Emê Vê Zihniyetê Çawa Biguherînin?

 HESEN HUSEYÎN DENÎZ

Bi zihniyeta tirkî xebatên kurdî nabe. Ger tu xebateke kurdî dikî dive tu bi kurdî bifikirî. Ger tu bêjî `ez bi weşana ji welêt dikim kêfxweş im`, tu nikarî nave bernameya xwe bi tirkî lê bikî. Ev tişta tu dikî ne rast e. Ev bêmafiyek li zimanê kurdî, li welatê kurdan û li wê kar û xebata tu dike ye. Tu derbasî welêt dibî, di derfetên herî zahmet bernameyekê ji bo kurd û Kurdistanê çêikî, bernameya yekem a zindî ya li ware gerîlan e, dive herî kêm nave wê bernameyê bi kurdî be. Dema tu nave wê bernameyê jî bi tikrî deynî, tu rast nakî. Tu xizmetê ji zimanê kurdî û çanda kurdî re nakî. Tu bi destê xwe zimanê kurdî didahfînî paş û zimanê dagirker ê tirkî derdixînî pêş. Ma heta kengî hûnê vê şaşitiyê bikin? Heta kengî hûnê di vê tirkiyê de israr bikin? Ez bawer im ku hûn dema wan bernameyan çêdikin, di nava xwe de jî bi tirkî diaxivin, bi tirkî difikirin, bi tirkî dijîn ku ji ber wê nave bernameya we jî û pêşkêşa wê jî bi tirkî çêbûye.

Ya însaf ji we re. dibêjin `bi vê weşanê em heyecan digrin`. Ne rast e. heyecana rast dema mirov li ser xaka xwe nûbûnekê bike, bi zimanê dayîka xwe bike, ew heyecan e. Yan na weşangerekî tirk an televizyoneke tirkan jî dikare were sere Qendîlê weşanê bike û jê heyecana weşangeriyê bigre. Ev nabe heyecaneke têkoşînê, nabe heyecaneke welatparêziyê, nabe heyecaneke şoreşgeriyê.

Hevalên me diyar dikin ku li Qendîlê li wargeha gerîlan studyoyek saz kirine û weşana tv zindî kiriye. Ji bo Kurdistanê ev pêngaveke mezine, lê çiqasî ev pêngav mezine, destpêkirina wê ya bi tirkî jî wê ewqasî biçûk dike û bêwate dike. Di pêngaveke ku têkoşîna kurd û Kurdistanê di ware çareseriya siyasî, çandî û nasnameyî de dikeve rojevê û ji dewleta tirk gavavêtina di vî warî de bi heter dixwaze de; destpêkirina weşaneke bi tirkî tenê dikare bibe valaderxistina vê pêvajoyê, wekî din ne tiştek e. Ger bi wan hevalên me re qasî sere derziyê fikrandineke kurdî hebaya, wê bigotina sembolîk be jî, em weşana xwe ya yekem bi kurdî biweşînin. Ma pir zahmet bû? Na! Lê fikrandina bi kurdî nîn e. Mejî bûye tirkî, hiş bûye tirkî, jiyan bûye tirkî… Ez bi xwe ti rûmetê nadim hiş, mejî û jiyaneke wiha. PKK rêxistineke Kurdistanî ye. Her çiqasî di destpêka wê de hevalên tirk cih girtine û xwestine di rizgarkirina Kurdistanê de rizgarkirina Tirkiyê jî bibînin, ev yek vê rastiyê naguherîne. Ger emê bi Tirkiyê re jiyanekê parve bikin, emê vê yekê bi zimanê xwe, bi çanda xwe, bi nasnameya xwe bikin. Emê çanda kurdî bi zimanê tirkî nekin. Emê pirtûkên kurdî bi zimanê tirkî nenivîsînin. Emê weşanên kurdî bi zimanê tirkî pêşkêş nekin. Em Kurdistaneke bi kurdî dixwazin, em Kurdistaneke bi tirkî naxwazin. Ger Kurdistan wê bi tirkî çêbibe û bi tirkî xwe bimeşîne, ew Kurdistan ji me re ne lazim e.

Bi rastî pir eyb û şerm e ku weşana yekem ji sere çiyayê Kurdistanê bi zimanê dagirkeriyê çêbibe. Niha ku derfet tineba, ger kesekî bi kurdî nizanîba, ger jendermeyê tirk çek di dest de li ser sere we sekinî ba û gotiba ``Turkçe konuş, çok konuş``, me dikarîbû maf bidaya we. Lê li ware azad ê ji bo azadiya zimanê kurdî têkoşîn tê dayîn de, weşana xwe ya yekem, bi çi hiş û mejiyî hûn bi tirkî dikin? Ew çîrokên kevne yên ``Heval bizim için farketmez, biz dil farki gozetmeyiz`` jî ji kesekî re nekin. Ji ber ku madem ``dîl farki gozetme`` nakin wê demê carekê xwe şaş bikin, weşaneke xwe jî bi kurdî bikin, axaftineke xwe jî bi kurdî bikin. Nivîsandineke xwe jî bi kurdî binivîsînin.

Bi vê sedemê ez van hevalan rexne dikim. Bi rastî di salên destpêkirina têkoşînê de, heta bigihêje salên 1990î jî ji ber dijwariya rewşa şer axaftin, perwerde û kar û xebata bi tirkî dihat kirin, mirov dikarîbû hincetek jê re bidîta. Me digot, dewleta tirk mirovên me asîmîle kirine, gelek kes bi kurdî tênagihêjin, derfeta fêrbûn û fêrkirinê jî nîn e, ji ber ku em di nava şer de ne, şer germ e, dest nade û fêlan û bêvan… Lê îroj ji salên 1990î û vir ve tam bîst sal derbas bûn ku li Kurdistanê rewşa têkoşîna kurd dest dide her tiştî. Gerîla li cihekî wek Qendîlê dikare bi roj û şev perwerdeya zimanê kurdî bibîne. Dikare akademiyên kurdî damezirîne û bimeşîne. Dikare bi sedan pirtûkên kurdî hilberîne. Dikare bernameyên radio û televizyonê bi kurdî li dar bixe. Çi astengî li pêşiyê heye? Qet nîn e. Ji xwe ji vê pêngavê û şûn de ji gerîlan re şerm e ku li warên azad peyveke bi tirkî ji devê me derkeve. Ger em dîsa di bikaranîna tirkî de israr bikin, heval wê zimanê me têk biçe, çanda me têk biçe. Dive em vî zimanî, vê çandê derxînin pêş ku êdî bi zimanê me jî hilberîn hebe, berhemdayîn hebe. Bernameyeke tv çima wê bi tirkî çêbibe? Ma qey zimanê tirkî pir muhtacê çêkirina wê bernameyê ye? Na! Lê zimanê kurdî muhtacê çêkirina bernameyên bi kurdî ye. Zimanê kurdî muhtacê axaftina bi kurdî ye. Zimanê kurdî muhtacê nivîsandina bi kurdî ye. Ez rica dikim ji we, careke din dema hûn pêngavekê diavêjin bi kurdî bifikirin û wiha biavêjin ku rûmeteke xwe hebe.

Hesen Huseyîn Denîz

çapkirin