LGERNEK DI BRANNN DROK DE

 

Hesen Huseyn Denz

 

 

Droka mirovahiy bi ewqase jan, xwn, rondik, kutin mirin tijeye ku dema mirov lgernek l dike ji mirovbn erm dike. Lehengiyn li ser nav beek mirovahiy hatine kirin ji bo beek din mirovahiy bne mirin qirkirina her dijwar. awa ku dagirkirina parzemna Amerka, ji bo mirovn Ewrop b pngava dewlemend pketin, l di encama v de bi milyonan jin, zilam zarokn b guneh n nitec xwediyn w xak, bi rbazn xwnxwar hatin qirkirin dest dann ser mal milkn wan xaka wan li wana kirin goristan zndan; ji bo gel kurd j di drok de di roja me de ev serphat dimee bi nav arezay dewletbn dixwazin h j bimenin.

Em kurd xwediy v xak ne; dibe ku droka me zde nehatibe nivsandin ji ber v bi hrgul em nizanibin. L qas t zann, tevahiya mirovahiy dizane Kurd berya Tirkan li ser v xak dijiyan bi cih bibn. L tirk bi hza kutin ya di dest wan de, hatin bi hunera r rijandina xwn ev xak ji dest kurdan derxistin, kirin mal xwe. B guman ne ten xaka kurdan wiha kirin; xaka Ermeniyan, a Lazan, a erkezan, a Gurciyan, a Ariyan, a Romiyan a Ereban ya gelek geln din Hinek ji van gelan wek Ermeniyan fermana wan rakirin bi dar zor ber wan dan olistanan di rk de tev qir kirin. Hinek ji wan wek kurdan di ser rim ran re derbas kirin, di ikeftan de bi d fetisandin yn ji ber filitn, ko nava xwe kirin ku di nava xwe de bihilnin tine bikin; yn li cih xwe mane j, bi qirkirina sp li mana xwe poman kirin. Hin geln din wek Laz, erkez, Gurc yn din bi rbazn hilandin tinekirin wiha li wana kirin ku ten bi jibrkirina nijada xwe bi gavavtina nava tirkitiy bikaribin bijn.

Komara Tirkiy li ser goristana van gelan hat damezirandin. Gel Tirk roj bi leheng li droka xwe dinre, di rastiy de div zanibe ku ev drok bi qirkirina gelan dagirtiye. Di bin her mala t de dirnn de hestiyn gelek bi dest baprn wan hatine qirkirin veartne. Di her berava behr ya xwe t de hnik dikin de, dilopek ji xwna wan geln bi dest baprn wan hatine qirkirin heye

Droka dewletan li ser xwn, ewat, talan qirkirin t nivsandin. i dewleta bi nav nijadperestiy hatibe damezirandin, i dewleta bi nav olperestiy hatibe sazkirin i dewleta li ser nav gel an nek hatibe lkirin, tev ji v xwnxwariy sd girtine b par nemane. Her dewlet j di dema damezirandina xwe de ji aliyn rbern w ve bi mafdarbn hatiye pkkirin baweriya bi hezaran gel bi v yek anne bi hev dane kutin. Aliy hatiye kutin j, aliy kutiye j bi v baweriya mafdarbn r xwe kiandine an snga xwe dane ber dev r. Di encam de y bi ser ketiye xwe leheng mafdar beyan kiriye y bi bin ketiye weke barbar, weh, dijmin di roja me de j weke terorst, pademay, dijdem tn binavkirin.

Komara Tirkiy dema syann piyn Kurdan n pit damezirandina komar destp kirin, bi xwn temirandin; li p mirovahiy gel kurd weke gelek li dij pketin, pademay dan nasn bi v yek maf qirkirin ji xwe re veqetandin, maf mirin j dan dest kurdan. Wek v, di roja me de j, tevgera azadiya gel kurd weke terorst bi nav dikin, v yek bi derfeta dewletbn bi tevahiya dewletan didin pejirandin, pitgiriya wan digrin maf kutina kurdan ji xwe re vediqetnin, maf mirin j didin para kurdan. Mirovahiya xwe hem dem, areza mirov bi nav dike j bi v kiryara qirj re dibe yek j re li epkan dixe. Gelo ji ber i ye? Ji ber ku droka w j ne km ya tirkan bi qirkirin, nkar bmafiyan dagirtiye. Heta mirovah bi v droka xwe re r bi r ney xwe ji tevahiya gunehn xwe bi heft avan neo, w nkarkirina gelan qirkirina wan bi dest dewletan bi dest mirovahiya areza bidome.

Pir balk e; li Tirkiy, li ran, li Sriy ber li Iraq ji siyasetmedaran bigir heta rojnamegeran, ji bijjk profesoran bigir heta memr dikandaran, ji ivanan bigir heta gavanan, ji polisan bigir heta lekeran her kes kutina kurdan, qedexekirina ziman wan, astengkirina anda wan, tinekirina nijada kurd ji xwe re weke erkeke hebna xwe mafek bingehn dibne! Kesek ji wana nahizire nabje, Ya berya ez werim ser v xak ev mirov li vir dijiyan. Qas y min, maf wan j y jiyan bikaranna ziman xwe anda xwe heye. Ger ez maf kutina wan di xwe de bibnim, w ew j ji v maf sd bigrin li hember min bikar bnin! L na; dibjin, Ez te bikujim div tu deng xwe dernexn, li xwe xwe bn! Dema ez te bikujim, maf min heye ez areza me, l dema tu li hember min eka xweparastin bikar bn, maf te nne tu terorst ! Ecb e; dinya tev j ji v yek re ser xwe dihejne li epkan dide. Carcaran em kurd ji xwe dipirsin dibjin; Yaw di v diny de ima dewletek ji me re nabe dost pitgiriya me nake?

W dewletn hene awa ji kurdan re bibin dost pitgiriya wana bikin ima bikin? Ev dewlet tev li ser qirkirina gelan hatine avakirin. Tita Tirk roj li ser ser kurdan dikin, wana berya v bi salan li Efrka, li Amerka, li Awstralya, li Hindistan, li Rojhilata Navn li gelek derdorn chan pk ann, him j bi awayek hovtir

Bi v sedem li ser branna geln ji aliy dewletan ve bi nav pketin, arezay, xwemafdardtin, oldarbn h.wd. bi i nav dibe bila bibe hatine qirkirin bi jann b hesap re r bi r hatine hitin, dixwazim nivsareke di nava rpeln nternet de li ber av min ketiye wergernim kurd pk xwendevann kurd bikim. Nivsandin li ser gel ermesor n li parzemna Amerka bi dest mirovn Ewrop hatine qirkirin hatiye nivsandin. B guman hem serphatiya wana nayne ser ziman; l bel ji bo mirov helwesta dewletn desthilatdarn chan binase, nivsareke balk e. Nivsara bi tirk hatiye nivsandin ji aliy k ve hatiye destgirtin ne diyar e. Ji bo w, ez b rove, pirahiya v nivs werdigernim kurd didim nrna xwendevanan

 

NIJADEK WIHA HAT QIRKIRIN (ERMESOR)

 

Bi plkrina ser parzemn ya spanyoln dagirker, di el saln derbas bn de, weke jin, zilam zarok bi tevah ji diwazdeh milyonan zdetir nitec, bi alak zordariyn kirt n xiristiyanan bi qirkirin xistin nava mameleya nijadqiriy. Dagirkirina Amerqa ji aliyek ve wek berdewama sefern xadaran bn. Ten snor hatibn guhertin. Di sala 781 de er ol nijad y li hember Ereban Dra spanya dab destpkirin, ji v n re, w li Mekska iyayn And Li Rojavay Weh y Amerka berdewam bikraya. roka tije jan a serphatiya tinebna ermesoran a di nava qirkirinn her grng n sedsal de t cihdayn, weke ermeke arezayiya Rojava w her dem di peyirka (scl) wan de nivsand bimne.

Ji sedema weyn xwe y di flm bi nav The Goatfather(Bav) di sala 1972an de hatiye kiandin, Rvebiriya Oskar biryar digre ku peykerok zr a xelata lstikvan her ba bide Marlon Brando. Pit beyankirina merasma xelatan, roja ku dinya tev di nava bsebriy de li hviya belavkirina peykeran e t. Her kes li hviy dimne ku ji cih irskn ronahiy an didin, Marlon Brando were xelata xwe bistne. L p re byereke ne dihat hi ti kes pk t. Niteciyn Holywood n li hviya hatina Brando, dema li hember xwe nnereke gel berya sed salan ji aliy baprn wan ve hatibn qirkirin tinekirin dibnin, mat dimnin. Marlon Brando bi lvegerandina xelata Oskar, vedibeje ku ji bo protestokirina bmafiyn di seranseriya droka ermesoran de li wana hatine kirin roj didomin v xelate li wan vedigerne ji bo belavoka nivsandiye bixwne, jina ermesor a bi nav Perka Bik rdike merasma xelat. Marlon Brando bi v helwesta xwe, dibe kes yekem xelata mirov sp lvedigerne, l bel tev bi bertekiyeke mezin re r bi r dimne j, ji n ve bi anna rojev ya byereke berya sed salan, hewl dide ku ruy rast hovitiya bi ser gel ermesor de hatiye an bide

 

DESTPKIRINA SERPHATIY

 

Parzemna Amerka heta 12 Cotmeha 1492an welatek li ser roj nedi ava b. Li ser van xakn berhemdar n bi emn bi co hatib dorpkirin, welatek li ser xaka w, mirovn aristaniyn mezin n ser ruy erd ava kirine, b qirkirina xwezay sdgirtina j fr bne, ek er nas nakin nizanin kutin i ye dijiyan b. Li gor hesabn guman yn lkolnrn Amerka, di droka Christopher Columbus (Krstof Kolomb) ling xwe avtiye ser xaka giravn Antl yn dihesiband ku giravn Hind ne, gelheya tevahiya Amerka di navbera sh pnc milyon de dihat guhertin. Krstof Kolomb di rojaneya xwe ya di seranseriya gera xwe de digirt de, bekbna niteciyn destpk dtiye diyar dike wiha vedibje: Min rek an wana da, bi aliy tj ve girtin, dest xwe birn. Dsa changir Amerka dibje: Ji vana xizmetkarn ba derdikeve. Ten bi pnc zilam mirov dikare stuy vana tevan bitewne hem tita em dixwazin bi wana bike. Krstof Kolomb serencparzn ji kujr, diz, elpr, fenekan pk dihatin, bi nav belavkirina nav xwed prozkirina xakn nenas a li ser nav keyitiya (kraltiya) spanya derketin ser parzemn, alakiya destpk kirin, ji kalann wan kiandina rn xwe ya li hember ermesoran b. Rwitiya Kolomb ji bo kifkirina xakn n derketib, zdetir diibiya sefern xadaran. Armanceke ten ya Kolomb li parzemna Amerka heb: Gihitina dewlemendiy; azwer xwesteka gavek berya gavek, gihitina madenn li Ewropa tine bn.

 

ZRN BI XWNA NITECIYAN HATIN UTIN

 

Em bi hev re rojane ya ger ya Krstof Kolomb a hevdtina w ya destpk bi ermesoran re ku heft pnc caran peyva zr te de derbas dibe, bixwnin:

Jin j tevl hem wek awa ji dayik dibin, wiha taz bn. Ciwan bn. Yek ji wan j ne di ser sh re bn. Lan wan n bi tendurist teey hebn. Ruyn wan pir xweik bn. Porn wan ayik, speh weke dv hesp gurr bn. avn wan bi reng tar girs bn. Rehnn wan rast dirj, zikn wan b rn bedew bn. Wek t dtin Kolomb wek bazirganek li ska hsran bigere avdriy dike. Titn niteciyn parzemn qas derfetn xwe bi riza dil xwe dan spanyoliyan, tra wana nekirin. Pirahiya niteciyan lawaz bn. Tita zdey ya pdiv p dibihstin bi kotek dihilberandin zdetir di dest xwe de nedigirtin. Qt mehane tra wana dikir ten xwarina rojek ya lekern spanyol b. Destpk niteciyan spanyol wek mirovn pir ba zen kiribn. L bi derbasbna rojan re di dtina van a b nnern hovitiyeke awane de zahmet nekiandin. Niteciyan bi revandina iy ya zarokn xwe, jinn xwe maln xwe rka veartin girtin. Xirstiyanan bi sle, buks daran li gel didan. Byer bi destavtina jina begek gund a bidest xistine ji zvan derketin. Pit van byeran nitecih j bi hilgirtina tr kevanan dest bi xwebiekirin dikin. Qirkirin xwnrijandin vedigre tevahiya beravn Amerka Navn. Xiristiyan diketin gundan, b ku bjin z zar, pr, avis ango jina nzay, weke gurn bikevin nava berxn xwe xistine axuran, zik qurbann xwe didirandin, qet qet dikirin. Heta di navbera xwe de diketin miilgeya b k dikare bi derbeke kr re mirovek/ di nv re bike du qet ango bi avtina rimek ten ser w/ j veke ango roviyn w/ birijne erd. Pitik (zarokn n jidayik bne) n r dayika xwe dimtn yek bi yek kom dikirin, bi lingn wan digirtin ser wana li keviran didan, hinek ji wan j ji bilindahiyan diavtin nava em di hovitiy de snor nedinasn. Niteciyn digirtin bi daran ve gir didan, bi komik didan ser agir ji bo qirkirinn wan bigihjin gundn din j dest yn sax diman jdikirin dixwestin gundiyn din j ji hovitiy agahdar bibin. Begn gundan n digirtin j datann ser darn weke tevn danne ser hev bin w didan ber agir wiha zind ew disotin. Ev taxim b kar, b hz n elpr n ji spanya hatibn, bi taybet wek li spanya ji nava mirovn xerab hatibn hilbijartin anbn w der bn. Bi derbasbna rojan nitec bi reva aliyn daristan yn parzemn li rkn xweveartin geriyabin j, spanyol ji bo dtina van sa taj bi xwed kirin. Lawirn dirr n bi rojan bir dihitin, ji bo parekirina niteciyan bikar ann. Ev lawir dema av li niteciyek diketin, di w bhn de ew ji hev qet qet dikirin. d di nava spanyoliyan de parekirina niteciyan ji aliy sayn xwe ve bib weke werzek. Bartolome De Las Casas ew roj bi avn xwe dtine binrin b di v derbar de i dibje: spanyol ji bo van sayan bi xwed bikin, gelek niteciyn bi zencran gir dane ku weke keriy berazan dimeiyan dikutin dikann qesabiy yn l got mirovan dihatin firotin n ji gel re vekir bi kar diann. Ji hev re digotin; arkek ji la v zilam rezl bide ku heta ez yek din bikujim zik sayn xwe tr bikim. Wek di derbar ariyeke berazek yan miyek de bikin, wiha bazar dikirin. Hinek bi sayn xwe ve din nr. Dema vedigeriyan ji wana dipirsn b nr awa derbas bye. W dem wiha bersiv didan: Pir ba derbas b. Bi sayn xwe ve min pazdeh-bst niteciy rezl kutin. Dema er bi daw dibn hem mrn nitec dihatin kutin, wek gelemper dibe, li pa, naiyn ciwan, jin ken bik diman. Xiristiyanan ew di nava xwe de par vedikirin. Koleyn mr n nitec di madenn her grng n parzemna Amerka de, di ocaxn madenan de hatin xebitandin. Jin j ji bo erdan cot bikin di erd ewlikan de bi cih kirin. r di psrn jinn nzay de ji bxwedbn ziwa bn. Jinn r wana ziwa bn, zarokn wan j di demeke kin de ji birmayn mirin. Ji ruy spanyoliyn jin mr ji hev veqetandin, gelheya ermesoran km b. Ji westandin birbn jin zilaman yek bi yek dest bi mirin kirin. Niteciyn reviyabn iyan ketibn reweke, ji tirsan re nizanbn i bikin. Gelek niteciyn ketin nava bhvbn tev li z zaroyn xwe dest bi xwedardakirin kirin. Ji bo ji hovitiya spanyoliyan birevin dest bi xwekutin kirin.

 

NIFEK HAT QIRKIRIN

 

roj li Pery neh milyon ji gelheya pazdeh milyon nv, li Ekwador e milyon nv w, li Bolvya s milyon nv ji ar milyon nv ji gelheya nka ne. Li Guetamala j ar milyon ji e milyon ermesorn Maya ne. Li Mekska ya xwediy gelheyeke st milyon ye deh milyon Maya Astek, li l ya xwediy deh milyon gelhey ye j, e sed hezar nka dijn. Tev li Dewletn Yekby yn Amerka (DYA) Kanada koka wan hatiye qedandin j, li tevahiya parzemna Amerkay km zde el milyon ermesor hene. Bi taybet rbazn perwerdeya taybet n Dewletn Yekby yn Amerka ji bo pkanna veguhertina bingehn a civakn ermesor hene. DYA ji bo ermesoran destpk dibistann wana bikaribin bikin xiristiyan vedikin. Ji destpka saln 1500 ve, destpk li Vrjinya, ji bo Amerkkirina niteciyan, gelek dibistan tn vekirin. Mirov sp y tdigihje ku bi zordariya perwerdeya Rojavay nikare niteciyan veguherne, wek her dem ser li hz li fen ftan dide.

 

DAWIYA COLUMBUS

 

Krstof Kolomb di saln 1493, 1498 1502an de li ser Amerka sefer saz kirin, her car dema bi kmek ermesor, tt kmek zr re vedigeriya ew, weke Amral Man bi nav dikirin di 20 Gulana 1506an de, jiyana xwe ji dest dide. Pit mirina w tabta w derdikeve rwingtiy. Hestiyn Kolomb n li Valladold tn binaxkirin, ji wir di saln navbera 1509-1514an de dibin goristana Kartauser a bajar Kuevas li nz Sevlla. Bi hatina sala 1527an de, hestiyn kolomb careke din derdikevin rwingtiya ar caran di saxiya xwe de derketiby. Hestiyn changir Amerka Atlantk derbas dikin tnin binoliya Katedrala Santa Domngo. Bi sedema parastina ji arta Fransa, tabta ji w der j t derxistin, di sala 1795an de bar dikin Hawana ya paytexta Kubay. Di sala 1899an de j careke din Atlantk t derbaskirin hestiyn Krstof Kolomb li bin p yn peykerek li Sevla li ser branna w hatiye dann, binerd dikin. Papa Pius heyran Kolombo ye, ji bo ji aliy dr ve weke buhit were beyankirin, di sala 1866an de serldan dike. Ji dadgeha dr ten dengek ern derdikeve pniyara Papa t lvegern.

 

NRVANN MIROVAN N ROJAVAY WEH

 

Ji cih Kolomb nve hla de, spanyol, Frens ngilz, Elman diherikin parzemna n. Hem bi avsor bi xeyaln dewlemendbn diewitin tn. Tita bala van mirovn ewqase rk didin ber av xwe dikine i ye? B guman zr di hem rpeln rojaneya Kolomb de nav w derbas dibe ye. Bel, Amerka Navn, a Bar p re dor t Bakur Amerka Rojavay Weh. Nrn mirovan n li van deran li ser hev tn destpkirin j, av li yn Kolombo navexwin. Resn ermesor n li Amerka yek bi yek bi rkn xapandin dl tn girtin tn kutin. Di straneke ji ser ziman Kowboyan km nabe de wiha t gotin: Key qirdan Geronmo tu li ku y; dil min ji biriyan re li zengil dide; ger te bixwim tu i dibj? Kowboyn rzikn Rojavay Weh li ser ermesoran pk tnin, bi ser de li ser wana stranan dinivsnin.

Niha j kurteserphatiyn end serokn ermesoran.

 

GERONMO

 

Geronmoy li ber avkaniya robar bi nav Geronom Gla jidayik dibe, tev hviyeke w ya serokbn tineye j byer w ber bi rberbn ve didehfnin. Geronmoy bi gel gund re ji bo kirn dadikeve bajr, dema vedigere bi qirkirineke ku jina w, s zarokn w dayika w j di nav de ne re r bi r t. Hukmeta Dewletn Yekby yn Amerka (DYA) hukmeta Mekska di navbera xwe de hevpeymanek saz dikin. Li gor v hevpeyman, Meksk DYAy yn bi pey Apaiyan dikevn b ji hev bipirsin w bikaribin snor derbas bikin serok bi nav deng Apaiyan Geronmo bigrin. Apa dema him bi Mekska, him bi DYA re er dikin, w pwst bimana bi dijminek din re j er bikrana ku ew j rojnamevann ew dixistin na weh barbaran bn. Di neyn di rojnameyan de derdiketin de, qala gundn dihatin ewitandin, ermesorn dihatin koberkirin, kutin kencekirin nedihat kirin, bervaj lehengiyn lekern ermesor qir dikirin vedigotin. Dema peymana atiy ya di navbera General Crook ji aliy ermesoran ve nav Gur l hatib kirin Geronmo de sala xwe dadigre li herm ne dijwar, ne j talan t dtin. L qrn er n rojnamevanan digih pvann dervey aqilan. Li ser bangewaziyan hukmet general bi ermesoran re peyman kiriye ji erkdariy digre li cih w Nelson Miles algir er bicih dike er destp dike. Geronmoy dil w qirkirin revan hilnagire, teslm dibe. Tev dardakirina w t hvkirin, w azad dihlin. Geronmoy tawana w ten parastina can mal xwe ye, di sala 1909 de jiyana xwe ji dest dide.

 

MANGAS

 

Rber Apaiyan Mangas li hember ermespiyan er azadiy dide, tev temen xwey zdey heft sal, qas ervann ciwan j bihesdin, bi hostay li hesp siwar dibe. Mangas ango Zenda Sor di sala 1863an de ji bo rawestandina xwn, bi hevdtina atiy ya bi zilam sp re qayil dibe. Mangas derdikeve ser rka wargeha lekeran, ji ber ku ervann w napejirnin bi tena xwe bie, pazdeh zilamn w didin kleka w. Dema Apa digihjin wargeh, zilamn sp ji bo Mangas bistnin, tn gel wana. L ervan dibjin heta pa sp y naneya atiy dike bi dar wargeh venekin, w rber xwe rnekin. Al t kiandin, l bi padevegerna pazdeh ervanan re, lekern li pey deviyan xwe veartine Mangas rehn digrin. Hevdtina rber Apaiyan tnin Kela McLean bi General West re, madenkar Danel Conner wiha vedibje: General meiya cih Mangas l girt b. Li hember rber pr di navbera lekeran de weke peykerek radiwestiya, General weke cceyek mab. Danel Conner w ev nobedar b, byern bib ahidn wana j zdetir bn. Conner dibne ku leker hinek titan bi ser Mangas de tnin, dema di qorziyeke tar de byeran diopne ji mirovbna xwe dide ber erm. Leker singoyn xwe yn li ser agir sor kirine, digihnin ling rehn rber pr. Dema Mangas dibje ku ne zarokek lstik bileyizeye j, leker tevahiya guleyn di tifingn xwe de direnin ser la w. Fermana General West gotiye, Ez sib w mir dixwazim hatiye bicihann. Leker guleyn di tebanceyn xwe de j vala dikin ser la mir y rber Apaiyan y tawana w ten tevlbna civna atiy b. Dema lekerek erm ser Mangas dikevilne, yek din ji bo bifroe pispor ser w jdike di ava dikele de dihenin. La b ser y Zenda Sor ji destpka er ve dixwest atiy himbz bike, diavjin alek pit kutina bi hezaran ermesoran, rapor li hember meqamn ferm saz dikin, dibjin: Dema hewl dida bireve hat ldan weke ermesorn din ku digotin di rev de hatin ldan

 

HESP T RBER EYENAN

 

Rberek din ervanan bye efsane j, bi gotina xwe ya dibje, Xaka gel nay firotin, Hesp t berxwedanvan Siouks li dij firotina Girn Re a zilamn sp derdikeve ye. Hesp t nav w y esas Tashunka Witko ye di 23 lona 1875an de ji rbern ermesoran n ji bo xakn xwe bifroin li kela Robnson kom bne re, bi gotina, Rber yekem Girn Re bifroe ez li v der bikujim, agahiy rdike. Y v agahiya plann rbern ermesoran n dixwazin xakn xwe bifroin serbin dike tne, mirov Hesp t p bawer dike, Zilam Ht Bik e. Li ser xerabna peyman, niteciyn Siouks n di civn de xwepandann kfxweiy lidar dixin. ermespiyn nikarin xakn ermesoran bi pereyan bistnin, wek her dem dest bi qirkirineke n dikin. Destpk xelat ji bo ser Gay Rnit Hesp t kar kirn asteng kirine datnin. Mal erdn gel tn talankirin. Di 17 Hezrana 1876an de Hesp t, li hember lekeran serkeftineke mezin bi dest dixe. ermesp dixwazin niteciyn ji er serkeft derketine ji hev veqetnin. Hesp t ji bo kesn ne Wangton bi Bav Mezin weke Serok DYA bi nav dikir re hevdtin bikin re digot, bi awayek qelewby sistby vegeriyane hem vexwandinn ermespiyan li wan vedigerand. L gelek rbern guh nedan banga Hesp t, bi zilam sp re hev dibnin xakn xwe difiroin. Hesp t li ber firotina rmetn xwe yn zilamn w yn li hember tayebtkirin li ber xwe didan dikeve zilamn p re dilsoz kom dike dest bi rxistinkirina berxwedaneke n dike. L leker Hesp t li gel dostek w y kevin, Y Ser W Digih Ewran digrin. Dema tnin kela Robnson, ji aliy ermesorek zilam sp ew kiriye t pwazkirin. Ev kes ji Zilam Ht Bik di dema civna li ser firotina Girn Re de nnertiya Hesp t kiriye zdetir ne kesek b. Hesp t dixwaze bireve, Zilam Ht Bik xwe diavje ser nahle. Lekerek li bay bez t, singoya xwe di zik Hesp t Zilam Ht Bik ew girtiye re radike. Derdixe, careke din, careke din t radike, heta singo diik. Bi sedan derbeyn singoyn ji snga xwe dixwe b can li erd dirj dibe. Hesp t di roja 5 lona 1876an de t kutin di sh pnc saliya xwe de, di nava ermesoran de dibe efsaneyek.

 

QIRKIRINA LION

 

Roja 28 Mijdara 1864an, Serheng (Mralay) Chivngton bi nz hezar leker ji kel derdikeve, bi vebir ferman sitendib ku i dibe bila bibe divb ermesoran helak bikin. Lekern ber xwe dan ln eyen (Cheyenne) Arafiyan(Araphe), niteciy destpk t wana pwaz bike bi guleyn xwe li erd dirj dikin. Pketinan ji cotkar bi mirin gef l t xwarin ku cih ermesoran an bide, Robert Bent guhdar bikin: Dema em ba nz wargeh bn, min berbabna ala Amerk dt. Min gotina rber ermesoran Dista Re a ji gel li derdora w kom dibe re dibje, li derdora ala ermesoran rawestin bihst. Bi rast j jin, zilam, zarok li derdora al kom bibn. Di navbera ermesoran me de el pnc metre hebn. Di w dem de p re min hilbna aleke sp j dt. Ev her du al j wiha li hol, li ber av bn ku nedtina wana ne mumkun b. Lekeran bi carek re guleyn di tifingn xwe de vala kirin ser ermesorn b ek. Hinek mr ji bo ekn xwe hilgirin ketin konn xwe. Guman dikim hem qas e sed kes bn. L di nava vana de qas sh pnc kesan ervan qas wan j premr hebn. Zilamn din bn dr wargeh, nr bikin. Serheng Chivington di rapora xwe ya ferm ya pit qirkirin daye de, mirina neh lekeran tinekirina ar sed, pnc sed niteciyan dinivsne. Em rastiy dsa ji ahid byer Robert Bent fr dibin: av min li jineke ji ber birna ling xwe li erd dirj bye ket. Yek ji lekeran r xwe kiand hat gel jin. Jin ji bo xwe biparze mil xwe rakir, l leker bi r xwe l da mil w bir. V car mil xwe y din rakir, leker bi r xwe ew j jkir. Pit re b kutin di w hal de hit . Li gund kesn ermesp yn bi jineke ermesor re kirine li gel wan diman ku ji wan re digotin Sqaw j hebn. L dawiya wan j cuda nabe. Qas sh el sqawan ji bo parastin xwe xistibn kortalek. Paek sp y li ser darek pay dabn dest keeke e sal rkirin hol; rebena ke hn end gav avtibn ku bi guleyek di eniya w re dikeve la w, ket erd. Pit re hem sqawn di w kort de yn li der ve tev tn kutin. Sqaw berxwedaneke bik j an nadin. Hem miriyn min dtin, erm ser wana kevilandibn. Jineke sqaw a zik w di nv re qelatibn, bi zaroka xwe ya hn ne zaye re li erd radiket. Gotinn Robert Bent, zabit (teymen) James Conner j rast dike: Roja din dema li qada er geriyam, li miriyek ten y zilam, jin an zarokn erm ser wana nehatib kevilandin rast nehatim. La gelekan li rast kenceyn her dijwar hatibn. Libatn zayend yn zilam, jin zarokan hatibn jkirin. Di qirkirina Dista Re j filit de, jin zarok 133 ermesor hatin kutin. Pit re di qirkirina Wounded Knee de j 300 ermesor bi qewl w peymana atiy bibe, hatin bekirin qirkirin

 

YN DI WARGEHN KOMKIRIN DE TN TINEKIRIN

 

Rojavaya areza ya dixwaze bi droka xwe ya bor pesne xwe vede, w avabna droka xwe ya bi xwn rondikn avan her dem bibne. ermesorn yek bi yek xaka wana ji dest hatin girtin, di wargehn komkirin de ji bo erezakirin dest bi derbaskirina di perwerdey re dikin. Ji bo xwarina ermesorn di wargehan de hatine komkirin peyde bikin, bi gelek kesan re peyvname tn kirin. Li ser xwarinn tnin mohra nikare were bikarann hebe j, li ser ermesoran belav dikin. Di rzkirina mirina ji sedema jehrketina ji xwarin de, zarok rza yekemnbn ti caran ji dest bernadin. Di evn sar n zivistan de ji bo xwe germ bikin, li ser wana betaniyeyan belav dikin. Pit re li wargehan nesaxiyn vegirtin yn weke jana zirav, sorik, duaxe peyde dibin. Zilam sp ji sedema ber ima li ser rkn kutina b er nehiziriye xemgn dibe. Tdigihje ku bi guleyek ten dikarb ermesorek bihata kutin, l bi betaniyn bi mkrob qirkirina bi hezaran hsantir e. ermesor pwst bn dev ji ciln xwe yn netew berdin ciln arezayiy li xwe bikin. Wek din divb her zilam ermesor por xwe kin bibire. Ji bo ermesorek bi por xwe fz digirt, ev heta daw pkanneke rmetikandin b. L ji bo ku kesek wana bixe na mirovan tineb, ji bo ermespiyan wateya v yek tineb. Zilam sp bi ermesoran re qas ar sed hevpeymanan dike. Di rpeln van hevpeymann bi tevah ji aliy ermespiyan ve hatin xerakirin de wiha dinivsne: Heta robar herak be, roj li jor biriqand be giya n be ev xak yn we ne destra we tinebe ne dikarin ji dest we werin girtin, ne j werin firotin.

 

NIHA

 

Pevnn azadiy yn ermesoran di saln pey de j didomin. Di sala 1975an de, di lsteya FBI ya kesn divn werin tinekirin de, rber tevgera ermesoran roja me Leonard Pelter bi rik dokumann sexte digrin bin av. Ji bo Peter bi alakiyeke xefik ya FBI ku li ser rbern kmenetewan pk tne, bi sizaya heta dawiya temen xwe t sizakirin, tev hem ermesor dest bi alakiyan dikin j, ji ber ku lobiyeke wan a bi bandor nne, deng wana her gav qels dimne. Rvebiriya DYA j ji bo ermesoran bne reweke bzar (pasf), kirina tita ji dest t didomne. Hukmeta li welt, destra vekirina qumarxan lstin dide ermesoran, ji bo di navbera wan de vexwarin zin (zna) li p bikeve j bi sitendina tedbrn pn, bi awayek bi domandina poltkayn xwe yn hilandin, li gor xwe nijadeke xetar dibne, bzar dike

***

Pk werger

Hesen Huseyn Denz

 

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org