DIVÊ KÎ LÊBORÎNÊ BIXWAZE?

HESEN HUSEYÎN DENÎZ 

Di van rojên dawî de, di çapemeniya tirk û kurd de zêde li ser ‘zagona poşmanî’ ango ‘zagona lêborînê’ ya ku hukûmeta Erdogan qaşo ji bo têkoşerên azadiyê yên kurd dixwaze derxîne tê rawestin. Çapemeniya tirk ji xwe, ji sedema rojeva kurd û Kurdistanê biguherîne, zêde vê xalê -bi fermana hukûmetê- dixe rojevê. Lê çapemeniya kurd jî êdî pêwîst dimîne vê hingûdingê pê re parve bike. Di rastiyê de li hole tiştekî nû nîne! Bi salan e ku hukûmetên tirk wekî rêk û rêbaza çareserkirina pirsgirêka kurd, zagona poşmaniyê derdixin pêş. Wekî kesê ji Qeyseriyê ku dayika xwe boyax tê daye û firotiye bavê xwe; ev jî, her hukûmeta tê guhertin vê zagona poşmaniyê navekî lê dike û dixwaze bifroşe. Lê mixabin ji ber ku ji rastiya Tirkiye û Kurdistanê dûr e kesek danaqurtîne û wiha di qirika herkesî de dimîne.

Pirsgirêka kurd ne ji îroj ve, ji sala 1924an ve di rojeva Tirkiyê de ye ku tê zanîn di sala 1925an de li Agirî û Zîlanê bi vê sedemê serhildan destpê dikin û heta serhildana Dêrsim a 1936an tên. Di vê sale de artêşa tirk û û dewleta di bin reîstiya Mûstefa Kemal û Îsmetê Kerr de, bi xwînxwariyeke mezin van serhildanan ditemirînin. Bi taybetî di dîrokê de dema tê qalêkirin, dibêjin ku, ‘Geliyê Zîlan xwîn diherikî!’ ango dibêjin, ‘Li Dêrsimê jin, zilam, zaro tev xistin hundirê şikeftan û li ber agir dadan ku bi dû bifetisin!’

Piştî temirandina van serhildanan heta salên 1970yî dereyî çend rewşenbîrên kurd ên wekî Mûsa Anter, bi nave kurd û Kurdistanê tiştek li hole nema. Zarokên  dayik û bavê wana di serhildanan de hatibûn qirkirin, nave ‘Kemal’ li xwe kirin û berê xwe dan Metrepolên Tirkiye û di Ewropa re derketin. Lê piştî salên 1970 yî li Kurdistanê agirekî nû yê azadî û rizgariyê hat dadan û bi gihiştina salên piştî 1980yî ve jî hat geşkirin. Vî agirî dilê tevahiya gelê kurd germ kir û hebûna dijmin a li Kurdistanê sot.

Li ser vê yekê dijminê dagirker li Kurdistanê dest bi qirkirinên nû kir. Bi taybetî di salên piştî 1990î de, bi hêza xwe ya taybet a li dijî rêberên gel, bi nave Hizbulkontra bi rêxistin kir, bi hezaran kesên welatparêz ên bê tawan kuşt; bi hezaran kes nebedîl kir; bi hezaran kes avêt zîndanê û rizand; bi hezaran kes ji  gund û malên wan bi dare zorê da koçberkirin; bi hezaran mirov ajot nava xizaniyê û berê wana da rêkên xerab; bi hezaran gund û mezra vala kir û da ber agir; bi hezaran daristan şewitand; bi hezaran xerabiyên cûrbecûr bi sere vî gelî de barand û hîn jî van xerabiyên xwe sed taq didomîne.

Di rewşeke wiha de, gelo kî dive ji kê lêborînê bixwaze û kî li hemberî kê poşmaniya xwe diyar bike?

Birêz dewleta tirk, birêz hukûmeta Erdogan ji kerema xwe re li xwe vegerin û binêrin bê we çiqase xerabî û xwînxwarî bi sere vî gelî de aniye û pişt re qala derxistina zagonan û banga mirovan bikin. Wê kîjan têkoşer rabe li ser daxwaza we dev ji rûmeta xwe berde û were di dawa we de rûnê? Yan we hişê xwe xwariye, yan jî hûn difikirin ku hinek têkoşerên hişê xwe xwaribin hebin! Wekî din ne mumkun e ku heta hûn xwe bi vî gel efûkirin nedin, lêborîna xwe nexwazin û li huzûra gel poşmaniya xwe ya ji kiryarên xwe diyar nekin, yek mirovê bi rûmet tenê jî were xwe biavêje dawa we.

Hûn dibêjin, ‘Bila gerîla çek deyne, were xwe radestî me bike!’

Nizanim hûn ji dil vê yekê hêvî dikin, an xwe dixapînin, an dixwazin hinekan bixapînin? Ger gerîla wê rojekê hatiba û xwe radestî we kiribaya, ma morîka dayika wan li navsera wan çiyan -di nava sar û seqemê de qetiyabû ku bi salan e di berf û pûkê de dijîn? Helbet bi sedemekê derketine navsera wan çiyan. Heta ku ew sedem ji hole nerabe yan neyê rakirin çawa hûn dihizirin ku ew dev ji xwe berdin?

Di şerê navbera gelê Kurd û dewleta Tirk de dimeşe de dinya alem dizane ku aliyê mexdûr, aliyê mazlûm aliyê kurdan e û aliyê dewleta tirk jî aliyê bêmaf û zordar e. Wê demê sedî sed dive aliyê bêmaf û zordar derkeve pêşberî gel, poşmaniya xwe diyar bike û ji gel lêborîna xwe bixwaze. Li ser vî bingehî jî dive zagona bingehîn a sazûmana Tirkiyê ku ji cûntaya 12ê Îlonê maye bi tevahî ji hole rake û zagoneke nû a ji mafê mirovan re rêzdar  demokrasiyê bingeh digre bipejirîne. Hemû mafên bingehîn ên çandî, civakî, mirovî, siyasî yê gelê kurd divê zagonê de binase û hilgire bin ewlekariyê. Wê demê wê ev gel belkî bikaribe li dewleta tirk bibore û êş û jana pê daye kişandin jibîr bike. Wekî din lihevdûhatina deleta tirk û gelê kurd ne mumkun e.

Bi vê sedemê, ya baş ew e ku di serî de hukûmeta Erdogan û rayedar û fermandarên din ên artêş û dewleta tirk vê zagona qalê dikin a ku navên qaşo ‘vegera malê’, ‘daketina ji çiyê’, ‘poşmanî’, ‘efûya civakî’, ‘nizam çi’ lê dikin, bila ji bo xwe saz bikin û ew jê sûd bigrin, wê ji her du civakan re sedî sed bixêrtir be.

HESEN HUSEYÎN DENÎZ

çapkirin