DEMA HV DIQEDE

 Hesen Huseyin Deniz

Ji Serphatiyn Civaka Kurdan
Trajediyeke Mirov Kurd

 

 

W sibeh z ji mal veqetiyab. B ku zanibe i bike, bi ku ve bie, ketib ser rkan. Li piya w kolan teng dibn, avahiyn girs bi ser de dihatin. La w diricif destn xwe yn xistibn brka xwe, zdetir bi la xwe ve didewisandin ku dixwest ricifna xwe ver. Penka w ya dirj ser eniya w bye, li ber ba weke bi hd bireqise li burhn w yn str diket. Gewd w ne girs ne j hrik b. Hinek li xwe nrba, bal daba xwe, dikarb eleng j hatiba hesibandin. L demn meh diboriyan ruy w li neynik nedidt j gelek bn.

Bi dengek tj qorneyek veciniq. Gihitib rka derbasbna peyan a her roj t re diboriya b ku li lempeyn tpern (trafq) binre dest bi derbasbn kirib. Ba b ku di v saet de tpern zde n nedib. Yan na w b sedem biperiqiya ba. Pit deng qorney kmek rawestiya derbas mil din rk b. Ruy xwe da aliy b, ser xwe daql ber xwe kir mea xwe domand. Ewqas ponij dimeiya ku dem bi dem peyayn ji hember w dihatin, ji bo l neqelibin pwst diman ji rka xwe derkevin.

Bhneke din gihit sk. Dikan n dihatin vekirin. Hinekan deriyn dikann xwe vekiribn, paqij dikirin; hinekan sindoqn sewze fk dibirin der ve bi cih dikirin, hinekan j li ser kursiy avtibn ber der rnitibn, li hviya siftehkirina ji muteriy yekemn bn.

Dema di ber dikanan re derbas b, her du berstyn sakoy xwe qas ruy w verin rakir ser xwe qas j dihat, tewand ber xwe. Dema di ber dikana deyndar w b re derbas b, qas dil w were ber dev w, xwna w tevgeriya. Erd biqeliiya, ji bo ketina bin w, li ber xwe nedida. Ev demeke dirj b pdiviyn mal ji v der deyn dikir. Dikandar destpk b ku deng xwe derxne, pdiviyn w dabn. L dema ser meh hatib deyn nehatib dayn, bi kubar ew hiyar kirib pazdeh roj mawe(qewl) daby. Ba b ku di van pazdeh rojan de j dayna bi deyn domandib. Gava ev dem j tije bib deyn xwe nedab, pit re pazdeh rojn din, maweya duwemn daby. L v car dayna bi deyn qut kirib bi dengek ji nazikiy dibore, diyar kirib ku v car deyn xwe nede w ji bo w bi xr nebe. W bi xwe ji dikandar re diyar kirib ku mafdar e gava karek awa bibne, w di cih de mehaniya yekem a bistne w bide w bi v awah psra xwe ji dest xelas kirib. Ji w roj p de j kabn w dest nedidan di ber dikan re bibore. L roj pwst derbasbn mab. Li aliy din sk bihstib ku dibe kar hebe. W ba, carek j bext xwe li w der ceribandiba.

Bi hviya dtina kar hatib v der, l nedtib. Di dest w de, tita heb xwarib bi ser de j pwst deynkirin mab. Ji aliyek ve kir, ji aliyek ve per av elektrk, ji aliyek ve deyn dikan, heta qirik teqin b. Ne ji cihek sitendina w, ne bendewariyeke w, ne j hviyeke w heb. Rka w ya ten ya derketin; buhay w i dibe bila bibe, i kar diba bila biba, divb ketiba karek ku pere bi dest bixista. Rewa her zde dil w p ve dima j, pwstiya vekiandina zarokn xwe ya ji dibistan b. Her du zarokn w yn ke kur n n dest bi dibistan kiribn ku yek di refa yekem ya din di ya duwem; dema dikandar dayna bi deyn birb, pwst mab ji dibistan vekine ev yek weke xincerek di ser dil w de rnitib.

Bi mehan e kar nepirsb kargeha li deriy w nedab nemab. Di rastiy de bi hviya dtina karek li ewlg hatib v der. Li nav ewlgeke mezin a dewlet heb bi hezaran kes li v der dixebitn. Teqez karek para w j diket. Bi v hviy b serldan kirib, l bi gotina; Dema inn derbas b, niha pdiviya me bi karkern dembor nne, em karkern domdar j nagrin, pa de vegerandibn. Gava hv ji ewlg birb, li cihn avahiyan geriyab, l li w der j karek nedtib. Carcaran ji bo rojek du rojan karek kolandin, yan j kar barkirin didt bi dil can kar dikir, hewl dida ar-pnc qir zdetir bi dest bixe. Bi mey du s rojan bi dest xistiye, di cih de ji mal re titn xwarin dikirn w roj li mal dib co ah. L hn hefteyek temam nedib, ew j diqediya. W dem j cardin dadiket kolanan, ji aliyek ve li kar, ji aliyek ve li dikaneke j bi deyn nan xwarin bistne digeriya. L ji sedema n hatib navey kesek nas w tineb, dikandaran an kefl dixwestin an j b dayn, ew vedigerandin.

Carcaran s-ar rojan li mal titek xwarin nedib. Her s dann roj bi zik bir digeriya bi awayek westiyay, hviyn w ikest dihat mal. B ku li ruy jina xwe zarokn xwe binre, derbas odeya xwe dib di hundir xwe de bi dewisandina deng xwe digiriya. Ji odeya din carnan deng jina w bi hdka dihat. Ev yek dib deng bergera li ber zarokan dikir lorkn ji wan re di ber xistina xew ya zarokan re digot. W dem j dil w zdetir diperit ji baret heta xwn j dian got lvn xwe digezgizand.

Gava di ber dikan re derbas b dt nehatiye ferqkirin, bi hnikbna nava xwe, gavn xwe bi lez kirin di cih de xwe avt kolana li klek. Di hinava xwe de tirseke, i dibe, i nabe yan ku li pey were hn dibihst. Bi v sedem derbasbna kolana klek btir ewley b. Bhnek di wir re meiya n re, di kolaneke navber a duwemn re dsa derbas ser rka esas b. d ji dikan qederek dr ketib dil w rehet bib. L carek j vegera v heb! Ger di vegern de j wiha hsan derbas kiriba, careke din tobe w nehatiba v aliy sk.

Bi derbaskirina sk, ket nava kolann navbera malan. Kmek di kolann navbera malan de meiya n re, gihit rasteya j re salix dabn. Li mil din rastey, avahiyeke mezin a du tebeq bilind dib. Hawrdora avahiy bi dwarek str bilind hatib lkirin. li ber deriy cot-bask rawestiya. Bhnek di ldan neldana zengil der de dudil jiya. Wek ji rew nepeniya avahiy veciniqb. L i dibe bila bibe, pwst dtina karek xebitna di v kar de b. Dest xwe dirj kir, li zengil da dest bi rawestin kir.

Li ber qevzika der zde pwst rawestin nema. Kmeke din, zilamek bi fris xwe gir daye, por w kmek gewr ayik kurkir hat der vekir. Destpk dirj dirj li ruy w nr pit re bi pla dengek ecbmay pirs:

- Fermo, we i dixwest?

Bhnek wek bibehite i bje, rawestiya. Pit re bi lez hat ser hi xwe got:

- Min bihst li v der li karkeran digerin. Ez dixwazim bixebitim.

Zilam bi fris xwe gir daye, careke din bala xwe day. Ji ser heta bin di ber avan re derbas kir n re, awirn xwe dan ser avn w careke din pirs:

- Tu i kar dik?

Bi girkbna deng xwe y di xweziya xwe de bersivand:

- i kar hebe, ez dikim.

Zilam bi fris xwe gir daye hinek bi tevz l b ku kubariy ji dest xwe berde, pirsn xwe domandin:

- L ma wiha nabe, div di karek de pisporbn hebe. Ji min re bexevanek lazim e. Ger tu di bexewantiy de ne areza b, t bexey min di du rojan de hik bik.

- Ez hik nakim, ez ben. Y min j li gund bexey min heb. Ez j tdigihjim kar bexeyan.

- Ba e, w dem derbas hundir bibe m li ser biaxivin.

Her du bi hev re derbas hew bn. Hew qas t xwestin fireh balk b. Her curey darn bilind, kullkn rengn menn hil hatibn qusandin dmeneke dawetkar pk diann. Di ser kevirn di navbera menan de danne meiyan li ser sekoy danne pber bexey gulan rnitin zilam bi fris xwe gir daye, ji n ve bi pirsn xwe xwest mirov di derbar w de biryara girtin negirtina kar bide, binase:

- Tu ji ku hatiy v der?

- Ji parzgeh(wlayet), ji navend.

- Tu ji wir ?

- Bel.

- Tu keng hatiy v der?

- H salek nebye.

- Tu qet xebitiy?

- Ne zde. Carcaran di lkirina avahiyan de, carcaran di himaliy de. Tev j dembor. Her zde hefteyek, yan deh rojan. Pit re dsa ez b kar mam. Li mal zar z bir ne. Deyn min j heye. i bikim, nekim, div ez karek peyde bikim.

- Te got ez ji navend me, ne wiha?

- Bel.

- Te i kar dikir, li w der?

- Kardar (memr) bm.

- Qey tu jikarket by?

- Na.

- Ma te stfa kir?

- Na.

- ? W dem tu ima ji wir rab, heta van deran hatiy?

- Ez i derew bikim, beg min. Em ketin belayek. Meseleya nams. Tu dizan. Mr hat ldan. Pevn derket. Min nr ku namee. Yan ez hinekan bikujim, yan w hinek min bikujin. Ji me du kes hatin ldan. Ji mil din j ar. Ji her du aliyan j gelek kes ketin zndan. Ji xwe ji me kesek nema. Ten ez mame, ewqas. Ya ez li tevan bidim biim zndan, yan j w werin li min bidin. Min j her tit hla hatim v der. Min got, ez li v der karek bibnim, bixebitim. Ne ez dest kesek didim, ne j kesek min dibne. L neb. Ne min kar dt, ne j hviya min ma. Zarok j li mal bir ne. end roj in zad di qirika wan re neye xwar. Ji ber deynan nikarim di sk re j biborim. Ez niha i bikim?

Zilam bi frisxwe gir daye zvir klek careke din li ruy w nr. Di bibkn avn w yn nra wan vemir de wek li irskeke jiyan bigere, li krahiya wana nr. Pit re wek n hatibe hi w bi mereq pirs:

- Nav te i ye?

- Muslim.

- Binre, kek Muslim. Pdiviya min bi bexewanek heye, l ji min re zilamek b sabiqe ser w ne di belay de lazim e. Ez, pit v temen naxwazim zilamn ekbidest xwe bidin dev deriy min ji ruy te xisar bidin min. Xwniyn te z, ne dereng w bibihsin ku tu li v bajarokiy. Titn bi ser te hatine, ez xemgn kirim, l nikarim te bigrim v der. Li min biborne.

Muslim nizanb i bje peyveke bne ser ziman j nedidt. Bi avn berger li xwediy mal y xwe bi fris gir daye dinr, wek lpirsna rast nerastiya titn dibihse bike, wek hv dikir ku yek w bihejne j re bje titn bihstine ne rast ne xeyalan dibne. Heyf e ku dema zilam w derbas hundir kirib lpirs b, ji girtina kar ewqas bi hv bib, serphatiya xwe ya jiyan wek heye bi tevah rasterast j re vegotib; ji nzkatiyn zilm n dilsoz germ bi bandor bib kfa xwe anb. Niha ev hviya w ya daw j difiriya di. Hal ev e ku dema w girtib hew i xeyal bi br anbn! Her km w bi eniyeke bilind di ber dikandar re biboriya mizgniya girtina kar w biday. K dizane, belk dikandar careke din j re lnsa deyndayn vedikir w dest w dagirt biba mal!

- Xemgn nebe kur min. Tu ciwan , t kar bibn. L li vir nabe. Zilam bi fris xwe gir daye pit ev peyv kirin, rab ser xwe. Muslim d di ferqiya nemayna zdetir gotin de b. Ew j rab ser lingan. L kabn w sist bibn d qas nikaribin la w hilgirin, b derman mabn. Di seranseriya iverk de, ten bi girtina bi caxn hesin karb heta deriy hew bimee. Di dev der de tam dikir xatir xwe bixwaze, xwediy mal dest xwe dan ser mil w bi pla dengek qelender got:

- Nebe tu dil xwe bigr bixeyid. Bi rast ez li ber rewa te ketim, l div tu min j fm bik.

Pit re dest xwe avt brka xwe tibabek pere derxist da dest:

- Vana bigre. Ji zarokn xwe re hinek pxwarin bikire. W du-s rojan wana dare bike. Em mezin dikarin li ber birbn bidin, l zarok nikarin.

avn Muslim bi carek re tije bibn. Geh li ruy zilm, geh li perey hatiye dirjkirin dinr; dest w geh di pere geh pa de vedikiya. Daw bi awayek b hv l bi rakirina eniya xwe ya away bilindkir li ruy zilm nr bi pla dengek leriz xwe bilv kir:

- Sax b mamo. Tu diib mirovek ba. Dilbirehm . L ez, pereyek min heq nekiribe, nikarim bistnim. Y min j fzeke min, rmeteke min heye. Nikarim bigrim!

- V yek wek alkariyek bigre kur min, yan j wek deyn. Keng te kar dt, di cihek de bicih bib bixebit dest te fireh bibe, t min bi br bn wer bid. Ger tu nikarib bid j, ji niha ve, ez li te helal dikim.

Ji Muslim re d gotina bipeyive nemab. Perey dirj mista dest w bye girt bi veartina rondikn avn xwe yn mijankn w li ber bne bend, bi lez xwe avt der ve. Heta gihit sk, ne rawestiya, ne j li pey xwe nr. Xwe wek tawanek kiriye dibihst.

Xewlehiya sibeh ya sk, cih xwe ji niyeke bi tov re hitib. Mirovn hatibn dansitendin kom bi kom digeriyan, deng leza erebeyn hespan tev li qrdaynn himalan, qrn firogern gerok tev li gumna niy dibn. Li v aliy sk taxn feqran bi tov bn bi v sedem li dikanan xwarin kincn wespn wan qels erzan dihatin firotin.

Muslim li qorziyek rawestiya perey xwediy mal daby derxist jimart. Pit re dsa berda brka xwe rasterast firneya li w mil rk. Ksek tije nan kir n re, ji wir destgeh sewze pit re ket dikana fkfiro. Dema dt h j perey w maye, bi awayek rasthatin ket dikanek; ekir, ay hinek j penr sp kir. Dema buhay wan da, nr h j kmek perey w maye. Ji dikan derket ber xwe rasterast da dikana qesabiy bi per may dikarb nv klo got bikire. Ks tev hilgirtin dest xwe bi kfxwe ber xwe bi ber mal vekir. Bi rojan e w cara yekem bi destn dagirt ba mal; dema zarok av l biketana d w styn xwe xwar nekirana paya xwe nedaban; w bihatana xwe biavtana stuy w, bi lvn xwe yn germ ramsan danbana ser ruy w. Ya jina w! Bi mehan e, cara yekem ji bo zarokn xwe di xew re bibe, w berwext deriy od li ser xwe negirtiba bi giriy di hinava xwe de w nelorandiba; dibe ku hatiba li klek rnitiba rojn kevin bi br anbana...

Muslim bi van xeyalan dagirt, di destn w de ks, ji sk ber bi mal ve bi gavn bi lez dimeiya ku bi carek re destek ji pa w gihit ser mil w ew an ser hi xwe. Dema li pey xwe zvir, bi carek re qeris ma. Dikandar deyndr w ye, hem hrsa xwe hilgirtib, li hember w radiwestiya. Dikandar bi andana yn di dest Muslim de, bi dengek tevz hrsby bi ser de hil b:

- Ev i ye Muslim efend? Ka tu b kar by? Ka zarokn te li mal bir bn? Evqase ksn dagirt ez bi xwe nikarim bibim mal. Binre te i i kirne? Ba e dayna deynn xwe w keng were hi te? Qey tu ji xwe erm nak? bi ser de tu b silavdayn di ber deriy min re dibor? B nan xw...

Muslim i bike i bibje a kirib peyva w di dev w de xitim mab. Dikandar bi la xwe y girs deng xwe y qebe, li ser hev bang qr dida, ksn di destn w de vedikiand dixwest li hundir wana binre.

Bi xircir bekarn li w der yn di wir re diboriyan kom dibn her ku di niyeke tra xwe kom ser ser wana dib. Muslim di nedayna ksan de li ber xwe dida li ber zilm digeriya bi gotina: Bi xwed ne wek tu dizaniy; yek bi xra xwe da, dixwest rave bike.

L ne dikandar xwediy deyn l guhdar dikir, ne j niya kom bye wateyek dida tita diqewime. Dikandar h j ks vedikiandin diqriya:

- V zilam ar mehan ji min bi deyn xwarin kir. Ev ar meh in j bi hviya w deyn xwe bide radiwestim. Her gav dibje; min kar nedtiye. Dibje; perey min nne, zarokn min bir ne. L binrin li ksn di destn w de; binrin b k ji we dikare bi hev re got, sewze fk bibe mal? Derewn! Rezl!...

Muslim d ger irkeke din li w der rawestibaya, yan w dest xwe bixista qirika mrik ew bixeniqanda, yan j w rnitiba tra xwe bigiriya. Ev i bn bi ser w de dihatin? Ev qedereke awa b? Ji belay reviya b, li rast belaya bi qilo hatib. Ma dikarb i bike?! Daw biryara xwe da: dev ji ks got dikandar ji dest w bi vekiandin sitendib bi hejandin an derdor dida berda bi sdgirtina ji guhertina ber xwe ya dikandar, herik nava niy bi gavn bi lez ji w der xwe dr xist. Heta sk borand gihit ser kolana dizvire tax j, h xircira dikandar li ber guh w diket.

Dema nz mal b, xwe hinek ediland. Got dab dest, l xwarinn din filitandibn. Her km w zarokn w v ev tr bixwarana xeweke rehet birazana.

Di der de wek her dem jina w zarokn w bi avn hvdar w pwaz kirin. Dema ksn di destn w de dtin, qas nikaribin bawer bikin avn wana fireh vebn xwn hat ruyn wan n ilmis.

P kea w, pit re j kur w hatin xwe li ruy w pan. Ew bi miln xwe yn bzar ketine pan bi bhnkirin bhneke kr kiand. Pit re ji hinarkn ruy wan ramsand ew bi dayika wan re r bi r hit derbas odeya xwe b.

Dayika zarokan bi girtina ksan rasterast baz da axan. Zarok di cih de bi pey de beziyan. Ji aliyek ve j kiras w dikiandin dipirsn:

- Day, day, qey bav min xwarin aniye?

Dayik ji ksan yek vekir her yek xiyarek derxist. Bi lez ut da dest zarokan got:

- D rabin. Hn biin kolan bileyizin; ez ji we re xwarin bikim. Dibe ku bav we roj kar dtiye. d bi destra xwed rojn me yn bi zahmet li pa man. Ji roj p de, ez her roj ji we re xwarin bikelnim.

Zarok, bi gezkirina xiyarn daye dest wana, derketin der ve jin bi utina sewzeyan dest bi hrkirin kir. Bi ksn di dest de hatina mr w y mal ba bib. Di zarokan de d hleta mayna li ser lingan nemab. Ba e ku cnaran bi rewa wana dizann dem bi dem xwarinn ji ber wana diman, yan j sniyek ji xwarina kirine, ji wana re j diann. Ev j bi xwe nedixwar, dixist qirika zarokn xwe y ji ber dima j ji bo danek din vediart. L hinek rojan an cnarn wana xwarin nedikelandin, an ew jibr dikirin di rojn wiha de, pwst dima zarokan bi giriy ji hinava xwe gotina lorkan di xew re bibe.

w j, wek mr w, kesek w nemab. H rastir gelek kesn w hebn, l kesek l xwed derketiba tineb: ji bo li gotina wana guhdar nekiriye reviyaye gel Muslim, merivn w, malbata w bera w dabn ew roj ev roj e, ne l geriyabn, ne j pirsyariya w kiribn. W j qma xwe bi birbn anb, l dil w raz nebib pl fza xwe bike dest li ber wana veke. Muslim her dem j re digot:

- Leyla min, t bibn, ez teqez karek bibnim gelek bixebitim. Her roj bi destn dagirt werim mal. Tu i bixwaz ez ji te re bikirim. Em zarokan cardin rbikin dibistan. Ji xwe ma me xwend i b? L dibe ku ew bibin titek, jiyana xwe rizgar bikin. Tu can xwe xemgn neke. Em van rojn tengezar bibornin, binre, t bibn bi te re careke din em vegerin coa rojn destpk me hev nas.

Leyla ji aliyek ve  xwarin dikir, ji aliyek din, mr xwe rojn kevin bi br dian. Hn di refa yekem a lsey de hev nasbn, bi dtina yekem dil ketibn hev di seranseriya s salan de bi hev re xwendibn tra xwe hez ji hev kiribn. Di derketina ji dibistan de, ryeke w didtin, xwe xewle dikirin, lv bi lvan bi saetan hev diramsandin, pit re b dil xwe rka mal digirtin. Dema dibistan bi daw b, malbata Muslim hatibn ew xwestibn, l malbata w gotibn:

- Kur mam w di rk de ye; heta ew ji rk venekie, em nikarin ke bidin ew pa de zvirandibn.

Pismamek Leyla y ji dibistana seretay zdetir nexwendiye, ji zarok dest avtiye bekariy bi qesabtiy xwe dare dikir heb dil li ser kirina bi Leylay re diavt. L Leyla gotib:

- Ez dimrim nakevim pala yek ji zarok ve wek xwik bira em bi hev re mezin bne ew pa de vegerandib, her gav xwestib nebna v kirin vebje. L malbat biryar girtib li piya Leyla Muslim ji reva bi hev re zdetir ti rk nemab. Dema reviyan, ji tirsa w ji aliy birayn Leyla ve werin kutin du salan li bajarn metrepolan jiyana qaax meandibn. Ev ji bo wana bib du saln mezin n tr hesret. Pit re dostn wan ketibn navbera malbatan, ew li hev anbn destra pa de vegera bajr girtibn. L malbata Leyla, dema gotibn; Ew d ne kea me ye! bi tevah peywendiyn xwe qut kiribn, b kes mab ew j careke din li ferdn malbat negeriyab nepirsb.

Leyla, sewzeyn hr kirin, xistin bero dann ser gir di hi xwe re na gel zilam xwe, rnitina li gel, kirina sihbeta ji mj ve nekirine, rnitina li ber hev axaftina li ser kar n dtiye borandina hesreta xwe derbas dikir ku bi carek re ji odeya klek, ji xurfeya zilam w l b, bi deng gurminiyek veciniq! Ev deng ifteya mr w b. Berya bikeve v rewa qaax, carcaran derdiket nr bi nra ji qitik kewan vedigeriya mal. Leyla j ew di rn wan de sor dikir rdinitin, bi hev re dixwarin, pit re j li ser rojn li piya wan diaxiftin...

Leyla bi qrdayn baz da odeya mr w l ye. Bi carek re kaniyn avn w der bibn rondikn w bi qrdaynan re herikbn. Bi hza xwe ya heye, xwe li bin guh der da. L diyar e der ji pa de hatib askirin ku ji cih xwe j neliviya. Di cih de br bir ku bibeze ber ibak. L ibake j hike hik hatib askirin.

Cnar di bazdan hatin de dereng neman. Dema dtin der ibake girt ne, bivir, ak kolar girtin dest xwe dest bi ikandina der kirin. Dema ketin hundir, Muslim li ser pit dirjkir b: ji kincn snga w dinixumandin h j d hil dib li kleka w du wne hebn. Diyar e dirj dirj li wneyan temae kirib pit re ling ift sipartib tiliya ser ling xwe kiandib. Ji ber ku ling w y rast bgorekir b.

Leyla di cih de xwe pa ser. Ciwanek ji cnaran wneyn li ser snga Muslim hilgirt dest xwe. Yek j wney Leyla y bi kincn dibistan, y din wney her du zarokn w yn bi dest hev girtibn b...

 

***

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org