DAWIYA CHPê NE XÊR E

 Hesen Huseyîn Denîz

CHP (Partiya Komara Gel) a di bin seroktiya Denîz Baykal de, li Tirkiyê her ku diçe, dibe rûreşiya çepgiriyê. Ev çend hilbijartin çêdibin, her carê ji jiyandina binkeftinê zêdetir tiştekî bidest naxe. Tevî vê şerm nake, dibêje; ‘Dîsa gel erka mûxalefetê da ser milê me!’

Di rastiyê de gel erka mûxalefetê nedaye ser milê wî û ti daxwaz û pêwîstiyeke gel a bi vî rengî jî nîne. Gel bi van hilbijartinan rêka îstîfakirinê (destberdana ji erkê) da pêşiya wî. Lê dîsa ruyê wî naşewite û derdikeve pêşberî gel dibêje ku wê îstîfa neke! Di vê mijarê de qasî Memet Agarê rastgir jî xwedî rûmet derneket. Agar dema bi ser neket, di cih de îstîfaya xwe da, lê Denîz Baykal dibêje ku wê erka xwe bidomîne. Baş e ev erka wî çi ye?

Erka dane ser milê Denîz Baykal, tasfiyekirina tevgera çepgiriyê ye. Vê tasfiyekirinê jî ne bi tinekirinê, bi guherandinê pêk tîne. Ger dest bi tinekirinê bike wê eşkere bibe û nikaribe weynê xwe yê xerab bileyize. Lê ku bi guherandinê pêk bîne wekî heta niha didomîne, wê bikaribe demeke din jî ruyê xwe yê bê rû veşêre.

Li Tirkiyê kevneşopiyeke CHPê ji dema Mistefa Kemal û Îsmetê Kerr vir ve heye. Berê digotin, ‘Xilq û demoqrat!’ Yanê li Tirkiyê du partî hebûn. Yek jê Partiya Xilq a ji CHPê re dihat gotin, yek jê jî Partiya Demoqrat bû. Tê zanîn ku li Tirkiyê di salên piştî damezirandina Komara Tirkiyê de heta salên 50î partiyek tenê ya CHPê hebû. Pişt re partiya Demokrat lê zêde bû û komar bû sazûmaneke bi du partiyan. Piştî zagona bingehîn a sala 60î û vir ve jî komar bû xwediyê sazûmaneke bi pirr partiyan.

Di dema komara xwediyê yek partiyê de bû, partiya CHPê wekî partiyeke komarxwaz û qaşo pêşverû dihat nasîn. Berya tevgerên çepgir derkevin, kesên xwediyê nêrîn û ramanên çep bi CHPê xwe dianîn ser ziman. Ji xwe dema Partiya Demokrat hat damezirandin, ew jî li hemberî vê çepgiriyê wekî dengê rastgirî derket holê. Ji wê rojê û pê de xeta di navbera çepgirî û rastgirî de, di kesayeta CHP û Partiya Demokrat de zêdetir diyar û tûj bû. Heta salên 70yî jî dema navê CHPê dihat ser ziman bi vî awahî bû.

Piştî salên 70yî li Tirkiye û Kurdistanê tevger û rêxistinên bi rastî çepgir derketin holê û çepgirî ji destê CHPê hat sitendin, lê CHP hê jî wekî partiyeke pêşverû û demokrat dihat nasîn. Serokê CHPê Bulent Ecevît her çiqasî di dagirkirina Qibris de weyn girtibe ser milê xwe û di salên dawî de dijberiyeke heta pileya nijadperestî li hemberî gelê kurd dabe meşandin jî, di nava partiyên sazûmanî yên li Tirkiyê de wekî partiyeke nêzî çep û pêşverû dihat hêvîkirin.

Lê di van deh salên dawî de qedera CHPê guhertinên pir mezin û dijwar jiya. Destpêkê Bulent Ecevît ji vê partiyê dest vekişand û xwe bi partiya DSP anî ser ziman. DSP ji aliyekî ve xwest cihê CHPa kevin bigre. Lê bi ser neket. Sedema biserneketina wê, hilweşîna di rêxistiniya çepgiriyê de dihat jiyandin bû.

Li Tirkiyê çepgirî piştî salên 90î û zêdetir piştî salên 2000î diket nava dest û lingan. Ji aliyekî ve parçebûn, ji aliyekî ve hevnepejirandin, ji aliyekî ve rastgiriya di navê de, çepgirî anî warê tinebûnê.

Niha di roja me de di nava partiyên li ser navê çepgiriyê tevdigerin de, rastgirî û nijadperestiyeke mezin heye. Sedem tev nêzîkatiyên wan ên ne rast ên ji pirsgirêka kurd re ne. Ger tu partî û tevgereke çepgir bî, tu li ser kîjan xakê dibî bila bibî, divê piştgiriya gelên bindest û mazlûm bikî. Ev prensîbeke çepgirî û çepitiyê ye. Lê li Tirkiyê di mijara kurd de ev jî ji holê hatiye rakirin. Di mijara kurd de, rastgirî an çepgirî nîne, “Mîllî mûtabaqat” heye. Mîllî mûtabaqat ango lihevhatina netewî dike ku dîwarên di navbera prensîbên çepgirî û rastgirî de ji holê rabin. Wê demê ha tu rastgir, ha tu çepgir qet ferq nake. Ya grîng ku tu ji gel dengan bistînî û bibî parlamen û di meclîsê de li ser kursiyekê rûnê. Dema armanca te dibe ev, ne dîn bi te re dimîne ne îman, ne prensîb dimîne, ne rûmet!

Niha CHP di kesayeta Denîz Baykal de pêvajoyeke wiha jiya û bi van hilbijartinan hat dawiya vê pêvajoyê. Di nava CHPê de çend kesên dixwazin li rûmeta xwe xwedî derkevin nû nû li hemberî cûntaya Denîz Baykal deng derdixin û wî dawetî îstîfayê dikin. Denîz Baykal niha li ber xwe dide, lê temenê wî heta dawiya salê naçe. Yan wê dest ji seroktiya CHPê vekişîne û CHPê bihêle ji xwediyên wê yên bi rastî bikaribin nûnertiya çepgiriyê bikin re, yan jî wê CHP şilhekî din ji nava xwe derxîne û ya maye bi tevahî bibe partiyeke nijadperest û rastgir. Niha terr û hişk di nava hev de ne; di demeke kin de yan wê ji hev werin safîkirin yan wê di nava agirê hev de bi hev re bişewitin.

Divê were zanîn ku ji aliyê saziya şerê taybet ê li dijî gelê kurd û rêxistin û tevgerên pêşverû ve erk û weynê tasfiyekirina pêla çepgiriyê dane Denîz Baykal û ekîba wî. Ev kes bi zanistî tevdigere. Erka wî ew e ku nehêle çepgirî bi ser xwe ve were. Di bin serokatiya xwe de wê ti caran rê nede ku çepgirî û pêşverûtî li Tirkiyê bi pêş de biçe, bibe şiyandar û hukûmet. Pratîka wî ya çend salan û çend hilbijartinan nîşaneya vê rastiyê ye!

Çepgirî û pêşverûtiya Tirkiyê, ya di hundirê CHPê de û ya li derveyî CHPê ger dixwaze xwe ji vê rûreşiya Denîz Baykal rizgar bike, divê di yekgirtineke derveyî CHPê de were gel hev. Ji xwe bi hevkarî û nêzîkatiya DSPê li CHPê kir re, DSPê jî para xwe ji vê rûreşiya Denîz Baykal girt û ew jî ji nûnertiya çepgiriyê dûr ketiye.

Bi vê sedemê niha li Tirkiyê pêleke çepgirî û pêşverûtiyê ya nû di kesayeta wekîlên gel ê serbixwe de derdikeve holê. Him ji gelê tirk, him ji gelê kurd qasî 25 parlamenê çepgir, pêşverû û demokrat bi desteka DTPê (Partiya Civaka Demokratîk) derbasî meclîsê dibin. Ev parlamen wê di meclîsê de komekê damezirînin û tevgereke nû lidar bixin. Ev wekî tovê pêla demokratî, pêşverûtî û çepgiriya rast wê di meclîsê de şîn were û xwe tevger bike û bibe hêviya nû û mezin a gelê tirk û kurd û bê guman ya gelên din ên li Kurdistan û Tirkiyê dijîn.

Bi vê sedemê di nava partiyên wekî CHP, DSP ku navê çepgiriyê li xwe dikin, lê di rastiyê de bûne rastgir de û di nava partiyên din de çiqas kesên ji dil demokrat, pêşverû, azadîxwaz, mafnas û aştîxwaz hebin, divê rojek berya rojekê dest ji van partiyên erka tasfiyekirina çepgiriyê hilgirtine ser milê xwe vekişînin û cihê xwe bi rûmetî li cem pêla demokrasî û azadiyê ya bi wekîlên gel ên hezar hêviyê tê destpêkirin bigrin. Ji partiyên din êdî ti xêr ji gelan re nayê. Partiyên wekî CHP û DSP nikarin xwe ji rûreşiya çepgiriyê rizgar bikin, ew ji aliyê gel ve hatin pêlêkirin. Niha li Kurdistan û Tirkiyê pêleke nû ya rûmeta çepgiriyê bilind dibe. Ev pêla nû qasî nûnertiya rêka Mazlûm û Kemalan, nûnertiya rêka Denîz û Îbrahîman jî dike. Pêwîst e her mirovekî/e dixwaze li rûmet û nirxên çepgiriyê xwedî derkeve destê xwe bide vê pêla nû û bi vê pêla nû re biherike ser çemê azadî, demokrasî, aştî û mirovheziyê ku wê bi xwe re deriyê rizgariya gelan veke.

Hesen Huseyîn Denîz

çapkirin