DIYALOGEK LI SER GUHERTINA BRBAWERIYA AFIRANDR YA ZANYAR

 

Hesen Huseyn Denz

 

NAVEROK

 

RKA GUHERNA BR BAWERIY.. 1

PERESEND (Evulotion) I YE?. 9

Jiyan awa derketiye hol?. 15

BNA GERDN (KARGEH) .. 18

SAZMANA ROJ, YA EM  ( Chana me) T DE DIJN.. 22

BNA CHANA EM T DE DIJN.. 24

MALIKA JIYAN AWA B?. 32

Di Bin Ronahiya Teoriya Peresend De Tghitina Stratejiya areseriya Demokratk 34

TEORIYA LIGOR (ZAFIYET / RELATIVITE) Y.. 35

Di Bin Ronahiya Teoriya Ligoriy De,  Tghitina Stratejiya areseriya Demokratk. 39  

 

RKA GUHERNA BR BAWERIY

 

Rojeke ba bahoz b; av avan nedidt. Zarokn gund ji dibistan derketin ber xwe dan mal. Dibistan ji navenda gund rka qas saetek bi me dr b. Rka w di nava ikrn xwezay yn ji demn kevin ve ji navsera iyan gindirne re derbas dib. Ryeke teng wek labrent ku bi hezaran rik j vedibn b. L bi nhatin r diyar bib ji bo v kesek baldar z bi z rka xwe winda nedikir. Bes di v roja destpka payiz de ba bahoza raby hem toz trablka deta Haran hil dida jor digirt ser ikrn re.

Jr hinek dereng ji dibistan veqetiyab. Di ders de mamostey w qala areseriya Demokratk kirib. Zde tneghitib pir mereq kirib ku t i watey. Ji bo v dema zengil bhnvedana nvro l dab, rahitib entey xwe ber xwe dab pirtkxaney. Ji jina berpirsyara pirtkan re daxwaza xwe gotib berpirsyara pirtkan bi lvken du pirtkn str dabn dest gotib: Ten ev dikarin mereqa te tr bikin!

Jr her du pirtk kiribn entey xwe derketib ser r, l xwendevan tev ji mj ve bi r ketibn. Ji ber ku ji kes re negotib, kes li hviy nemab.

R nas dikir ber j gelek caran di v rk re bi tena ser xwe b hatib. Dema daristana li derdora dibistan derbas kir ket rtahiya navbera daristan ikran, pla ba bahoz ew himbz kir toz trablka bi xwe re aniye tev li nava av guhn w da. avn xwe yn hin girtin lez kir ku z xwe bigihne nava ikran.

Por w y zer dirj ku herdem berdida ser miln xwe, wek pln trjn tava var berba bn. Dest xwe li bin psrn xwe yn n stewiyane pan, xwe qlz kir gavn xwe bi leztir avtin.

Ba bahoz wiha li derdora hev dizvir ku qet ne derdora xwe, ne j rka li ser dimee dikarb bidta. Wiha bhnek bi avkor meiya. Zdetir bi hsn xwe yn nasn frbna r bawer b. L ne di bra w de b ku hi w tevlihev bye di w hal de j li ser pirsa mamostey xwe difikir.

Ji zarokbna w ve mereqeke w li ser pirsgirka kurd heb. Roja n b dibistan vegeriyab, ji dayika xwe pirs kirib, gotib:

Day, li dibistan mamoste bi zimanek diaxive ku ez qet tnaghjim. Gelo ima bi ziman me naaxive?

W dem dayika w ew dab ber dawa xwe j re gotib:

Zera min, delal; em bi kurd diaxivin, mamoste bi tirk diaxive; ji bo v tu tnaghj. Dema tu fr tirk bib, t tbighj.

Jr w dem wiha pirs kirib:

Bae, l ima ez fr kurd nabim? Ma qey mamoste bi kurd nizane?

Dayika w kesereke kr vedab gotib:

Zera min em kurd in, l bxwed ne, ti dewlet arta me nne ku ji bo me dibistanan veke mamosteyn kurd rbike, me fr kurd bike. Em bindest in, kea min! Dewlet arta tirkan li her der dibistann tirk vekirine, mamosteyn tirk rkirine ku me fr ziman xwe bikin.

Jr ji v axaftin bi lez encamek derxistib gotib:

Ger wiha be, ez d naxwazim biim dibistan. Ez li mal bimnim min fr kurd bike.

L dayika w bi bhnfireh guh dab w bi lvken gotib:

Jra min, tu rast dibj, div destpk mirov xwe fr ziman dayika xwe bike. L ji bo v div ew derfet hebin. Derfetn w j, ten bi areserkirina pirsgirka kurd tn bidestxistin. Ji bo v div niha tu bi dibistan, xwe fr xwendin nivsandin bik ku tu bizanib pirsgirka kurd i ye awa t areserkirin. Ger tu bighj v zanabn, t bikarib li ziman xwe j xwed derkev!

Jr ev gotina dayika xwe ji xwe re bingeh girtib bi hviya ghitina zanistiyeke areseriya pirsgirkan, na dibistan domandib. Fr xwendin nivsandin bib. Dikarb tbighje hem gotinn mamosteyn xwe. Di ber dersan re pirtkn din n tirk j dixwendin dixwest fr her tit bibe.

Kevirek mezin derket py rawestiya. avn xwe ji hev vekirin. Li derdora xwe nr. Derdora w tev ikr bn, hza ba bahoz ikestib. avn xwe li rk gerand. Pa de vegeriya. Bi mil ep ve . Li mil rast nr. Rya her roj t re di dihat qet diyar nedikir. Gelo hatib ku der?

Her sibe nvro, di ber v kevir re re di dihat; l niha r ne li ber b! ber kevir re ji nz ve temae kir. Ji xwe re got:

Gelo ev kevir b? Ba e, l ka r li ku ye? W dem diyar e ku ne ev kevir e! Ba e, ev t wateya ji r derketin. Div ez pa de vegerim rka xwe bibnim.

Jr di nava ikran de, li pa xwe zvir li rka xwe geriya. Kevirn li derdor ewqas mezin tj bn ku ten qas kefa dest xwe ezman didt cihek din qet xuya nedikir.

Bhnek meiya l her devera t re derbas dib her wek hev b ji kevirn re dwar derdiketin py. Ne dikarb bi keviran ve hilkie, ne dikarb ji nava keviran xelas be!

Bhneke din wiha meiya daw tghit ku bi kjan al ve die ne diyar e. Rka xwe winda kirib d zahmet b ku bi ser vebe. Divb careke din vegeriyaba rtahiya di navbera dibistan ikran de wiha biketa ser rka rast. L w awa xwe bighanda rtahiy?

Li keleka berek rnit entey xwe dan ber xwe. Ewqas vir ve, wir ve b ku ji hal ketib. Pit bhnvedaneke kurt dikarb dsa li rka xwe bigere.

Kurm mereqa w ser rakir zixt dan ku li pirtkn ji pirtkxaney aniye binre. Kurm digot:

Ji xwe te rka xwe winda kiriy. Qe ne li pirtk binre, dibe ku ryek nan te bide.

Dest xwe avt dev ente vekir. Pirtkeke ji wana derxist. Qapaxa w ya bi rpeleke zer hatiye pan qulipand nivsandina li ser pela sp xwend: Smer Rahip Dewletinden Halk Cumhuriyetine Doru - Abdullah calan

Peln pirtk qulipandin dest bi xwendin kir. Bhnek di dil xwe de xwend pit re kurm w got:

Bi deng bixwne ku tu bhtir tbighj.

Jr v car bi deng xwendina pirtk domand. Dengek zelal zirav li nava kevirn re belav b leriz. Her ku di nivsar balktir dib, bi xwe diherik mejiy w deng w p re bilind helbest dib.

Merheba heval, tu li v der i dik?

Jr ser xwe ji xwendin rakir li xwediy deng nr. Xortek bi cil bergn leker ku ek rext hilgirtiye li raser w rawestiyab l temae dikir. Bala w kiand ku tev xortbna w, por w tev sp bye! Hinek bi xov, hinek bi hviya dtina mirovek rab ser xwe got:

Min rka xwe winda kiriye, ez bnha xwe vedidim ku rabim l bigerim.

Xort porsp pirtka di dest w de nan kir got:

Min bhnek li xwendina te guhdar kir. Tu pir xwe dixwn. Tu ji kjan gund ye, te rka xwe awa winda kir?

Jr bi kurtah xwe gund xwe da nasn qala ba bahoza raby, ketina toz ya avn w girtina avn xwe kir, got:

Min carek xwe dt ku ez li nava ikran im ne li ser r me.

Xort porsp rahit entey Jr bi lvken got:

Dtina rk di nava van ikran de ne hsan e. Div tu avgirt qet neme. Ka wer em bimein, ez te bibim ser r.

Jr xwest ku entey xwe bide pita xwe, l xort porsp nehit her du, geh li kleka hev, geh li pey hev meiyan. Pit bhnek kurm mereqa Jr dsa liviya got:

Ke biaxive, pirske; ma ji v tir derfet bi dest te dikeve?

Jr nr ku kurm w rast diaxive. Wr da xwe ji xort porsp pirs kir, got:

Heval, gelo tu dikar pirsn min bibersivn? Mamostey me roj li dibistan qala titek kir. Min mereq kir ji bo fr bibim, m pirtkxaney, du pirtk dan min. L min hn tev nexwendine.

Xort porsp rawestiya bi dengek nerme got:

Ger ez bizanibim, ez bikaribim bibersivnim, l ku ez nizanibim div tu dil xwe negr!

Ba e, w dem ez pirs bikim: Gelo Rber Apo ji bo i Rka areseriya Demokratk datne pya me? Mamoste digot; Bi v yek ew ji ser rka ore vedigere, dikeve ser rka peresend! Ez dixwazim tu li ser van her du rkan ji min re biaxiv min zane bik.

Ji bo ez v pirsa te, tra te bibersivnim, div qet em ji nava van ikran dernekevin her bigerin biaxivin. L dsa j ji bo xatir te heta ji dest min were ez bi kurtah bnim ser ziman. Peresend (evolution/evrim) bguman ne tgeheke n ye; t wateya guhern. Guherneke ku di Xwezaya xwe de bibe. Teoriya Peresend, di 24 Mijdara 1859 de, bi nav Jzay Celeban-(Reh Celeban) ji aliy Darwn ve li Londray t weandin. Ji w roj heta roja me ev teor ji hla zanyaran ve t pejirandin wek rka ten ya zanyar ya ravekirina bna xweza mirovan t bidestgirtin.

Jr, cara yekem ev zanistya li ser peresend dibihst. Ji bo w axaftina Porsp bir got:

Gelo peresend v yek bi nrneke awa bi dest digre?

Bi nrneke zanyar bi dest digre. Bi derketina v teoriya peresend nrna ol ya ku dibje: Chan - Gerdn ji hla Xweda ve di hundir e rojan de hatiye avakirin hem heyne (nat, ajal) mirov ji hla Xweda ve bi yek peyv hatine afirandin, hildiwee ji ber v yek hem kee-dr oldar r ser v teoriy dikin. L ti hz nikare rastiyeke xwezay tk bibe serkevtina v teoriy roj bi roj dibe bingeh hem kar xebata zanyariya mirovahiy. Ne ten di aliy bna Xwezay mirov de, di aliy bn pvena deoloj siyaset de j teoriya peresend roleke bingehn dileyize. Droka pketina raman (fikir), felsefe br baweriy j li gor prensbn peresend pk tn.

Jr dsa ket nava axaftin, pirs kir:

Qey tu dixwaz bj br baweriya mirovan cuda cuda ye?

Bel. Ne ten ya her mirov cuda ye, ji bo gitiya mirovahiy j di her dem de br baweriyn cuda cuda derketine. Ji bo v yek, tghitin zanna rzik naveroka teoriya peresend ji bo her mirov gring e; l ji bo Gel Kurd hem kesn areseriyeke demokratk dixwazin, bhtir grng e.

ima?

Ji ber ku pdiviya Gel Kurd ji ya her gel zdetir bi azadiy heye. T zann ku 15 Sibata 1999 ji bo Gel Kurd ( bguman ji bo PKK) qas ku rojeke re b, dihat wateya zvironekeke grng j. Rka Rizgariya Netew ya Gel Kurd di v zvironeka 15 Sibat de yan w bi lez beza xwe bidomiya, -ku w dem i bi ser w bihata ne diyar b- yan j w lez beza xwe bida rawestin rka xwe ewle bikraya. Ev du r li pya rvena tkona Gel Kurd bn: Rka ore Rka Peresend.

Ez j ji xwe v mereq dikim. Ka ji min re vebje; rka ore awa ye rka peresend awa ye?

Xort Porsp bi lvken axaftina xwe domand got:

Rka ore wek t zann ji Pngava 15 Tebaxa 1984an vir ve bi awayek seferberkirina hem derfetn Gel Kurd dihat meandin, l di ghitina encama serkevtin de ji aliy hzn emperyalst, dagirker paver ve, komployeke navnetew, wek kevandeyeke b serber derxistibn ser v rk. Ger ore bi w lez beza xwe hatiba domandin dibe ku di zvironeka 15 Sibat de, di v kevandey re tk j biaya, yan tev komploy bi ser j biketa; l sed sed encama her duyan j w bba erek pir dijwar w xwn -ji her du aliyan- wek lehiy biherikiya.

Jr di vir de xwe negirt got:

Rber dibje, dive yek dilop ten j xwna ne di cih de ney rijandin.

Rast e. L di v xal de hinek dikarin bjin; Dema me dest bi or kir, ma me rijandina xwn, gekirina er nedab ber avn xwe ku di 15 Sibat de em ji v rk zvirn?

Ez j mereq dikim!

Mereqkirin ba e, l frbn batir e. Bguman kesn wiha bjin me rijandina xwn dab ber av ew, bi kurtah ji Prensibn Teoriya Peresend bxeber an kmxeberin. Teoriya Peresend ya 4 mlyar saln bna Jiyan bi me dide fmkirin ku Xweza ji bo pketina Jiyan ti caran di yek rebaz de (metod) israr nekiriye, herdem bi malzemeyn amade, Jiyaneke li gor rewa w bhn heye derxistiye hol ya ku bi serketiye j ev bi xwe ye.

Gelo ev t i watey?

Ev t w watey ku di van ar mlyar salan de, rka peresend, Jiyan ji hebneke yek malik (hucre) bi guhertina li gor derfetn hene rewa w behn, aniye asta ghitina mirov ku ji milyaran malikan pk t. Ger Xwezay di roja destpk Jiyan awa kir de xwe teng bihita, di rbaza destpk de heterdar ba (israrker ba), astengiyn derketin py, bi derfetn n derketine hol derbas nekiriba, yan wek gundiy Kurd herdem gotiba W bar zing min i bibe? bawerkin ev ar milyar sal in Jiyan ji yek malik pdetir gav nediavt ewqas ajal, dar, inat bguman mirov j nedibn.

Ez tdighjim. Jiyan destpk ji yek malik pk t l pit re, bi pvajoy re li xwe zde dike, ne wiha ?

Bel. Zanyariya roj mirovah ghitiy, derxistiye hol ku roj hem heyneyn zind (mirov, nat, ajal tev) di encam de, ji w yek malika destpk bi rka peresend zde cuda bne li pey hev rz bne. Xuya ye ku rka peresend ryeke dvdirj e, l ji hebna xwe em dizanin ku encam girtiye hn j digre. Bguman rka ku orean pktne j dsa di pkanna prensbn peresend re derbas dibe.

Yan ore j wek heyneyek, yan hebnk, zind ye?

Rast e. Ew bi xwe byne ye zindbna her mezin cihereng dikare li ser mirovan pk bne. L y ku ore amade dike, bhn bi bhn p ve dibe tne war pijiqna di avkaniy re, dsa peresend bi xwe ye. ore b kombnn peresend nabe.

Jr ev yek km-zde dizanb qas hat bra w, xwest ku ew j zanistiya xwe tev li ya Porsp bike, got:

Di Xwezay de ti tit ji ber xwe ve bi yek car re dernakeve hol.

Porsp kfa xwe bi tevlbna kea ciwan an, got: Rast e, berdewamiya gotina Jr an:

Her tit di encama guhertineke hd bi hd -yan j, guhertineke lez bi lez, ku kom ser hev dibe de- derdikeve hol ji ber v yek destpeka w dawiya w heye; yan sedemn ku biin encam hene. Ji pvajoya di navbera sedem encam de pk t re j, Pvajoya Peresend t gotin.

Dema mirov dighje encam, pvajo j d bi daw dibe, ne wiha?

Na, ev pvajo bi ghitina encam bi daw nabe; ji bo encamn hn ntir cudatir derbixe, dibe sedemn ntir cudatir.

Ya kevin, ji ya n re dibe bingeh zayn!

Ango dibe dayik! Mirov dikare her duyan j bje. Bi v awah ev ar milyar sal in peresenda Jiyan 14 milyar sal in j ya Chan ya Gerdn dimee.

Gelo ev peresend awa pk hatiye, tu dikar hinek vebj?

Rast e, ez vebjim ku bi zanna pkhatina peresend, em bikaribin xwe bighnin tghitineke zelaltir a Stratejiya areseriya Demokratk a roj KKK li ser hatiye damezirandin Gel Kurd p dimee. L berya v, me gotib ku di roja 15 Sibata 1999 de hzn emperyalst, dagirker paveryn chan bi komployeke navnetew kevandeyeke grng derxistin ser reka tkona rizgariya netew ya Gel Kurd tkon bi biryardaynek re r bi r ma. Di w xal de herkes i difikir, dikare bne bra xwe. Dost-dijmin herkes digot, Ten du rk hene! Bi rast Gel Kurd welatparz, mltan kadroyn PKK j ne dr v difikirn ji xwe ji van her du rkan ketibn ser rka xwe ya ber dimeiyan j; him j bi lez bez; hn di bra me de ye ku her mltanek amade b xwe bike bombeyek biteqne. Gel j, her roj agir berdida bedena xwe xwe ji erek dijwar dvdirj re amade didt.

Em tev daketin kolanan bi rojan qriyan. Ne hi li ser me mab, ne aqil. Gundiyan tev digotin em rahjin ekn xwe ber xwe bidin Enqer, k were pya me em l birenin biborin.

Bel ev nrn daxwaza dil eniya dost b. Ba e, l li eniya dijber rew awa b. ?

Dijmin dn har bib!

Bel, hem hzn neyar Gel Kurd tkona oreger, hem paver, noker xayn tev bi yek deng digotin; d dawiya PKK hat: ser , em la pare pare bikin. Hinekn bi du zayendan j -wek epgirn Tirk Kurd n tn zann- digotin; Ser , em z bigihn ku la parvekin.

Ew kesn xayin bbext in!

Bguman wiha ne! Bi kurtah, di roja 15 Sibat de, di wan saetn Rberatiy di firokey de hn avn xwe ji hev venekir de, rastiya Gel Kurd ya dijbern Gel Kurd wiha b. Gel Kurd peng w ji bo bilindkirina er, dijbern Gel Kurd pengn wan j, ji bo tinekirina PKK tkon dirann xwe tj dikirin. Bguman her du al j di hundir aroweya br baweriya xwe ya di w bhn de, li gor xwe mafdar bn.

awa her du al j mafdar dibin, ez tam tneghitim!?

Min ne got, her du al mafdar in, min got, li gor xwe mafdar in. Yan her yek xwe mafdar dibne. Gel Kurd digot; Rber min hatiye girtin, ez qira tirkan bnim j dil min rehet nabe ev maf min e. L neyar j digot; Rber wan di dest min de ye, ed ez dikarim ji qedaya wan xelasbim tevan qir bikim j maf min heye. Di v xal de (di v behn de) rastiyek heb ku her du aliyan j nedidtin.

i b?

Bi dlgirtina Rberatiy rewa kevin hatib guhertin reweke n derketib hol. Her rewa n, bi xwe re derfetn n tne. d ti kes nikare bi derfetn kevin li gor rewa kevin Jiyaneke ntir biafirne. Y dixwaze Jiyaneke ntir li p bixe, div bikeve ser rkek ku bikaribe van derfetn n di rewa n de bikar bne.

Yan prensba peresend v yek dibje?

Rast e, peresend v rastiy pwst dike ev ar milyar sal in pven li ser v rastiy li p ketiye. Mezinbna peresend ew e ku iqas bik be j, derfeta n derketiye hol dibne li gor rewa n bikar tne, di ya kevin de xwe teng nake, bi ya kevin xwe tr nabne

Ez tghitim. Tu dixwaz bj ku di roja 15 Sibat de derfetn tkon rewa Gel Kurd ya dijmin hatib guhertin, ne ji me, ne ji dijmin ti kes ev guhertin di cih de ferq nekirib, ji ber ku hn bi her awah diyar nebib. L Rberatiy bi zanist hsn xwe yn pdtin ew ji berya herkes dt li gor w tevgeriya.

Bij! Tu tam tghitiye. Bi v sedem em bi rehet dikarin bjin ku mezinbna Rberatiy wek mezinbna zagona peresend ye. Zagona peresend awa ku ji derfeteke ji ser derziy bi hezar caran biktir fdey dibne heyneyn zind yn ji hev pkettir diafirne mezinbna w, di dtin li gor rewa heye, di bikaranna v derfet de ye; mezinbna Rberatiy j wiha ye. Dema di firokey de li asmanan avn xwe ji hev vedike d tdighje ku rew hatiye guhertin ew derfetn ber, li hol nemane; derfetn n derketine hol. Bi rast j ev derfetn n derketine hol ji hla herkes her mejiy ve nedihatin dtin. Lbel ji aliy mejiy Rberatiy ve, y ji rvena zagonn Xwezay siyaset xeberdar e xwediy nrna zanyar felsefk e dikarb bihata dtin. d w bhn peyvn Rberatiy yn, karkirina ji bo wekhev biratiya her du gelan dib irska jiyaneke n, dib destpka pngaveke n, di rka tkon de. Yan bi v biryar, tkon ji ser rka kevandey dizvirand dixist ser ryeke ewley. Ev ramana peresend di rven ghitina armanc de rka peresend dixist na rka ore. Bguman her du rk girday hev in di nava hev de ne, l di ghitina armanc de div yek li pya yek be: Ji derketina PKK , heta 15 Sibat rka ore di rza yekem de b rka peresend alkar w, xurtkar w b. L pit 15 Sibat d di ghitina armanc de rka peresend derdiket rza pemn pngavn ore di v rk de dibn qonaxn encamgirtin bi v awah rka serkevtin diket bin ewlekariya Rberatiy. Ji bo v yek Rberatiy li hember hem zor zahmet ran, ne tinekirina xwe ya fzik, jiyankirin da pya xwe ku r li pya xwemeandina zagona peresend veke. Rberatiy dizanb ku zagona peresend w xwe hd bi hd bimene, l w guhertineke mezin bi xwe re bne. Ji bo v di mercn giran n zndan de sebir kir encama biryara di firokey de daye, di 2-3 Tebaxa 2002an de bi kombna Meclsa Tirkiy pejirandina rakirina cezay dardakirin serbestkirina perwerdeya Ziman Kurd derket hol. Zagona peresend wek ava di bin kay re bimee, di van s salan de deqqeyek ten j ne rawestiya, her dixebit ku ew derfeta pir bik a roja 15 Sibat derketiye hol bi rewa n re bistire (bighne hev) ji vna jiyaneke n (ango heyneyeke n) biafirne. Bguman ev heyneya n t afirandin d w derfetn n bi xwe re derxne zagona peresend bi van derfetn n w gaveke pdetir biavje.

Dema zagonn 2-3 Tebax ji Meclsa Tirkiy derketin, cranan tev digotin; Rber dsa rast derket! Ewqas digot, bi ser me de nedi. Me digot, Dewleta Tirk ne bi er be, nay ser r. L Rber ew bi siyaset j an ser r!

Bguman ev siyaset li ser mrat er panzdeh salan li p dikeve. Her er, ji bo rka siyaset veke pirsgirk bighne areser atiy t kirin. Ya ku crann we kurdn kevn tnaghjin, ev e. Ji bo v j ten di er xwniy, yan ertiy de dikarin bi sedan ji hev bikujin b encam bi sed salan bidomnin. Ji bo v dibjin qey w er rizgariya netew j wiha bi kn qerezeke tolhildar heta roja qiyamet bidome. L di rastiy de ne wiha ye. er xwediy zagonn gerdn ne. Tu nikar erek b sedem, b encam, b ghandina areseriyek heta roja qiyamet bimen. Armanc i dibe bila bibe, div tu bizanib bikarib w er, bi atiyeke ku areseriy biafirne bi daw bik. Ger tu v nek, xwna hatiye rijandin dikare li erd bimne!

Ba e. W dem ya grng i ye?

Ya grng ew e ku em bikaribin van derfetn n bibnin r li pya xwemeandina zagona peresend vekin; bi kmasiyn xwe li py nebin asteng bend.

Xort Porsp rawestiya eka xwe ji mil xwe dan, sipart kevirek re bi gincir. Jr j rawestiya bi xwe dihisiya ku pir westiyaye. Porsp entey Jr y xwe ji pita xwe dan erd got:

Di siyaset de ev rk awa li p dikeve, ango bi i awah pketinan diafirne? Berya em v pirs bibersivnin, em bhnek rnn bhna xwe vedin. Rka di nava van ikran re pir zahmet e ji bo v mirov z diwestne.

Jr pala xwe da kevirek li erd rnit. Di dil xwe de digot; Ba b ku min rka xwe winda kir ez li v heval jr rast hatim. Hn gelek pirsn w yn werin bersivandin hebn heta bersiva tevan nestne, nedixwest derkevin ser rka gund. Ji bo v bhnvedan j re wek derman dil w hat ji bo bikaribe bhtir zelaltir Stratejiya areseriya Demokratk tbighje, end pirs li ser hev kirin:

Heval jr, em rnitina xwe j watedar bi nrx bikin; Ji min re bje, Peresend i ye? Peresend awa bi kar t? Zagon prensbn peresend, Jiyan awa diguhernin diafirnin? Gerdn, Xweza, Chan tev awa bne? Jiyan awa derketiye hol awa ghitiye guhertina roja me?

Porsp keniya got:

Wey, wey, wey! Te ez di nava pirsan de hitim. Min got em bhna xwe vedin, min negot pirsan zdetir bikin. L li gor ku tu dixwaz mereq dik, ez pirsn te bibersivnim.

Jr kmek erm kir axaftina w bir, got:

Bguman gelek pirsn din j di ser min de hene ku ez dixwazim pirs bikim bersiva wan bigrim. L ez naxwazim zde te biwestnim. Ger tu naxwaz, tu dikar bersiv ned, l ez bi bersivdaynn te pir jr kfxwe dibim.

Ew i gotine! Ez ti caran ji zanakirin nawestim. iqas pirsn te hebin, tu dikar tevan pirs bik. awa be hn ji var re gelek heye rka me j dr e. Div tghitina peresend ku i ye awa dimee were zann bawer bi v zagon xurt were kirin ku di aliy tghitina Stratejiya areseriya Demokratk rka encamgirtina w de, di zanistiya mirov de, pngaveke grng bike baweriya heye xurtir bike. Ev j nrna zanyar dixwaze. Gelo nrna te i ye?

Jr, ne li hviya v pirs b. avn w sist bn bhnek fikir. Bi rast, nrna w i b?

Xort Porsp dt ku di bersivdayin de zahmetiy dikine. Ji bo alkariy bide ramandina w got:

Nrn, ramandin rovekirina li ser byer byineyan e. Ger mirov awa jiyan bike, wiha difikire awa bifikire j wiha li byeran dinre wiha dibne. Ger mirov ne xwediy ramaneke fireh be, mirov teng difikire nikare pirsgirkan areser bike. Nrna fireh j t wateya ku mirov herdem bikaribe ramana xwe n dewlemend bike. Di v Gerdn Chan de mirov d nikare bi zanistiyn xwe yn berya rojek j li pirsgireka roj binre areseriya sib bibne. Her tit, her gav di hundir guhertinek de ye; ger ev guhertin bi av ney dtin j heye. Ji bo v rastiya doh rast b, dibe ku roj ne rast be; derfet rewn n ew dabe guhertin rastiyeke n li na w afirandibe.

Ev awa dibe? Yan titek doh min baweriya xwe p anbe ji bo w min zahmet kiandibe, ez roj dev j berdim? Ba e, l w dem ev nabe bprensb?

Porsp bi lvken got:

Gelek mirov hene ku wek gotina te difikirin ji bo v j her dema rew derfet tn guhertin, ew xwe naguhernin ji ber v yek ser wana her li tehtan dikeve. Guhertina li gor dem ti caran nabe bprensb; devjberdan dibe bprensb her du, titn cuda cuda ne. Ji bo v ev ne bprensb ye nay w watey ku ew rastiya doh ne rastb. Ew doh rastib, l roj ne rast ye. W dem div em xwe bigihnin rastiya roj. Yan her roj em xwe bigihn rastiya w roj ku i, iqas hatiye guhertin em bibnin.

T bra min ku dema Rberat derket Roma y j digot; d ti tit wek ber nabe; her tit hat guhertin!

Ha, saet xwe! Bi derketina Rber a Romay her tit hat guhertin, ji ber ku dem cih-rew derfet tev d hatibn guhertin. Ew sazmana ku Rber li Rojhilata Navn saz kirib, li Romay tineb. Ji bo w Rber nikarb awa ku li Rojhilata Navn tevdigeriya, li Ewropa j wiha tevbigeriya.

Bel, ji we re j digot, d ji min titek nexwazin, ez ne li Rojhilata Navn im ku hergav her daxwaza we bi cih bnim, ne wiha?

Saet xwe! Rast e, wiha digot. L em tam tnedighitin wateya gotinn w. Bguman her gavavtinek her peyveke Rberatiy pngaven grng n guhertin bn. Ger em tghitibana, dibe ku me 15 Sibat ewqas bi dijwar jiyan nekiriba. Tev hem kmas, ait tneghitiniyn me Rberat, di rewa her teng a hsrtiy de j, pngav li ser pngav avtin bi afirandriya xwe careke din ji bo me derfeta vejn zind kir. Bi v zanistiy ku em li rastiy binrin, tabyn li Tirkiy hebn di roja 2-3y Tebaxa 2002an de li rast brska v afirandriy hatin felin. L di vir de qas ku agir brsk t dtin, div pvajoyn brsk amade dikin j werin zann dtin.

Jr dsa xwe negirt got:

Ez bna brsk bi awayek zanyar dizanim. Ji bo v; ji behr hilm bi germahiy radibe jor, li qateke sar dibe ewr, ewr li hev dikevin irska agir j dipengize; em ji w agir re dibjin, Brsk.

Bij! Te xwe an ser ziman. Ev t i watey?

T w watey ku axaftina Rber a di firokey de, parastina w ya li Dadgeha mral, biryara derxistina hzn ekdar a dervey snoran tev kom ser hev bn wek erqna brsk, di 2-3 Tebax de encameke berav derxistin hol.

Tu ji min j xwetir tn ser ziman. Bij ji te re! Niha em bi rehet dikarin bjin ku li Tirkiy brsk erqiya!. Yan pvajoyn di navbera 15 Sibata 1999an 2 Tebaxa 1999 heta 2-3y Tebaxa 2002an de tev bi awayek peresend ji bo irska brsk amadekar bn. Bguman brsk li tabyan ket tabyn Tirkiy yn di derbar pejirandina hebna Kurdan de ji hev belav bn, l bi temamet ji hol nerabne; di v kes ney xapandin. Ji xwe zagona peresend j v yek nabje. Tam ters w ji bo pengaveke ntir w xwe bimene. Dsa bguman mea peresend bi ghitina v qonax w neraweste bidome. bi v awah w bdaw bie. Em ji v sohbeta xwe tev dikarin encameke awa derxin, ka bi deng xwe y nerme rn tu bne ser ziman.

Jr ji ber v giramiya zde, da erm ji hinarkn ruy w, heta memikn guhn w tev ruy w di nava xwn de ma. L ji ber bawerdayna heval Porsp pir kfxwe serbilind b. Ser xwe berda ber xwe bersiv da, got:

Di ghitina her qonaxa n de d ti tit ne wek li ya qonaxa kevn e, her tit hatiye guhertin, derfet reweke cuda n derketiye hol; l ev derfet rewa cuda n ne ji ber xwe ve derketiye ne bi ser xwe ye; li ser a kevin derketiye rehn w dirj irska destpk dibin.

Yan rehn w dirj peyva Rberatiy ya ku gotib Kurdistan bindest e, dibin rehn hn ziravtir j dirj tkona sosyalist a gitiya mirovahiya pver demokrasxwaz, azadxwaz dibin. Bi rast j te xwe an ser ziman. L nekeve av xwe! Hn gelek titn em li ser biaxivin tbighjin hene. Ka em rabin bikevin ser r. Evqas bhnvedan bes e. Bhneke xwe ya din d eme li ser kaniy bidin. Div hn li te nebye var, tu bighj mal ku gund li te negerin.

Her du heval rabn ser xwe. Jr v car berya Porsp dest avt entey xwe y pirtkan. Pirtka di dest de j xist hundir w ente da pita xwe. Porsp rahit eka xwe entey xwe da mil xwe, got:

Ba e, madem tu dixwaz hilgir, tu azad . L dema tu westiya erm neke, bje bide min.

Ez nawestim, bi sihbeta te min hem westandina xwe borand.

Ba e, w dem em bi rkevin. Niha guh xwe bide min ku ez yek bi yek pirsn te bibersivnim. Ez destpk peresend firehtir vekim ku tu bib xwediy nrneke zanyar.

 

 

 

PERESEND (Evulotion) I YE?

 

Peresend wek guhern-guhertin j t bikaranin bi awayek git teork destpk ji aliy Charles Darwn ve hatiye ser ziman. Li gor v peresend; pvajoya guhertina titek ya bi dem re ye. Bi v guhertin titek n derdikeve hol. Ev tit n d ne ew tit kevn e, l di hundir w/w de taybetmendiyn w/w tit/a kevin j hene. Ev guhertin ne ten ji bo heyneyn zind, ji bo raman (fikir) tkiliyn di navbera wan de j t bikarann.

Yan ji bo her heyneya di Xwezay de mirov dikare rzika peresend bi kar bne?

Rast e. Titek nne ku ne li gor prensbn peresend pk were. Li gor Teoriya Peresend hem celeb (knd/tur) n roj hene, ji celebn di dema derbasby de jiyane, bne.

awa? Ma her tit bi fermana Xweda nebye?

Ew nrna dema nabna mirovahiy b. Dema mirovah tam tneghitib krahiya zanyariy, her tit bi hzeke li dervey xwe ve gir dida. Mirov dema lawaz be, tirsonek e dema nezan be, lawaz e. Ji bo v j tita hza w neghj, bi Xweda ve gir dide ser xwe p nane!

Ev yek bi min giran t, ez ba tnaghjim. Dema xwika min ji dayik b, cranan digotin, Xwed zaroyek da dayika te!

Porsp qas bhnek keniya di ber re got:

Herkes di nrna xwe de azad e. Li gor cranan Xwed daye, l ku tu ji min pirs bk, ew berhemeke ghitina hev a dayik bav te ye. Ji br neke titek ji ber xwe ve nabe!

Min ji br nekiriye! W dem li gor gotina te du nrn derdikevin hol: Yek bi Xweda ve girdayiye, yek bi Zanyariy ve girdayiye.

Mirov dikare bje; yek Nrna Xweday, yek Nrna Zanyar ye ku Nrna Xweday wek Nrna Oldar yan Nrna Afirandr j t binavkirin.

Niha zelaliyek di mejiy min de dibe. Du nrn hene her du nrn ji hev cuda ne.

Ne ten ji hev cuda ne, dijber hev in j. Destpk mirov nezan bn li gor Nrna Afirandr difikirn. L pit re zanabn li p ket Nrna Zanyar derket p. W dem mirovn xwediy Nrna Afirandr, di br baweriya xwe de li ber xwe dan li dij nrna afirandr derketin.

ima li dij derketin? Gelo nizanbn ku Nrna Zanyar batir e?

Ters w, ba dizanbn, l berjewendiya wan wiha dixwest. Nrna Zanyar mirov zana hiyar dikirin, l Nrna Afirandr mirov na lawaz dihitin.

Yek zana hiyar be, batir e ji y na lawaz!

Rast e, l herkes wiha nafikire. Li gor gelek kesan mirov na lawaz batir e, ji ber ku dikare ber w mirov bide her der. L kes nikare ber mirov jr xurt bide her der.

Xurtbn jrbna mirov girday raman nrna w/w ye, ne wiha?

 Bel, wiha ye. Ji bo v niha em her du nrnan, ango her du ramanan binasin?

Ez bi baldar guhdar im.

Wek t zann, Ramana Afirandr afirandina her tit bi Xweda ve gir dide. Li gor v raman hem heyneyn zind yn ne zind tev (Chan, Gerdn, Mirov, nat, Ajal, Av, iya, Roj, ev hem) ji aliy Xweda ve hatine afirandin berya van j ti tit tineb. Bi yek fermana Xweda ev tev hatine afirandin.

Rast e, dayika min j herdem wiha dibje. Xuya ye ku dayika min j xwediy nrn ramana afirandr ye!

Bguman wiha ye; ji ber ku ji d bav xwe awa fr bbe, w te j wiha fr bike. Ne dibistan xwendiye ne j bi zanyariy mijl bye.

Wek din, nrna afirandr i dibje?

Li gor nrna afirandr Chan ji ardeh qatan pk t. Heft qat di bin erd de ne yn cehnem ne, heft qat j li ser ruy erd ne yn buhit ne. Xweda li qata her jorn cih xwe digre. Li derdora w ferteyn (melayketn) mezin hene. Mirov (nsan) di bin vana tevan de cih digre.

ima? Qey mirov ne ba e!?

Hatiye cezakirin! Ber mirov j di nava ferteyan de li buhit b; l ji ber ku guneh kiriye, Xweda ew qewitandiye daxistiye ser ruy erd; yan mirov ji buhit kober Chan bye. L dsa j dil Xweda p ewitiye ji bo bikaribe jiyana xwe bidomne j re ajal nat xuliqandine. Ji bo v mirov mahlq eref e, yan di nava heyneyan de -ji ajal dar beran- bi rmettir e. Mirov ji bo xwe ji v guneh xwe pak bike hatiye v Chan. Ji ber v j, div perzn (badet) bike. Yan mirov ji bo badet hatiye afirandin. Dema jiyana w bi daw bibe, li gor pvana badeta w yan w ef bibe dsa bie buhit -cih j hatiye- yan j w bie cehnem di nava agir de biewite ku bighje bersiva giraniya guneh xwe.

Dadmendiyeke pir ewat e! Dema tiliya mirov dighje agir, kezeba mirov dikizire; Xwed dizane niha agir cehnem awa ye! Ez naxwazim kes bie cehnem. Gerek cehneme tine be!

Xwedayn li jre, bi sed salan Chan li mirovan kirine cehneme. Di drok de herdem her Key Qralek xwe wek xwedayek dtiye bi rxistina xwe ya dewlet, bi hza xwe ya art, herdem welat di nava agiran de talan wran kiriye.

Desthilatdar j ne ba e! Ez dixwazim herkes wekhev azad be!

Xort porsp keniya got:

Tu ba dixwaz, l herkes wiha nafikire naxwaze. Bi taybet kes sazmann xwe wek Nnern Xweda yn li ser ruy erd dibnin, qet wiha nafikirin naxwazin!

Ew, nrna wan e.

Rast e, l mixabin t zann ku li ser v nrn ol bawer li p ketine, pximber derketine hol, bi salan xwna milyonan mirovan hatiye rijandin roj j gelek kes netew li ser v baweriy dimein badet didomnin.

Ba e, fdeya v nrna afirandr i ye, zirara w i ye?

Nrn ramana afirandr ya ku destpka bna gitiya heyneyan bi fermana Xweda ve gir dide bguman bi hezar salan bye br baweriya mirovan. Mirovah bi v br baweriy belk hviya xwe ya jiyan zind girtiye jiyan kiriye. L ev br bawer qas ku ew li ser lingan girtiye, ewqas j ji pven dr hitiye. Zirara xwe di vir de ye.

Yan xisara xwe, ji fdeya xwe zdetir e!

Bguman wiha ye. Di destpka mirovahiy de, mirov nezan bn v br baweriy, rnanriya jiyana wan dikir. L pit re mirov zana b bi zanabna xwe rka jiyan ji xwe re dt. Kesn baweriya xwe bi zanyariy ann li p ketin kesn di baweriya kevin de teqinn, li pa man.

Jr, ser lva xwe gez kir p re got:

Ev nrneke awa ye ku mirovan li pa dihle j, mirov dev j bernadin?

Nrneke hsan e. Ger tu nikarib titek areser bik, bihle li hviya Xwed! Gotin baweriya dibje, Xweda dikare her tit bike, tirs xoveke domdar xistiye nava mirovan ji bo v newrin z bi z dev j berdin.

awa?

Li gor v nrn dibje; Di v Xwezay de her tit ji hla Xweda ve hatiye afirandin roja qiyamet w her tit bie ber mzn (pvanra gunehan), w dem qet hewce nake ku kes v Chan fm bike ji bo v Chan kar bike. Ger karek bike j div badet be xwarin vexwarina ji bo bikaranna badet be. Dervey v her tit guneh e, guneh j dibe bargiran rka die buhit li pya mirov digre, ya cehnem vedike.

Dsa avtirsandin dike!

Rast e! Dsa li gor v nrn raman; jiyana mirov tev qedera w ye li ser eniya w hatiye nivsandin. Yan ji dayika xwe awa bbe, w wiha j bimre; feqr be feqr, dewlemend be, dewlemend! Ger yek v snor derbas bike, ew, ji r derketiye yan munafiq e yan j kafir e. Ji bo v dewlemendiya kafir ( cuhyan), feqriya muslimanan wek nana nzkbn drbna ji Xweda t binavkirin dibjin kes feqr bhtir nzk Xwed ye.

Li gor v gotin, mirovn her nzk Xweda em Kurd in; ji ber ku kes ji me feqrtir li ruy chan nne! Ba e, w dem ima Xweda li me xwed dernakeve areyek ji Pirsgirka Kurd re nabne?

areya pirsgirkan, mirov bi xwe dikare bibne. Ger tu li hviya Xwed bihl, w wek meseleya meley gund jinebiy bi ser kurdan were! Bi kurtah ev raman nrna afirandr (ol) bi v sedem di destpk de r li pya zanyar, felsefe zanebn digre. Li gor w, dervey Xweda ti hz nikare bna Chan, ya Xwezay, ya Mirov Ajalan zanibe. Firtone, ewat, bager, erdhej, nexwe felaketn wek vana tev nann gunehkariya mirov in ku mirov ibadeta xwe ba nake, Xweda diqehirne, brskn hrsa w dikine ser xwe. Ji bo v kesn bi zanyariy mijl dibin dev ji badet berdane ji rka Xweda derketine ger neyn ser rka Xwed wek Brno div werin ewtandin an wek Sokrates div xwe bi dest xwe werin kutin ku ji hem mirovn din re bibin bret!

Sokrates zilamek jr zana b. Ger ew nehatiba kutin, w mirovah bhtir li p ketiba.

Rast e. Pketinn roj mirovah dij, tev bi saya kesn zanyar n wek Brno Sokrates in. L v nrn, r neda ku ev mirov bijn! Di encama v raman nrna afirandr de mirovah ji pvena zanyariy dr maye pvenn ku roj pir hd li p ketine, bi buhay gelek , zahmet candaynan li p ketine. roj j em dibnin ku nexweiya Rojhilata Navn, hn derbasnekirina v raman nrna afirandr ye.

Div ez vana tevan bi berfireh bixwnim xwe wek wan mirovn zanyarn hja zana bikim.

Ji bo v div tu Parznameya Rberatiy bixwn. Di parznameya Rberatiy de rewa Rojhilata Navn, pirsgirka jiyan dike, encamn neyn yn derbasnekirina nrna ol, rkn areseriy pdiviya guhertina br baweriy bi awayek berfireh zanyar hatiye nivsandin. Ne ten ji bo te, ji bo her mirovek dixwaze raman, jiyan Sazmann Xweday yn Nnertiya Xweday binase derxe zanabn, grng pwst e. Bi taybet mirov kurd y Rojhilata Navn i pirsa w hebe, dikare di wir de bersiv bibne.

Beguman ez ji ser heta daw bixwnim bixwazim tbighjim.

Ev, ba e. W guhertineke raman bi te re bike. Dema tu li Chan byern diqewimin binr, d t bikarib tbighj sedem wateya wan. W ev j rka jiyan li ber te hsantir firehtir bike. Ji bo v dive geln Rojhilata Navn tev d dev ji raman nrna afirandr berdin li na v, raman nrna zanyar, ya peresend bigrin.

Dibjin; Rojhilata Navn derga mirovahiy ye xaka w gelek dewlemend e. Ba e, cihek wiha kevnare dewlemend awa ewqas dikare li pa her der bimne?

Ev, pirseke balk e; div her mirov ji Rojhilata Navn, v pirs bi ev roj ji xwe bipirse. roj tev ku Rojhilata Navn derga mirovahiy ye, l di war zanyar aristaniy de li paya gitiya mirovahiy maye Ewropa tev ku bingeh zanyar aristaniya xwe ji Rojhilata Navin girtiye, roj end sed salan firyaye pya Rojhilata Navn. Sedema w guhertina br baweriy ye. Mirov Ewrop bi br baweriya peresend nzk pirsgirkn xwe yn xwezay civak b li p ket, l geln Rojhilata Navn her tit sipartin Xweda li pa man.

Gelo ku v pirs ji xwe bikin, w bikaribin v rastiy bibnin?

Ger nebnin, w di nava lingn desthilatdaran de biin. W emem biin ku kes nizane awa ne j. Ji bo v, i dikin bila bikin, div rojek berya rojek nrna xwe ya li ser Xwezay biguhernin. Ev Xweza d ne Xwezaya Qral Keyn nnertiya Xweda dikin e. Xwezaya me tevan e. Em dikarin her al her byera di v Xwezay de diqewime bibnin binasin. Em dikarin v Xwezay ji gitiya mirovahiy re bikin buhiteke war wekhev azadiy be.

Ev nrneke pir xwe e!

Rast e. Heta ne ji bo mirovan ten, ji bo ajalan ji bo natiy j pdiv bi parastin heye parastina wan j ten bi guhertina br baweriya mirovan dikare pk were.

Mamostey me digot, Ji sedema qirj gemara bermayiyn pesaziy her roj qira natiy ya ajalan t. Ger p l ney girtin w rewa Chan were guhertin d mirov j nikaribin l bijn.

Rast gotiye. Div em v Xwezaya t de dijn bi hem xweikbn dewlemendbna w biparzin. Ajal nat ji bo me pareyeke grng jiyana me ne. Ger ew li Chan nikaribin jiyan bikin, w dem rka jiyan ji bo me j namne.

Ger ew li derdora me tinebin, w jiyan qet ne xwe be!

Rast e. Ji bo parastina tewa xwezay ku nat ajalan dide jiyandin, pdiv bi naskirina Xwezay, bi naskirina Jiyan, ya Ajalan ya natiy tev heye.

Ez tdighjim ku nrna mirov an r dide naskirina van, an r li pya naskirin digre, ne wiha?

Bel. Div were zann ku baweriya mirov bi hebna Xweda hebe j, tinebe j div ev Chan, ev Gerdn her heyneyn li Xwezay hene werin nasn. Ajal awa bne, ima celebn wan crbicr in; ima hinek difirin, hinek dimein, hinek melevaniy dikin? nat ima derketiye hol? ima fk crbicr in? Mirov awa ebye? ima mirov xwed raman hi e, l mas yan teyr b hi b raman in?

Ev tev j pirsn grng in di pirtkn dersan de li ser wan mijaran gelek nivsandin hene.

Ne ev ten, li aliy din; gelo mirov nikare p li nexweiyan bigre, ango ten Xweda dikare nexweiy derxne yan derman bike? Gelo mirov nikare p li agir brsk bigre hrsa Xweda rawestne yan biemitne erd?

Ez bersiva van pirsan dizanim. roj em tev dizanin ku mirov bi hezaran nexweiyan dikarin derman bikin, rehet bikin heta di encama xebata a a zanyaran de hinek nexweiyn n (wek ADS) j derxin hol. Dsa di rka paratoner re xwe ji hrsa Xweda -ji brsk- biparzin avnkirina awirn Xweda ango elektrka ji lihevketina ewran dibe, by ku derek biewitne berde ax.

Temam, te ba an ser ziman. Kesn xwediy nrna afirandr brsk wek agir ji awirn xweda dipijiqe bi nav dikin, l em dizanin ku ew ji elektrka lihevketina ewran dibe zanyar ev pdandiye.

Dema tu v yek ji kesn premr re dibj, xwe dixeyidnin bi hrs, dibjin, xwe kufir neke! dest bi xwendina bergeran dikin. Rojek, wiha baran dibariya brsk dierqiyan, min got ez biim derve li agir brskan temae bikim. Dayika min got, Nee derve, zde brsk dierqin, dsa hinekan kufir kirine hrsa Xweda kiandine ser Chan. Xwed me bisitirne! Min ji dayika xwe re w dem got, Day, mirov eke hesin ku nav w paratoner e, datne ser xaniy xwe d brsk li wir nakevin. Dayika min bi dest min girt ez kiandim hundir, got, Bi kar Xwed neaxive! Niha dikare brskek li te bide her du avn te derxne! Ez w dem pir tirsiyam, l dsa j min di dil xwe de digot ku paratonereke li ser xaniy me hebe, nikare avn min derxne.

Porsp keniya ken xwe domand, di ber re got:

Xuya ye dayika te oldareke kevn e! L div bizanibe ku her roja t, mirov bhtir zana dibin bhtir bi kar Xweda diaxivn. Ne ten bi kar w diaxivin, heta dest diavjin kar w cih w ji dest digrin!

awa?

Ez ji hevala xwe re vebjim: Ji xwe mirovn xwediy nrn ramana afirandr tev dibjin ku mirov roja me ji mj ve dest avtiye kar Xwed ji xwe bi na ser Heyv j, cih ji Xwed re nehitiye! Ev yek ji aliyek ve rast e. Her ku zanist li p dikeve Chana mirovan mezintir dibe Xweda drvetir die. Yan bi na ser Heyv, Xweda livnn xwe kom kirine Xwed dizane bi ku der ve ye. Kesn oldar ji v re dibjin ku Xweda paya xwe daye Chana me xeydiye ku roj Chan tevlhev bye, ne dn maye, ne man!

Meley me j wiha dibje. Her ku me dibne, ber xwe diguherne tif dike erd, dibje, Qzn di temen we de, guneh e ser xwe vekin qn xwe rt bikin. Ne dn maye, ne man! Em qirn ardehan jiyan dikin. Xwed me bisitirne. Em pir ji mele ditirsin ku rojek qedayek bne ser me. Ba e ku d bavn me bi ya mele nakin zor nadin ser me.

Mele jiyana xwe bi v tit bi dest dixe. Li gor kesn jiyana xwe bi oldar bi dest dixin rewa Chana me wiha ye. Ev end hezar sal in mirovah bi v awah xapandin di nava reah cehalet de hitin li ser v j desthilatdariya xwe ava kirin.

awa?

Raman nrna afirandr digot ku Xweda li qata her jorn e, di bin w re ferteyn (melayketn) mezin di bin wan re eshabe hene... dihat heta ku dighit mirovan di bin mirovan re j ajal, nat hwd... rz dikirin. Li gor v rzkirin j dewleten dem, li jr, li Chan desthilatdariya xwe ava dikirin. Li qata her jorn padah, key, qral; di bin w re wezr, nzamulmulk; di bin w re serbazn zordar n wek azral; di bin wan re karmend (memr) n dewlet, ticar, esnaf, mele yan kee wiha rz dibn. Di bin tevan de j gundiy reben, karker, cotkar, ivan gavan feqr! Xwedkirina pez ghandina fk j kar xebata wana! Bi v awah sazmana ku Xweda li jor ava kiriye wana j li jr ava kirin xwe wek Ronahiya Xweda ya li Chan diyar kirin. Sazmana xwe j wek Sazmana Proz a Xweday bi nav kirin. Bi hem rzk zagonn ol j propagandaya v kirin. d dikarbn heta dawiya imr xwe wek Xwedayek tirsa xwe bixin nava dil milyonan mirov bdaw desthilatdar bin.

Xuya ye kesn pir fnek zana bn ku dikarbn ewqas baweriy bi xwe bnin!?

Bguman wiha bn l ne ten fnek zanabn, bihzbn xwe tevgerkirin j pwst b.

Pit re i kirin?

Pit re, ev rastiya xwe di rka br baweriya ol re wiha di mejiy mirovan de andin ku li gor bi milyonan mirovan, ev sazman xwesteka Xweda b k li dij v derketa wek li dij Xweda derkeve divb bihata cezakirin! Di v de berjewendiya dr mizgeftan heb, ji ber ku ew Nnern Xweda yn li ser ry erd bn bi v sedem her padah, key bi ewalan zr diherikandin dr mizgeftan ku navbera wan Xweda xwe bikin, nehlin gel j li hember wan ser rakin, ji rka wan derkevin. Dr mizgeftan bi sedsalan di her axavtinn xwe de ev kar xwe bi xurtah pkann ti caran taz bir j neman! roj j rola dr mizgeftan parastina sazmana desthilatdar e! Nnertiya nrn ramana afirandriya desthilatdar dikin. Her iqas dizanin ku di roja me de ev nrn raman d b bingeh e j, ji sedema berjewendiya xwe, ji bo opandina v her roj teor li ser teoriy ava dikin. L zanyar pketina w ya peresend her gav teoriyn wan hildiwene cih li wana teng dike.

W dem niha gelek ji Darwn aciz in ku ev teoriya peresend derxistiye hol?

Bguman aciz in! Di navbera wan de erek dijwar genge b ev er di roja me de j didome. L di encam de teoriya peresend ya ji hla Darwn ve hatiye pdandin bi ser ketiye ku roj em dikarin li v der, li ser gengeiy bikin bi br bnin.

Bel, mirov dikare berfirehtir j li ser biaxive ku bi her al ve mejiy xwe n ron bike.

Ba e, niha bi pey evqas genge re mirov dikare careke din vegere ser nrn ramana peresend ya j hla Darwn ve hatiye gotin.

Bel.

Li gor teoriya peresend, her tit xwediy destpkek ye dawiyeke xwe heye, Li Xwezay, li Gerdn ti tit ji hebn tine nabe, yan ji tinebn nabe hebn; her tit di nava guhertineke domdar de ye, ev guhertin doh j heb, roj j heye, w sib j hebe. Mirov, xweza, ajal, nat tev ji v zagona guhern rizq xwe digrin. Guhern zagona pvena Xwezay ye.

Yan Xweza ji roja ku bye heta roja me bi rka guhern ango peresend xwe meandiye. 

Rast e, xwe wiha meandiye bi v rka peresend Jiyan derxistiye hol.

Jiyan awa derketiye hol?

Jiyan destpk ji yek malik pk t. Yan qas ku bi av nay dtin bik e. Pit re bi rka peresend ewqas heyneyn zind yn li Chan dibin. L her heyne bi encama guherna hezarn salan ghitiye rewa xwe ya roja me.

Ez tam tneghitim. awa ji yek malika ku bi av nay dtin, ev qas Chaneke mezin a nat ajalan dibe?

Porsp rawestiya her du destn xwe bi derdora xwe ve vekir, got:

Ev Chan wiha ji ber xwe nebye bi carek re nehatiye v hal. Ji bo tu batir tbighj, ez mnakek bidim: Ji bo ku mirov roja me bikaribe derkeve hol, rka peresend pdiv bi guhertina Jiyan ya zdey ar milyar salan dtiye. Yan peresend ar milyar salan bi milyonan heyne (kurmik, kzik mkrop, mas, teyr, sa, meymn bguman kevz, gha, dar, nat... hwd.) kirine ku mirov derbixe hol.

Wey! ar milyar sal! Xwed dizane demek iqas dirj e!?

Bel, mirov nikare dirjiya w bne bra xwe, ji ber ku titek dervey temen mirov e. L mirov ji heyneyn hene ji guhertina di wana de bye dikare van salan bizanibe. Ji bo v Darwn dibje; Dema mirov li celeb creyn ajal natiyan binre, guhertina di wan de bye dikare bibne.

Darwn, xuya ye pir jr zana b!?

Bguman wiha b. Gelek lkoln li ser jiyana ajal natiyan kiriye xwestiye hem taybetmendiyn wana binase. Dtiye ku ajal nat li gor rewa t de dijn, guhertin bi xwe re dikin.

Guhertineke awa? Ern, yan neyn?

Him ern, him neyn. Ajal, nat - bguman mirov- li gor rewa derdora t de dijn, guhern bi xwe re dikin ku bikaribin jiyana xwe bidomnin. Heyneyn ku guhern bi xwe re dikin li gor rew diguherin, ew dijn, n nikarin biguherin ew li bin bjing dikevin. Peresend di rka v bjingkirin re herdem celeb xurt dide jiyankirin bi v rk pketin edike, celebn lawaz j tine dibin.

W dem niha gelek celeb tine bne. Dibe ku me gelek ji vana qet nedtibin j!

Rast e. Celebn nikaribin li gor rewa n guhertin bi xwe re bikin, ew z - dereng pwst dimnin ku ji hol rabin. L celebn dikarin xwe li gor rewa n biguhernin, ew rka domandina jiyan dibnin. d p re t zann ku her heyne taybetmendiyn xwe yn li gor rewa n bi zayn dikare derbas bizr xwe (niv pey xwe) bike. Bi v awah Jiyan her bi ber xurtbn ve hatiye guhertin ji yek malik ghitina evqas celebn heyneyn crbicr bne.

Bi rast j ev nrneke xwe balk e. Bi min wek rokek xwe t.

roka Xwezaya me ye! Em tev bi hev re dijn; nat, ajal mirov! Div em roka xwe ya hevpar binasin; ji ber ku tu bikol em tev dibin pismam dotmamn hev!

Yan em nat ajal?

Bel. Li gor nrna peresend ya zanyar her heyne ji w yek malika roja destpk bye.

Pir xwe e ku hem heyneyn li Chan dijn tev mirovn hev bin; w dem ti aloz qirkirin di navbera wan de dernakeve hol!

Ters w, em her roj qira nat ajalan tnin. Bguman em mirov qira mirovan j tnin. Ev j ji nasnekirina Xwezay zagonn bna Jiyan t.

ima mirov di v war de xwe zane nakin p li v er navxwey nagrin?

Ez hvdar im ku w ew roj j were. Mirov hn n bi n bi ser hi xwe ve tn. Dema ev nrn ramana peresend di saln 1859 de derket, nrn ramaneke n b li gor pvana zanyariy b. Destpk pirahiya mirovahiy j bxeber b, l pit re roj bi roj mirovn bawer p ann zdetir bn niha ew bne pirah. Ev nrn av mirov vedike, mejiy mirov diixulne. Li gor v nrn d mirov dikare xwe binase, Xwezay binase, sedem encamn byern xwezay bibne areser bike. Yan dest lingn mirov n bi zencrn tirsa Xweda hatibn girdan bi yek car re ji van zencran difilitn azad dibn (bguman ev dest ling di wateya br baweriy de ne). Mirov d b tirs, azad dikarb bifikire.

iqas xwe e! Ramandina azad ji her tit xwetir e.

Hi mejiy mirov ji bo ramandin ye. Li gor ku di Xwezay de her tit bi guhertineke peresend li p ketiye, w dem mirov bi hi mejiy xwe dikare v Xwezay binase j fdeyeke mezintir bibne, d her tit ne sipre Xweda xwe bi xwe li rka areseriyan bigere.

Ji bo v div mirov azad bifikire, xwe nexe bin bandora ti hzn din!

Rast e, dema mirov wiha azad difikire, tdighje ku droka deoloj raman j ne li gor ramana Xweda, li gor zagona peresend li p ketiye. Cureyn civakn hatine jiyankirin ne ku Xweda xwestiye wiha bye, ters w sedemn w yn abor, civak drok hene. Civaka Komunal, Civaka Koledar, Civaka Feodal ya Sermayedar tev yek ji nava yek, li ser tengasiyn a destpk ku di encamn derketina derfetn n de, bi derbaskirina rewa kevin tekiliyn kevin, derketine hol.

Tu dixwaz bj ku peresend awa ji yek malik evqas heyne zde kirine, ji yek mirov j evqas civak derxistine hol?

Bij, te ba kurtebir got. Zagona peresend ne ten ji bo heyneyan, ji bo pvena raman deolojiyan j, daraza xwe dimene pk tne.

W dem di v Xwezay de i were bra mirov, tkiliya w bi zagona peresend re heye?

Bguman wiha ye. Ne ten di Xwezay de, di tevahiya Gerdn de i hebe, li gor zagona peresend xwediy destpkek bidawbnek ye.

Qey tu dixwaz bj ku w rojek daw li v Chana me j were?

Bguman w rojeke wiha hebe, l mebesta min ne ew e, ji ber ku hn Chana me ciwan e, pr nebye. Ez bhtir ji bo sazmann rvebirina civakan dixwazim bjim ku ti sazman j wek her heyney, ji ber xwe ve derneketiye heta daw naj. Li gor derfetn n div herdem xwe biguhernin. Yn guhertin bi xwe re nekin, pwst in hilwein biin.

Wek hilwena Sazmana Sowyet!

Ha, saet xwe! Yek hilweiya, yek hat guhertin.

Sowyet hilweiya, Rojava hat guhertin.

Bel. Mirov dikare wiha bje. Sazmana Sermayedar ber bi aliy demokratkbn ve guhertin bi xwe re kir li ser lingan ma. Ev j diyar dike ku Sazmana Sermayedariy j ne bdaw ye bi derfetn derdixe hol dikare were guhertin ji v sazman derbasbna sazmana sosyalzm dikare bibe. Wek t zann ev dibe lingek ji bingeh Marksizm...

Em ji Jiyan derbas siyaset bn!?

Porsp bi lvken bersiva Jr da got:

Jiyan siyaset wek got neynk girday hev in. Ji bo v div wiha carcaran em ji yek derbas yeke din bibin. L niha em dsa dikarin vegerin ser zagona peresend. Bguman hem nrn ramann ol (afirandr-Xweday) destpk pir bi awayek hik li hember ve zagon derketine ji bo vala derxistina w pir kar xebat kirine. L ji bo ku zagona peresend xwediy rastiyeke zanyar ye, daw pwst mane bipejirnin, l dsa j bi fermana Xweda ve gir didin. Dibjin; Temam di Chan de her tit t guhertin, l ji bo ku Xeda wiha xestiye wiha kiriye ev guhertin j wiha heye bi v awah xwe jiyandin didin.

W dem mirov dikare bje ku kesn wiha durtiy dikin; rastiy dibnin, l napejirnin. Ev ne ba e!

Ba, ne ba; Herkes di baweriya xwe de azad e, l di pkanna rastiy de ne azad e.

awa?

Ji bo tu hsantir tbighj, ez bi mnakdayn bjim. Mnak; em du bijjkn (textorn) ku xwe amade dikin bikevin ameliyat, bigrin dest. Ji vana yek bila xwediy nrna zanyar be, yek j bila xwediy nrina afirandr be. Her du textor j dema bikevin odeya ameliyat pwst in xwe ji bin bandora hza ol (Xweday) derxin, nexwe xwe benc bikin rahjin kr, la w vekin, cih nexwe jbikin ji n ve bidrn. Ma ne wiha ye?

Bguman textor oldar la nexwe bi bergeran (duayan) venake, ew j div bi kr vebike.

Ha, saet xwe! W dem t dtin ku zanyar di rastiy de, hem baweriyan li ser yek rastiy dighne hev ev rka pketina peresend ye. Peresend j kar xwe wiha pk tne. Di w bhn de rast i be, derfet i be, derdor, merc i pwst bike w yek dibne, tne cem hev gav diavje. Ev j guhertin dike pketin bi xwe re tne.

V car Jr rawestiya li ruy Porsp nr, bi kfxwe got:

Temam, niha batir tdighjim ku Rojhilata Navn ima li pa maye Ewropa ima li p ketiye! Rberat vala vala nabje; Div geln Rojhilata Navn br baweriya xwe (zhniyeta xwe) biguhernin. Ma ne wiha ye?

Rast e. Guhertina br baweriy t wateya hilweandin an devjberdana nrn ramana afirandr avakirina -ango bidestxistina- nrn ramana peresend, zanyar. Welatn ev nrn raman ev zdey sed salan e ji xwe re girtine, roj ji ser heyv li Chan temae dikin yn ne girtine j di nav lingan de dirizin. Dewletbn dewlemendbn j nikare pe li v rizandin bigre. Dewletn Rojhilata Navn roj pir dewlemend in, l geln wan ji birbn dimrin. Sedem tev kevnariya br baweriy ye. Ger br bawer were guhertin w rka pketin j vebe Rojhilata Navn j bikeve ser rka guhertina li gor dem.

 

 

 

BNA GERDN (KARGEH)

 

Xort Porsp Jr ghitin rasteyeke fireh. Li v der ikr ji hev vedibn qas hewa malek erd rast dib. Cih bi cih tmn giya li nava rastiy diyar dikirin. Porsp got:

Em nzk serkaniy dibin. Bhneke din em biin serkaniy aveke hnik vexwin.

Jr a ma xwe negirt, pirs kir:

Qey di nava van ikran de kan heye? Gund dibjin, K bie nava ikran w ji thna re bimre, qet dilopek j av nne. Ez pir mereq dikim kaniy bibnim.

Hem gund v kaniy nizanin. Heta hem gund van deveran j nas nakin. Rka t v der zde asye ye yek kar w tinebe, rka w p nakeve. Evder kargeheke bi ser xwe ye.

Kargeh!?

Bel. Kargeh an Gerdn. Ger tu dixwaz ez hinek qala bna Kargeh bikim? Ger tu ne aciz b sebra te ya guhdarkirin hebe!?

Qet nizanim dem awa dibore! Tu bi rojan j qala van titan bik, sebra min heye ku ez guhdar bim. Ez dixwazim ku tu li ser Kargeh j biaxiv. Dibjin Kargeh bi teqnek bye pla v teqn hn j nerawestiye. Gelo ev rast e?

Wa ye tu ji min batir dizan. Bguman rast e. Ba e, li gor te, temen Kargeh ango Gerdn iqas sal in?

Jr bi v pirs kfxwe b bi lvkeniyeke rn got:

Di pirtkan de qas ardeh milyar salan dinivsne.

Rast e. Bguman mirov nikare bne ber avn xwe b 14 milyar sal iqas dem e; ji ber ku temen mirov li ber v hijmar pir bik dimne. L zanyar ji guhernn Xwezay ji foslan dikarin imr Xwezay Jiyan bi awayek texmn derxin hole. Bguman ti kesan bna Gerdn nedtine n mumkun e wer dtin j; ji ber ku dema Gerdn b, hn Chan tineb. Zanyar dibjin, Gerdn bi teqneke mezin ebye. V teoriya xwe bi bihstina deng v teqn hn di roja me de j, ji firehbna w rast dibnin.

Jr dsa axaftina w bir bi xiro got:

Gelo dengek berya ardeh milyar salan derketibe, roj, awa em dikarin bibihsin?

Porsp bi lvken bersiv da:

Ger tu v pirs ji xwediyn nrna afirandr (oldar) pirs bik, b dudil w bjin, Xwe kufir neke dest kar Xwed nede!. L zanyar roj derdixe ber avan ku ti kar Xwed bi v teqna Gerdn ve nne deng v teqin roj j t bihstin. Deng, bguman dikare were bihstin...

Ji ber ku deng bi xwe pze-bjen (matter/madde) ye!

Rast e. Tu dikar bj ku pze ji i re t gotin?

Bel. Bjen/pze, ji her tit xwediy giran mezintiyek re t gotin.

Bij! T zann ku di Xwezay de ( di Gerdn de) pz ti caran winda nabe; dikare were guhertin, bikeve awayek din l qet tine nabe. Ji bo v deng teqna berya 14 milyar salan be j, bi hacetn bikrhat em dikarin bibihsin.

Em awa dikarin bibihsin?

Her ev dema mirov televizyon hn negirtiye ku weana w bi daw dibe ekran vala dimne Xiexi (parazt) a berav dibe parek ji v deng ye.

Bel carcaran televizyona me j v deng derdixe w dem dayika min dibje Z televizyon bigre, w xera bibe. Wiha mirov v xiexi bi av j dibne.

Rast e, ew bi xwe ye.

Ba e, ev deng awa hatiye pdandin, k pdandiye?

Bi rka antna radyoy hatiye pdandin. Teqna ku bye, ger rast be, div ronahiya xwe bide her al ev ronah li her al wekhev belav bibe. Bi pln radyoy-ango bi antneke radyoy ya mezin ev ronah dikare were pdandin. Di sala 1865 de, di rka antna radyo re xiexieke domdar t pdandin. Ber antn didan kjan mil dsa ev xiexi dihat. Sedema v j ew b ku ronahiya teqn li her al wekhev belav bib. Ev taybetmendiyek ronahiy ye. Ji birska teqn baraneke trjn ronahiy ku 3 kelvn derece ye, divb hebna xwe heta roja me anba v j bi xixiek xwe dida antna radyo, ango ji hla antna radyo ve hatib girtin. -Wek me got, her ev dema program televzyon bi daw dibe ekran vala dimne xzeke xiexi bi av t dtin ku ev, ji w 3 kelvn derecey t-.

Yan tu dibj ev xiexi deng teqna Gerdn ye?

Rast e, deng teqna Gerdn ye. Ji ber ku mirov li kjan aliy Chan yan Gerdn be, dikare pdandina v deng bike (Dikare v 3 kelvn derecey tespt bike) ev, trja ronahiya teqn ye.

Ba e, ev teqn awa bye?

Bguman ji nava xwe teqiyaye. Div were zann ku Gerdn, ji cihek din ne teqiye, yan ji xaleke (nuqteyeke) dervey xwe neteqiye derneketiye hol. Ew bi xwe ji nava xwe teqiye -yan wek xalek bi ser xwe, xwe bi xwe teqiyaye- her ku ye werimiye, vebye ev vebna w bi awayek hdby di roja me de j didome. Bi v teqn, toza w bi her mil ve wekhev belav bye ji kombna ser hev a v toza belavby, strk, roj, heyv, Chan hem hebnn em li asman dibnin - yn nabnin an nikarin bibnin- derketine hol.

awa?

Zanyar bi teleskopn mezin (drbnn p li asman dinrin) li tevgera strkn pir dr n wek Nebla yan Quasar dinrin tespt dikin ku vana km be j, ji hev dr dibin. Ji v yek derdixin ku vana ji roja teqn ve, v drketina ji hev, jiyan dikin didomnin. Ev drketin di roja destpka teqn de -bguman- bi lez b, l di roja me de hatiye hdkirin.

d tu wek mamostey me y ngilz diaxiv! Quasar i ne, Nebla i ne; Qey nav wan bi Kurd nne?

Div em kmek li ser ziman j biaxivin. Her peyv di her ziman de nikare navek ji xwe re bibne hacet j nne. Ziman, qas ku taybetmendiyn xwe yn li gor xwe hene, n gerdn j hene. Hinek tit hene ku ji aliy hinek kesan ve hatiye dtin wan kesan navn bi ziman xwe li wana kirine. d ew nav bye nav taybet y wan titan her gel j ev nav pejirandiye. Bi v awah di derbara titn wiha de tghitineke gelemper dibe. Niha b ku em ji mijara xwe dr bikevin, em dikarin bjin, Qasar Nebla j navn wiha ne. Quasar hebnen wek strkan in ku pln radyoy diwenin ji Nebla drtirin. Nebla j komn strkan in ku 1-2 trlyon saln ronahiy ji me dr in di saniyek de 50-60 hezar klometre bi lez dilivin.

Ez leza ronahiy dizanim, gelo dikarim bjim?

Fermo!

Ronah di valahiy de, di yek saniy de 299, 792, 5 km, r distne -nzk 300 hezar klometre.

Bel, xuya ye di v mijar de tu j ne vala y xwediy zanabneke diyar . Ji bo v d em dikarin zanistiya xwe ya di v war de bi kurtah kom ser hev bikin...

Dixwazim kurtebira w ez bjim.

Fermo, ez guhdar te me!

Gerdn cihek bi ten ser xwe ye bi ti der ve ne girday ye. Berya 14 milyar salan (km-zde) bi teqneke ji nava xwe destp kiriye sazmann ku roj Chana me j t de dij, pk anne.

Ba e, te xwe kurtebir kir. d li gor v div tu bizanib ku Gerdn cihek awa ye?

Ez ten dizanim ku Gerdn bsnor e, le ne bdaw ye.

Rast e! Bguman zanyariya mirov hn neghitiye w mezinbn ku bikaribe di hundir Gerdn de strk bi strk bigere avn w i dibnin, bie l binre. Dema em li asman dinrin bi milyaran strk dibnin. L di rastiy de em ten ronahiya wan strkan dibnin -bguman ev ji bo titn li derdora me, yn nzk ji bo dtina la me bi xwe j wiha ye-, ger ronah tinebe, mirov nikare titek bibne. Ji bo v dema em li asman dinrin, em ronahiya strkan dibnin.

Ba e, gelo ez dikarim bjim ku ev ronah ji cih derdikeve, heta dighje awirn avn me iqas r sitendine?

Qet hewce nake tu pirs bik, di cih de tu dikar bibersivn.

Spaz. Ez j wek te bi mnakdayn bjim. Mnak; strka Tr/Zawe (Merkur) ji roj 58 milyon klometran dr e. Chan ji roj s qat v, 150 milyon klometran dr e. Behram (Mars) ji roj 228 milyon klometran dr e. Pluton ji roj 6 milyar klometran dr e..

Wey, wey! Min bi xwe ev reqem tev ji br kiribn. Ba e ku te tev ann bra min. Li gor v trjek ji strka Pluton derkeve, bi leza ronahiy -yan di saniyek de ku nezk 300 hezar klometre r bistne-, pit iqas dem, w bikaribe bigh Chan. Ev strkn nzk me ne, hn yn sedhezar tax ji vana drtir hene. W ax, dema ku em li strkek dinrin em li rewa w ya roj nanrin, li ya berya end sed salan, an end milyon salan ber dinrin.

Mamostey me digot, Di roja me de derfet nne ku imr mirov tr bike, li tevahiya Gerdn bigere.

Ne ten imr mirov, imr tevahiya mirovan bikeve ser hev j tr nake; ji ber ku strka her dr me t texmn kirin, ji me 13 milyar saln ronahiy dr e. Her saleke ronahiy 9,46 milyon klometre ye. Yan hn mirovah ne ghitiye ku ji ronahiy bi leztir bie.(13 milyar salan 9,46 milyon klometran ku mirov derb (zerp) hev bike, 13.000.000.000 x 9,46 milyon klometre = 122.980.000.000.000.000 klometran ji me dr e.) Ji ber v yek ne kes dikare bje, Gerdn evqas mezin e, ne j kes dikare bje Gerdn b ser b bin ye.

Ba e, ya awa ye?

Ger di wateya snoran de tu pirs bik, Gerdn b snor e. L ku di wateya mezinbn de tu pirs bik, mezinbna Gerdn ne bdaw ye.

awa?

Li gor hesabn matematk derdikeve hole ku Gerdn bi myl e, yan wek kefa dest mirov ne rast e, wek ser pita dest mirov xwar (bi myl) dibe.

Ev t i watey?

Ev t wateya bsnorbn. Yan em wiha xeyal bikin ku ketiyeke bikaribe pir bi lez bez bilive hebe mirov ji warek li Gerdn (mnak ji Chan) bi r bikeve qet dreksiyona w xwar neke, her rast bie, pit 25-30 milyar sal (n ronahiy) n re dsa dizvire, t war me j destpkiriye, (cih em j bi r ketine). Di v rven de mirov di hundir ketiy de, herdem w li derdora xwe strkan bibne li kjan al binre, bila binre w herdem dmeneke wekhev bibne, li ti snor li ti dwaran rast nay, pya awirn w w her vekir be. Ji ber ku pze (matter/madde) li her aliy Gerdn km zde wekhev hatiye belavkirin, Gerdn li gor tibaba pzey belavbna w, pwst b xwar (bi myl) be. Yan girover be. T zann ku titek girover, p re, bsnor e.

Titn bi koe, bi snor in, yn b koe, b snor in.

Rast e! Dsa li gor formuln matematik yn Enstein derdiket hol ku Gerdneke wiha xwar ne bdaw b, yan destpkeke w dawiyeke w divb hebe. Gerdneke wiha xwar, an bi hundir xwe ve diqijil, yan j, bi dervey xwe ve vedib, -di her du rewan de j derdiket hol ku Gerdn ne bdaw ye. Belk berya v teqna xwe j, gelek carn din teqiyab qijilb.

Wek gula vebe biilmise!

Rast e, zanyaran di roja me de derxistine hol ku teqna Gerdn (ya daw, berya 14 milyar salan) hn ne gihtiye dema qijilandin hn bi derve ve vedibe, l ev vebn wek ku bi firn bbe, bi hd bye.

Ev t i watey?

T w watey ku zanyar, dema di navbera du teqnan de qas 80 milyar salan dihesibnin, li gor ku Gerdn berya 14 milyar salan teqiya ye, ji bo qijilandina w hn bi dehan milyar sal dem heye. Ev j nrn ramann ol (afirandr) ku mirovan bi hatina dawiya Chan (bi hatina qirn ardehan) ditirsnin, vala derdixe.

Ev j di derbar bna Xweza Jiyan de gelek zanist dide dest me, dibe ku roj were, li ser strkn din j em li hebna Jiyan rast werin, ango Jiyan n were.

Bguman dibe ku niha di Gerdne de li ser hinek strkn din j Jiyan hebe. awa ku em ji wana b xeber in, dibe ku ew j ji me b xeber bin. Bi v awah d em tdighjin ku Gerdn awa bye. Niha tu dikar bi kom serhev bna Gerdn ji me re bj?

Jr bi v daxwaz kfxwe b rawestiya. Ber xwe da Porsp bi deng xwe y nerme got:

Gerdn berya 14 milyar salan bi teqneke navxwey (wek gula ku vedibe) bye ev bn didome, l ghitiye asta hdbn. Gerdn wek titek girover bsnor e di hundir xwe de xwediy yekbnek ye. iqas b snor be j, ev bsnorbn ne di war mezinbn de ye. Bsnorbna w ji bkoebna w t ku wek ser pita dest mirov bi myl e.

Saeta te xwe be! Te ba an ser ziman. Em dikarin v j bi ser vekin ku pwst e, kes roj nepirse, Gerdn di hundir i de, yan li kleka i cih girtiye, yan li derveyi Gerdn i heye? ji ber ku asta zanabn derfetn mirov tnaghje v pirs bibersivne.

Ez tedighjim; tu dixwaz bj ku Gerdn ewqas fireh e, mirov bi v mejiy xwe nikare mezinbna fireh dirjiya w xeyal j bike. Gerdn bi teqnek destpkiriye bi qijilandineke ber bi nava xwe ve, w ber bi dawbn ve bie.

Xort Porsp bi lvkeniyek kfa xwe an got:

Tu z ba tdighj gotinn min. Niha ez bawer im ku mamostay te pir ji te dilxwe e.?

Jr da erm hinarkn ruy w sor bn. Porsp dt ku erm dike, li hviya bersiva w nema axaftina xwe domand.

Bi v zanistiy ger em werin ser Sazmana Roj ya ku Chana me t de cih digre, destpk div em bjin, Gerdn ewqas mezin e, bi sedan, bi hezaran Sazmann Roj wek ya me t de cih digrin Sazmana Roj ya me ji vana ten yek e. mirovah hn neghitiye w asta lez ku derkeve dervey Sazmana Roj ya em t de cih digrin sazmana rojeke din lkoln bike b Jiyan li wir heye yan nne. Evqas nhatinn ser Heyv valahiya Gerdn edibe, l hn mirov ji snorn Sazmana Roja xwe derneketiye bi tevah li snorn w j negeriyaye.

W dem hinek j qala Sazmana Roj bike. Sazmana Roj awa ye, awa bye di hundir w de i heye?

 

 

 

 

SAZMANA ROJ, YA EM
 ( Chana me) T DE DIJN

 

 

 

Bguman ev pirsn grng in. Li gor zanistiya roj zanyar teghitine, Sazmana Roj di keng drok de, bi i awah bye hn tam nizanin. L Roj, titek awa ye, iqase germah dide, ev germahiya w ronah bayek awa derdixe iqas strk di nava sazmana w de cih digrin, ji van strkan Chana me end klometran ji Roj dr e; Roj, Chana me awa diparze, temen Chan end sal in, Chan awa bye; Jiyan li ser ruy Chan awa derketiye hol, tev bi awayeke zanyar derxistine hol. Niha em dikarin li ser van xalan bi kurtah rawestin ji meandina Sazmana Roj, heta bna Chan derketina Jiyan pvajoya meiyaye bi awayek peresend bibnin.

Ez bi mereq guhdar im.

Peresend ewqas bhnfireh e, ji bo Chan bike, rewa Chan xwe bike Jiyan li Chan derkeve hol km-zde deh milyar salan sebir kiriye kar xebat meandiye. Bguman ev sebreke pir balk e. L ger ev sebir nebaya, dibe ku roj Chan Jiyan j tinebaya. Yan peresend dvdirj sebir kiriye, l bguman encama sebra xwe pir ba girtiye.

Xwez sebra mirovan j wiha zdebaya! Mirov pir bhnteng in, ne deh milyar salan, deh rojan j nikarin bisebirin! Ba e, di van deh milyar salan de i qewimiye?

Di destpka w de Sazmana Roj ava bye, ango Roj dest bi kirina sazmana xwe kiriye. Wek t zann her csim (hebn), her girse xwediy hzeke dahfandin kiandin ye. Ji vna re dibjin Zagona Kiandin Dahfandin. Her girse li gor zdebna (trbna) molekuln xwe cih ku digre, xwediy hzeke kiandin dahfandin ye. Ev j dike ku hza reva ji navend di zivrandin de bibe di navbera Roj Strkn li derdor digerin de (wek Chana me) valahiyeke (mesafeyeke) diyar bibe ji v mesafey re j t gotin Mesafeya Reva Ji Navend ji hza w re j t gotin Hza Reva Ji Navend. Di xala daw de yan ya kiandin dahfandin dighje ahengek de, rka ku d nay guhertin j wek Rgeh t bi nav kirin.

Li gor v; Chana me li ser rgeheke 150 milyon klometran ji Roj dr, li derdora Roj dizvire, l p re li derdora xwe j dizvire. Ji v zvirandina li derdora xwe ev roj derdikevin hol. Ji zvirandina li derdora Roj j demsal sal derdikevin hol.

Bij, xuya ye t di v mijar de j gelek alkar bid vegotina min min ten nehl. Ba e, mirov bi ten ser xwe biaxive, qet ne xwe e. Niha em dikarin li ser Chan biaxivin. Chana me ji bo ku ne tam girover e, di ikl hk de elps e, di v zvirandina li derdora Roj de her roja sal wek hev nabore bi v awah demsal (mewsm) derdikevin hol. Yan di v zvirandin de dema aliy Chan y doq, y wek aliy beloq hk ber xwe dide Roj, Chan germtir dibe, dema klekn xwe dide Roj, Chan hniktir sartir dibe. Ji bo v li Ekvator zde ferq di navbera demsalan de nne, ango li w der demsal nnin; ji ber ku tam navenda elps aliy beloq hk di her demsal de t pber Roj, ango rka di navbera Ekvator Roj de di her demsal de wekhev dimne. Ji bo v pa an pya xwe j bide Roj navber/mesafe (drbna ji roj) nay guhertin.

Ba e, di Sazmana Roj ya me de, gelo ten Chana me cih digre, yan chann din j hene?

Bguman di Sazmana Roj de, ne ten Chana me cih digre, heta niha hatiye pdandin ku neh strkn peyker bi hezaran strkn din cih digrin. Div were zann ku Sazmana Roj j di hundir Rka Kakan de cih digre. Wiha t zann ku di Reka Kakan de, (ya ku Sazmana Roja me t de cih digre) 200 milyar roj hene.

Ez Rka Kakan dinasim, tam di ser gund me re dibore. Wek kaya li erd birije tav l bide, diterisne gelek strk di nav de diyar dikin.

Rast e, mirov dikare bi ev Rka Kakan bibne. Niha j em dikarin hinek Roj bi xwe binasin.

Em ji xwe Roj dinasin. Ew jiyan ronahiy dide me. Ger ew tinebe, em nikarin pya xwe bibnin div herdem em li ber iray rnn.

Ev rastiyeke Roj ye. Roj girseyeke wiha ye ku wek agir atom y bikele, diewite di nava w de germah panzdeh (15) milyon santigrat in. Ev germah li ser ruy w dadikeve 5-6 hezar santgrat dereceyan. Dema mirov bi cameke re (tenkir) li Roj binre, di nava spbna agir de hinek cihn re (tar) dibne. Zanyar texmn dikin ku ev cihn tar cihn sarby ne. Girseyeke bi v germahiy biewite, bguman tim tim w ronah germahiyeke mezin bide derdora xwe bay ji v germahiy bi, w ji hezaran klometre drahiy ve were bihstin ango w pla xwe dirj hezaran klometre drahiy bike. T zann ku Trjn Roje v germahiy bi xwe re tnin Chana me germ ron dikin; ev j jiyan dide me.

Pir kfa min ji Roj re t. Ez naxwazim qet bie ave. Ez strkn din n li derdora Roj dikarim bijmrim.

Fermo, bijmre; l bi rz rka di navbera wan de iqas e, dsa bi reqeman bje ku were bra min, ez reqeman z ji br dikim.

Ba e, ez dikarim bjim. Li derdora Roj Zawe (merkur) strk (gezegen) a her nzk Roj ye, 58 milyon klometran j dr e. Pit re bi drahiyeke 100 milyon klometran Gelawj/Strka ivanan (Venus) t. Chana me bi drahiya 150 milyon klometran di rza syemn de cih xwe digre...

V car ez ji te pirs bikim, got Porsp rawestiya, awirn xwe dirj nava avn Jr yn hin kirin axaftina xwe domand: Ba e, Chana me awa ji i bye?

Jr, avn xwe ji awirn Porsp revandin bi lvkeniyeke ermok got:

Ez bna Chan km-zde dizanim. Ez dikarim bjim, l ku min ait kir, div tu alkariya min bik.

Temam. Fermo, bje!

 

 

 

 

BNA CHANA EM T DE DIJN

 

Chana me ji gaz toza kozmk (a di hundir Gerdn de heye) ku kom ser hev bye (tr bye) bye (ango dest bi bn bye). Bi teqna Gerdn re, yan j pit teqn bi demek, ev gaz toz dest bi kombn kirine wiha t texmnkirin ku berya v 5-6 milyar salan ev kombna ser hev, temam kiriye. Ev toz gaz bguman elementn wek Hdrojen, Helym yn din in. T gotin ku girseya Roj ji sed nod het(%98) ji van elementn Hdrojen Helym pk t. (Ji ewata atomn wana ewqas germah der t ji v zann di dema zanyar Enstein de -1941-45- Bombeya Atom t kirin.)

Baweriya min bi te heb ku t ji min xwetir bn ser ziman. Bi rast j Chan wiha bye. Dema toz gaza kozmk ji bo pekanna Chan kom ser hev dibe, bguman ji v toz gaz pareyn giran (pareyn girs) li navend, l pareyen sivik (n hr) li derdor, w kom bibana. Dsa wiha t texmnkirin ku dendik Chan (navenda w ya di bin erd de) ji elementn giran n wek hesin nkel pk t. roj j di reka tn (volkan) an re ji bin erd hdrojen, metan amonyak dipijiqe ser ry erd. Dema ku Chana me n ava dib j, li her aliy w wiha tn dipijiqn. Hilma av ya bi verandina (pijiqandina) van tnan re derdiket derve, li derve dib av diherik cihn kort al. Gelo tu dizan ku roj em i nav li van kort aln tije av dikin?

Rast e, em ji van kort aln tije av re dibjin; gol, behr(derya), okyans.

Temam, em wiha dibjin. Bguman bi v awah ewr baran j cara yekem li ser ruy Chan dest p dikin. Yan, bi pijiqna tnan re, ji bin erd, li kleka gelek elementn din hilma av j derdikeve derve. Ka ji min re bje baran awa dibe dibare?

Ev pirseke hsan e! roj d zarokn dibistana seretay j dizanin baran awa dibare. L ji bo xatir te ez vebjim: Ev hilma av ya derdikeve, her ku bilind dibe li bin zik ezman dighje cihn ji erd sartir, hilm li jor, destpk ji sermay kom ser hev dibe (bi ser hev ve diqijile) dibe ewr. Ev ewr li cihek hn joretir, ango hn sartir d dibe av ango dibe baran. Bguman dilopn av ji bo ku xwediy girseyek giranahiyeke ji hilm girantirin, xwe berdidin jr, dadikevin, ango dibarin.

ima dilopn baran ber bi erd ve dadikevin, l li hewa namnin?

Li erd Hza Kiandin ji ya heway zdetir e, ji bo w. Ber te gotib, Her girseyek li gor girseya xwe trbna v girsey xwediy hza kiandin dahfandin ye, ma ne wiha ye?

Temam, te xwe an ser ziman. Ez bawer im tu dizan, hilm ji ber ku gaz e, her belav dibe dixwaze valahiyan dagre, tim ber bi valahiy ve, bi jor ve die, ne girseyeke bi ser ber e. Ji bo ku were pvandin, div di hundirek de were hepskirin.

L av ne wiha ye; av xwediy girseyeke diyar e, giranah trbneke xwe heye. Ji bo w, ji aliy erd ve t kiandin.

Bij, d tu gotina min di dev min de temam dik. Ez bi v yek pir kfxwe im. Div xwendevan tev wiha bin. Hn kes li hember wan negotiye Kew e, div ew bjin Nikil sor e! Niha dsa em vegerin ser bna Chan, ba e?

Bel.

W dem ku mirov rojn bna Chan bne ber av; li her al tn dipijiqn, agir belav derdor dib, germahiya erd tim danediket bin sed derecey hilma av ya bi pijiqn re derdiket, di jor, li jor dib ewr, ewr li qateke sar, dib baran baran dibariya. L ev baran hn nedighit erd (ji ber ku germahiya erd 100 derece b, her der di nava agir de b) dsa dib hilm di jor. Bi v awah hilm ewrn li jor her ku di kom ser hev dibn zde dibn, tebeqeyeke tar dikirin. Vna j nedihit ku Trjn Roj bigihjin erd.

Wek rojn zivistan ku ewrn re tar tije bin zik ezman dibin nahlin trjeke ten j y Roj dakeve erd em tev ji sermay re direvin ber sobeyan!

Bel wiha ye, l w dem sobe j tinebn!

Her du hevaln r keniyan rawestiyan. Xort Porsp got:

Em bhneke din bighjin ser kaniya min ji te re qal kirib em bhneke dirj li wir vedin. L ku tu zde westiyab, em dikarin li vir j rawestin.

Jr ji cih xwe liviya got:

Hacet nne em rawestin. Ez bi xwe ne westiyame. Ji xwe li cem te nizanim dem awa dibore. Ez bi mehan j wiha bimeim nawestim. Gelek kfa min ji v gengeiy re t. Ez guhdar im dixwazim tu berdewam bik.

Ba e, w dem em bimein bidomnin. Ev rewa baran hilm bi hezarn salan didome bi v awah Chan (erd) qal xwe bi hilm baran dicemidne heta ku germah dadikeve binya 100 dereceyan. Bguman div were zann ku ji ewqas ewran her gav erqe erqa birskan j der t.

Ango deng hrsa Xweda t!

Her du hevaln r dsa keniyan Porsp got:

Bel ew j nrnek e! L bi i awah dibe, bila bibe, roka qewimna baran erqna brskan wiha ye. Niha em dsa werin ser pijiqna tnan ji ber ku grng e!

Di roja me de j tnn agir vedirin, wek Htna Etna hene carcaran di televizyone de derdixin, Dema mirov dibne, kezeba mirov j diqete. Gelo ewqas agir awa dikare di bin erd de bibe, ji i dibe?

Pirseke xwe e! T zann ku di bin erd de gelek maden hene. Him ji van madenan, him ji sedemn wek din, dsa li bin erd gelek gaz j hene. Di w dema bna Chan de bi pijiqna htnan re, dema hilma av derdiket, gaz j p re derdiketin ji ber ku sivik bn, bi hilm re hildibn jor. Yan bi pijiqna tnan re ne ten hilma av, gazn wek Hdrojen, Azot, Karbondokst, Metan, Amonyak belk Kukurtdioksit j din jor li jor kom ser hev dibn (ango li derdora Chan wek ariyek xwe l dipan ) Birah (atmosfer) pk diann. Ev gaz tev ji av siviktir in ji bo v bhtir bi jor ve din. Di w dem de, Oksjena Azad (serbest) a ku roj hem mirov ajal p jiyan dikin tine b.

Ger hebaya, ma zirara xwe heb?

Rast e, zirareke xwe ya mezin heb. Ger di w dem de Oksjen hebaya, w element titn hene tev zingar bigirtana Jiyan j nedikarb derkeve hol.

Ez dizanim ku Oksjen dema dighje elementn bingehn, wana tev bi zingar dirizne.

Bel, ew taybetmendiyeke Oksjen ye ji xwe ji zingar re biokstbn j t gotin.

Ba e, li gor ku Oksjen tine b, w dem Jiyan awa derket hol?

Divb Jiyan xwe di heyneyeke bikaribe b oksijen bij de ava bikraya. Di roja me de zanyar bi awayek zanist tghitine ku Jiyan destpk heyneyn b oksjen (b hewa) dijn derdixe hol oksjen pit re dikeve jiyana heyneyan. Amno Ast Polpeptt; Nuklek Ast Porfn tn cem hev zind (heyne) ya yekem derdikeve hol.

awa tn cem hev zindiya yekem derdixin hol?

Ev molekuln div heyneya yekem pk bnin, ten bi enerjiyeke bilind ku vana bi hev ve bihilne, dikarbn bighitina hev. Va ye ev j, Trjn Ronahiya Roj yn saf bn. Yan trjen ku roj wek Ultra-Viyole (UV) tn bi navkirin pwst bn. Rewa atmosfer j di w dem de r dida ku ev Trjn UV bighn erd.

roj atmosfera Chana me r nade ku Trjn UV bighjin ruy erd, ji ber ku oksijena di atmosfer de wek parznek (filtreyek) van trjan paqij dike.

Rast e, l di w dem de di atmosfer de oksjen tine b, ji bo v j Trjn Roj yn UV dikarbn rasterast xwe berdin ser ruy erd.

Niha her der diewitandin, ji ber ku Trjn Roj yn UV pir bi ewat in!

Bel wiha ne, l ji bo pkhatina Jiyan j, pdiv bi enerjiya UV heb. Lbel hema pit bikaranna v enerjiya UV j divb heyneya by ji v enerjiy dr bikeve ku ji germahiya v enerjiy, neewite nemire. Div cihek wiha hebaya ku molekulan pit trj li wana ket, bikarbana xwe ji trj biparzin verin. Bguman ne lingn molekulan, ne j hi wan (aqil wan) hebn ku v tit br bibin!

W dem Jiyan w awa derketiba hol?

Di nava av de!

Ji bo v dibjin Av jiyan e! Li gor ku heyneya yekem di av de ebye, w dem em dikarin bjin rehek me dighje av j?

Bguman av di her dem de himbza xwe ji heyneyan re vekiriye jiyan daye wana. Di roja me de j, sazmana la mirov bi av tevdigere. Rola av pir grng e. Di dema n dest bi bna Jiyan dib de j, peresend ten dikarb di nava av de daraza xwe bimene. Bi v sedem Jiyan, cara yekemn, w di nava ava behr okyansan de derketiba hol.

Bae, l li gor ez dizanim, Trjn Roj yn UV dikarin dakevin bin av hza ewata xwe li w der j bi kar bnin!?

Tu rast dibj. Div were zann ku av, bi ten ser xwe be, Trjn UV dikarin heta bin w j dakevin. L ku li ser ruye av parzngek (fltre) hebaya ku van trjan biparznne, w dem tit peresend dixwast dikarb pk bihata!

Biborne, parzngek awa divb hebe ku ser ruy tevahiya behran okyansan bigre? Ev yek bi rast j balk e!

Porsp bi lvken got:

Peresend dikare arey ji her pirsgirk re bibne rka jiyan vekir bihle. Bi hezarn salan dema hilma av ya ji htnan hilbib jor wek baran bariyab erd al kortn Chan tije av kirib, bguman w baran ji jor ne qas xwe be j, gazn din j bi xwe re kom ser hev kirib, utib daxistib jr. Ev gazn wek Karbon, Azot, Hidrojen, Karbondokst, Metan, Amonyak bn gelek molekuln din j hebn. Ev li ser ruy av wek tebeqeyek cih digirtin. Trejn Roj yn UV li vana diketin, ev ji hev pare dikirin diann cem hev.

Gelo w dem Trjn UV di nava baran re dihatin?

Bguman, na! Baran demeke dirj li ser hev bariyan pit re rawestiyan. Pit rawestina barann bi hezarn salan barbn, d baran sekinb taveke dijwar derketib. Ba pln av ev molekul bi av re her dielqandin li bin guh hev dixistin. Germah pare kirina Trjn Roj ba pl dikirin ku bi rka elqandin hinek molekul werin cem hev molekuln girstir/girantir derkevin hol. L dema enerjiya UV li van molekuln girstir diket, dsa ew di cih de pare dikirin ne dihit ku bijn.

Bi rast kar peresend zahmet e! Ew dike, trj dikuje! W awa areser bike?!

Di w bhn de divb peresend an dev ji lgerna kirina Jiyan berda bhv biketa, yan j ev tecrubeya xwe bi milyonn caran bi hezarn salan bi sebreke mezin bidomanda, heta ku encam bigirta biserketa.

Li gor ku em roj hene zind ne, diyar e peresend xwe bhv nekiriye dev ji lgerna kirina Jiyan bernedaye, bi sebreke mezin li ber xwe daye!

Rast e. Peresend v kar ghitina hev ji hev parebna molekulan didomne ta ku molekuln giran firsend dibnin hema pit pijandin dakevin krahiyeke av ku Trjn Roj yn UV nikaribin bighjin!

Ev yek gengaz e, ne wiha? Derfet heye ku wiha bibe?

Bguman, gengaz e derfet heye. Ji ber ku deh - panzdeh metre di bin av de d tebeqeya molekulan rola parznk dibne Trjn UV ji erka ewat dr dikevin.

W dem molekul him Jiyan dikin p re j him rol erka parznk dileyizin! Ji bo ku Jiyaneke li ser lingan bimne, molekuln ji ser ruy av heta deh-panzdeh metre bin av tev xwe feda dikin ango ji mecbr diewitin. Titek pir balk e!

Her tit peresend balk e! Ger ne wiha be, Jiyan nikare xwe li ser lingan bihle. Her bnek, bedlek dixwaze. Bedl bna Jiyan j wiha ye. Niha em dsa vegerin ser bn zindbna molekulan. Ew molekuln 10-15 metre di bin ruy av de, bi parebn elqandin bi hev ve, bi Trja UV ( ewata w) hiliyane girseyeke mezin (molekuln bi hev ve hiliyanin) kirine, ji sedema giranahiya xwe ku kmek dadikevin binya 10-15 metreyan d ronah trja UV nikare zirar bide wana ew difilitin li bin av ev molekuln wiha kom serhev dibin.

d li w der dijiyan!?

Na, ev molekuln filit, ger herdem di bin krahiya av de bimana, bi kr titek nedihatin, l ger derketana ser ruy ave j w ji hela Trjn UV dsa bihatana parekirin hewildana peresend w bi ber av ve biaya!

Dsa asteng, zahmet xetara mirin! Bi rast ez pir mereq dikim ku molekuln zind bne, w awa bikaribin xwe li ser lingan bigrin ji mirin bifilitin!?

Di v behn de peresend dsa near nema rka pketin bi derfetn hene domand.

awa?

Trjn UV qas ku molekuln li ser ruy av dikaribn pare bikin, molekuln av j pare dikirin. Destpk ev parekirin tra bikarann nedihat, ji bo ku hn kom ser hev nebibn.

Bel!?

T zann ku molekuln av werin pare kirin, Oksjen Hdrojen serbest dimnin, azad dibin. Av bi awayek kimyay bi formula H2 O t binavkirin. Wateya v ev e;...

Jr xwe negirt axaftina w bir, got:

Ez dizanim wateya w bjim: H2 O t wateya du molekuln Hdrojen molekuleke Oksjen hatine cem hev av derxistine hol.

Rast e. Ji xwe em j va ye ghitin ser kaniy. Em bhnek dikarin rnn westandina xwe bibornin.

Ez bi xwe qet ne westiya me, l bi rast thn bme! Wey, iqas aveke speh ye!?

Aveke pir xwe sivik e. Tu iqas vexw, j tr nab!

Jr li ber serkaniy rawestiya. Serkan ji bin kevirek mezin bi carek re derdiket, bi dengek wek xwendina bilbilan nerme diherik ser menan. entey xwe dan erd li ber av rnit. enga xwe tije kir li ruy xwe y ill xist. Hnkahiyeke teznok girt ser la w. Bi her du destn xwe por xwe y wek tayn zrin li pa xwe kom kir got:

Ev av bi rast j rn e; ji ya gund me j rntir e.

Xort Porsp ente eka xwe danb ber kevirek entey xwe vedikir. Di ber re bersiv da Jr got:

Aveke zelal tr mneral e; rnbna w ji wir t. Niha te av vexwar, t d bi birbna xwe bihis. Wer em gezeke nan bixwin ku hi me nee ser zik me.

Jr ji ber serkaniy rab hat ser sifreya Porsp raxistiye. Li ser sifr nan pxwarin heb. Her du hevalan bi bijeke mezin xwarina xwe di nava bdengiy de xwarin. Pit xwarin li kleka serkaniy rnitin Porsp ji brka xwe qutiyeke ttin derxist, ixareyek pa. ixareya xwe pxist di ber re ji Jr re got:

Tu dibn ku agir ttin ghitin hev, xwel derket hol...

Jr bi v gotina hsan a ma, l d dizanb ku Porsp w v gotin bi cihek din ve gir bide. Ji bo v bdeng ma li hviya w rawestiya ku peyva xwe bidomne. Porsp bi dest xwe rahit engeke av nan Jr da, got:

Ev j xwel ye.

Jr v car bi rast a ma. Ba dizanb ku ev av e! Av cuda b xwel cuda b; ma qey her du ji hev nas ne dikir!? Daw bi guman pirs kir:

Ez zde tneghitim; av awa dibe xwel?

Porsp bi lvkeniyeke nv-veart got:

Bguman av nabe xwel, l av bi xwe xwel ye. Dema du molekul Hdrojen molekulek Oksjen digihjin hev, diewitin ji v ewat av dert.

Bel!?

Hdrojen Oksjen bi hev ve dihilin, hev diewitnin, ji v ewat xwel derdikeve. Em ji xweliya v ewat re j dibejin av.

Yan ev ava em vedixwin, xweliya ewata Oksjen Hdrojen ye!?

Rast e. Dema yek van molekuln av ji hev veqetne, Hdrojen Oksjen cuda cuda dibin. Dsa t zann, Hdrojen elementeke bingehn e di bna hem elelmentn din n di Xwezay de, di pkanna Jiyan de cih rol girt ye.

Niha ez tdighjim ku ima av herdem heye km nabe! Li Xwezay heta ku Hdrojen Oksjena werin cem hev hebin, w av j hebe, ne wiha?

Bel, wiha ye. Niha em dikarin bikevin ser r sohbeta xwe bidomnin.

Jr alkar da Porsp ku sifr ji erd rake. Pit re entey xwe da pita xwe Porsp j rahit ente eka xwe, careke din dest bi mea xwe kirin. V car, rk firehtir dib cih bi cih tmn giya derdiketin ser rka wana. Porsp pit bdengiyeke kurt dest bi axaftin kir, got:

Niha em dikarin ji cih qutby dest bi vegotin bikin. Tu amadey?

Rast e, bi her du guhan tevahiya bala xwe, hi min li ser te ye.

Bi v awah Trjn Roj yn UV her ku molekuln av pare dikin, Hidrojen Oksjen azad (serbest) dimnin bguman ber bi jor v hildibin, diin. d roj bi roj, sal bi sal (hezar sal bi hezar sal) ev Oksjen li ezman kom dibe ta ku qatek(tebeqeyek)e str pk tne. Me gotib ku Oksjen trejn UV diparznne. W dem, axa ev tebeqeya Oksjen dibe d Trjn Roj di v parznk re derbas dibin b zirara ewat dighjin av ango Trjn Roj y bi zirar (n UV) nikarin di parznk re derbasbin, n b zirar dikarin.

Dema Trjn Roj yn bi zirar danakevin ser ruy av, w dem ew molekuln li bin av komby dikarin bi rehet, b ku werin ewitandin hilkiin ser ruy av?

Rast e. Bi rehet dikarin werin ser ruy av ji Trjn Roj yn naewitnin enerjiy bigrin. L di vir de qas ku ev areser dibe, p re pirsgirkeke din derdikeve hol.

Dsa asteng!

Bel. Ji ber ku Trjn UV d nema dighjin av molekuln av nayn parekirin, Oksjen j d dernay ser ruy av bi jor ve hilnabe ji ber v sedem, tebeqeya li jor ya ji Oksjen pk hatib, roj bi roj, sal bi sal (hezarsal bi hezarsal) teniktir dibe.

Dema teniktir dibe j dsa Trjn UV dadikevin ser ruy av dsa kar parekirina molekulan dest p dikin.

Bel, bguman dsa molekul pare dibin, n n dighjin hev, yn giran dadikevin bin, Oksjen hildibe jor, ta ku parznk dsa dibe. Ev zvironek her wiha bi hezarn salan didome. Ji v zvironek re dibjin Efekta Urey (ji ber ku zilam bi ser v vebye, bi nav Harold C. Urey e).

Ba e, Heval Urey awa bi ser v zvironeka xwezay vebye? Qey bi avn xwe dtiye ku dizane wiha bye?

Na, ne ten Urey, ti kes ew roj bi avn xwe nedtiye; l pvajoya peresend gelek op li pey xwe hitine.

opn awa?

Peresend di hundir kevirn ji w dem mane de, opn grng n wan rojan hitine ew kevir di bin erd de ghitine heta roja me. Ji lkolna li ser van opan d Urey zanyarn bi bna Xwezay ve mijl dibin, zagon zvironekn wek Efekta Urey dikarin derbixin hol bna Xwezay bi vna rave bikin (zah bikin). Li gor Efekta Urey, d bandora ewata Trjn UV ji ser ruy Chan ( bguman ji ser ruy av) radibe. Dema ev bandor radibe ew molekuln ghitine hev j ji parebn difilitin ev wiha didome.

Ba e, l heta keng w wiha her bibin her pare bibin?

Pirseke di cih de ye. Peresend j ev pirs ji xwe kirib ji v zvironeka dubarekar re li areyek digeriya ku bigihne encameke berav.

Bguman are dtiye. Li gor ku evqas heyne bne...

Bel, peresend ti caran xwe b are nahle ev are ji aliy peresend ve dsa bi malzemeyn hazir hatib dtin.

awa?

Zanyar Berkner Marshall ji bo li gor Efekta Urey tbighjin b w dem ka iqas Oksjen li asman kom bye ji vna j bizanibin kjan Trjn UV (n di kjan frekans de) di parznk re derbas nekirine ku di nava av de ji bna Jiyan re derfet vebye; bi v awah hesap kirine ku li ezman w dem Oksjena komby ji sed deh e (%10). Yan ev tibaba ji sed deh w dem di kmbn zdebna oksjen de j hebna xwe parastiye. Di tebeqeyeke oksjen ya ji sed deh de j pln trja UV n di navbera 2600-2800 de derbas nabin, l trjn dervey van frekansan tev derbas dibin L balk e ku frekansn di navbera van hijmaran de (2601-2799) dijmin proten nuklek astan bn!

Trjn di parznk re derbas nabin li jora tebeqeya Oksjen dimnin, trejn bi ewat in, ne wiha?

Bel, ten ew dikarin molekuln li ser ruy av yn proten Nuklek astan biewitnin ji hev pare bikin. Wek tu dizan proten, spiya hk ye; nuklek ast, dendika/ malik ye. Dema ev her du tn cem hev bi trjeke dijwar a wek UV tn hilandin bi hza pla av tn elqandin, her du bi hev ve dihilin girseyeke molekulan a zind derdixin hol. Ev girse ji bo bikaribe jiyan bike ji Trjn UV direve dadikeve bin av. L li wir heta daw nikare bimne, div derkeve ser ruy av ku ji Roj enerjiya bikaribe p jiyan bike bistne. Dema derkeve ser ruy av, ger dsa Trjn UV yn bi ewat hebin, w bimre. Ji bo ku nemrin ew tebeqeya Oksjen ya ji sed deh Trjn UV yn bi ewat ku di frekansa di navbera 2061-2799 de ne li jora xwe digre, nahle dakevin ser ruy av trjn din tev derbas jr dike ku ew j enerjiy bidin heyneya n zind bye. Bi v awah Jiyan cara yekem li Chana me derfeta li ser lingan mayn dibne. Tu tghit ?

Rast e. Ger tu bihl, ez kurtebir bikim.

Fermo.

Li atmaosfer hebna Oksjen ya tibabeke ji sed deh, ev pln trja UV ya Roj ku bi frekansa 2601-2799 tn dikarin proten nuklek astan ji hev pare bikin, di parznka xwe re derbas nedikir. Dema ku ev derbas nekir d peresend bi v malzemeya amade, bi molekuln proten nuklek ast, dikarb Jiyan bike li ser lingan bihle.

Temam, te xwe kurtebir kir.

Ba e, gelo dervey molekuln Proten Nuklek Ast , peresend nikarb ji molekuln din j Jiyan bike?

Ev pirseke xwe grng e. Ji bo dema b belk mirov bikaribe bi bersiva v pirsa te re, li ser strkn din r bi r were. Dibe ku li wan strkn din peresend li ser kirina jiyan dixebite bi malzemeyn ji yn di kirina Jiyana li Chana me de bikaranne cudatir malzemeyan bi kar bne w dem heyneyn pir cudatir derbixe hol. Bguman peresend belk di w dem de li Chana me j, bi molekuln din j jiyan kirib, yan dikarb bike, l ji ber ku Trjn UV yn dikarbn wana pare bikin biewitnin di parznka Oksjn re derbas dibn, ew jiyana edib dsa pare dib diewit. L ji ber ku jiyana ji proten nklek ast ten ji trjn ji frekansa (dirjahiya pla ronahiy) UV yn di navbera 2600-2800 de zirar didt ev j ji hla parznka Oksjen ve hatib sekinandin, d di bin av de Jiyana bi van malzemeyan dest p kirib, derfeta jiyankirin didt.

Bi v awah peresend encama kar xebata xwe ya sebrn j digre, ne wiha?

Bel. Di v qonaxa droka peresend de, ji bna Chan heta hatina w qonax, km zde milyareke sal derbas bib. Yan ji hikbna qal Chan -ku ji destpka teqna htnan destpka barna baranan heta bna Jiyana ji proten nuklek astan- tam milyarek sal derbas bib. Peresend ewqas bi behnfireh hewl dab. Ne ku, wiha bi yek ferman gotib, bibe! Jiyan j di rojek de, ango di hefteyek de bib.

Meley gund me wek te nafikire; ew dibje ku Xwed ferman daye, gotiye bibe! Chan tev bye!

Tu j bawer dik ku wiha ye?

Na.

W dem pirsgirk nne. Me gotib ku titek ji ber xwe ve dernakeve hol.

Titek ji tiney nabe hebn.

Bel. Niha em vegerin ser rewa Chan. Ji bo bna Jiyan, p bna Chan divb. Malzemeya Chan j bye ji krahiya Gerdn pijiqb. Ev malzeme ji kombna yekgirtiyn lebat (organk) n hsan (bast) pk dihat. Di hundir v yekgirtiy de hem elementn (citn) roj li ruy Chan hene cih digirtin. Ev element tev j ji elementa yekemn a ku her sivik e, ji Hdrojen pk hatibn. Ev taybetmendiya Hdrojen ji teqna yekem a Gerdn t ku di w teqn de pze (matter) ya destpk derketiye der, Hdrojen e. Ji v teqna mezin a Gerdn atomn Hdrojena derketiye, ghitine hev strkn hene (Strk, Roj, Peyk hwd.) kirine. Ev j bi teqnn Supernova teqiyane toza wan li her aliy Gerdn belav bye. Bi kurtah ev pvajo heta bna Sazmana Roj ya me Chana me 11 milyar salan (km-zde) domiyaye.

Xwed dizane di van yazdeh milyar salan de iqas byer qewimne, heta ku Gerdna me xwe biserber kiriye?

Bel, di van 11 milyar salan de bi milyaran rasthatin, byer, bn xerabn gihtibn ser hev ti are bext (ans) peresend tineb w malzemeya di dest w de heye neecibne yan pa de vegere, yan raweste. Ji bo v peresend herdem bi malzemeya amade kar dike ev j dibe pngava pketin. Di bna Chan de j wiha bi sebreke 11 milyar salan, ji teqna yekemn bi sebr rasthatiniyn xwezay yn di Gerdn de yek pey yek tn, dighje heta sazbna Efekta Urey ku Trjn Roj (yn UV) -yn proten nukleik asitan diewitne-, di parznka oksjen re derbas nebin derfeta jiyan bidin van her du elementan.

Bi v awah Chan li ser Chan Jiyan dert hol, ne wiha?

Bel l ne ev ten bguman bi v rewa xwe d Chana me j, ji strkn din cuda dib. di sazmaneke w ya li gor xwe ava bib; biraheke (atmosfereke) w ya ji sed deh oksjen erda w ya xwed hza kiandin heb. Di mesafeyeke diyar pdand (sabt) de li derdora Roj cih girtib di rgeha xwe de him li derdora xwe him li derdora Roj dizvr peykereke w ya wek Heyv j heb.

Bi rast j pir balk e. Her yek tkiliya xwe bi tevan re dike. Her tit girday hev in, titek bi ser xwe nne!

Bel di Gerdn de i hebnn hene tev girday hev in her yek xwediy sazmaneke li gor xwe ye. Her yek bandor li ser ya din dike ji ya din bi bandor dibe. Wiha tkiliyeke beramber domdar di navbera wan de heye.

Ev j dibe rastiya Gerdna me?

Bel. Li gor v rastiy j ji aliy peresend ve rastiya Chana me hatib xzkirin. Peresend rastiya Chana me di pvajoya xwe ya drok ya yazdeh milyar salan de wiha xz kirib ku peresend di xalek de Chana by neecibanda bixwesta vegere ser ji bo ji n ve bike, ne mumkun b ku careke din wek rewa niha bikaribe bike.

Yan rasthatiniyeke carek diqewime, dibe ku careke din neqewime derfetn hene, careke din bi dest mirov nekevin, ne wiha?

Bel. Herdem rasthatiniyn wekhev dernakevin pya peresend , ango pya mirov ; ger derkevin j dibe ku rew, cih, dem derfet ne wek hev bin ji bo v j mirov -ango peresend- nikaribe j sd bigre. Peresend ji ber ku v yek dizane, ew wek me ne bxem e, i derfeta rasthatiniy derdikeve hol, di cih de dibne j sd digre, wek mirovan nabje, Ez v naecibnim, ez li hviya sib, li hviya rasthatiniyeke din bimnim. Dibe ku careke din sib rasthatiniyeke din wek roj rasthatiniya roj dernekeve hol. Ev yek grng e div mirov wek guharek herdem bi guh xwe veke ku jibr neke!

Ez bikim guharek bi guh xwe vekim.

Spaz. Div tu v j jibr nek ku Jiyan ji tinebn nebye. Tozn (molekuln) Jiyan pk tnin di nava toza kozmik a Gerdn de ji ber ve hebn.

Ez v yek j jibr nakim.

Ba e. d carek ku Jiyan derket hol, peresend di Xwezaya xwe de dikare rka xwe bidomne li ser v bingeh dikare gelek gavn pdetir biavje.

Tita zahmet ew e ku kar qet nehatibe kirin, mirov bike, l ku carek mirov fr b, d kar hsantir dibe.

Bel, ya zahmet dtina Jiyan, kirina zindiya yekem b. Ev dt kir n re d kar w hsantir b. Ji roja Jiyan cara yek bi heyneke zind derketiye hol heta roja me, t texmnkirin ku ne km 4 milyar salan dem derbas bye. Di van 4 milyar salan de droka bna mirov ne dr 500 milyon salan e. Yan s nv milyar saln din hem dibin saln bingeha bna mirov. L bguman bi ebna mirov peresend reka xwe bi daw nekiriye. Peresenda mirov j hn didome k dizane pit end milyon saln din w bighje qonaxeke bi i away! L berya v em dsa vegerin ser heyneya n, bna malik (hucrey).

Ez guhdar im.

 

 

 

MALIKA JIYAN AWA B?

 

Destpk, Jiyan bi heyneyeke ji yek malik (hucrey) pk t. Ev malik ji bo ku xwe ji bandora derdor biparze bi ermek tenik xwe dipe. Pit re di pvajoy de em dizanin ku di rka xwezdekirin re heyneya bi 16 malikan, pitre ya bi 32 malikan pit re j heyneya bi gelek malikan derdikeve hol. Di v pevajoy de Jiyan di bin av de ye ji bo ku bikaribe xwarina xwe (enerjiy) bistne pdiviya w bi Trjn Roj heye.

Jr rawestiya; wek ku qure qurek li ber guh w ketib. Li derdora xwe nr. Ji kevirn girs n re zdetir titek diyar nedikir. Porsp j deng qurequr bihstib. Pa de vegeriya got:

Li pya me iravek heye. Naghje bhnek, em di ber re derbasbin.

Jr tghit ku deng bihstiye ji v irav li ber guh w ketiye. Dil w rehet b got:

Wek qure qura beqan b!

Rast e, beq di nava irav de hene. Em bhneke din wana bibnin bikin mijara vegotina xwe. Niha em dsa vegerin ser heyneya xwe b em awa zik w tr bikin ku ji biriyan re nemire.

Te gotib ku w xwe bi Enerjiya Trjn Roj bi xwed bike.

Rast e, l erm ji bo parastina xwe kiriye, r nedida ku enerjiya Roj bistne. Ji bo v di v erm de li aliy jor erm teniktir zelal (zeblaq) dike ku bikaribin Trjn Roj t re derbas bibin. Dema erm tenik zelal bibe, w dem enerj dikare derbas heyney bibe. Dema enerj dikeve la heyney, bi v awah taybetmendiya w ya bikaribe Enerjiya Roj bi kar bne li p dikeve ew byera ku roj em dibjin FOTOSENTEZ dest p dike.

Fotosentez kar natiyan e. Me gelek ders li ser v mijar dtine. nat mneraln ku bi rehn xwe ji erd distnin tava Roj ya di rka peln xwe re distnin dighnin hev p xwe didin jiyandin, fek natiya xwe dikin.

Ha, saet xwe. Fotosentez wiha bikar t. Heyne bi pkanna FOTOSENTEZ Trjn Roj mneraln di av de tne cem hev xwe p bixwed dike zde dike. Ev j di mea peresend de dibe gavek, qonaxeke grng. d ji w roj p de her roja die heyneyn dikarin Fotosentez pk bnin (wek natiyan) dijn zde dibin, n din ten bi xwarina van natiyan dikarin jiyana xwe bidomnin.

Niha ez tdighjim ku reha me ya merivtiy awa dighje heta natiyan. Li gor ku heyneya yekem nat ye, w dem ew bapr me ajalan tevan e.

Bguman ku mirov bi awayek peresend bi mejiyek fireh li Xwezay binre, ev gotina te rast e. nat heyneya yekem e hem heyneyn din, ji guhern veguherna peresend ya v heyneya destpk derdikevin hol. Chan tije heyne dibe. Pit re, end sed milyon sal n re nat ewqas zde dibin ku oksjena derdixin hol tevahiya Chan dadigre ji bo heyneyn heta w roj, ji destpk ve b oksjen jiyane, dibe xetariyeke mezin.

nat bi byera fotosentez bi roj Oksjen, bi ev Karbondokst derdixe derve.

Rast e, nat bi byera fotosentez dema Trjn Roj mneralan digihne hev Oksjen derdixe hol zdebna ewqas Oksnen dibe astengeke mezin li pya rka peresend.

Dsa asteng derket ser rka peresend!

Yan j derfeteke n derdixe hol! Peresend an di vir de w li ser rka xwe ya destpk (jiyana b oksjen) israr bike - bguman li Chan Jiyan bi daw bike (ji ber ku Oksjen ji bo wan heyneyan gaza mirin ye) yan j, ji derfeta derketiye hol fdey bibne jiyaneke n li gor rewa n biafirne.

Ez bawer im ku li ser a destpk israr nekiriye ji derfeta derketiye hol sd girtiye ku jiyaneke n, li gor rewa n afirandiye!

Bij, ez heyran baweriya te ya bi Peresend me! Bguman wek te gotiye, di v qonax de peresend xwe b are nahle di ya kevin de israr nake; li ser a kevin li gor rewa n heyneyeke bikaribe hilm bistne bide derdixe hol. Bi v awah heyneya ku oksjen hilm bike p nemre (yan ji oksjen jehr nebe) dibe bi v yek j, Jiyan ji mirin difilite.

Bij ji Peresend re, dsa rka areseriy dt!

Bel Peresend ti caran xwe bare nake! d ji w roj n re heyneyn li gor rewa oksjen xwe diguhernin dikarin bijn, n din jiyana wan bi daw dibin.

Her du heval di astengek re derbas bn ghitin firehiyek. Li v der kevirn re biktir dibn di navbera wan de valatiyeke qas mrgek mezin heb. nat av di nava hev de, bibn wek goleke bik qure qura beqan r nedidan hev. Dema pjna wan kirin, end beqan bi hev re xwe avtin nava av di bin av de ji ber avan winda bn. Porsp Jr, b ku lingn xwe il bikin, di kleka av re derbas bn hatin raser irav. Porsp got:

Em dikarin bhneke kin li v der vedin wiha vegotina xwe bidomnin. Tu dibn ku nat heyne tev di nava av de ne, ji ber ku av wana diparze jiyandin dide. Ji bo heyneyn di bin av de, av ji bo wana wek cilek wana ji sermah germahiya roj ev, havn zivistan diparze kar dike. Ji destpk ve ew heyne xwnsar in hebna av nahle ku ev xwnsar ji bo wana bibe asteng. L pit bikaranna oksjen vekiandina avn deryayan heyne j cara yekm ji av gav diavjn ser ry erde.

Gelo ima heyne ji war xwe y xwe derdikevin warek xetar?

Belk ji guhertina rew, belk j ji mereq, heyneya di bin av de dij, d ji demek n re dixwaze ji nava av derkeve ser ruy erd. Destpk carcaran dert ser ruy erd, carcaran vedigere nava av. Heyneyn him dikarin di av de, him li dervey av bijn bi v awah derdikevin hol. Gelo tu heyneyeke wiha dinas?

Jre ji bo v pirs ne amade b, digot qey w ew bi xwe mnakek bide. Kmek fikir, li derdora xwe temae kir. Beqek li ser kevirek re li ber av w ket bersiva pirsa Porsp hat bra w, bi kfxwe got:

Beq! Beq him di nava av de, him j li dervey av, li ser bejahiy dikare jiyan bike!

Porsp keniya ji ken w av bi dev w ket, di ber re got:

Beq, mnakeke balk ji bo van heyneyan e hn ji w dem maye. Niha em dikarin rka xwe bidomnin vegotina xwe bi r de temam bikin. T zann ku rewa bejahiy rewa ilahiy ne wek hev in. Heyneyn di av de dijn, z bi z nikarin li ser ruy erd jiyana xwe bidomnin. L peresend di v der de j, xwe bare nahle. Li gor rewa erd ajnepern masiyan diguherne dest lingan kerkn masiyan diguherne cotek guh bi v awah r dide ku li ser ruy erd bimee. L pwst e di erm de j guhertin bike ku ava la di hundir la de bimne z bi z dernekeve derve. L ev tev j bes nakin.

i nabe, awa be Peresend w areyek ji v aloziy re j bibne!

Bguman, dibne. Tu dizan ku heyneyn xwnsar di sermay de nikarin bilivin.

Mar wiha ye. Dayika min digot, Mar di sermay de ditevize, heta nebe bihar Chan germ nebe ji bin erd dernakeve.

Rast gotiye. Bi ev dema Chan dicemide d ev heyneya ji av derketiye, nikare bilive, xwna w li gor kmbna germahiy sar dibe wna b liv dihle. Li ser v yek peresend bi guhertin Sazmana Xwngermiy dike. Yan av zde ji la heyney dernay; erm m li gor v dibin di hundir xwn de sazmana ku xwne herdem di navbera dereceyeke pdand de bigre t avakirin. (Wek termos av ku ne dihle sar bibe, ne dihle germ bibe; tu av di kjan piley de bixe hundir w, di w piley de diparze.) Bi vi awah d heyne dikare bi ev j bilive ev ji bo w derfeta jiyan firehtir dike.

Mirov bi xwe j heyneyeke xwngerm e. Li gor ku Peresend giht qonaxa kirina Sazmana Xwngermiy, d dikare mirov j derbixe hol.

Bel, hd hd dor t zayna mirov. Wek t zann Jiyana di av de dest p kiriye ya destpk ji yek malik pk t pit re digh heyneya bi pir malikan; hn b hest b sazmana hrs ye. L di v pvajoy de ev j li gor zagona peresend pk tn. Heta ku heyneya bi hestpit bi psr (a dikare r bide lkn xwe biz) derdikeve hol, bi milyonan sal derbas dibin. Di van milyonan salan de belk bi milyonan celeb ji hol radibin tine dibin. L guhertin her ber bi ya batir, ntir tevlihevtir ve didome, ta ku digh bna Mirov.

Mirov j xwediy hestiy pit ye r dide zarokn xwe.

Rast e. bna Mirov j qas pncsed salan dem digre. Bguman Mirov dema ji Qird cuda dibe dikeve rka mirovbne d peresenda mejiy w li p dikeve Peresenda Biyolojk cih xwe dide Peresenda Civak. Ev j qas sed hezar salan dem dixwe.

Bi v awah d mirov derdikeve ser ruy Xwezay bi rka hi, raman zanyariya mirov, em dighjin zanabna roka drok ya Gerdn, Xwezay, Chan Jiyan.

Te ba kurtebir kir. Ji bo v hewce nake ku ez dubare bikim. Niha ji bo me ya grng xwemeandina Peresenda Civak ye. Em bhnek j li ser rvena Peresenda Civak rawestin.

 

 

 

Di Bin Ronahiya Teoriya Peresend De
Tghitina Stratejiya areseriya Demokratk

 

 

 

Dibjin di parznameya Rberatiy de li ser v mijar bi awayek berfireh hatiye vegotin.

Ha, saet xwe! Min j dixwest v yek bjim. Peresenda civak ya ku mirov jiyaye, bi awayek berfireh di parznameya Rberatiy de hatiye ravekirin, ji bo v em dubare nekin li v der roka peresend (ya ku hn didome) bihlin ji dersn ji v irok (ango drok) derxin, tbighjin b Stratejiya areseriya Demokratk pketinan bi i awah diafirne Rberat di qonaxeke hebn tinebn de bi i awah rka jiyan li pya Gel Kurd vedike pven hildigre bin ewlekariy.

Niha, bi zanistiya min ji vegotina li ser droka peresend girt, ez bhtir dikarim tbighjim rka pvena areseriya Demokratk.

Bguman d bi v zanebn tghitina Stratejiya areseriya Demokratk w bilindtir bibe. d em tbighjin ku ji bo pketinan em li rewn cuda derfetn cuda negerin, bi malzemeya di dest me de amade ye (mrat tkon tev) di her rewa n de, em bikaribin jiyan ji n ve biafirnin her bi p ve gavan biavjin. Droka peresend v rk nan me dide. Bguman dema mirov li v drok dinre div bizanibe ku ti tit ji ber xwe ve enebye; her tit di encama kar xebata gitiya molekuln Gerdn ya bi awayek palte (kollektf) r ji hev re vedike de li p ketiye. Wek Rberat j herdem dibje, di nasna byeran bnan de ger mirov ji encam bie sedeman dibe ku em rka xwe winda bikin; l ger em ji sedeman werin encam em qet rka xwe winda nakin em tbighjin b byer bn awa li p ketine.

Ji bo v em ji teqna yekem a Gerdn bi r ketin hatin heta bna Mirov guhertinn civak?

Rast e, ev tev alkarn tghitina me ne. Mirov bi avek wiha berfireh li Gerdn nenre, nikare watey bide byeran. Ji bo v em hevkariya Gerdn Xwezay ji xwe re, di kar xebata xwe de bingeh bigrin; wek parastina Roj li ser Chan parastina Gerdn li ser Sazmana Roj; div em parastina deolojiy li ser tkon, parastina tkon li ser gel parastina her duyan li ser xwe qet km qut nekin. Zanabna xwe her li p bixin qet tr nebnin.

Ji bo v j em her tit ne li gor xwe, li gor rastiya dem cih hilgirin dest.

Bij, te tam di cih de got. d tita dixwazim bjim, tu dibj! Guhertina dem cih t wateya guhertina rewa heye (rewa amade). Dema rewa amade (ya heye) were guhertin div her titn li ser w rew hatine avakirin j werin guhertin li gor rewa n, ji n ve werin avakirin. Bguman di Chan de ( di Gerdn de) dem cih ne teqez (mtlaq) e. Hertit herdem di hundir guhernek de ye. Ber wiha dihat hesbandin ku dem cih (zaman mekan) mtlaq e nay guhertin, l ji Enstein vir ve em dizanin ku di xwezay de titek mtlaq (teqez) nne. Enstein vna bi Teoriya Ligor y datne hol. (Teoriya zafiyet). Li gor v teoriy derdikeve hol ku Dema Mtlaq Cih Mtlaq nne. Dem cih li gor rewa em tde ne tn guhertin...

 

 

 

 

TEORIYA LIGOR (ZAFIYET / RELATIVITE) Y

 

 

Jr, gotina w bir got:

Ez teoriya heval Ensten dizanim. Ensten v teoriya xwe bi fermln matematk zah dike (rave dike). E= MC2. Yan; E= Vejen (Enerj), M= Girse (kutle), C= Leza Ronahiy.

Bel, ev formula w ya matematk ye. Di dema Ensten v teoriya xwe derdixe de, li ser gelek genge tn kirin hinek kes tn cem, dibjin ku ev teor bi v away matematk bi wana zahmet t, gelo nikare bi awayek hsantir bne ser ziman. W dem Ensten bi lvken dibje: Bel, dikarim, teoriya xwe ya ligoriy (zafiyet), bi mnakeke hsan balk wiha tne ser ziman:

Ger hn bi xanimeke xweik re bin, ji bo we saetek qas saniyek didome, l ku hn li ser bizotek sorby rnitbin (birnn) saniyek ji bo we qas saetek t. Vaye ev ligor (zafiyet) e.

Jr, ji ber v vegotina Ensten da erm ser xwe, berda ber xwe. Dsa ji hinarkn ruy w heta memikn guhn w tev wek guleke sor ji xwn tije bn. Porsp di ber xwe de keniya axaftina xwe domand, got:

Niha j, ji bo bhtir tghitina rastiyan em li ser teoriya ligoriy bi kurtah rawestin. Li gor Teoriya Ligoriy, dem cih, beramber, girday hev in, di navbera wana de girdaneke ligor heye ji bo v Ensten wiha dibje: Dem, li cihn nzk leza ronahiy hdtir die pze awayek dema diyar a enerjiy ye. W dem wek ku mtlaq dem nne, mtlaq mekan j nne. Taybetmendiyn cih ji hla pzeya t de t diyarkirin ji ber v dikare were guhertin. Teoriya Ligoriy ji hla Ensten ve di sala 1905 de bi nave Ligor ya Taybet t derxistin, pit deh salan, di sala 1915 de bi nav Ligor ya Git ev teor t lipxistin.

Ligoriya Taybet awa ye, ya Git awa ye?

Teoriya Ligoriya Taybeti ji aliy Ensten ve wiha tgotin: Rzikn fzk, ji bo Trjn Roj heta ku bi lezeke pdand (sabt) di aliyek pdand de diin, ji bo hem avdran w eyn (wek xwe) bimnin. Ensten vna, wek te got, bi E=MC2 vedibje. Li gor v teoriy, mirovek li ku der diny dibe bila bibe div valahiy, dem leza trjn roj bide ber av xwe ku bikaribe pvaneke rast pk bne.Trjn Roj pev re wekhev dighje herkes, l dem cih ew kes t de dij r nade ku pev re bigre. W dem w pvann rast ne li gor dem cih tede dij, li gor Leza Trjn Roj w bi kar bne.

ima li gor Leza Trjn Ronahiy?

Ji ber ku di Gerdn de lezeke ji ya ronahiy bi leztir hn nehatiye dtin. Newton ber ji dem cih mtlaq behs dikir digot, Li ser ruy Chan byerek li ku qewim be, mirov dikare cih w tespt bike dema di navbera du buyeran de derbas bye j bipve. Li gor v Teoriya Newton, cih j dem j sabit, mtlaq dib. Bi sedsalan mirov bi v baweriy hatin, ta ku Ensten nerastbna v teoriy bi Teoriya Ligoriy derxist hol. Ensten derdixe hol ku mirov ten dikare leza Trjn Roj bingeh bigre, wek din hem pvann li Chan yn ji bo dem j, yn ji bo cih j herkes dikare li gor xwe bne ser ziman. Ji bo peyitandin (spatkirin) a v j, Ensten mnakn li ser trn dide.

Ez j dixwazim mnakn w bizanibim.

Ba e, Ensten di mnakeke xwe de wiha dibje: Yek di hundir trneke dimee de rnitbe nan dixwe, dema ku trn tam bighje ber stasyon gezek li nan bixe yek li derve v yek bibne. L trn hn hd hd dimee. Zilam d trn de gepa xwe dic gezeke din li nan dide. Zilam li derve, v j di ibakey re dibne, l li gor geza yek end gav navber ketiye nava her du gezan. L li gor zilam di trn de rnitiye, qet ji cih xwe ne liviyaye her du gez j li cih xwe xwariye. L zilam li derve j snd dixwe ku geza destpk tam li hember w xwariye geza duwem j end gav j dr xwariye. W dem k rast e? Bguman her yek li gor xwe, her du j rast in, (l ligor xwe rast in) ev j bingeh teoriya ligoriy ye diyar dike ku mtlaq cih nne. Cih li gor kesan ( dtina wan) t guhertin; ji ber ku em byeran tam ne di dema w de dibnin, em di rka Trjn Roj  re dibnin.

Ensten rast dibje! Herkes li gor dtina xwe rast e ji bo v dema dtina mirovan ji hev nagre, hevdu bi abn tawanbar dikin!

Bel wiha ye. Dsa ji bo dem j, Ensten mnakeke din li ser trn dide. Dibje; Trneke ji gelek fargonan pk were ew j bila hd bi hd bimee. Maknst trn (y ku diajo) bguman w li piy cih bigre. Em wiha bifikirin ku hinek titn giranbuha j di fargona her daw de ne parzvanek (bekiyek) li ber e. Di navbera fargona parzvan cih maknst de gelek fargonn din hene rwing t de ne. Trn hn n ji stasyon veqetiyaye ku li rast ra elandran t. du elandr bi hev re him maknst him parzvan bi eka xwe dikujin. Deng her du ekan him die rwingiyan, him j die xwediy biltan li stasyon ye. Rwingiyn di navbera maknst parzvan de bguman w bjin ku deng her du ekan bi hev re bihstine li gor bihstina xwe ya byer rast diaxivin. L trn di ber biltvan li stasyon re j derbas bye biltvan (biltfiro) j dibje ku du ek li pey hev teqiyane, destpk eka li fargona daw teqiyaye, pit re ya li cem maknst teqiyaye. Li gor w j dibje ku parzvan berya maknst hatiye kutin.

Bi rast j mnakn Ensten gelek xwe balk in; di cih de tghitin dikin. Mamosteyn me van mnakan nadin, ger dabana w bhtir tghitina me bibaya.

Rast e. Niha ji v mnaka me gotiye j t zann ku rwing j, biltfiro j li gor xwe mafdar in deng, wiha di demn cuda cuda de bihstine (l li gor xwe cuda cuda). W dem wek ku mtlaq cih nne, mtlaq dem j nne. Dem li gor rwingiyan pk re ye, li gor biltvan li pey hev e, bi navber e. Em ji k bawer bikin? Ten dem ku li gor Leza Ronahiya Roj were pvandin rastiy dikare diyar bike; wek din rastiya herkes li gor dtin bihstina w ye.

Kes nabje, Dew min tir e! iqas tir be j, dew herkes bi w rn t. Ji bo v dibjin; lka qird li ber avn dayika xwe wek lka xezal xweik diyar dike!

Wey, wey! Tu j mnakn xwe balk did! Niha ez mnakeke din ji Ensten bidim. Dsa Ensten dide diyarkirin ku dem, li gor livandina bi lez an bi hd, li gor her kes cuda derbas dibe. Yek bie heyv demeke dirj li wir bimne, ji bo ku nzk leza ronahiy dilive, ger demek n re dakeve erd, li gor yn li erd w ciwantir diyar bike, ji ber ku dem ji bo w li gor yn li Chan ztir derbas bye. Ew li heyv end saln xwe bi lez derbas kirine, yn li erd hd hd derbas kirine (Yan yn li erd dijn, saln xwe di demeke dereng de borandine; l ew kes li ser heyv jiyaye saln qas wana ztir jiyaye). Ger em bi awayek din bjin, y li heyv deh sal wek deh rojan jiyaye, l yn li erd deh sal wek deh salan jiyan kiriye.

Ger mirov nzk Roj be, z bi z pr nabe!? Wek rastiya me! Hevalan digotin, Mirov li cem Rberatiy qet pr nabe, her ciwan dimne!

Ew rast e. Niha Rberat ji me dr ketiye tu dibn por me tev sp bye. Niha em dsa vegerin ser teoriya Ensten. d li gor teoriya Ensten derdikeve hol ku leza Trjn Ronahiya Roj ji bo me di diyarkirina dem cih de, lezeke bingehn e. Ji bo v, li ser rye erd k hewl bide leza trj bipve w bigh yek encam, ji ber ku mirov ji leza Trja Ronahiya Roj bi leztir nikare tevbigere, bimee.

Yan leza Trja Ronahiya Roj snor leza dem ya her jorn e.

Bel. Li gor ku ev lez dikare were pvandin (me gotib di saniyek de nzk 300 hezar km ye) w dem cih (mekan) yan valah(space/uzay) j li gor cih mirov t de cih digre t guhertin. W dem rzikn (qraln) zanyar ji bo her mirov -ku ev mirov rewa wan cih wan awa be bila bibe, wek hev in. Yan rzikn zanyariy ji bo yek li ser ry erd j, yek li ser ry heyv j yek rzik in, nayn guhertin. Ten bi yekbna van rzikan mirov dikare cih dem bipve, wek din herkes w li gor xwe pvanek derbixe hol.

Pvana ku herkes li gor xwe derbixe hol j, nabe pvaneke gelemper pvana yek ji ya yek din nagre.

Bguman wiha ye nakokiyn di navbera mirovan de tev ji ber v derdikevin. Teoriya Ensten ji sala 1915 vir ve di nrna mirovan de oreeke mezin kiriye. Ger roj em dibjin Rastiya herkes belk li gori w rast be, l li gor rastiya gelemper dibe ku ne rast be herkes div ne rastiya xwe, rastiya gelemper bingeh bigre, bguman em rast mezinbna Teoriya Ligor ya Ensten tnin ser ziman.

Ev teor ji bo me ryeke awa ronah dike?

Rberat j gelek caran di nivsarn hevdtin de diyar dike ku Titek mtlaq nne. W dem div em j di nrna xwe de oreek bikin. Civakn Rojhilata Navn ji aliy desthilatdaran ve ji ber ku ji zanyar zanistiy hatine drhitin, hn pirah wek Newton difikirin her yek di hundir w Chana xwe ya teng de li gor xwe, xwe rast dibnin. Bguman di merc rewa Chana ew t de ne, li gor mejiy wan qas malbatek, gundek, bajarek yan pir pir welatek bik difikire, ew rast in. L ger em bi mejiyek gelemper bifikirin, bi mejiyek hem rastiya Chan dide ber av bifikirin, ew qet ne rast in. Ev mnak ji bo rastiya Chana me j wiha ye. Yan ku em Chana me wek heyneyeke bi ten ser xwe, ji Gerdn ji rzikn Gerdn, ji rzikn Sazmana Roj cuda hilgirin dest, rastiya Newton heye. Yan em wiha bifikirin ku, ev Chan ji hla Xweda ve hatiye afiradin Gerdn ji heft tebeqeyn Xweda li ya her jorn rdin pk t dem cih (mekan zaman) mtlaq e, yan sabt e, ji hla Xweda ve roj, ev, temen, sal, meh her tit hatiye diyarkirin, Newton rast e mirov dikare li her der cih byeran, dema byeran cih dema di navbera wan de li gor v rastiy bipve!

L zanyar j dibje ku vana tev de j ne rast in!

Bguman a rast zanyar bi xwe ye. Ji xwe ku em wek kesn xwediy nrna afirandr bifikirin, w dem nrna me j div ji snorn Chan dernekeve. Nrneke li gor yek rast be, w dem div li gor herkes rast be. Ti kes div li dij v emr lah dernekeve. Mnak, ku em bjin, Roja qiyamet heye, div herkes bawer bike ku bi rast heye. Ger em bjin Brsk agir hrsa Xweda ye, div herkes bawer bike. Dsa ger em bjin Ev Chan cih badeta mirov e, div herkes bawer bike. Li gor v mejiy, encama titek sedemn w diyar dike. Mnak; ku yek bimre, ew qedera w temam bye, ji ber w miriye. (yan li sedemn mirin nagere, ji encam sedemek derdixe). Ger erdhej (zelzele) biqewime ew nifira Xwed ye (yan j gamas ser xwe hejandiye). Dsa li sedemn ku erdhej dike nanre tedbran li p naxe. Ger nexweiyeke vegirt wek tfo, kolera derkeve bi hezaran mirov bimrin, ev j xezeba Xweda ye li sedemn nexweiy nagere.

Mirov ji van nrnan ditirse xwe lawaz dibne.

Ji xwe sedema opandina van nrnan j lawazkirin avtirsandina mirovan e ku bi v awah zordar bikaribin desthilatdariya xwe li ser wan bimenin. L zanyar ramana zanyar dide diyarkirin ku rast ne wiha ye. Ev rast zordaran ji bo xwe, li gor xwe kirine. L rastiya mezin ya bingehn Rastiya Gerdn ye ku her tit li gor w t diyarkirin. W dem div herkes v rastiya mezin bingehn ji xwe re bingeh bigre. Ev j, raman nrna zanyar ye.

Raman nrna zanyar hi mejiy mirov vedike wr dide mirov!

Bel armanca nrna zanyar j ev e ku mejiy mirovan veke dil wana wrek bike. Ji bo v div tghitina me ya ji bo nrn ramana afirandr ba were kirin. Li gor nrna zanyar, Her tit xwediy sedeman e ji van sedeman ghitina encam dibe. Ji bo v mtlaq dem mtlaq cih nne. Her tit di heman dem de, di hundir livandin guhertin de ye. Her tit xwediy destpkek dawiyek ye. Li Chan/ li Gerdn ti tit winda nabe, tine nabe ji tinebn titek dernakeve hol. Dem mekan li gor rewa mirov t de cih digre t guhertin. Ji bo v dem cih ji bo yek yek mirovan ne pdand (sabt)ye, ne mtlaq e; ya sabt mtlaq lez beza Trja Roj ye. Ew pvan e. Ji ber ku em cih j, dem j li gor w dikarin bibnin bipvin ev ji bo herkes dtin pvaneke hevpar e. Ger em avn xwe vekin li Xwezay binrin, ji erm la xwe bigir, heta dar, ber, ajal, av strkan tev, ten em di bin Ronahiya Trjn Roj de dikarin bibnin. Ger Trjn Roj Ronahiya w tinebe em nikarin titek bibnin. W dem ya mtlaq Roj bi xwe ye.

Em, xwe li gor Roj mheng bikin, ne ku Roj li gor xwe mheng bikin.

Bel, div wiha be. Niha ku em bi kurtebir bjin, di war Xwezay Gerdn de ev rastiya heye div em di war siyaset de, di aliy raman nrn de, di ghitina br baweriy de j bi kar bnin. Em ji bin bandora Nrna Afirandr xwe xelaskin bighnin Nrna Zanyar. Ev teor ango ev nrn dibje, Mtlaq dem mtlaq cih nne. Ev di siyaset de t w wetey ku, mtlaq rast, mtlaq peyv nne. Yan li gor dem cih rast, peyv t guhertin. Peyveke tu li nava Gel Kurd bik (ku ew rastiya Gel Kurd tne ser ziman) ji bo Gel Kurd rast e, l ji bo geln desthilatdar nabe rastiya wana. W dem em i bikin?

Em rastiyeke gelemper bibnin ku rastiya me j t de cih digre!

Temam, Div em bikaribin rastiya xwe rastiya geln desthilatdar di xalek de bighnin hev ku bi wana j bidin pejirandin. W deme rastiya me, peyva me div rast peyveke ne ten li gor me be, p re li gor pvana gelemper (Gerdn) be, yan li gor rzik zagonn zanyar be ku ji hla herkes ve were pejirandin ango herkes berjewendiya xwe t de bibne.

Tu dixwaz bj ku geln herm yn tkildarn gel me tev div berjewendiya xwe di azadbna Kurdistan de bibnin ku pigiriya v doz bikin, ger ne wiha be, w astengiyan derxin ser rka tkon?

Bguman wiha ye. awa ku hem zanyarn Chan (yn oldar, yn ne oldar tev) roj li gor Leza Trjn Ronahiya Roj pvann xwe pk tnin v yek sed sed dipejirnin, div rast peyva em deynin hol j wiha gerdn be. Rastiya me div di hundir v gerdnbn de bikaribe nnertiya xwe bike, bi ten ser xwe li rast (li hol) nemne.

Ez niha tdighjim ku ima Rberat rka tkona siyas da p areseriyeke demokratk xwest! Rka siyas areseriyeke demokratk, rbazn tkon yn gelemper ne kesek li dij vana nikare derkeve. Berjewendiya her gel di demokratkbn de heye berjewendiya gel me j ji ya tevan bhtir heye!

Bel, li gor ku tu tghitiye v zanistiy, em niha di bin ronahiya v zanistiy de dikarin li ser Stratejiya N rawestin.

 

 

 

 

Di Bin Ronahiya Teoriya Ligoriy De,
Tghitina Stratejiya areseriya Demokratk

 

 

 

Jr Porsp gihtibn cihek trasteng ku di ser her gav de pwst diman li hviya hev rawestin di nava kevirn ghitine hev de bi kotek biborin. Reng keviran ji rebn ber bi belekbn ve di. Kevir bi gincirtir dibn nizimtir xuya dikirin. Bhnek derfet nedtin biaxivin yek bi yek di van astengiyan re derbas bn. Di astenga daw de Porsp got:

Ed rka zahmet xelas rka me j, ber bi xelasbn ve die. Bhneke din em ikran derbas bikin w det li pya me dirj bibe.

Dil Jr di cih de qurmi teznok bi la w ketin. Li saeta xwe nr ku dem ghitiye ber var. Nizanb ku dem awa derbas bye qet nedixwest dem derbas bibe, r xelas bibe. Dema wiha bdeng ponij, Porsp tghit daxwaza dil w got:

Ez carcaran werim mala we em bi hev re gengeiya xwe bidomnin. Ez pir kfxwe im ku li rast te hatim. Tghitina te bi lez e ji bo v, mirov ji vegotin aciz nabe. Ger tu amade b, em gengeiya xwe bidomnin. Jr bi ser xwe, amadebna xwe diyar kir Porsp dest bi vegotina xwe kir:

d diyar dibe ku li gor Stratejiya areseriya Demokratk Rberat ji ber i rka peresend derdixe p areseriy di rka demokratk de dibne ku stratejiya n j li ser bingeh demokrasiy ava dike. Demokras roj nrneke gelemper ye ku gitiya mirovahiy dikare li ser bingeh v bighje hev nikaribe li hember v rastiy derkeve. Bguman ku em ne Gerdn, bes Chan bifikirin, yan bi mejiyek afirandr bifikirin rastiyeke me heye; Gel Kurd bindest e, ji aliy ar dewletan ve hatiye parekirin. Maf w heye li xwe xwed derkeve, ji bo v dikare er ekdar y her away bimene; dewletek an ar dewletn Kurd yn serbixwe bike netewibna xwe heta Kurdistaneke serbixwe, azad wekhev li p bixe. Ji bo v ger were xwestin maf w heye ku kutina milyonan mirov bide ber av ji dest i were bike. Bel ev rastiya Gel Kurd a li gor w ye, l bguman li gor pvann w ye, ne li gor pvann dem yn gelemper (Gerdn) ku di roja me de dimein e. Yan ev titn (xwestekn) li jor me dan diyarkirin di hundir xwe de, di mejiy xwe de xwediy rastiyek ne, l dem cih j dibj ku, Li gor Rastiya Chan li gor Mejiy Mirovn Chan, ev ne rast in; div hn ji v yek xwe dr bigrin!

W dem em i bikin?

Bguman em nikarin rastiya xwe nkar bikin dev j berdin. L qas v, em nikarin rastiya Chan j pa av bikin ji nedt werin, xwe li korahiy deynin! W dem div em i bikin? Div em rastiya xwe di xalek de bighnin rastiya Chan; yan wek gundiy Kurd nebjin Ma w bar zing min i bibe? Li gor rew dema n, div em derfetn n bi kar bnin rka xwe bidomnin.

Ev j Rka areseriya Demokratk e.

Bguman ev e ev, naye w watey ku em ji r derketine, yan ji rastiya xwe dr ketine. Tam ters w, bi mejiyek peresend me derfetn n (ger qas ser derziy bik bin j) di hundir rew cih dema n de dtiye bi malzemeyn amade (yn ku hene) rka peresend (kirina Jiyana Gel Kurd) domandiye. Bi vna me i bi dest xistiye?

Me xwe gihandiye rastiya Chan.

Yan wek ji nrna afirandr em derbas nrna zanyar bibin, ewqas nrn mejiy me fireh bye ji ber ku me rastiya xwe ghandiye rastiya Chan, Chan tev ji bo me diixule ango dema kar xwe dike, ew dibe kar me.

awa?

Ez bi mnakdayn bjim. Mnak; Dewleta Tirkiy ji bo bikeve Yektiya Ewropa biryaran derdixe, ew biryar dibin pkanna Stratejiya areseriya Demokratk. Dewleta Tirk xwe biirne j, hilavje j nikare xwe ji v me pa de bihle, yan ji v stratejiy re xizmet neke. Ji ber ku me rastiya xwe rastiya gel Tirkiy di v Stratejiya areseriya Demokratk de ghandiye hev; ev yek ji bo Yektiya Ewropa, heta Amerqa dewlet hzn herma Rojhilata Navn j wiha ye. Dewletn Yektiya Ewropa dema ji Tirkiy demokratkbn dixwazin ev xwestek bguman di cih de dibe xwesteka pkanna Stratejiya areseriya Demokratk.

Ji bo w rayedarn Dewleta Tirkiy her roj gazindn xwe ji Ewropa dikin, dibjin, Hn pigiriya PKK dikin. L di rastiy de ti pigiriy j nadin me, ne wiha ye?

Bel, sed sed wiha ye. L ji bo ku demokras rastiya wana ye j, nikarin xwe ji v xwestek dr bigrin. Dema xwe nzk v xwestek dikin j, dikevin bin bandora hza kiandina Stratejiya areseriya Demokratk.

Amerka j hat, ji bo berjewendiya xwe li Iraq rejm guhert, l niha kurd j sd digrin.

Rast e, Amerka ji bo lipxistina berjewendiya xwe dest avt Iraq, bguman kem zde di wir de w hewl bide ku demokratkbn li p bixe. Ji ber ku dervey v bi ti rastiyn din, nikare di wir de xwe bi cih bike. W dem j, her pngava demokratikbna Iraq hzn Iraq dibe pejirandin pkanna Stratrjiya areseriya Demokratk ji niha ve ji bo Gel Kurd li Iraq li Bar Kurdistan derfetn pkanna jiyaneke demokratk azad derketine hol. Bi awayek Amerka ketiye ber bay hza kiandina stratejiya Rberatiy daniye.

d xwe hilavje j nikare ji ber v bay bifilite!

Rast e. Cih dem v ferman didin v erk datnin pya w. Yan w li gor v bimee, yan w winda bike! Bi kurtah, kjan hz bi ber demokratkbn ve i gav biavje, ev dikeve bin xizmeta Doza Gel Kurd bguman Rastiya Stratejiya areseriya Demokratk diyar dike.

W dem hinek kes dikarin bjin ku, Madem herkes ji Stratejiya areseriya Demokratk re kar dike, ka em pal bidin hewce nake em bixebitin!

Porsp awirn xwe tj kirin bi dengek req got:

Ewn wiha bjin, div bizanibin ku di v rastiy de erka me ya kiandin dehfandin heye. Yan wek hza di hundir girseyan de (ku her girseyek li gor dem cih xwediy hzeke kiandin dahfandin b) rol erka me heye ku em xwe ber bi demokeratkbn ve (ber bi armanca xwe ve) bidahfnin hzn li derdora xwe j, ber bi demoktatkbn ve (ber bi armanca xwe ve) bikinin. Ev dahfandin kiandin w di navbera rastiya me rastiya Chan de ahengek tewek bike. Ev aheng tew w bibe xala ku him gel me ghitiye pvann demokrasiy him geln herm Chan di ghitina van pvanan de li p ketine. W dem rastiya me d dibe rastiya Chan Chan di rastiya me de rastiya xwe dibne; em j di rastiya Chan de rastiya xwe dibnin. Amerka li Iraq dixwaze demokrasiy li p bixe, l ev demokras w bguman demokrasiyeke sermayedar be, demokrasiyeke emperyalst be. Ji bo v erka me heye ku em j li hember v yek, demokrasiya gelr, demokrasiya sosyalst li p bixin. Rastiya me ya Amerka ten di demokratkbn de dighje hev, l di away demokratkbn de ji hev dr dikeve li dij hev radiweste. W dem di aliy hevpar de ghitina hev, di aliy dijber de veqetna ji hev w tekona demokrasiy ya di navbera me w de diyar bike. Ji bo v hacet nne ku sed sed em li dij rabin, l dsa hacet nne ku sed sed em li gor w tevbigerin. Em ji derfetn rastiya w derfetn rastiya xwe biafirnin. Rka peresend v pwst bi derfet dike. Ev xebata ji bo hermek wiha be, ji bo tevahiya Chan j wiha ye.

Mirov bi v yek t co dixwaze dest bi xebat bike!

Div herkes were co dest bi xebat bike; ji ber ku mirovah roj ten bi rka demokrasiy dikare azadiya xwe bi dest bixe mafn xwe yn mirovt biparze, li ser zde bike. Ger ne wiha be, w di dest rejmn totalter, monark, olgark emperyalst de were givatin kolekirin. Ji bo v div herkes ji bo demokratkbna welat xwe gitiya Chan kar bike.

Ji bo v j div destpk ew xwe bi xwe, xwe bike demokratk.

Saet xwe! Te vegotina min temam dewlemend kir. Chaneke li ser v bingeh bye demokratk mirovahiyeke nrn ramana xwe li gor pvann demokrasiy guherandiye li p xistiye, bgman li ser v rewa n, bi van derfetn demokratk n n derketine hol, w bikaribe bi rehet derbas civakbn (sosyalzm) bibe ev derbasbna sosyalzme sed sed nakeve nava aitiyn sosyalzma reel a hilweiyay.

Hinek kes dibjin, hn ji armanca sosyalzm dr ketine?

Ew ji xwe re dibjin. Ji rvena me j diyar dibe ku me qet rastiya xwe terk ne kiriye em ji ser rka civakbn ne vegeriyane. Tam ters w bi nrneke zanyar me rew, dem, cih, hilgirtiye dest (aniye ber av) rastiya xwe bi rastiya Chan re kiriye yek; di hundir v rastiy de me rastiya xwe di asteke jorn de daye jiyandin. Me rka peresend bi awayek zanyar (ilm) meandiye em ji ber deriy mirin vegeriyane ser rka jiyaneke n di v rk de dereng be j em bi ser ketine.

Ber bi deh hezaran gel kom dibn, niha bi sed hezaran kom dibin.

Ev j naneke rastiya v rk ye! Bi kurtah Stratejiya areseriya Demokratk, bi pketinn li Tirkiy dibin j derdikeve hol ku rastbna xwe didomne encam digre. Rberatiy, ji roja 15 Sibat ve ev derfet dtib ghitib rastiya Chan. Di demeke herkes rastiya xwe (ango rastiyeke li gor xwe) dida p de, Rberatiy rastiyeke Gerdn da p di meandina v de bi sebreke mezin, israreke mezin nan da. Ev rastiya Gerdn bguman Di Pirsgirka Kurd de, Rka areseriya Demokratk b. Bi v biryar, rka tkona Gel Kurd di zvironeka 15 Sibat de bi v rk re dikir yek. Yan di roja 15 Sibat de d ji bo rastiya Gel Kurd cih dem hatib guhertin.

Li gor cih dema n j divb rgeheke n ji bo tkn hatiba dtin?

Rast e ji bo ku rgeh a nebe pdiv bi pvann zanyari (ilm) heb. Ev j ten bi raman nrneke zanyar dikarb pk bihata. awa ku di hin qonaxn gring n droka peresend de derfetn n derdiketin hol, l diyar nedikirin rewa n ya hatiye guhertin (ango bi guhertin rewa n derketiye hol) zayneke n pwst dikir (ango heyneyeke bikaribe li hember rewa n p re bimee, jiyana xwe ji dest nede, zind bimne pwst dikir) ten bi v awah Jiyan dikarb rka xwe bidomne domandiye; bguman di roja 15 Sibat de bi dlgirtina Rberatiy, rewa kevin, cih xwe dida rewa n ger ku Tevgera Rizgariya Gel Kurd li gor v rewa n xwe neguheranda, yan zayneke n nekiriba, dibe ku xeleka tkon ji hev qut bibaya. L awa ku peresend di rewn wiha tengezar n de dikarb derfeten n yn bi av ne diyar bibne bike pngava bna heyneyeke n pkettir, Rberatiy j bi pdtina xwe ya bilind ev rewa n, derfetn n yn ne diyar dt (ango teghit) bingeh Stratejiya areseriya Demokratk (ango zayna n) dan. KKK, li ser v bingeh za (ango derket hol). Bguman wek ku heyneya n ji guhertina heyneya kevin a li gor rewa n dibe, bna KKK j ji guhertina PKK ya li gor rewa n dibe, yan li ser mrat PKK dibe. Dsa, awa ku heyneya n ji heyneya derbasby pkettir bhtir li gor dem ye, KKK j ji PKK pkettir bhtir li gor dem ye. L dsa, awa ku heyneya derbasby tineba, heyneya n j nikarb derbiketa qada jiyan; ger PKK j tineba tkoneke mrat bihle nejiyaba, KKK j nikarb derbiketa qada jiyan. Ev rast wiha li gor zagon rzikn peresend bi pev ve girdayne heta mirov van rastiyan nizanibe, mirov rmeta nirxn bne j nizane.

Dibe ku sib rew, cih dem were guhertin KKK j pdiviy bi zayneke n bibne, cih xwe bide rxistineke ntir pkettir ku bhtir bikaribe ji pdiviyn dem re bibe bersiv li gor rastiya gelemper ya dem be?

Bguman ev gotina te rast e. Mirov div xwe ji her curey guhertinan re amade bike ku bikaribe rka xwe bidomne. T dtin her tit diyar dike ku Stratejiya areseriya Demokratk pkanna w ya bi nav KKK, bi awayek nrn ramana zanyar li gor rewa n ya v dem (ya dema destpka sedsala 21) saz bye. V stratejiy bingeh xwe li ser rvena peresend ava kiriye. Ji bo v pvenn w (destkeftiyn w) heta ku dernekevin hol (yan heta ku qonax bi qonax encam negrin) bi av nayn dtin. Ji bo v ev s-ar sal in gelek kes wek ku li kaya li ser rye av binrin bjin titek nalive ji v stratejiy bbawer, an kmbawer bn. Di bingeh drketin xiyanetn di van s-ar salan de ebne, ev rast heye. Ger bi nrneke zanyar bin kay bidtana w bizanbana ku lehiyeke bdeng di bin kay re diherike ew leh dema bigihje her qonax (kevandey) w wek elaleyek deng bide der (ku herkes bibihse herikna w bibne, p bawer bike), pit re dsa di bin kay re rka xwe bidomne heta qonaxeke din (ango elaleyeke din).

Dema di 2-3y Tebax de biryarn di derbar Rakirina Cezay Dardekirin Ziman Kurd de hatin girtin, herkes digot, Tirkiy hat ser r, d KADEK bi ser dikeve!

Bel, biryarn 2-3y Tebaxa 2002an li Meclsa Tirk hatin sitendin di v rka peresend de qonaxek (ango elaleyek) bn. Gelek kesan n herikna av dtin a man, l ev av di rastiy de, ew s sal bn, hd bi hd diherik (li gor rastiya Rberatiy ev av diherik, l li gor rastiya kesn bbawer, ev av rawestiya b) derket hol ku av qet ne rawestiya b, herdem (wek di bin kay re bie) diherik. Dema giht elaley (qonaxa encameke diyar) herkes dt ku av diherike! Bguman w av pit elaley dsa wek ku di bin kay re bimee, hd bi hd bedeng bimee, l ev hedn w ne wek ya destpk be. Her ku pvajoya rven dirj dibe, encam derkevin hol w nezktir hev (leztir) bin. Yan pketina di s salan de bi zor zahmet b, d w di demeke hn kurtir de pketinn hn mezintir bikaribe derbixe qada jiyan (hol). Ji ber ku carek tabyn Tirkiy (yn rejm civak) hatin ikenandin. Di sazman de kun veb, w ev kun bi rehet bi leztir bikaribe were firehkirin. Wek goreya ku bi zor zahmeti mirov ser ben w bibne, d kiandina ben hatiye dtin hsan e w gore bi lez biferse.

Ez bawer im ku niha zanyar ravekirinek ji v pven re j tne?

Bel, tne ger em bi kurtah bjin wiha ye: Ger mirov giranahiyeke diyar (mnak kiloyeke hesin) ji mesafeyeke diyar (mnak, ji ser xaniyek 3 metreyan bilind) berde, em bjin ku di saniyek de bigh erd, dema em ji 15 metre bilindah berdin ne di pnc saniyeyan de, w di s saniyeyan de bikeve erd, ger em ji 30 metre bilindah berdin w ne di 10 saniyeyan de, w di 4-5 saniyeyan de (ev reqem km-zde ne) bigh erd. Di vir de t dtin, her ku mesafe bilind dibe leza ketina kloya hesin j zdetir dibe. Yan leza hesin a ji s metre bilindahiy dikeve erd di saniyek de s metre rven e, l leza hesin a ji panzdeh metreyan dikeve, di saniyek de bye 5 metre dema ji 30 metre bilindah dikeve xwar, di saniyek de e metre r ve die. Yan her ku bilindah (navber/mesafe) zde dibe, leza rven j zdetir dibe.

W dem ev rastiya zanyar ya ku her bilindah zde dibe, leza ketin j zde dibe, ji bo me i dide diyar kirin?

Ji bo me hviyn peroj (rojn hn werin) dide diyarkirin. Bi zanna v zagon em tdighjin ku pketinn ji v n de li Tirkiy di derbar demokratikbn de bibin, w ji van s-ar saln derbasby leztir mezintir bin. her ku dem bie, w ev pketin bi leztir mezintir pk werin. Yan gavn ku di encama xebata s-ar salan de hatine avtin d w bi xebateke -end heyvan (kmtir-zdetir) werin avetin. Li Tirkiy, d rk, ji bo v vebye Tirkiy ketiye ber bay v pvajoy. Ev j bi tevah rastbna Stratejiya areseriya Demokratk diyar dike.

Ez dibjim div herkes van rastiyan zanibe li gor van tevbigere, ne wiha?

Bel. Bguman qas ku ev stratej li gor pvann zanyar ava bye, yn rvebir endamn w j div bi van pvann zanyar tevbigerin ku bikaribin kar xebata w p ve bibin. Ji bo v tghitina asta zanyariya dem li gor Prensbn Teoriya Peresend Teoriya Ligor y ramandin (yan wek ku Rberat ferman dide kirina orea br baweriy) pwst e. Wateya orea br baweriy (zhniyet) ev e ku mirov Chan Gerdn bi nrneke li gor asta zanyariya dem binase, tbighje hem byer hebnn pk tn di bin ronahiya zanyariyeke wiha de bikaribe rove bike, encaman j derbixe watey bide pkhatin rvena wan.

Ev j t w watey ku div em ne bi raman nrna afirandr, bi raman nrna zanyar li byer byneyan binrin?

Ziman te nebne, te pir xwe kurtebir kir. Mejiy kesn li Rojhilata Navn mezin bne, bi tevn kufnika nrna afirandr hatiye girdan dorpkirin ku qet nikare raman li p bixe. Destpk bi hza ronahiya zanyariy div ev tevnika nerna afirandr were irandin ronah r nava mej bike, kufika w bimale. Mirov Rojhilata Navn heta ku ben xwe ji sing afirandrn bi dest xwe afirandine nefilitne, nikare bibe xwediy nrneke azad. Kes ne xwediy nrneke azad be, nikare bibe xwediy jiyaneke azad j. Azadbna jiyan bi nrn ramana azad dikare were bidestxistin. Ev yek j ten bi ghitina br baweriya zanyar dikare pk were derman v j pkanna Stratejiya areseriya Demokratk e.

Jr Porsp dsa ghitibn firehiyek. Bern belek wek dwarek bilind dibn ten neqebeke zirav diyar dikir. Destpk di neqeb re Porsp derbas b. Pit re Jr j gav avt bi derbaskirina neqeb re bi baqeke ronah re r bi r ma. Kevir ikr bi carek re diqediyan deteke fireh li ber wana dirj dib. Jr tghit ku rka w ya heval w y Porsp d w ji hev veqete bi v yek xemgn b, pala xwe da kevir neqeba derbas kirine li avn heval xwe y r nr. Porsp rawestiya b li derdor temae dikir. Pit temaekirina bhnek, awirn xwe vegerandin ser Jr her du heval hatin av bi av!

Bi awirn xwe dilgerm spaziyn xwe ji hev re gotin. Jre wr da xwe dest xwe dirj heval xwe kir. Dest w girt bi germahiya la xwe givat, ramsanek dan ser hinark ruy w y li ber tav qimiriye ber xwe da baq ronahiy. Dest w hd bi hd ji y heval w emit bi rondikeke veart ya daket navbera mijankn w, ser xwe zvirand gav avt ser r. Dema li pey xwe zvir d ten ariyeke tar ya var diyar dikir.

 

***

Hesen Huseyn Denz

 

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org