NEH SAL DERBAS BÛN!

 HESEN HUSEYÎN DENÎZ

Di ser bûyera 15ê Sibata 1999an ku wekî `Komploya Navnetewî` li ser serê gelê kurd û rêbertiya wê hat gerandin tê nasîn, neh sal derbas bûn û komplo, dikeve deh saliya xwe. Di van neh salan de hîn jî pirsgirêka kurd li hêviya çareseriyeke maqûl e. Tevî hemû pêşketin û guhertinên li cîhan û herêmê û tevî hemû helwestên aştiyane yê aliyê kurd, dewleta tirk hîn jî di siyaseta kuştin û mirinê de bi heter tevdigere. Di cîhanê de gelek dewletên desthilat ên wekî Îngilîstan pirsgirêkên xwe yên etnîkî yên wekî Îrlanda bi awayekî hemdem û têgihiştî çareser kirin. Di sedsala 21. de, hêz û dewlet êdî bi têgihiştineke hişmendî nêzî şerê di navbera xwe de yên ji pirsgirêkên netewî, azadî û mafan tên dibin. Mirovahî êdî têgihiştiye ku heta qiyametê hêzek nikare li ser hêzeke din desthilatiyê bimeşîne. Dîsa mirovahî têgihiştiye ku di roja me de rêka çareserkirina pirsgirêkan, ji rêbazên şer cûdatir jî dikare rêbazan deyne pêşiya xwe û aliyan ber bi wan ve bimeşîne.  Di seranseriya qirnê 20. de pirsgirêkên netewî û civakî pirahî bi rêbazên şer dihatin çareserkirin. Lê di dawiya wê qirnê de, mirovahî têgihişt ku bi kuştin û mirinê tenê xisarê didin hev, didin xwezayê û didin nirxên mirovtî. Li ser vê têgihiştinê dev ji şerê beramberî berdan û dest bi hevkarî û sazkirina yekîtiyan kirin. Yekîtiya Ewropa, hevgirtina Netewên Yekbûyî, Dewletên Yekbûyî yên Amerîka tev piştî şerên dijwar, di encama gihiştina vê rastiyê de hatin damezirandin.

Di cîhanê de ti şerê netewî û civakî heta qiyametê nadome. Her şerek divê erênî yan neyênî vebirî xwe bigihîne encamekê. Ji aliyan yek jê yan divê bi serkeve, yan bi binkeve ku dawî li şer were. Lê dema serkeftin û binketin ji dest aliyan neyê, êdî domandina wî şerî xisarê dide her du aliyan jî. Di rewşeke wiha serbiser(pata) de, ger mejiyê aliyan hebe, divê li rêk û rêbazên lihevhatinê bigerin. Ger alî wiha bi hişmendî tevnegerin, jite wê demê şerê wana dikare heta qiyametê xwe dubare bike û her xwîneke ne di cih de ji aliyan biherikîne.

Niha ev sîh sal in li Kurdistanê têkoşîneke rizgarî û azadiya Kurd û Kurdistanê tê meşandin. Ji sala 1984an û vir ve jî bi awayekî fermî şer heye. Di salên dawî de bi awayekî yek alî, dem bi dem ev şer hatibe rawestandin jî, lê ji ber ku aliyê din di êrîşên xwe de bi heter tevdigere, mirov dikare bêje bênavber ev şer ev 24 sal in rê ve diçe.

Her çiqasî di domandina şer de her du alî jî xwe mafdar dibînin, lê dinya alem dizane ku ji aliyan yek jê nûnertiya bêmafiyê, yek jî nûnertiya mafdariyê dike. Di rojeke wiha de û di demeke  bi vî awahî de, pêwîst nake mirov careke din vegere ser  rewşa borî û qala dagirkirin, bindestkirin û parçekirina Kurdistanê bike. Îroj di cîhanê de hemû hêz û dewletên têkildarê mijara kurd tev dizanin ku Kurdistan bindest e û ji aliyê dewletên Tirk, Ereb, Faris û hêzên navnetewî, sermayeya global û emperyalîzmê ve hatiye parvekirin. Ev tev li pêşiya rizgariya Kurdistanê û azadiya gelê kurd asteng in. Bindestbûna Kurdistanê bi daxwaza sermayeya global, dewletên emperyal, hêzên sermayedar bi destê dewletên herêmî yên wekî Tirkiye, Sûriye, Îran û qismen Iraqê tê meşandin. Divê mirov li rewşa îroj li Iraqê û li Başûrê Kurdistanê hatiye afirandin nenêre û di rastiya kurdan de xwe nexapîne; ji ber ku ewlekariya wê rewşê qet nîne û ev rastî di êrîşkariya dewleta tirk a li ser Başûr de eşkere hat dîtin. Herçiqasî azadiya li Başûr hatibû peydekirin bi alîkariya Amerîka çêbibû jî, dîsa wê Amerîkayê rê da Tirkiyê ku firokeyên xwe bifirîne raserî gundên Başûrê Kurdistanê û mirinê bibarîne ser gerîla û gundiyên kurd. Bê guman hebûna hêzên PKKê yên li wê derê, nikare bibe mahne û hincet; ji ber ku PKK ji sala 1982an û vir ve li wê derê xwediyê hebûnek û bicihbûnekê ye. Ji bo vê bila ti hêz di nirxandina rastiyên aliyê kurd de xwe nexapîne. Rastî çi ye, ne çi ye, divê her kes bi hişmendî û bi berçavgirtina dîrokê binirxîne. Bi rêdayîna êrîşkariya Tirkiyê ya li ser Başûr re, aliyê Ereb ê Iraqê jî di warê Kerkûk û parvekirina neftê de înîsîyatîf ji dest kurdan derxist. Hadê em bêjin, êrîşa aliyê tirk ji ruyê PKKê bû, baş e, ma di wê demê de, êrîşa aliyê ereb ji ruyê kê bû? Wê demê mesele ne hebûn an tinebûna PKKê ye; bila kesek xwe nede ser hesabekî şaş. Mesele hebûna destkeftiyên kurdan e. Çavê van hêzên desthilat bar nabe ku kurd bibin xwdiyê destkeftiyekê û Amerîka jî yek ji van hêzan e. Bi van bûyerên dawî Amerîka jî xwest peyamekê bide aliyê kurd û bêje; `lingê xwe li gorî lihêfa min daye we dirêj bikin. Binêrin ku hûn jê zêdetir dirêj bikin, ezê çavê we derxim.`

Ger hêzek dixwaze li Kurdistanê siyasetê bimeşîne, divê vê rastiyê bide ber çav. Yê nede ber çav, nikare ji bo demeke dirêj xwe li ser lingan bigre.

Li Rojhilatê Kurdistanê jî çareseriya pirsgirêka kurd di helwesta Amerîka de tê xitimandin. Amerîka di peyvê de wekî dijberê sazûmana Îranê xwe dide nasîn, lê di pratîkê de bi hemû kiryarên xwe xurtkirina sazûmana Îranê pêş de dibe. Destdirêjiya Amerîka ya li ser Afganîstan, li ser Iraq û li ser PKKê; ji bo sazûmana Îranê derfeteke xurtbûnê afirand. Bi taybetî komploya 15ê Sibatê bi kêrî sazûmana Îranê hat ku çareserkirina pirsgirêka kurd bigre hemberî xwe. Dema rêbertiya gelê kurd hîn dîl neketibû destê delweta tirk û li ser erka xwe bû, Îran di tevahiya hevdîtinên xwe yên bi PKKê re de, sedema neçareserkirina pirsgirêka kurd wekî helwesta dewleta tirk şanî dida û eşkere diyar dikir ku ger dewleta tirk were safîkirin, ew ji mêj ve amade ye mafên kurdan binase. Lê bi dîlgirtina rêbertiya gelê kurd re, ev nêrîn û helwesta aliyê Îranê jî hat guhertin. Aliyê Îranê niha ne kêmî aliyê Tirk, heta cih bi cih ji aliyê tirk xwînxwartir tevdigere. Bêguman vê wêr û hêzê ji alîkariya Amerîka ya diyar û nediyar digre.

Ji xwe alîkariya Amerîka ji dewleta tirk re diyar e û ew bi xwe jî bi dengekî bilind eşkere dike. Amerîka vê bêrûbûnê ji ku tîne? Bêguman ji parçebûn û lawazbûna kurdan! Li cîhanê zêde nehatiye dîtin ku dewletek derkeve holê û neyartiya gelekî beyan bike û ew gel bêdeng û bêhelwest bimîne. Dîsa li cîhanê kêm hatiye dîtin ku dewletek bi hemû hêza xwe û bi awayekî eşkere nav di xwe de bide û bi vî awahî pêlî mafên herî bingehîn ê gelekî bike û ew gel dengê xwe qasî tê xwestin dernexîne. Lê mixabin rastiya gelê kurd wiha ye. Heta hinek kurd ji bo ku PKK dixwaze vê rastiyê biguherîne têdikoşe, wê rexne û tawanbar dikin.

Li tevahiya cîhanê bigerin rastiyek ji rastiya kurdan ecêbtir hûn nabînin. Kurdek bi hêsanî dikare ji rastiya xwe dûr bikeve, berûvajî biqulipe û vê jî ji xwe re wekî serbilindahiyekê binase! Ecêb e! Li welatekî din ê cîhanê be, wê li ser vê yekê hev bixwin, lê di nava kurdan de asayî tê dîtin. Mirov xiyanetê li gelê xwe, li mafên gel, li xwe dikin û qet zêde ne xema wan e.

Rêberê gelê kurd bi komploke navdewletî dîl hat girtin; bes divê lingê vê yê ji nava kurdan jî mirov ti carî jibîr neke. Ger kurmê darê ne ji darê ba ya, dar ewqasî zû nediket nava dest û lingê desthilatdaran. Dîlgirtina rêbertiyê encama planekî tasfiyekirina têkoşîna gelê kurd bû. Plan çi bû? Tevgera serhildêr a kurd ji holê rakin, li cihê wê tevgereke di rêka sermayedariyê de bînin ser darê! Apo nedihat ser rêka sermayedariyê! Apo vîna xwe radestî Amerîka û Ewropa nedikir! Apo dev ji sosyalîzmê, azadî û rizgariya kurd bernedida! Wê demê Apo ji bo berjewendiya sermayedariyê ya li Rojhilata Navîn xetere û astengî diafirand! Divîbû ev xetere ji holê hatiba rakirin! Lêbelê dîsa divîbû li cihê wê hin kesên din derxistibana pêş ku karîbana bandûrê li ser ava çemê têkoşîna kurd bikrana! Van kesan jî divîbû vîna xwe radestî destê wana kiribana!..

Her tişt di vê çarçoweyê de hat plankirin. Bi destê kurdên li gorî xwe girtin, destê wan dan dest hev û ew rakirin ser lingan. Kurdên ne li gorî xwe jî, di cîhanê de jê re buhistek cih nehêlan û radestî destê neyar kirin. Li gorî xwe mesele safî kirin. Lê hesabê wan ê malê li sûkê li hev derneket.

Apo bi dîlketinê re rewşa hatiye guhertin nirxand û dest bi guhertina stratejiyê kir. Diyalektîk dibêje ku dema rewş, merc û cih û dem were guhertin, divê nêzîkatî, helwest, raman û her tişt li gorî vê were guhertin. Bi dîlgirtina rêbertiyê re ev rêzika diyalektîkê derdiket pêş û divîbû Apo li gorî wê tevbigeriyaya. Ger wiha nekiribaya dibe ku tişta maye jî ji dest hatiba revandin. Lê bi guhertina stratejiyê, tevgera azadiya Kurdistanê ji ber dev û diranê sermayedariya tinekirina kurdan kiriye armanc hat filitandin. Têkoşîna di xetereyê de careke din ket ser rêka asayî. Bi vî rengî plan û komplyên li ser rêbertiyê û dek û dolabên li ser gelê kurd hatibûn gerandin bi pîvaneke mezin vala hatin derxistin.

Niha têkşîna rizgariya kurd û tevgera vê têkoşînê dimeşîne, ji her demê zêdetir bi biryar, xurtî û vîneke domdar di rêka xwe ya asayî û xwezayî de dimeşe. Di van sîh salên me li pey xwe hêlan de, derket holê ku gelê kurd ji goristana tê de hatibû binerdkirin serî rakiriye, zindîbûna xwe raber kiriye, vîna xwe ya jiyanê şanî daye û ji vê jî zêdetir biryara xwe ya sazkirina Kurdistaneke azad, wekhev û demokratîk vebirî kiriye. Gel êdî hatiye qonaxeke wiha ku xwe bi xwe dikare li mafên xwe û erkên xwe xwdî derkeve. Ev ji bo gelekî wekî gelê kurd biyaniyê nirxên xwe bû, ji serkeftinê binirxtir e; li ser vê, dikare bi dehan serkeftinan bi dest bixe.

Di şerê germ ê di navbera kurd û tirkan de, di deh salên destpêkê de (1984-1994) derket holê ku dewlet û artêşa tirk nikare pişta aliyê kurd bîne erdê. Rast e, ku hêza gerîla têrê nekir li hemberî artêşa tirk serkeftineke dawî bi dest bixe. Lê tevî di NATO de duwemînbûna artêşa tirk jî, wê jî nikarîbû zora gerîlayên kurd bibraya. Îroj rewş hê zêdetir wiha ye. Tevî hemû teknîka kujêr a di destê artêşa tirk de, hîn jî gerîla dikare bigre ser qereqoleke wê û heta jê bikuje û dîl bigre. Ev ji bo artêşa tirk şermeke mezin e! Di rastiyê de binketinek û têkçûnek e. Lê dîsa jî mirov encama şerê di navbera aliyê kurd û tirk de wiha binirxîne ku her du alî serbiser mane. Yek nikare pişta yekê bîne xwarê!

Di rewşake ku komplo bi ser neketiye, hêz nikarin zora hev bibin, di her du aliyan de westandin, jirêderketin(çetetî, rantxurî, hilweşîn…) tên dîtin de, ya rast ew e ku alî li hev rûnên û pirsgirêka xwe bi gengeşekirinê çareser bikin. Êdî di rewşeke wiha de ti wateya dirêjkirina vî şerî namîne, sed salên din jî were domandin, xala bigihêjeyê, xala îro hatiyeyêye.

Lê em dibînin ku tam jî di qonaxeke wiha de partiyek wekî AKPê bi navê ola îslamî derdikeve û olê dixe bin xizmeta dagirkeriya tirk û dijminatiya kurdan. Heyf e ku kurdên li gorî dilê sermayedariyê jî pê re dibin yek û bangî gel dikin ku destekê bidin vê partiya xwînxwar. Tê zanîn di salên piştî 1990î de jî bi navê olê, li ser navê Allah li Kurdistanê bi sedan rêber, rewşenbîr, rojnamevan û demokrat qir kirin. Hîn jî dewletê hesabê wan nedaye. Her dema tevgera azadiyê pêşketinê dijî, kelemeke wiha bi navê olê derdixin pêşyê û wê ji serkeftinê paş de dixin. Di salên piştî 1990î de PKK bi têkoşîna gerîlan û rabûna gel re pirr nêzî bidestxistina serkeftinê bibû; lê hêza bi navê xwedê ji aliyê sermayedarî û desthilatdariyê hat pêşkêşkirin, di vê rêkê de bû kelemek mezin û li gorî xwe encam jî girt.

Îroj jî di temambûna neh saliya komploya navdewletî de, dijminên gelê kurd careke din bi konsepteke giştî û bi bikaranîna hestên olî dixwazin li pêşiya gelê kurd bibin kelem. Bi destê AKPê, bi destê Fethûlahiyan, bi destê kurdên bêkêr dixwazin germahiya gel sar bikin, rabûna gel daxînin û pêleke tasfiyekirinê di ser baregehên gerîlan re biherikînin. Ji aliyekî ve bi zordariyên li ser DTPê tên meşandin, ji aliyekî ve astengkirina çapemenî û ragihandina  aliyê kurd, ji aliyekî ve êrîşên dibin ser gel, ji alyekî ve operasyon û bombebarandinên li ser gerîlan, ji aliyekî ve roj bi roj kuştina rêbertiya gel tev dema dikevin ser hev, bi hêsanî mirov têdigihêje ku gelê kurd di qonaxeke gelekî grîng û kambax re dibore. Ger gelê kurd bikaribe vê qonaxê serkeftî biborîne, wê ev serkeftin wê bibe ber bi serkeftina domdar a bidestxistina azadî, wekhevî û demokrasiyê ve. Lê na ku di vê qonaxê de bipeke, dibe ku bi dehê salan têkoşîn bi paş de bikeve!

Wê demê, di ketina sala dehan a komploya navdewletî de, dersa ji van neh salan were derxistin a herî grîng xwezelalkirina kurdan û yekgirtina li ser vî bingehî ye. Dema kurd di biryara têkoşîna azadiyê de xwe zelal bikin û li ser vî bingehî yekîtiya kurdên her çar parçeyî saz bikin, ti hêz nikare pişta wana bîne erdê. Lê na ku bi navê kurdayetiyê hinek hêz çav ji dijmin re biqurmiçînin û ji dijmin zêdetir êrîşî ser tevgera azadiyê bikin û pê re rêkên neçareserkar wekî rêkên çareserkar derxînin pêş û bi vî awahî werin ser dek û dolabên dijmin û heta bibin hevkarê objektîf yên dijmin, karê aliyê kurd zahmet dibe!

Di ketina deh saliya komployê de eşkere ye ku komplo bi ser neketiye, lê nayê wê wateyê ku derfetên serkeftina wê bi tevahî ji holê hatine rakirin. Aliyê kurd bi berxwedaneke mezin xwe ji têkçûnê filitand û ket ser rêka serkeftinê. Niha pêwîst e di vê rêkê de êdî li encamgiriyê bigere. Bi vê sedemê sala 2008an saleke azmûnê ye. Di vê salê de aliyê kurd divê li hemberî aliyê tirk topyekun têbikoşe; ji ber ku aliyê tirk bi piştgiriya cîhanê bi awayekî topyekun bi ser kurdan de tê. Ger kurd vê salê bikin a xwe, wê bikaribin bigihêjin armancên xwe yên azadî, demokrasî û rizgariyê. Bi vê armancê careke din diyar û zelal dibe ku berxwedan wê gelê kurd bibe serkeftinê, yekîtî wê bibe serdariyê!

HESEN HUSEYîN DENîZ

çapkirin