PROWAYA DAGIRKIRINA BAŞÛR

HESEN HUSEYÎN DENÎZ

Ji aliyê serokartêşê tirk ve sê bajarên Kurdistanê (Sêrt, Colemêrg, Şirnex) wekî ‘Herêma Ewlehiyê’ hat beyankirin. Ev li Kurdistanê nîşaneya rewşeke nû ya awarte ye. Rewşên awarte tenê dikarin bi xebatên awarte werin bidestxistin. Di nava xebatên asayî de bersivdayîna vê pêvajoyê zahmet e; ji bo vê pêwîstî bi polîtîka û pêkanînên bikaribe bersivê bide vê rewşa nû heye.

Par di Yekê Cotmehê de beyankirina agirbestê ji aliyê dewleta tirk ve nehat bersivandin û bi operasyonên domdar xwestin bandûra gumanî ya bike bişkînin. Hatina Buyukanit a ser artêşa tirk, tê wateya serdariya gladyo/kontrgerîla û kontrgel. Buyukanit bi zîhniyeta xwe ya faşîst ne tenê li dijî gerîla, li dijî gel e jî; yanî bi çi awahî dibe bila bibe diyaxa wî li hemberî destkeftiyeke gelê kurd nîne.

Bi vê sedemê bi hatina biharê re û bi derbasbûna Hêzên Parastina Gel ji parastina pasîf a parastina aktîf re, artêşa tirk jî pêvajoyeke nû ya bidestxistina salê da destpêkirin.

Di sala 1994an de çawa ku ekîba ‘Agar, Çîler, Gureş’ ji bo bidestxistina Kurdistanê hezar operasyonên taybet li dar xistin, ekîba Buyukanit jî ji xwe re ‘operasyonên domdar’ hilbijartiye. Yanî li cihê ku hezar operasyonî bersiv neda, dixwazin bi operasyonên her roj encamekê bi dest bixin. Ji îro û pê de wê operasyon li Kurdistanê domdar bin, ku ji xwe ji par beyankirina agirbestê ve ev taktîk û polîtîka ji aliyê artêşa tirk ve tê meşandin, bi beyankirina herêma ewlehiyê ve niha tê fermîkirin û eşkerekirin.

Herikandina ser tixûbê Başûr a sed hezaran leşker û alavên teknîkî yên kujêr, tê wateya jinûve dagirkirina vê herêmê. Li gorî xwe di van salên dawî de ev herêma ji dest wan derketiye, bi vî awahî wê careke din bidest xwe bixin. Ger bikaribin bi vê dagirkirina leşkerî vê herêmê bidest xwe bixin, wê herêmên nû li ser vê zêde bikin û li giştiya Kurdistanê yên hêzên gerîla çalak in berfireh bikin.

Dagirkirina jinûve ya sê bajarên Kurdistanê prowayeke senaryoya dagirkirina Başûr e. Başûr jî ji sê bajaran pêk tê. Ger li vir biserkevin, sazûman, leşker û teknîka li vir, wê derbasî Başûr bikin û li wir bi cih bikin. Ger artêşa tirk bikeve Başûr tenê wê bi armanca tevlêkirina xaka xwe bikeveyê, yanî wê dagir û îlhaq bike. Derveyî vê armancê, ji bo operasyoneke demborî, bi sînor an bi armanceke din nakeve Başûr. Li ser xeta sînor dibe ku ketin û derketinên biçûk ên lokal û rojane pêk bîne. Lê dagirkirina van sê bajarên Bakur û komkirina ewqase leşker û alavên teknîkî ne ji bo vê ye. Li van sê bajaran wê prowaya dagirkirin û rêvebirina Başûr bikin. Ger di vê prowayê de biserkevin, li gorî derfetan û pêşketinên di eniya têkoşîna kurd de, wê bixwazin Başûr jî dagir û îlhaq bikin. Ji bo Bakur jî ger di dagirkirina van sê bajaran de biser bikevin, wê vê bikin bingehê serkeftina li tevahiya Kurdistanê û bidawîkirina doza kurd.

Ji bo vê ev herêm li çapemeniyê qedexe kirin. Li ser gel wê polîtîkaya ajankirin, nokerkirin û cerdewaniyê heta dawî bimeşînin. Kesên teslîmî wan bibin wê bikar bînin, kesên teslîm nebin wê bi rêkên cûr bi cûr biavêjin zîndanê, bidin koçberkirin an bikujin.

Wekî beyankirine jî, wê xwe bi şeş mehan têr nebînin. Ger di şeş mehan de encama dixwazin bidest nexin wê şeş mehên din dirêj bikin. Ger ji niha ve bi awayekî domdar nekiribin herêma ewle, ev ji sedema bertekiyên ji raya giştî werin nekirine. Wekî dirêjkirina destûra bikaranîna Balefirgeha Încîrlîk wê vê jî her şeş mehan dirêj bikin û bi vî awahî domdar bikin.

Ev rewşa awarte ya li Kurdistanê û bi taybetî li van sê bajarên me yên ji destpêkê ve bûne bingehê têkoşîna gelê kurd, divê bi polîtîka û tedbîrên awarte were bersivandin. Di nava xebatên me yên giştî de bersivandina vê dibe ku lawaz û netêr bimîne û ev yek di encamê de xisarê bide têkoşîna me.

Bi vê armancê; yekser divê komîte an maseyeke ‘Herêma Ewlehiyê’ were damezirandin û ev mase an komîte xwedîderfet be ku bikaribe hemû polîtîka, kiryar, liv û tevgerên artêşa tirk ê di vê herêmê de rojane bişopîne, encaman jê derxîne û van encaman him ragihîne raya giştî, him çapemeniyê, him rêvebiriya têkoşîna kurd. Dîsa bi hewildana vê mase yan komîteyê divê di navbera gelê li herêmê dijî û gerîla de pireke ragihandinê ya xurt û her gav aktîf were sazkirin. Gel rojane di derbarê polîtîka û kiryarên dijmin de were agahdarkirin û perspektîfên xweparastinê werin dayîn. Ji ber ku dijmin li herêmê weşanên Roj Tv asteng dike û wê zêdetir asteng bike, divê ev mase yan komîte li ser weşanên radyoya Dengê Mezopotamya raweste û bernameyên nû yên gelê herêmê hişyar û zana dike, agahadar dike û vîna berxwedanê zindî digre biweşîne. Ger derfet rê didin li herêmê radyoke FM a gerîla bi lez were sazkirin û bi vê yekê, valatiya ROJ TV û ragihandina şoreşgrî were dagirtin. Li gorî derfetan bikaribe rêxistinên civakî yên sîvîl biherikîne vê herêmê, dîsa tevgera mertalên zindî ji nû ve tevger bike û bimeşîne vê herêmê. Rewşenbîr û siyasetmedarên tirk ên banga aştiyê dikirin bangî vê herêmê bike û bi her awahî qedexeya ragihandinê a li ser vê herêmê bişkîne. Ji bo vê rêk û rêbazan bibîne û derbasî pratîkê bike.

Ger bi xebateke wiha li ser vê herêmê neyê rawestin, dijmin bi biryar e ku vê herêmê ji giştiya têkoşînê wekî gepekê veqetîne, bi hêza xwe ya leşkerî bicû û bi hêza dewletbûnê jî daqurtîne. Ger bikaribe têkiliya gel ji gerîla û ji der ve qut bike, dibe ku bikaribe biserkeve; lê na ku rojane gerîla bikaribe bi gel re di nava peywendî û ragihandineke hişyarkirin û zanakirinê de be, dîsa gerîla bikaribe peywendiya vir bi der ve re zindî bigre û bala der ve bikişîne ser vê derê, wê polîtîka û kiryarên dijmin ên li ser vê herêmê vala derkevin û wê di demdirêjî de têk biçe. Têkçûna artêşa tirk a li vê herêmê wê bibe bingehê têkçûna li tevahiya Kurdistanê û berûvajî vê; serkeftina artêşa tirk a li vê herêmê wê bixwaze bike bingehê serkeftina li tevahiya Kurdistanê.

Divê mirov bi vê zanabûnê nêzî dagirkirina sê bajarên Bakur û xeta sînor bibe. Li kêleka vê bê guman hesabên dijmin ên din ên cûr bi cûr jî hene; wekî pêşî li hêzên gerîla bigre, ji xwe re raya giştî bi dest bixe, di hilbijartinan de xeta xwe bi ser bixe, li ser raya giştiya der ve bandûra xwe çêbike, balê bikişîne wir û kiryarên xwe yên di hundir de veşêre, li ser Başûr wekî şûrê demokles rawestîne ku nehêle pêşdetir biçe û hwd.

Lê li kêleka vana tevan esas armanca artêşa tirk ev e ku vê herêmê wekî herêmeke pîlot digre dest. Wê bixwaze ne bi carekê re bide ber xwe, gep bi gep bixe devê xwe. Ji par payizî ve bi operasyonan tevahiya Kurdistan da ber xwe, lê bi ser neket. Niha wê -sê bajar sê bajar- bide ber xwe. Ji bo vê jî ji sê bajarên herî stratejîk û jiyanî destpê kir. Taybetmendiyên van sê bajaran tên nasîn.

Ji aliyê hêzên Başûr ve polîtîkaya niha dimeşînin divê mirov şaşitiya wê bi wana bide nasîn. Ew polîtîkaya dibêje, ‘Em nahêlin tu bikevî Başûr’ her çiqasî bi guhê me xweş were jî, lê peyva bi pey wê re ya ku dibêje, ‘Tu çi dikî li Bakur bike’ şaş e û xetar e. Yanî gotina, ‘Dest min nede, tu çi bi serê Bakur de dikî, azad î!’ ne polîtîkayeke netewî ye û ne polîtîkayeke dostanî û mirovî ye. Divê mirov bala raya giştî û hêzên Başûr bikişîne ser vê gotina şaş û hewl bide ku dev ji vê gotinê berdin. Piştî dagirkirina ser sînorê Başûr êdî ji bo Kurdistanê Başûr û Bakur nemaye. Hedefa dijmin bi kevirekî kuştina du çûkan e. Bi dagirkirina vê herêmê, ger bi ser bikeve, him Bakur têk diçe, him Başûr wê têk biçe. Yên ku vê rastiyê bibînin û li gorî vê tedbîran bistînin û vê polîtîkaya dijmin bikaribin vala derxînin wê biserkevin, yên nebînin û tedbîran nestînin û nikaribin dijmin vala derxînin wê bi vê helwesta xwe ya nedîtî destekê bidin dijmin.

HESEN HUSEYÎN DENÎZ

çapkirin