PWSTIYA RIZGARKIRINA ZAROKN KURD

 

Hesen Huseyn Denz

 

Gotineke kurd heye ku dibje, Her kes li ser miriy xwe digr!. Em j, her iqas pirsgirka em li vir vekin bixwazin bal bikinin ser, girday rewa pirahiya zarokn chan be j, zdetir, li ser zarokn kurd rawestin. Ji ber ku zarokn me ji and, wje, huner kevneopiyn xwe dr dikevin. Heta niha me ev yek dikir sedema desthilatdar nebna derfetan, l di roja me de derdikeve hol ku li kleka v yek, em xwe bi xwe j v rewa neyn didomnin.

Zarokn kurdan wiha l hatine ku, dl ketine dest televizyon, nternet,  atar telefonn mobl. Di destpk de bjim ku zarok mirov iqas bikaribin teknk bikar bnin ba e ez ne li dij v me; l bel ku ev teknk a were bikarann ew nabe.

Di v xal de berpirsyariya dayik, bav, bira xwikan derdikeve p. Zarok ji derdora xwe ya nzk i bibne w dubare dike i fr bibe, wiha derbas jiyana xwe dike.

B guman malbatn zarokn xwe li gor kevneopiyn kurdin and wjeya kurd mezin dikin hene, mebesta me ne ew in; l malbatn wiha di nava tevahiya kurdan de gelo ji sed end in?

Bi taybet li bajar metrepolan, li cih derfeta bikaranna teknk zde ye, t dtin ku zarokn kurdan dervey taybetmendiyn xwe mezin dibin. Zarokek dema sibeh avn xwe li roj vedike, bi bav xwe y li ber televizyon rnitiye re r bi r t. Bav w berya tat bixwe here ser kar, dixwaze li neyan guhdar bike bguman an li CNN, an li ATV, an li TGRT an li qinaleke din a tirkan temae dike. Ji bo ku ba bibihse, deng w j heta daw vekiriye. Zarok di nava nivnan de ji xewa sibeh veciniqiye, bixwaze, nexwaze ev deng weke bombebarna topan tije hundir guhn w dibe li ser hev li mejiy w dide. Peyv hevokn tirk di mejiy w de zinginiy dikin mej dl digrin. Ger zarok ji nava nivnan rabe were li kleka bav xwe li ser sifreya xwarin rn, v car avn w j dikevin bin bombebarna televizyona tirk yan zimanek din biyan.

Dayika zarokan di w bhn de iqas bi kur xwe/kea xwe re bi kurd biaxive, w ji dev w/w bersivn tirk di nav de derkeve, ji ber ku ziman fermana axaftin ji mej distne mej di bin bombebarna ziman tirk/ango biyan de ye.

Pit tat w zarok bi r bikeve bie dibistan. T zann ku li dibistan bi tevah dansitendina w/w dibe tirk. Bi tirk fr dibe, bi tirk dinivsne dixwne. Di navber de bi tirk dileyize, bi tirk dikene bi tirk diqre. Ev bi tena xwe ji bo zarok/ hilwena di mej de gav bi gav ava dike. Mej gav bi gav bi perwerde zanista tirk/biyan t dagirtin.

Zarok dema ji bo xwarina nvro t mal, dinre ku wa ye dayika w/w, yan bira, yan xwika w/w li ber televizyon rnitiye li rzeflmeke tirk/biyan y ku bombebarna ser hestan dike temae dikin di ber re rondik tije avn wana bne. Zarok dema dibne dayik, an bira, an xwik wiha hestedar bye, dibje qey titek ba e ew j derbas ber Tv dibe, hestedariya wana bi wana re parve dike. Zarok/a ku mejiy w/w dl hatib girtin, niha j hestn w/w dl tn girtin.

Bav ji ber ku xwe rewenbr an pket dihesibne li ser israra zarokan ji bo zarokn w km yn xelk nemnin, ji wana re kompter kiriye xeta nternet kiandiye mal. L ne bav, ne d nizanin nternet tam bikar bnin bi tevah dane dest zarokan. Zarok di navbera esir var de bi dil xwe dikevin nternet na agah, ne, fr zanyariy kom bikin, i were ber wana li ser tik dikin ji titn xr guneh bigir heta titn hi ramana zarokan serbin bikin, tevan dibnin di bin bombebarna wana de gj dibin.

Ji xwe ku zarok bi ser deh salan ketibe telefona mobl j di brk de be ew j ji aliyek ve bi rkirina peyaman, bi hatina peyaman hwd. Bandora xwe him li ser ziman, him li ser dem him li ser anda zarokan dike.

Rojn ku dibistan di bhndan de be hinek pere di brka wana de hebe, v car baz didin salonn atar bi saetan lstikn er, lstikn kutin mirin tije t de ne, dileyizin geh xwe dikin rambo, geh xwe dikin nizam i li wir j, di bin bombebarneke exlaq de bi tevah ji r derdikevin.

Ev nesaxiya em dixwazin bal bikinin ser, ne ten ya zarokn kurdan e, l min got ku her kes li ser miriy xwe digr, em j li ser zarokn xwe bigrn.

Di van deh saln daw de, di war teknk zanist de pketin ewqas bi lez bn ku van pketinan bandora xwe li ser tevahiya jiyana mirovan kir. Em li van deh saln daw binrin: di war teknk, ragihandin zanist de pketinn bne bi xwe re jiyana mirovan bi jiyana mirovan re and, wje, huner, exlaq, kevneop nirxn wan j dan guhertin. Mirovah ewqas biriy pketin guhertin b ku pketina zanist teknk i pk w kir b ku lpirsn bike girt daqurtand. Ne got, ev i tit e, gelo zirara xwe ji min re heye, yan fda xwe heye? Rahity li xwe kir, rahity xwar, rahity bikar an, rahity jiyan kir.

Em li encama v bhesabiy binrin b mirovah di ku re derket?

Di civakan de ji homoseksuelt bigir heta lezbiyent, ji znay bigir heta ntixaran, ji tarqatn dervey rz bigir heta etecitiy, ji diz, elp talankeriy bigir, her curey serxoiy, ji sextekariya her tit bigir heta xapandinn bi her awah civakan jirderketineke mezin b hed b hesab jiyan kirin.

B guman ev ne b sedem b. Di bin bandora sazmann feodal, ol, monark dktatoryal de ewqas bhnikyay hatibn hitin ku roja ji v rizgar bn  avn wana li i ket, xwestin ji xwe re bigrin i dtin xwestin jiyan bikin.

Di v navber de civakn wek me ne sazmaneke wana, ne dewleteke wana, ne mafek wana, ne dadmendiyeke wana hene j di nava ling piyan de n. Ji aliyek ve ev hilwen km be j jiyan kirin, ji aliy din ve bi tevah ji and, wje, huner, drok, kevneop nirxn xwe hatin drxistin. Yan me kurdan di v sedsala derbasby de bi du aliyan zirar dt. Him hilweandina mirovt ya di git de hat jiyankirin bandora xwe li ser me kir, him dagirkeriy bi qedexekirina nirxn me em seqet, kerr, lal, kor b hs hitin.

Bi v sedem niha zarokn kurdan ji yn her kes zdetir ne yn xwe ne. zarokn kurdan di kolanan de lstikn tirk dileyizin, bi tirk ji hev re xeberan didin,  dema dikevin erd bi tirk digrn. Niha hn dikarin bjin ku; ma qey dayik bavn wana bi kurd dikenin digrn ku zarok j bi kurd bikenin bigrn? Ev j rastiyeke din e, l gotineke din a kurd heye ku dibje; y , , qe ne y maye bigre!

Niha dayik bavn kurdan sedsala xwe bi w awah borandin. Di her war de pirr bi lez jiyan kirin, li her aliy chan belav bn, di her kar de xebitn, fr ziman her milet bn, her curey miletan her curey jiyan tamandin. Yn li welat xwe man j bi dijmin re her roj di nava xircir de, bi girtin ldanan, bi kence sirgonan, bi talan malkambaxiyan re r bi r man. Roj hat di serhildanan de bi rojan qriyan, roj hat li ser cenazey zarokn xwe bi roj evan li kolanan t bir man, roj hat titek bi ser wan de nehatiye nema. L di encam de wan  j tra xwe ji derfetn sedsala bor  nasib xwe sitend. Zarokn wan li kolanan man, zarokn wan b perwerdeya ziman dayik man, zarokn wan di navbera du andan de n hatin.

Bi kinah rewa kurdan tevan km zde dmeneke hevpar radixne ber avan ev dmen ji bo rojn li piya kurdan qet ne ba e, ger wiha bidome!

L hviya me ew e ku w wiha nedome. Em derbas sedsaleke n bne wek me got, di sedsala derbasby de me tra xwe devjixweberdan jiyan kir. d dem, dema vegera ser nirxn xwe ye.

V yek ne ten ji bo kurdan, ji bo gitiya mirovahiy j mirov dikare bje ku di sedsala derbasby de mirovahiy tra xwe tolaz, devjixweberdan jirderketin jiyan kir. Niha em bi mirovahiyeke ji vana tevan trbnek jiyan kiriye d p tatmn nabe re r bi r ne. Ev mirovah w yan ji xwe re tolaz jirderketinn n bibne, yan j wek mrik tobedar w ji kiryarn xwe yn di sedsala bor de tobe bike li ser v bingeh vegera ser rastiya xwe, ya ser nirxn hevpar durust n mirovahiy jiyan bike.

Kurdan j di sedsala daw de zdetir j di van deh, bst saln daw de qas zor, zahmet dijwariyn jiyan kirin, di navbera xwe de j ne km gitiya mirovahiy devjixweberdan jirderketin jiyan kirin. Her gav ketin qirika hev, bi hev re di nava pevn de ne titek ji xwe tgihitin, ne ji mirovah chan. Di v berdberdan de her kurdek ji nirxn xwe reviya, yn bi kurd dizanbn j, axaftina bi zimann biyan ji xwe re wek rmetek dtin. Li na anda xwe p ve bibin, anda desthilatdar p ve birin. Strann kurd bi dest xwe dizn, peyvn wana kirin ziman biyan firotin neyar. Ger hn ji min bipirsin ez bjim ku jirderketina her mezin, heta znakirina bi anda xwe ya her mezin ev dizn, guhertin firotina helbest, stran mzka kurd b. Mirovek dema anda xwe, wjeya xwe, nirxn xwe ji xezneya gel xwe didize dike mal dijmin xwe, ew awa dikare di nava mirovahiy de ser xwe rake, ez h j watey nadim. L mixabin bi sedan mnakn vana di nava kurdan de hene him bi v znay xwe serbilind dibnin. Ji te ev jirderketina her mezin e pwst e di v sedsala n de kurd v jirderketin mehkm bikin vegerin ser rastiya xwe. Li nirxn xwe xwed derkevin. Li anda xwe xwed derkevin. Wjeya xwe jiyankirin bidin. Droka xwe ji n ve bijn.

Bi v sedem li mala xwe ji kerema xwe re televizyonn kurd bi zarokn xwe bidin temaekirin. Ger li xweiya we nee hn gelek hatibin hilandin j, ten ji bo rizgarkirina zarokn we ji dest anda dijmin be j, li mala xwe televizyonn kurd bikin temaokn bingehn. Ber ev derfet tineb, l niha heye. Her km deh televizyonn kurd hene. na mzkn bi ziman biyan bikevin guh zarokn we, bila mzkn kurd bikevin. na li flmn Yelam Hollywood temae bikin bila li anda gel xwe temae bikin. Li na li sihbet neyn bi ziman biyan guhdar bikin, bila bi ziman xwe guhdar bikin. Hn bibnin ku w di war hest, raman giyan de him zarokn we him hn bi xwe zdetir bi tendurist jiyan bikin.

Hn j fm nekin j dest biavjin nternet di favorites a internet explorer de nav steyn kurd, nav rojname televizyonn kurd, nav radyo malpern kurd qeyd bikin dem bi dem biopnin ku zarokn we di van deran de bigerin. Him bi v awah nekevin rkn dervey exlaq hevpar him and, wje droka xwe binasin.

Ew bombebarna ziman a ku li dibistann tirk jiyan dikin j li mal bi v awah hn bikaribin bbandor bikin ger hza we hebe hn dikarin roj saetek gitiya endamn malbat, xwe di war ziman kurd de perwerde bikin. Ma qey eyb an erm e ku d, bav zarok li hev rnn xwe fr axaftin nivsandineke durust zelal a ziman dayika xwe bikin? Na, ne erm e ne eyb e, bervaj w ku mirov bi zarokn xwe re bi ziman neyar xwe biaxive bi v j kfxwe bibe ango xwe bi v yek wek pket modern bibihse ew xerab e. Ya xerab ew e ku derfeta mirov hebe mirov ziman xwe, nirxn xwe yn and, civak, wjey huner bikar neyne her wek bent dar ku bi mirov bizeliqe xwe j bernede, xwe bi ziman dijmin bi snor bike.

roj bi sedan malper steyn kurd hene her km di her malbat de nternet heye. Zarokn xwe fr van ste malpern kurd bikin bila ji van deran re binivsnin, bila bixwnin vegera ser nirxn xwe jiyan bikin. Ste malpern kurd j tev bi yek deng v bang li tevahiya dayik bavn kurdan bikin ku zarokn xwe ne ber bi tirk, ereb, faris an zimann din n biyan ve bidehfnin, bervaj v ber bi kurd ve biajon ew bi xwe j pengtiy ji v re bikin.

Radyo televizyonn kurd bernameyn hn xwetir n bala mirovn kurd bikinin saz bikin biwenin. Temaekirina xwe  dilbijare bikin. Radyo, rojname kovarn kurd j her wiha xwe zdetir bigihnin kurdan bang zarokn kurd bikin. Di Tirkiy de pwst bi du-s rojnameyn din n rojane yn kurd hene. Bila rojnameyeke kurd ya magazn, ya spor, ya and hwd. Hebe. Kurd bila bi pir al bi ber ziman nirxn kurd ve werin kiandin. Di v war de kesn derfetn wan n mad hene dil wana li ser kurdin diewite div gav biavjin ango destek bidin kesn dixwazin di v mijar de pketinan bikin.

Bi v awah nrna min ew e ku ev sedsala em ketin, w ji bo tevahiya mirovahiy taybet ji bo kurdan bibe sedsaleke vegera ser nirxn xwe xwedderketina li nirxn xwe yn bi hevbe. W kurd di v sedsal de dev ji pevnn di navbera xwe de berdin yektiya xwe ya netew xurtir bikin. W kurd zdetir li ziman xwe, li anda xwe, li wjeya xwe, li droka xwe, li kevneopiyn xwe xwed derkevin. W kurd dijayetiya hev nekin zdetir rmet bidin hebna hevdu. Kurdn wiha w zdetir li ser perwerdehiya zarokn xwe rawestin w wana serberaday bernedin kolanan.

Kurdn wiha bikin j w bi serkevin bi v sedem sedsala bstyekemn w bibe sedsala nvejna kurdan.

Di v sedsal de w ziman kurd kullkan vede guln ge biberhimne. Wjeya kurd w bikivneke hemdem jiyan bike ku di nava klaskn chan de cih xwe bigre. Hunera kurd di qada chan de cih li yaq xwe bibne dewlemendiya xwe li tevahiya chan belav bike. anda kurd a ku mirovah di derga xwe de mezin kiriye w careke din v mirovahiy bikine ser rastiyn w rka pketina bi rmet li piy veke.

B guman ev ne kehanet an xwestek, an hv ne; ev tev encama dersn ji sedsala bor hatine girtin in ku di v sedsala n de, ger kurd bi himendiya v yek tevbigerin w bikaribin di v chan de cih jiyaneke bi rmet ji xwe re j biafirnin.

Me kurdan di sedsaln derbasby de ji tevahiya miletan re jiyan rmet afirand. Hn em qr dikin dibjin ku Tirk bi saya me bn xwed dewlet, faris bi saya me bn hz, ereb bi saya me dewlemend bn heta dewletn ewrop avahiyn xwe rehetiya xwe bi saya keda me dewlemendiyn me yn talan kirin  ava kirin. Amerqa bi xwe j roj bi saya me kurdan dixwaze aloziyn xwe yn abor biborne.

Ev rastiya me kurdan e ku me ji her kes re jiyan ava kiriye, l ten li xwe jiyan herimandiye.

Pnsn kurdan ji wjeya tirk re, ji wjeya ereb re, ji wjeya faris re, ji wjeyn din n biyan re ma hindik xizmet kirin li p xistin?  Bila di v sedsal de j pnsn kurdan ji bo kurd kar bikin hn bibnin ku di wjeya kurd de hilpekneke wiha w bibe ku ti wje xwe li hember pln w nikare bigre.

Dsa gelek netewn cnar heta niha j li ber mzka kurd ya ji kurdan hatiye dizn xwe dihejnin kfa xwe tnin, p xwe xwed huner muzk dibnin. Ger kurd li mzk hunera xwe xwed derkevin, w ev yek ji tofana Neb Nuh zdetir r li piya anda kurdan mirovahiy veke.

Bi v guhern veguherna ser nirxn xwe yn bingehn hevbe em bikaribin nivn xwe yn n ji bin bombebarna and, wje, exlaq jirderketinn biyan rizgar bikin. Werin em tev bi hev re li nirxn xwe yn kurdin xwed derkevin ku zarokn me ji biyanbna xwe rizgar bibin bibin kurd.

Li gel silav rzn germ

Hesen Huseyn Denz

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org