskar bi hrguliyn hilbijre, bi danasna heyneyan bi awayek hunermend bikaranna ziman dikare vegotineke xwe derxne hol. Di vegotina rok de nivskar bi awayek avdriya bi snor j dikare tev li rok bibe; l di vir de j ew bi xwe ne qahreman rok ye, kesek an titek din e.

 

roka mnak bi vegotina kes yekem:

 

... Malbata min tev hatibn ber gerdney. Kfxwe xemgn pev re jiyan dikirin. Bav min digot:

- awa tu giht cih xwe, div tu bi telefon li me biger saloxek bigihn me.

Biray min e mezin, dil w ne rehet b ji bo v digot:

- Tu rast bi cih xwe; ez bme kefl te, tu ser min nex tu beleyan!

Dostan j digotin:

- Ser xr be. Bi xr bie, bi xr were!

Min ser xwe ji tevan re dihejand ez ji tevan dilrehetir bm. Min dizanib ez bi ku ve biim, l wan nizanbn. Di dil wan de ez dim lekeriy. Bi rast j min ji tevan re wiha gotib. Ji bo v dostn li ber gerdney dema ji bav min dipirsn, wek serbilindahiyek deng xwe bilind dikir digot:

- Kur min ji zindan derketiye, w bie lekertiy bike.

Baweriya w bi min hatib ku ez bi rast biim lekertiy bikim. Dibe ku baweriya w nedihat j, l li xwe nedida der bi v yek kfxwe xuya dikir. Ew bi xwe ji lekeriy aciz b. ar salan lekert kirib di mercn pir giran re derbas bib. L li gor nrna w digot:

- Yek lekertiy neke, nikare li v welat gezeke nan bixwe.

Ji xwe biray min navn tam bi mejiyek bav kalan difikir digot:

- Heta mirov lekertiy neke, nabe zilam. Ji bo tu bikarib bizewic bibe xwediy karek ku ji te re bjin zilam, div tu destpk bi lekertiya xwe biqedn.

Li ser v mijar wiha rasterast ez bi malbat re ten carek ketibm nava gengeiy w car j ji sedema nerazbnn wan, ez poman bibm ku min gotina di dil xwe de ji wan re vegotib. Diyar b ku chana wan cuda b, ya min cuda b. Li gor xwe her yek qenciya min bguman qenciya malbat dixwestin. Dayika min jinemaleke feqr reben b. L dsa j li gor tgihtina xwe digot:

- Kur min, te evqas zor zahmet kiand, het salan di zindan de raket. Binr ji Brok Sar ji xwe re aqil bigre. Ka ew j heval we b? Hn n ketin heps, w ji xwe re jineke wek mehnek aniye niha du meaan distnin. Jina w j mamoste ye. Dest xwe di ava sar germ de danake. Te para xwe kir; ka bila herkes qas te bike, tu pit re dsa ya xwe bi ser a wan bixe!

Ten xwikn min bdeng diman wan gotina di dil xwe de bi awirn xwe diann ser ziman. Tgihtibn ku ez neim lekertiy li gor xwe kfa xwe ji biryara min re diann, bes ji ber bikn mal bn, nediwrbn nrna xwe hekere bikin.

Dema gerdne bi r ket, biray min navn hat ksek kaxez da dest min. Min dest day fm kir ku titn xwarin ne. P re bilta min tomareke pere dan min. Me xatir ji hev xwest di nava desthejandin avn il n wan de em bi r ketin. Me sk derbas kir dikann li her du klekn r cot bi cot li pey xwe hitin. Dema em ji bajr derketin mal li dawiya me her di bik dibn, n hi min hat ser min. Erdn vala yn li derdora r wek peroja min a ne diyar, beyar dirj dibn.

Bi rast i li piya min b? W i bi ser min bihata? Gelo ez bikaribam sax selamet bigihm armanca dil xwe?...

Xemgniya nediyariy dor li min pa min xist nava ramanan. Ji xwe dema avn min li Kepez ketin, zarokiya min tev wek dmenek snemay di ber av min re derbas b. Dil min digot:

- Ba l binre, dibe ku tu careke din v xak bi avan nebn!

Bi rast j pir zahmet b. Ez li aliy ibakey rnitbm hem brannn min li wan erdan raxist di ber min re diherikn. Bhtir j hezkirinn min wek ku b xwed diman, li wan erdan bi awirn kelegir li min dinrn dixwestin pirsyariya na min bikin. Ger ziman wan hebana w biqriyana bang li min bikrana. L ten bi awiran diaxiftin ew j wek pla tava bihar bi lez derbas dibn din.

Kepez li daw ma; hem xeyaln min j p re man. Carek gule ji dev tifing derketib d veger tuneb. Min ji xwe re got:

- T i bik ji hezkirinan? Ka derfet heye ku tu hezkirin bik? Di du rojan de w dest te dsa kelepe bikin te biavjin bin zindan. V car xelas j nne w sip avn te bixwin!

Dema sipiyn zindan hatin bra min dema me ew di nava neynkn xwe de dikutin ew xwna j dipijiq hat bra min, dil min xeliya irqn hat ber dev min. Zilam li kleka min rnit got qey ez veriim dest xwe avt selik, ksek naylon derxist, dirj min kir. Min sipaziya xwe j re diyar kir ksik j girt, xist selika li pya xwe. Di selik de eyek av heb. Min rahity du s gulp j vexwarin. Hinek bhna min hat der bi ser hi xwe hatim.

Me gund yek bi yek derbas kirin d em ji Serkaniy pir dr ketibn ji brannn xwe j dr bibm. Niha ez li ser peroj difikirm. Di rojn p de i li hviya min b w i bi ser min bihata?

Gerdne giht Wranar. Rka git di ber bajr re dizvir nediket nava bajr. L bajar bi xwe hatib derdora rk dikanan her du aliyn rk dagirtibn. Em di ber wan re derbas bn. Me li wan nr wan li me nrn. Wan nizanbn em bi ku ve diin, l me dizanb ew li ku dimnin. Daw her yek ji wan wek berek bigindire li pey me man her bik bn. d bhna deta Haran dihat ber bvila min; her ez diketim ser rka Ruhay min ev bhn dibihst. Ruha ji bo min herdem bajarek wek di nava leylan de bireqise diyar dib ango min wiha xeyal dikir. Dema ez dim kleka gol nvsaetek rdinitim wek ku evna min li cem min be wiha ez dilrehet dibm. Dema avn min li sitn dwarn kela w diketin ez dim chaneke xewn xeyalan min dixwest w dem jiyan bikim. Ez li Ruhay bi tevah ji v chan qut dibm dim chaneke drok...

Gerdneya me wek marek herik nava avahiyn Ruhay. Mal, avah, r, dar, mirov tev wek nasn min n el salan bin, wiha bi min xwe rn dihatin. Daw em gihtin garaj gerdne rawestiya. W li vir hinek daketibana hinek siwar bbana. Biray min bilta min heta Entab birb li wir divb bilt hatiba nkirin ku ez bikaribim biim bajar Balikesra Tirkiy!

Ji sedema min het sal di zindan de derbas kiribn di van het salan de ji civak tkiliyn civak qut bibm, biray min qewtiya min li ajovan gerdney kirib gotib:

- Bila av te li ser biray min be. Heta tu w bi saxlem dib Entab bilta w heta Balikesr dibir, emanet te ye. Ji heps n derketiye bila titek bi ser w de ney. P re bibe alkar.

Ajovan yek nas b ev daxwaza biray min ji dil pejirandib. Ji bo w dema ez ji gerdney daketim hat cem min got:

- Zde dr nekeve, t winda bib!

Ez keniyam tgihtim ku avdriya min dike. Min got:

- Tu rast dibj, l ez li hevalek xwe y kevin rast hatim, vaye di gerdneya din de ye. Ew j diin Entab em pev re biin. Ew bang li min dike. Ez biim li gerdneya ew t de ye siwar bibim.

Ajovan mat ma. Nema dizanb i bje. Ger bigota; Biray te tu emanet min kiriye, nedib. Ji bo v ponij got:

- Bae, l w bilta te i bibe, ma bila biewite?

Ez dsa keniyam ku guman ji min nebe min got:

- Bila can te sax be. Dibe ku tu bi r de yek siwar bik cih min vala nemne. Heval min w bhtir bikaribe alkariy bide min min ji mj ve ew nedtiye.

d peyva ajovan bike, nemab. Bi awayek near destn xwe bi her du aliyan ve vekirin ser xwe bi aliyek ve tewand, lva xwe ya jrn bi jor ve bilind kir got:

- Tu dizan; ger tu wiha batir dibn, bila wek te be!

Min xatir j xwest ber xwe da gerdneya min an w dab. Ew gerdne j rawestiyab hin kes j daketibn erd, hin kes t de rdinitin. Ez di deriy py re ketim hundir wek li yek digerim, min li her du aliyan avn xwe gerandin. Heta daw m min di ibakey re nr ku ajovan ber nexuyaye. Bi lez di deriy pan re daketim li derdora gerdney zvirm. Wek yek ji diziy bireve wiha heyecanek girt ser la min min digot qey niha herkes li min dinre dizanin ez i bikim, bi ku ve biim.

Min du s gerdneyn din derbas kirin xwe gihand cih teqsiyan. Ajovann teqsiyan bi ber min ve hatin min ji yek re got:

- Ez hinek bi lez im. Tu dikar min bib nava bajr?

Ajovan teqsiy bi ser xwe er kir mifteya xwe ji brka xwe derxist, ber xwe da teqsiy. Ez bi pey re m awa deriy teqsiy vekir, derbas hundir bm min pal da. Ajovan teqs ixuland em ji garaj derketin. Dema garaj d nediyar b, hinek bhna min hat ber min heyecana min daket. Min dest xwe avt brka xwe navnana cih biimy da dest ajovan.

Bhneke din teqs li ber kolanek rawestiya ajovan bi dest xwe kolan an da, got:

- Mala tu dixwaz li v kolan ye, l ji ber ku kolan teng e, nikarim bikevim.

Min sipaziyn xwe j re diyar kirin ez daketim. Li ser r min zarokek dt li mala Hesen pirsyar kir. Zarok ket pya min ez anm ber deriy wan. Min li der da p re hn li hviya vekirin nemame, min bi xwe der vekir derbas hew bm. Li hew Hesen ez pwaz kirim dema av li min ket bi ken ber bi min ve hat ez himbz kirim. Pit re ket mil min em derbas hundir bn. Got:

- Min j mereqa te dikir. Ez m hevdtina zindan min heval li wir dtin. Min daxwaza te ji wan re got ew pir kfxwe bn. Gotin ku div ez alkariya te bikim. Ji bo v min tkil bi Cizr re dan div tu rab bi w der. W ew te bigihnin cih te. Ez navnana wan freya di navbera me de bidim te...

Heta w navnan fre li ser rpelek nivs pa, xwik birayn w hatin xrhatin li min kirin ay dann ber me. W dem hat bra min ku ez xwe ji giraniyn xwe kmek sivik bikim w batir be. Du s pirtkn min di zindan de nivsandibn bi kotek derxistibn derve ks biray min di gerdney de dab min hebn. Min ks vekir dt ku tije fisteqn Entab ne. Min nv vala kir ser mas bang li zarokan kir ku werin bixwin. Hinek bi ruyek ermok hatin me di ber ay re xwarin.

Pit ayvexwarin Hesen kaxeza nivsandiye da dest min got:

Qet netirse. Navnaneke saxlem e. Dema tu giht wir, destpk t rn demeke kesek li dikan tunebe t bang l bik, biaxiv. T parolay j re bj w ew j bersiv bide te. Ger bersiva daye rast be, t v nivs bid w d w ew her tit bi r ve bibe.

Min sipaziyn xwe j re diyar kirin xatir xwe ji tevan xwest derketim der ve.

Hesen heval min zindan b ji bo v baweriya min p dihat. Min dizan b ku karek ne saxlem be nade piya min cihek ne saxlem be ber min nadey.

Ez rast m garaj min li pirsyara gerdneyn diin Cizr kir. Bext min vekir bu ku gerdne amadeb cih vala t de heb. Ez l siwar bm gerdne wek ku li hviya min rawestiyabe, bi r ket. Dema me Ruha li pey xwe hit, re diket erd. Di tarka var de me Wranar derbas kir ber xwe da Qez. Pit nv ev em gihtin Cizr. Ji ber ku dereng b leker li nava bajr digeriyan min nexwest ez biim navnan rast min ber xwe da hotleke diyar.

Ez w ev li hotl razam sib m navnan. Dibjin; Mirov bi pirs digih Xurs. Ez j bi pirs m pastaxaney. Xortek zer dirj avn li ber dikan b. Hundir tije mirov bn. Ez derbas cihek vala bm rnitim. Xort avn hat cem min li xwesteka min pirsyar kir. Min taseke r end lib paste xwestin. Di bhneke kurt de titn min xwestine ann dann ber min.

Min hd hd xwarin ku dem bibore kmek hundir vala bibe, ez bikaribim parolay bidim xort li ber dikan. L yek derdiket, deh dihatin. Pit pasteyan min gazozek, pit gazoz min berferek xwest. d xwediy dikan j tgihtib ku ez bi karek hatime av w j l b ku dikan kmek vala bibe. Bhneke din w bi xwe kolayeke an dan ber min. Dema dan bi awayek veart lvkeniyeke diyar kir xwest bje, temam ez tdigihjim tu bi i hatiye, hinek din raweste, heta kes namne, ez werim cem te.

Ez j tgihtim armanca w bi lvkeniyeke weke w min bersiv day. Ji xwe li hundir ten s ar kes mabn wan j bi vexwarina gazozan dixwestin xwe hnik bikin.

Daw tev derketin ez xort avn ten man. W dem hat cem min pirs kir got:

- Bira, qey tu bi karek hatiy?

Mn got:

- Rast e. Ez tacir xurmeyan im. Ez hatime xurmeyan bikirim.

Ev parolaya di navbera me de b. Dema min wiha got, xort avn dsa lvkeniyek diyar kir got:

- Tu tam hatiye cih xurmeyan.

Em her du keniyan dest xwe dirj kir, xrhatin li min kir. Bhneke din zarokek bik hat ber dikan ez xort avn derketin derve. Di navbera maln kevnare di kolann teng re em derbas bn n li ber deriyek rawestiyan. Xort avn got:

- Ev maleke saxlem e. Melay camiy ye welatparzek ba e. T li v der bimn, ez biim saloxa hatina te bigihnim hevalan. Qet mereq neke li rehetiya xwe binre.

...

 

Di v roka mnak ya li jorn de byera kesek ji cihek bi armancek die cihek din hatiye vegotin. alakiyn di byer de bi awayek sihbet yek bi yek li pey hev tn rzkirin. Vegotinr di v rok de qahreman byer bi xwe ye tita bi ser w hatiye, ji dev xwe dibje. Ji bo v Ez/Min bi kar tne. Kesn din n di byer de cih digrin, kesn di asta duwemn de ne. Di vegotina rok de nivskar zde danakeve hrguliyn kesayetan kesn t de, bi her aliyn wan nade nasn, ten tkiliya wan a bi qahreman byer ve li gor cih dem, sedem encam dide diyarkirin.

 

roka mnak bi vegotina kes syem:

 

Germahiya havn n dest p kirib. Taveke xwe trjn xwe dab ser rez gund. Peln mwan n dibiriqn. Di navbera pelan de goiyn zexm n tir diyar dikirin. Tir n berete dib; rnah di libn xwe de kom dikir.

Malbata Pjo li nava v rez, di kuneke binerd de jiyan dikir. Pjo par ji dayik bib hn zarok b.

Dayika Pjo jineke zere ya bedew b. Cranan bi nav Yad Jjo bang l dikirin. Jineke jhat destvekir b.

Bav Pjo jjoyek belengaz b. Ji bo v cranan bi nav Jjko bang l dikirin.

Yad Jjo Jjko ev end sal in di nava v rez de dijiyan. Ev rez baprn wan b gelek ji jiyana xwe dilxwe bn.

L rojek klofrek maran peyda b li ser wan b qeda. Klofr, marek re girs dirj b. Li bin mwn tir xwe vediart dema lkn jjoyan dihatin, ew dadiqurtandin.

Ji bo v gelek malbatn jjoyan ji nava v rez mala xwe bar kiribn ber xwe dabn koberiy.

L Yad Jjo digot:

- Ev xaka bav kaln me ye; em nikarin dev j berdin bi koberiykevin.

Jjko bdeng dima, l di dil xwe de dixwest ku ew j mala xwe bar bike ji ber Klofr baz bide.

Lbel dema Yad Jjo awirn tj l vedidan, ser xwe dikiand bin sitiriyn xwe xwe bdeng dikir.

Pjo kur ten y wan b. Xwik birayn w, hn ew ji dayik nebib, ji aliy Klofr ve hatibn xwarin. Ji ber v yek Yad Jjo digot:

- Pjo, delal min. Tu bi ten ser xwe nee bin mwn tir.

Pjo hn Klofr nedtib pir mereq dikir ku v neyar binase. Dema dib var, diket himbza dayika xwe pirs dikir:

- Day, ka ji min re qala xwik birayn min bike. Klofr titek awa ye? Ew awa daqurtandin, ji min re bje.

W dem kela gir diket avn Yad Jjo dest bi vegotin dikir:

- Pjoy min, ev rez qas t bra min me ye. D bav min yn wan tev em li v der dijiyan. Tiriy v rez pir rn xwe e. Tir tra me tevan dikir. Dema tir distewiya, em tev li bin mwan kom dibn, bapr daprn me ji bo me rok digotin. Em zarok tev dileyistin dibeziyan.

Pit re me libn tir diweandin erd xwe li ser digindirandin. Libn tir tev di sitiriyn me re radibn. Dema yek bidta w bigota qey goiyek tir dimee. Wiha li ser pita me tije tir, em dihatin mal. Em pir kfxwe dilrehet dibn.

Rojek wiha ez derketibm bigerim hinek dr bm. Rojn keiniya min bn. Dinya germ b xwna min j dikeliya. Di w bhn de, li bin mwek av min li jjoyek ket. Jjoyek ciwan sore b. Min ew ber li nava rez qet nedtib.

Dema pjna min kir, li xwe zvir avn min li avn w ketin. Awirn w hi min ji ser min birin. B gurme gurma dil min.

W roj heta var em li cem hev man. Ji bo min, roka serphatiya xwe got. Mirovn xwed hesin bi deng rojek hatibn rez wan tev cot kiribn. Gelek jin, zilam zarokn jjoyan, di bin lingn wan hesinan de periqbn kunn wan bi ser wan de xera bibn. Jjoyn filitbn, her yek bi cihek ve terikbn.

Dil min bi hal w ewitb. var em bi hev re hatin mal. Min serphatiya w ji dayik bav xwe re got. Ew j gelek p iyan dayika min got:

- Bila li v der li cem me bimne. Rez me mezin e tra zik w j tir heye.

Em tev kfxwe bn. Dayika min tgihtib ku min dil berdaye w. end rojeke din daweta me kirin em li bin siya mwan zewicn. Berya te, s zarokn me bn. Jiyana me pir xwe b dil cranan tev dibijiya me.

Rojek xwik birayn te derketibn ji xwe re bigerin bileyizin. Dawiya havn b. Dema mitaxeyan b. Ez bav te derketibn nava rez me bi pitiyan tir dikiand mal; ji bo payiz zivistan em bixwin.

var dema em hatin mal, min nr ku kes di kun de nne. Zarok ti caran ewqas dereng nediman. Min ji cranan pirs kir; hay wan j ji zarokan tune b.

Qurin bi dil min ket min ji bav te re got:

- Jjko, rebeno! Zarok nexuyane! Rabe, em li wan bigerin.

Ez bav te, em bi nava rez ketin li xwik birayn te geriyan. Heta sib xew neket avn me. L me kes nedt!

Sib cran tev bi me hisiyan ew j li zarokan geriyan. L ti op ne diyar bn. Ez bi dilewat hatim mal min rondik barandin. Ji kula dil min re sitiriyn min tev sip bn ilmisn. Bav te her digot:

- i nabe, em wan bibnin.

L min dizanb ku qedayeke bi ser wan de hatiye em belengaz hitine.

Du roj di w navber re derbas bn. V car her du zaroyn xaltiya te Jj winda bn. Dsa em jjo tev derketin nava mwan li zarokan geriyan. L v car j, me ti op nedtin!

d kesek ji me nediwrb zarokn xwe derxne derve. Em tev ketibn nava tirs xov. Ya din a roj, mirov hatin nava rez ku tir biinin. Ez li bin siya mwek rnitibm, dsa bi hal xwe digiriyam; xwik birayn te qet ji bra min nedin.

Bhnek qjewjeke ji nava rez bilind b. Zarokn mirovan qr didan direviyan. D bav wan di hawara wan de hatin. Min ser xwe ji bin mw derxistib temae dikir.

Marek re dirj ji ber wan reviya ket nava ikrn li derdora rez. Mirov bi pey ketin, l nikarbn ew bigirtana. Zarokn xwe dan pita xwe ji wir dr ketin. d ez tgihtim ku qesas xwik birayn te ev klofr maran b!

Weke min, cranan j mar re dtibn tev kezebqetyay bibn. Tevan digotin:

- d li v der, ji me re jiyan nemaye!

Yek bi yek mala xwe bar kirin ji rez derketin. Daw ez bav te ten man. Bav te j pir li ber xwe da ku em birevin, biin. L dil min dest neda ku ez terka xaka bav kalan bikim.

Pit re ez welidm tu b. Min nav te dan Pjo. Ji bo ku tu bikarib tola xwik, bira kurxaltiyn xwe bistn, min ev nav li te kir. L niha tu zarok. Div tu mezin bib sitiriyn xwe tj xurt bik...

Pjo di himbza dayika xwe de di xew re b. Dayika w bi hdka ser bvla xwe, bi ser bvla w ve firkand w j, avn xwe li xew girtin...

 

roka mnak bi vegotina avdriya bi snor a kes yekem:

 

... Dema di ber deriy hew re derbas bm awirn min li ekn di qutiyan de andine li ser dwr rzkirine ketin di dil xwe de min got, Xwediy van ekan k ye gelo?

Li veger dsa ez di ber ekan re derbas bm min xwest xwediy wan bibnim. L dsa neb qismet di dil min de wek kulek ma.

S roj di navber re derbas bn. Min kamera xwe hilgirt dest xwe derketim kolanan ku end dmenan biknim. Bhnek geriyam n re li malek min bhna xwe veda. Yek mezin, yek bik du ken mal end kurikn bik hebn. Em wiha li baxe rnitibn, min kamera bi wan dida nasn ku bi carek re du s ken ciwan ketin hundir, b hre hra wan dikeniyan. Yek ji wan nzk min b got:

- Heval ka w kameray an me j bide.

Min ser xwe rakir l nr. Keeke hivdeh an hijdeh sal b. avn w hin, lvn w tije xwn ilak bn. Ruy w gewr por w re vekir ber bi qehwey ve b. Xweikbneke dil mirov ji cih dileqne li ser b. Dema dikeniya rzedirann w yn jorn di navbera lvn sore de wek libn birinc rz dibn. Zendn w heta enk vekirbn erm w wek hevrim tenik nazdar b. Bhnek wiha awirn min li ser man heta min dt d ji nrna min erm dike, min awirn xwe kiandin kamera an wan da.

Ev dtina me b destpkeke danna dostaniyeke xurt di navbera me de. Wek ku qedera Xwed be li ser eniya me hatibe nivsandin, derket hol ku hewa qutiyn ek li ser dwr bn min xwediy wan mereq dikir, hewa wan b ew bi xwe xwediy ekan b. Rasthatiniyeke bi v away ger ne qeder be i ye?

Pit re ez m mala wan min ew ji nz ve nas kir.

Dayikeke w ya nexwe bav w y pr heb. Birayek w j heb di dibistan. Got:

-Birayn min en din tev zewic ne ji me veqetiyane. Qet xwe li me nakin xwed. Tu niha tevan bikuje j dil min bi yek ji wan ve namne. Biray min li mal j alkar nade min ne ti zilam e. Ez dixwazim tu li min xwed derkev bib biray min.

Pit re serphatiya xwe ji min re got. Dema zarok b ji gund bi dar zor dijmin ew derxistibn gotib; Yan hn bibin cerdewan, yan hn ji v welat biin. Wek din div hn mirina xwe bidin ber av!

Li ser v, gundiyan di evek de xwe bar kiribn ber xwe dabn Bar Kurdistan. Qefle bi qefle snor derbas kiribn hatibn li derdora rka zift rawestiyabn. Ew bi xwe j bi me hatib w dem li gor digot dayika w jineke bedew li ser xwe b.

Li wir demek mabn n re derbas wargeheke din bibn dayika w li w der bi nesaxiyek ketib ku nikarb ji erd rabe. Ji w roj p de d ketib bin bar mal. Xwarina d bav biray xwe dikir. Ciln wan diut. Dayika xwe diut bin w paqij dikir. Bi her al ve ji jinemalek bhtir kar dikir. Bi w hal di dibistan dixwend dema derfet didt, derdiket nava malan serdana hevaln xwe yn ke...

Min li lnsn w nr. Tev bi kurd nivsandibn. Nivsandina w xwe b mirov bi hsan tdigiht. Dem bi dem awirn w dirj cihek nediyar dibn li w der daliqand diman. Xwed dizana li peroja xwe difikir. Hn ciwan b perojeke dirj li piya w b. L digot:

- Min ti xr ne ji zaroktiya xwe dt, ne ji ciwantiya xwe. Ev het saln min ez penaber im nz nv temen min e. Ev ar salin j ez ketime ber kar mal. av s kesan li ber dest min e. Tu li min nenre ku ez wiha dikenim. Tu were li nava min binre, ez xwn digrm. W sib i bibe, i bi ser me were ne diyar e. Ne kesek min heye ne kesek li min bibe xwed!...

...

Di v roka mnak de nivskar ango vegotinr kesek avdr e, l avdriya w bi snor e. Dem bi dem tev li byer dibe, l bi tevah ne t de ye. Qahreman byer j ne nivskar bi xwe ye, kea penaber e serphatiya ke vedibje.

 

Roman

 

Di roman de, byern hatibin jiyankirin an dikarin werin jiyankirin bi vegotineke berfireh a dadikeve hrguliyan taybetmendiyn kesayetan tne ser ziman t gotin. Roman j wek rok ye l cudahiya w ji rok ew e ku kesayet hildigre dest, an byera hildigre dest ji destpk hildigre, bi her al ve vedike wiha p ve dibe. Nivskar byeran bi jhatiniya xeyaln xwe dixemilne vedibje.

Di vegotina roman de j byer rew, cih dem girday hev, di nava rvena byer de, pev re tn hnandin, yekbnek dikin avahiya roman saz dikin.

Di rokiy de demeke kurt an dmenek ji byer t dayn, l di roman de bi awayek berfireh t dayn di derbar kes an byer de i hebe tev tkiliyn di navbera wan de radixne ber avan.

Vegotina roman j wek a rok dikare bi nav kes yekem, bi nav kes syem bi awayek avdriya kes yekem were vegotin. Ji ber ku roman byer pir berfireh hildigre dest jhatiniya xwe ya xeyal bi kar tne rka drketina ji rastiy li ber vekiriye, ji bo v nivskar cih bi cih ji creyn din n vegotin wek name, rojane yan pelikan sd digre wiha bhtir nivsara xwe bawerdar dike.

Di roman de kesn cih digrin, ji yn di rok de cih digrin bi hijmar zdetir in roman wan kesan bi taybetmendiyn kesayeta wan liv tevgera wan dide nasn. Ji bo v j rewitsaz (karakter) tpandin dike. Di roman de j, ji kes byer bi ser w hatiye, wek qahreman byer, yn din wek kesn di pileya duwem de tn binavkirin.

 

Tpandin

 

Bi tpandin nivskar taybetmendiyn mirovan n hevpar di mirovek de derdixe p. Mnak; camr, xess, merd, namerd, hesd hwd. taybetmendiyn hevpar n mirovan in; km zde di her mirov de tn dtin. Nivskar dema tpandin dike di her tpek de yek ji vana bi awayek balk mezin dike dide p. Dema mirov li w tp dinre dibje qey camrt yan xesstiya chan tev di w tp de kom bye.

 

Rewitsaz

 

Kesn di roman de cih digrin bi taybetmendiyn kesane, bi xwya wan, liv tevgera wan bi taybetmendiyn giyan fzik hildigre dest radixne ber avan. Ev taybetmend awa bne, di bna wan de i titan i rew bandr li ser kiriye, di nava hev de t hnandin vegotin.

Di roman de karaktersaz hunermendiyeke nivskar dixwaze; mirov bi aliyn w yn diyar yn ne diyar bi peyvan wneya kesek ku giyana w (ruh w) j t de xuya bike radixne ber avan.

 

Creyn Roman

 

Roman li gor mijarn xwe taybetmendiyn avabna xwe li gor wjeya nivskar p radibe tn beandin.

Romann wek Romann Serphat, Romann Polst Sxurt, Romann Hezkirin Evndariy, Romann Drok, Romann Ferisandina Kesayetan, Romann Dozdar, Romann Kevneopar hwd. dikevin nava bea romann li gor mijar taybetmendiyn avabn.

Li gor wjeya nivskar p re radibe j roman wek Romann Romantk, Romann Rast, Romann Xwezaperwer, Romann Li Ser Rastiya Civak hwd. tn beandin.

Roman j wek rok jiyan, byeran, rewek hwd. bi jhatiniya xeyal ji n ve dide jiyandin. Serkeftin bawerdariya w girday hnandina saxlem a li gor tkiliyn sedem encam ne. Ji bo v qalibek nivsandina roman nne; her nivskar bi jhatiniya xwe qalibek li gor xwe dike dinivsne. Bguman hinek taybetmendiyn hevpar n romanan j hene; dewlemend zelaliya ziman, tkiliyeke saxlem di navbera girdana byeran de li gor sedem encam, rastiya chana fzk ya giyan ya mirovan b ewtkirin dayn, bi pdariyn xurt dewlemend danasneke berfireh hwd. taybetmendiyn hevpar n di her roman de div werin bicihkirin in. Nivskar di vegotin de van xalan tevan li ber av digre, l li gor xwe j jhatn hunermendiya xwe tev li hnandin sazkirina w dike; bi v away romana her nivskar dibe raxistina jhatiniya w bi xwe.

 

Beek ji romana mnak:

 

... Tav, trjn xwe yn destpk rdikirin navsera Kl ku moriyan n dest bi tevgera xwe dikirin. Awirn w dsa li xwna ziwaby ya li ser teht ketib. Koloniya moriyan doh pit nvro end keifvann xwe rkiribn ser xwn. W dem zde bala w nekiandibn, l niha rz bibn hatibn. Ser rz gihtib ser xwn dawiya rz di nava keviran de winda dib. Moriyn destpk gihtibn ser xwn, kelepeyn dev xwe di xwna hikby klekn w yn bilindby de radikirin papak xwe dikiandin ku qetek j vekin. Dema qet j vedib, bi pa de diketin, l nediiyan z radibn ser lingn xwe. Li derdora xwe du s caran dizvirn di kleka hevaln xwe yn dihatin re ber bi cih war koloniya xwe ve din.

Di hundir bhnek de rza moriyan bib du rz; yek dihat yek di. Her moriyn dihatin bi dilbijariyeke mezin r ser xwna qelitok bye dikirin, qet qet j vedikirin ji bo tev li qt xwe y sal yn di kewarn xwe yn binerd de bikin, dibirin. Hinekan qetek bik, hinekan qetek mezin j vedikirin; l yek j vala nedin.

Bi carek re teznok bi la w ketin; dil w hat ser hev qurmi. Ew coa w ya berbanga sib l b jan. Moriyan, wek ku qetan ne ji xwna li ser teht, ji got can w vedikirin, wiha teznok li tevahiya la w geriyan. An ber avn xwe ku li ber v keviya berf jiyana xwe ji dest dide. Destpk du s moriyn re, ewn bhngen tn ser la w; ji avn w dest p dikin. Destpk sipka avn w pi pi j vedikin. Pit re reika avn qehwey qet qet dikin. Di wir re xwe berdidin hundir ser w dadikevin ser mejiy w...

Di hundir end rojan de piek nahlin. Ten ciln w plavn  w dimnin. Radihje ciln xwe hildiwene. Hestiyn la w yek bi yek dikevin bin keviya berf. Dil w bi hestiyan ve dimne. iqas sip sipehne; yek dilop xwn, yek pi got li ser nemane! Wek ku bi berf hatibin utin wiha berfn diterisn. Xwez hilneweandiba!

al xwe li erd dirj kir. Gumlek xwe di jor re raxist her du zendn w bi klekan ve vekirin. Qoq ser xwe ji erd rakir dan jor. Hestiyn st yek pey yek rz kirin. Poln li ser milan, mil, bazink dest, yek bi yek her pnc til, mofikn tiliyan, pit re dest tiliyn din, fer sng, yek bi yek tevahiya mofikn pit, hestiyn parsyan bi cih kirin. Hestiy kamax dan bin mofikn pit. Hestiy rehn rast, pit re y ep dan. Kefa kaba rast, pit re ya ep dan. Hestiy bin kab y rast dirj kir, l y ep dirj neb... Qet metn li w erd ann ber hev, l km derket. Bi ber hev ve kiand, l negihtin hev valatiya di navbera wan de tije neb! Ji near aciz b dest xwe l da, ji hev belav kirin; her piek bi derek ve pengizn...

Janeke dijwar da ser nv kezeba w. Di cih de veciniq dest xwe avt ling xwe y birndar. Wek ku xincerek di birna w re rabbe, diiya. Gelo i l ketib? Hi xwe an ser xwe tgiht ku dsa ji ser hi xwe b, xilma ketib. Ling w b hemd w ji cih liviya b ser hestiyn ikest di nava got la w de b. Jan avtib ser kezeba w ji xilmaiy veciniqb.

Awirn w li tehta sor ket. Rzn moriyan yek din yek dihatin. Xwn, nve nv kiandibn j. Ger bi v lez bez berdewam kiribana, heta tav dida ser teht, pi nedihitin. Li navsera Kl nr. Tav trjn xwe daxistibn ser raser ikeftika Bihr. Dema r ve hatibn, di bin wan zinaran re meiyabn. Tav, w heta nvro li ser wan zinaran geriyaba pit nvro xwe berdaba ser Gel, ber bi esir ve j daketiba ser la w. W qas saetnvek li derdora w geriyaba pit re trjn xwe ji Gel ber bi anstr ve kiandiba d s ketiba ser la w keviya berf w dest xwe bidaya strkn var.

Jana dab ser kezeba w hn ne rawestiyab. Tgiht ku ling w pir xerab ji cih liviyab hest pir bi dijwar di got re rabib. Ew i xewn b ku bi dest xwe hestiyn la xwe rz dikirin? Dil w awa radigirt? Dema an ber avn xwe dsa veciniq la w teziya!

Cilbarank li derdora la xwe pa mijankn avn xwe dan ser hev. La w wiha sist b ku ser w z ket ser teht. Bi a ser xwe re dsa hat ser hi xwe. Dil w nedixwest raz, l la w y b hlet may, her ew dikand chana bdengiy!

Ser xwe dan ser teht avn xwe bel vekirin. Awirn xwe dirj krahiya ezman fireh kirin. Behreke n rik li ber avn w dirj b. end gilokn pembo yn li pey hev rzby di nava v nahiy de gr dibn; wek ku werin jenandin, ta bi ta belav dibn dsa gilok bi gilok kom ser hev dibn. Rzeke ewran di, yek li pey dihat! Ji xwe re got:

- Xuya ye li ezman reben firtoneyeke xurt heye!

W dem hat bra w ku firtone dikare baran bibarne rewa w ji ya ezmn rebentir bike. Destpka bihar dihat hesibandin ezman zozanan hn rondikn derketina ji bkaniy nebarandibn. Hn leh firtone nerakiribn v car w hem xezeba xwe bi ser ser w de vala bikraya!

Li lez beza ewrn sip nr. Hi xwe hinek da ser hev. Ev ne ewrn firtone lehiy bn. L wek keifvann moriyan, saloxdar pengn qiyamet bn. Bi pey wan re w ewrn di reng xweliy de bihatana. W ew j bi lez bez bana, l w firehtir girantir bina. Pit re w ewrn re tar hatibana nazdar, nazdar biboriyana. L daw w ezman tev bba sr ewran ji jana dlketin, w rondikn xwe ji her du avan bibarandana ser ruy chan W chan tev li ber xwe biriba, ji qirj gemara w utiba ku careke din ewrn xwe r neke ser nahiya w pya w tar neke! Pit end rojn ku ji gir d westiyaye, w roj bihata di hewara w de dsa valahiya w ya b snor rengreng biterisandiba! Mirovn l binriyana w dsa wr j bigirtana hvdar bibana. L niha k l binre b hv newrek dib; qidmn w dikestin xova mirin dil w diricifand.

Lez beza ewran ber bi nvro ve km b d yek pey yek rzby nedihatin. nahiya ezman her ku di zdetir dib hijmara glokn ewran kmtir dibn.

Ji nrna li ezman westiyab bir bb. Ji xwe re got:

-Tam wexta firavin ye. Hele em v var j tr bixwin, xwed mezin e!

Rahit keviy xwe xwe nzk keviya befr kir. Heta ku tr xwar, bi ser keviy xwe xeritand bir ser ziman xwe. V car b hijmar kev biribn dev xwe. Ger qel li berbaya, w nikarba evqas bixwara! Gelo ev berf roj ima ewqas rn b xwe di xwar? Bi rast j tr xwarb qet xwe bir nedidt. ikefta dev w j d nedixuriya teviz b. Gelo dirann w awa bn. Ber ku pieke ava sar di ser, kurmn dirann w ser hildidan qiyamet radikirin. L niha qet deng xwe nakin!

Ji brika yeleg xwe neynika xwe derxist, qapaxa w vekir bir hember xwe. av li xwe ket a ma. Careke din, careke din li xwe ner. Di hundir s rojan de got li ser hestiyan nemab erm w sist bub; qermokan r ser ruy w kiribn. avn w di korta xwe de pa ve bn. Kortn algukn w kr bbn hestiyn bin hinarokan dikirin ku derkevin derve. Rha w dirj bib tayn sp cara yekem hijmara xwe bi ser a tayn re xistibn. Por w tev ketib ser eniya w heta bigihn burhn w dirj bibn. Burh w y li teht ketib, hn xwn li ser hikby b.

Lvn xwe ji hev vekirin li dirann xwe nr. Dema av li dirann xwe ket abneke ji ya bhna din zdetir hat ruy w; dirann w, wek libn birinc sip li pey hev rz dibn. Cara yekem di dev xwe de dirann ewqas sp didtin. Ber j ji dirann xwe razb, l v car bi rast kfa w j sipehbna wan re hatib. Qirj gemara opa ixar ay tev j b hestiy rt sp mab. Neynika xwe pa xist brka xwe. Kenek sivik li ser lvn w ma p re germahiyeke di dil w de lebit. Ji xwe re got:

- Ev kfxweiya min ne vala ye. W ew heval werin cem min. Ji bo w dil min direqise dicoe!

Li di cih de dil w y bi waswas ket navber coa w l ikand, got:

- Tu xwe ne xapne, ne heval tn ne j te di bin v keviye de dibnin ger bn bibnin j nikarin te hilgirin di v iyay kafirbav re bigihnin jor. Ji bo w ser xwe deyne ser teht xwe ji w diny re amade bike. Destpk raporeke ji dil ji bo Serokat binivse. Xr guneh xwe deyne hol...

Dsa hi w tev li hev b. Nema dizanb bi ya kjan dil xwe bike. Ddilbn iqas zahmet b? Daw biryar da ku guh nede yek ji wan j. Ser xwe dsa da ser teht ber xwe da ezmanan. Pareyek ewr bik di niv nahiya ezman de berba dib. Kleka ewra daw wek ku ter ter ango ta bi ta- j vedijeniya belav dib. Awirn w di hundir ewr de daliqand man chana xewn xeyalan. Tayn keviya ewr berbaby, bn keziyn por berbaby yn hevala w ya zarokt...

 

Di v bea romana mnak de t dtin ku qahreman roman yek birndar e nivskar ji dev w (kes syem) byera bi ser w hatiye vedibje. Di roman de hestn kesek birndar bi hem teeyn vegotin di nava hev de hnand t vegotin.

 

ano

 

ano j wek rok romanan dmenek ji jiyana mirovan bi me dide nasn, l cudahiya w eve ku v vegotina xwe bi awayek liv tevger pk dike. Byer serphatiyn mirov ji n ve zind dike, radixne ber avan. Ji anoy re Lska Li Ser Dik ango Tiyatro t gotin. Ji cih war ano l t pkkirin re anowar ango Temaegeh t gotin. J qada li ser t pkkirin re Dik, ji her beek anoy re Perde t gotin. Ji bo her kombn belavbneke di perdey de j Civat t gotin. Leyistikek dikare ji perdeyek j pk were, dikare ji end perdeyan j pk were. Dema perde t guhertin, li gor mijar dekor j t guhertin.

ano hunereke him peyvk, him tevger ye; byer bi axaftinan di nava liv tevger de dide. Di destpka anoy de byera dramatk an rzebyer tn raxistin. Pevna kesan bi xwe re, yan bi derdor re van byeran saz dike. Ev pevn wek alak t binavkirin. Di leyistika anoy de mirov byeran rasterast venabje, di nava livek de pk dike. opandr ango temaevan li v livandin dinre xwe di nava alakiy de dibihse, bi v away peyxama di leyistik de distne p re jiyan dike.

Kesn hnandina byera dramatk pk tnin p ve dibin j wek Lstikvan tn binavkirin. Nivskar anoy van lstikvanan di nava derdora wan a xwezay civak de dide; wan ji derdora wan qut nake. Ji bo v j tpandin rewitsaziy dike. Bi tpandin mirovan bi taybetmendiyn wan n git yn hevpar dide nasn. Bi rewitsaziy j aliyn cuda, yn taybetmendiyn kesane radixne ber avan. Di her du awayan de j lstikvan, her, di nava liv tevgerek de ne, ne pdand ne.

Di anoy de dekor j grng e. Dekor cih byer l derbas dibe, rewa civak xwezay ya cih dema byer bi titn ji w dem, dide nasn, axaftin liv temam dike. Dekor xemilandinek e; l bi armanca xemilandin i tita were ber mirov, nay raxistin daliqandin. Ev xal grng e. Titn di dekor de cih digrin, div bi vegotin liva di leyistik de di nava hevsaziyek de bin. Dekoreke ba rastiya anoy derdixe p bawerdayna w xurtir dike.

ano j ji s bean pk t: Bea yekem Raxistin e. Bea duwem Girk e. Bea syem Ferisandin e.

Di bea raxistin de destpkirina lstik t kirin. Mijara lstik, kesn dileyizin tkiliyn di navbera wan de di v be de tn nasandin.

Di bea girk de byera dramatk an pevna di navbera lstikvanan de, t berfirehkirin, yek bi pey yek vedibe mereqek li ser temaevanan dike. Pevna di navbera lstikvanan de derdikeve asta jorn; xwestek, daxwaz, hv, xweajo, hezkirin hwd. hest daxwazn wan digihn asta xwe ya her xurt bilind. Temaevan bi baldar mereq li hviya encam dimne.

Di bea ferisandin de nivskar yek bi yek mereqa temaevan diborne, w tr dike, bersivn pirsn w derdixe hol. Di vegotina byer de pevna hilkiandiye asta jorn, hd hd digihne encam. Ji bo v wek bea encam j t nasn. L i rok be, i roman be, i ano be byera vedibjin digihnin areserkirinek yan ferisandinek; byer bi xwe bi tevah bi daw nabe, ji ber ku jiyan dem her berdewam e. Div ev xal were zann. Dema lstikeke anoy bi daw dibe ew dmena di vegotina byer de bi daw dibe, l gitiya byer bi daw nabe. Ev r li pya vegotina dmen an byern din vekir dihle nivskar li ser w dikare gelek berdewamiyan derxne hol.

 

Creyn anoy

 

ano li gor mijara hildigre dest t bekirin. Hinek ji wan jiyana mirovan bi aliy jana kiandine radixnin ber avan, hinek felaketn xwezay yn bi ser mirovan de qeda anne radixnin, hinek j dmenek ji jiyana wan bi awayek xwezay radixnin ber avan. Em dikarin vana yek bi yek binasin:

 

Trajed

 

Creyek bingehn her kevnare y anoy ye. Serphatiyn mirovan n bi jan, dike mijara lstika xwe. Di demn derbasby de felaketn bi ser mirovan de hatibin ji sedema van felaketan tengezar bbin, jan kiandibin radixne ber avan. Ji aliy hzn Xweday ve qedera wan a ewt hatiye zvirandin encamn w tn vegotin. Ev crey anoy li ser temaevanan xiro(heyecan), tirs, xov dilandinek dike.

Ziman di v crey de t bikarann, ne li gor qalibn axaftina rojane ye; zimanek bi kemlan rzdar e. Lstikvan dema di nava pevna tewra dijwar de bin j dsa v pakbna ziman diparzin; gotinn ne ba ji hev re nakin. Bi nivsandina rijand ango pexan(nesr) nayn nivsandin, bi awayek riste (helbest) tn nivsandin. Di vegotin de div yektiya di navbera byer, cih dem de hebe. Wateya v ev e ku ten byerek vedibje; ti byern din, ne yn klek, ne yn bingeh nnin. Byer li ku der dest p kiribe, li w cih bi daw dibe dekora w j nay guhertin. Byer di hundir 24 saetan de dest p dike bi daw dibe. Bi gelemper ji pnc perdeyan pk tn. Lstikvan ji axaftinn kurt zdetir bi axaftinn dirj hest ramann xwe tnin ser ziman. Taybetmendiyek trajediy ew e ku hem mirin, kutin, xwnrijandin hwd. byern dijwar ne li ber avn temaevanan, li pa perdey pk tn; yek govaniya van kiribe derdikeve ser dike van alakiyan ji temaevanan re vedibje.

Trajed di demn derbasby yn kevin de, ji bo pevnn di navbera xweda xwedayan de, di navbera mirovan xwedayan de bnin ser ziman dihatin nivsandin. Felaketn xwezay yn wek ewat, erdhej, pijiqna htn, leh, at, nexweiyn vegirt hwd. j wek encama van pevnan diyar dikirin. L di roja me de bi pvena zanyariy t zann ku d mirov dizana sedema felaketan di xwezay bi xwe de dikare were dtin. Ji bo v trajed j hatine guhertin wek drama tn nivsandin. Drama j jana bi ser mirovan de hatiye vedibjin. Byern dilewat radixnin ser dik.

 

Kenok (Komed)

 

Dmenn kenok n jiyana mirovan bi awayek qerf radixne ser dik. Lstikn kfxwe in mirov kenandin didin. Ji ber v bi her aliy xwe ve ji trajediy vediqete; ziman w, lstikvann w, byer byneya dibe mijara w tev cuday trajediy ne.

Li gor ve cudabn creyn komediy derdikevin hol:

Komediyn hest, xw, liv jhatiniyn mirovan dikin mijara xwe, wek Komediya Rewit; komediyn xweajoyn mirovan, hestn qebe yn ji rz bi awayek qerf kenok dikin mijara xwe, wek Kennk (Grotesk); komediyn ten bi armanca ken tn lstin ku di navbera sedem encamn byeran de girdaneke rzbn pwst nagrin, wek Temaa(Vodvl); komediyn byeran bi awayek mezinkirin dikin mijara xwe, wek Zem(Hcv); komediyn di nava byer rewan de mirovan bi awayek derziy di wan re rake, rexne bike, rexneya pirsgirk byern civak bike, wek Henekvan (Satr) tn binavkirin.

 

Epk

 

anoya Epk wek anoya N, anoya Hemdem j t binavkirin. Li hember creyn kevnare n anoy derdikeve. anoya Epk li hember dekor derdikeve, r nade ku temaevan di nava leyistik de ji ser xwe biin jiyan bikin. Bi leyistik re herdem bi br tne ku ya t temaekirin leyistikek e div temaevan ji ser xwe nein, xwe ji br nekin. Ji bo v di navber de mzk, lstikn navber, helbest, wne hwd. derdixe p ku temaevanan bikne ser rastiya temaekirin. Dsa di nava lstik de lstikvan derdikeve p ji temaevanan pirsan dike, bi v awah him mereqa w zind digre, him w p dihisne ku li leyistikek temae dike. Bi v yek j helwesteke rexnekar li ser temaevanan dike.

 

anoya Bi Mzk

 

Mzk lstik di nava hev de t pkkirin. Lstika were pkkirin bi orkestray di nava hevsaziyek de t raxistin. Lstikn wek Opera Oparet di nava v crey de cih digrin.

 

Beek Ji anoyeke Mnak

NAVENDA REHABILITASYONA ANATOL (NRA)

 

Perde 1

Destpk: Wneyeke zind. Di dest endamn lstok de pankarteke (nav nexwexan) nivsand.

 

Dika 1

Bi nandana nexwean (li pey hev, ji tenbna wan end dmenn bik).

Numan: Pis pis, tu li ku der y? Miyaw, miyaw, miyaw! Pis, pis tu li ku der y? ( ji bo temaevanan ) We piska min nedtiye? Miyaw, miyaw! Winda b winda b ha? Tev hem brannn xwe, tev hem lstokn ku min bi w re dileyist!..Weke tu caran neketibe v odey. Weke tu caran di hembza min de nernitibe. Weke tu caran ku nebye. Winda b, winda b weke her tit. (Bdengiyeke kurt ken) ima her tit demek dibe winda dibe? Niha, niha v pisk xwe di ku der de veart? Na ger winda nebye, ye ku? Gelo ew j kete nava drok? ima her tit winda dibe drok jiyan dike? Ev drok ne shrbaz be? (Bdengiyeke kurt, yn hatin abn)

Prozkirineke ab

Ew titn ku wek xelatek me di hembza drok de kom dikir...

Deryayn xewnn me asoyn bdaw li dora xwe pabn.

li pit wan asoyn bdaw dest p dikir kendaln bi lanet.

Ktiya ku ew aso derbas dikir (ken)

Diqulip dib henekn kendalan( Ken)

 

Sedat: Ma em mirk in lawo? Hi, ma em mirk in? Tu dibj qey tav nebe fikirandin nabe, qedexe ye. Ku awa re dikeve avn kom ser hev dibin, biraz biraz! Nv roja me re e. 12 demjimr! Min ten diwazdeh salan jiyan kiriye. 12 salan ez her razame. (kenek bi aciz). Bawerkin nizanim, nizanim! Bi devek vekir li pey ba bager girtina van xwesteka k b ku wek elimandinek ji min re ma? Yan j ima kfa min ji mea van imikan re t ez v j nizanim, nizanim, nizanim! Yan j em bibjin kes em fr nekirin. H j bi eke tevlihev berdewam e lgerna min a xweiktiy (kenek bhenase bi ) di deve min de ji sid diran, ez her ji diran xwe y r hez dikim.

 

Gaz: (ten deng dar dest w, bi ronahiy re ) Ka bigirin van ronahiyan! (Digrin, yn hatin, ten deng dar w, stran)

Diyarbekir inde vurdular ben,

lmeden mezara koydular beni oy genligim eyvah,

Hakkar iinde aynali ari ana ben gidiyorum dumana kari

Oy genligim eyvah

 

Nerman: (Sekinandineke karakterstik, ronah s caran t ser w, ew c diguhere, cara dawiy pita w li temaevanan, ronah l dikeve dikene). Te xwar? Te xwar ronger ecem? Pwst e h tu gelek nan bixw.( Ken, disekine)

Ez diibim ks ku naxwazim biibim.

Li ser ziman min her axaftinn ku ez naxwazim bikim kom dibin,

Diaxivim, ez nabihsim.

Mejiy min her li ser titn ku nehatine gotin disekine.

Dimee dadgeha dem.

Di nava xwna min de xwesteka rev

Dema ku ez hildiwenim spartinn xwe y jiyan

Koberiyeke n,

Mirineke zer,

Kutineke sor dimne di nava lep min de

Ez nabnim,

Nabihsim,

Ez nizanim!

Ez nikarim bi br bnim, nikarim, nikarim, nikarim!

 

Dr1-2: (Ruy wan li hev) Xwed me hinekan ji bo knay dixuliqne. Hindek ji me j ji bo kna bibin jiyan dikin. L em hatine li evrazek wisa sekinne ku ne kes me kna dike, ne j em dikarin kes kna bikin!

 

Dayk: (Li hundir paqijiy dike distr)

Stran (gelr)

 

(Dikene strana xwe diguhere dsa straneke gelr dibje. Di berdewamkirina stran de, bi derbek de dizivire temaevanan.) Vepirtikiy, vepirtikiy! Ronger tu dibihs lawo ez ji te re dibjim. Eger ku min tu bi Sedo neday ldan bila nev min ji ne Fato be! Bsebr, bsebr! Me deriy nexwexana xwe ji we re vekir, ma me negot werin tkevin mala me j! ( ji bo temaevanan)Bibornin ez qurbana we! Qisr ya pikan, lborn ya mezinan. Bibornin biborinin! Niha we j got ev jinik j wek wan n gava din dn be? Ne vga, l demn pa de belk. Wele hn ji min bipirsin nexwen me ji doktorn me bi aqiltir in l, riha min tune ye, kes ji min bawer nake. Tu dibj qey rastn di riya de ye. Ka berdin berdin rih simblan berdin. Berevkan bidin ber avn xwe. Simbln kvrokn min j hene!( ken). We zarokn min dtin? Wele her ez wan dibnim, gotn can min diheliyan. Niha car ez mecbr im, ku ez li vir neixulim j pwst e ez li ciyek din biixulim, ji bo nan xwe. Tuf, bajarek mezin her der beton, mejik gemar i hizr lawoo i hizr! Di axaftin de hatine ku di v binahiya beton cemid de hizr bistnin. Xelk ji bo hizr die digere, die olan daristanan, die welat xwe, yn me hatin bi peran li hizr digerin. Tu dibj qey zebe e hatiye end kiloyan bikirin! Ka end klo ken kfxwe bidin min! Ma ev helaw e tu tx nava nan xwe bixw! (weke ku yek gaz w bike, gohdar bersv )

i, te got i? Derhnero tu y, te got ez zde mam li ser dik? Ba e ba me nexwar dika te! (Li pit perd deng ken her du doktoran)

 

Dayik: Ewk ne lawoo dikenin? Hmm!.. ew deng qelok qelok, ez bawer im deng keika bar e! Mujgan e, Mujgan e, er Mujgan e! Y din j Fuat e her hal! Gay xwed, ka ev i dikin lawoo, bxebera min? ( die)

(Deng ken her du doktoran ronah rnitine li ser masey.)

 

Dr. M: (Ken) Aaa rast dibj doktor? Te dt, xaln me yn hevpar zde dibin. Ez j wek te cara yekem e ku sersalek li nexwexan derbas bikim. (Bi ken) Sala, sala h h... (Dayik dikeve hundir bdeng paqij dike) Sala n min li Uludax derbas kir, ez xwka xwe bn yan zilam bi me re tune bn. Her titn w xweik e, l ez qet fr teleferikan nebm. Tirsa min li hember bilindiy heye. Bhenek hn awa ne, li hember bilindiy, hn j natirsin?

 

Dr. F: uww, www! (dayik di bin lvan de dibje hot hot) bel bel ditirsim! Minak ez li balafiran siwar nabim. Wek ku dil min bisekine li dil min t! Dibje kut kut kut, pitre j dibje kt kt kt!

 

Dr.M : Ayy aaayy we dt? (Dayik, ewit ewit) Xaleke din a hevpar! Ez j siwar nabim li balefiran!( ken) Aaaa hindek mab ku ez( Fuat ay did)ji br bikim! Spas, razana bi ev. Ya bi ten ez zahf ditirsim.

Dr F: uww ez j, ez j (Dayik, dilo were mimian, gul were hinaran kom bike)

Dr M: (Bi ken cigare dirj dike) Ka h iqas hevparn me derkevin. Tu zan her ev ku ez bi ten dimnim dayika min t bra min, bi ten qet xewa min nay doktor

Dayik: (Dest w de piyaleyeke av) Xem nexwe, ez dikarim birazm bi te re, ha tu ewit qurtek av vexwe!

Dr. F: Aaaa, ba b tu hat Day, sersala nexwexan j qet nay kiandin bi ten.

Dayik : Na, na hn hev du gelek xwe dikinin,ima?

...

...

 

Amadekar: Berfn, Rojbn, Murad, Aso, Mahsum.

Derhner: B. R.

Nivskar: M. T.

 

 

Li gel silav rzn germ.

Hesen Huseyn Denz

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org