QIRKIRIN ÇARESERIYÊ NAYNE

Hesen Huseyîn Denîz

Her sal di roja Yekê Gulanê de mirovên li qada Taksîm a Stenbolê bi destê hêzên tarî yên dewletê hatin qirkirin tên ber çavên min. Ev bû sîh sal, lê wek îroj hîn di bîra min de zindî maye. Gel ji her aliyê Stenbolê bi coş û kêfxweşî ber bi qada mîtîngê ve diherikî. Tenê ciwan nebûn; jin, zilam, pîremêr, zarok… ji her zayendê û ji her temenî mirov hebûn. Wek şahiyeke biharê her kes rengûreng bi coş, neşe û rûken bû. Di destên wana de alên rengîn, pankartên nivîsarên hêvî û daxwazên gelan li ser hatine neqişandin hebûn. Qêrên wan ên azadî, wekhevî, biratî, demokrasî dixwestin digihiştin ber perê ezmanan.

Dema rêza em pê re dimeşiyan gihişt nêzî qada mîtîngê me dît ku rê û rêwanî nîne. Em bi saetan bimana jî nikarîbûn biketana qadê. Ji xwe digotin qada mîtîngê ji niha ve hatiye dagirtin û hîn bi hezaran kes li der ve li ser rêkan li pey hev rêzkirî mabûn. Me hewl da em ji rêzê derkevin û bi serê xwe bikevin qadê. Lê diyar e yê çavekirî ne em tenê bûn û mirov nikarîbû derziyekê jî di navbera mirovên dixwestin xwe bigihînin qada mîtîngê re biborîne. Em xwendevanên xwendegeha bi şevborîn bûn û nikarîbûn heta derengiyê rawestiyana. Ji bo vê me biryar da ku em hevalekî xwe ji bo şopandina bûyerên rojê bihêlin û ji nava meşvanan derkevin, hêdî bi hêdî berê xwe bidin dibistana xwe.

Dema em ji rêza meşê derketin û berûvajî qada mîtîngê meşiyan bi çend gavan şûn re li komeke meşvan en li kêleka rê kom bibûn rast hatin. Me mereq kir û xwe nêzî wana kir. Bi rastî hewa germ bû û rojeke bi şewat hebû. Jineke derûdora sîh salî û keça xwe ya neh-deh salî satilên avê xistibûn destê xwe û ava hênik li ser meşvanan belav dikirin. Satila avê di wê bêhnê de vala dibû û keçik direviya malê, satil dadigirt û dianî datanî ber dayika xwe ku tas bi tas bide destê meşvanan. Dayik û keçikê ev karê xwe wiha bi coş û dilxweşî dikirin ku ne mumkun bû mirov ji destê wana avê venexwe. Lê wê rojê bextê me ne vekirî bû û dora avê jî nehat me. Em wiha têhnî û stûxwar ji wê derê jî dûr ketin. Bi rê de em li komek çepên tirkan ên bi komeke din ê çepê tirkan re ketine nava pêşbaziya dirûşmeyan rast hatin û di dilê xwe de me got; ‘Xwezî di vê roja pîroz de ev yek nekiribana!’

Di wê bêhnê de ji milê em jê hatibûn dengê teqîna guleyan hat. Em di cih de rawestiyan û me guh da ser. Deng her çû zêdetir bûn… Em hinekî paş de vegeriyan ku zanibin çi diqewime, lê di wê bêhnê re weke lehiya serûjêr xwe berde, meşvanên diherikîn qada mîtîngê paş de herikîn û her kesê li ser rêkê dan ber pêla xwe. Em jî li ber wê pêlê herikîn ta ku dengê guleyan ji me êdî nedihat bihîstin.

Derengiya êvarî di kuleka veşirtî ya li qorziyeke dibistanê re em bi dizî derbasî hundirê wê bûn, lê hişê me û dilê me li ser qada mîtîngê bû. Ne televizyona me hebû ku em agahiyekê bigrin, ne jî radyoya me hebû em lê guhdarî bikin. Hêviya me tenê ew hevaleê me yê zîrek û çavekirî bû ku dema em vegeriyabûn ji bo agahiyan kom bike, me ew li wê derê hiştibû û berpirsyariya wî ya li dibistanê hilgirtibû ser xwe. Dema mamosteyan pirsyarî bikrana meyê derewek li şûna wî kiriba û mabûna wî ya der ve veşartiba.

Heta derengiya şevê em li hêviya wî man û xew neket çavên me. Ber destê sibehê ku hîn di salona destavê de me çixare li ser çixareyê dikişand, xwe di tarîtiya kuleka veşirtî re herikand hundir. Hîn bêhnçikyayî û nîvmirî bû. Wî xwe gihandibû kêleka qada mîtîngê û ji nêz ve bibû şahidê bûyeran. Ji avahiyên bilind û ji paş beran, ji kêleka panzêran çawa agir reşandibûn ser kesên li qadê kom bibûn, bi panzêran çawa di ser wana re çûbûn û çawa bi çavsorî li her kesî gule reşandibûn tev ji mer re vegot û herî dawî agahiyeke ku em tev pê şikestin got: Ew dayik û keça av belav dikirin jî li ber guleyên hatine reşandin ketibûn û jiyana xwe ji dest dabûn. Em têgihiştin ku ew dayik û keça wê bi zanistî kuştine. Çavên wana bar nebibû ku taseke av bi xêra xwe û bi dilxweşî bidin şoreşger û meşvanên karker…

Belê sîh sal di ser re derbas bûn û hîn lidarxistina mîtîngeke Yekê Gulanê ya li ser bîranîna şehîdên berya sîh salan ên li qada Taksîmê qedexe ye. Kiryarên vê qirkirinê hê jî nahêlin mirov biçin bîranîna şehîdên xwe teze bikin. Ji vê jî diyar e ku ew kesên kiryar hê jî desthilatdar in, şiyandar in û di rêvebiriya komarê de erkdar in. Heta ku ew ji vê desthilatdariyê nekevin diyar e wê hesabê zêdeyî sîh kesên hatin qirkirin jî neyê pirsîn.

Li Tirkiyê di van sîh-çel salên dawî de gelek qirkirinên wiha tarî û bi qirêj hatin meşandin. Qirkirina Mereşê, li pey vê hat çêkirin. Pişt re bi hatina cûntaya 12ê Îlonê re qirkirin êdî bû karekî rojane. Ji xwe di dîroka tirkan de qirkirin tiştekî weke xwarin û vexwarinê ji wana re hêsan e. Kesekî ji bo şiyandariya xwe bira û zarokên xwe bikuje, wê bira û zarokên gelan ji ber xwe bikuje. Tê zanîn ku hebûna Osmaniyan li ser xaka Anatolya di bingehê kuştina gelan de pêk hatiye. Her ku gel qir kirine xwe li ser vê xakê jî bi cih kirine. Weke berdewamiya wana damezirandin komara Tirkiyê û bicihbûna tirkan jî li ser bingehê qirkirin, tinekirin û înkarkirina van gelan pêk hatiye. Dewleteke ku bi sedhezaran Ermenî, Aşûrî, Kurd û nijadên din qir kiribe qet jê re ne zahmet e çend sed guleyan bireşîne ser karker û kedkarên li qada Taksîmê banga azadî û wekheviyê dikin.

Bi vê sedemê, bersivandina bîranîna şehîdên 77an ên qada Taksîmê tenê bi rêka tinekirina vî mejiyê qirkirinkar dikare pêk were. Dema dawî li desthilatdariya vî mejiyî were anîn, wê demê wê ew jî di gora xwe de di nava aramiyê de rakevin. Lê niha di her roja Yekê Gulanê de ji bin kevirên goran qêrên dayik û keça tas bi tas avê belav dikin bilind dibin û ji mirovahiyê hesabê xwîna hatiye rijandin dipirsin…

Mirovahî kengî ev pirs bersivand wê demê dikare xwe mirov, azad, şareza, hem dem û pak bibihîse; yan na heta ku ev pirs wiha bê bersiv were hiştin; mirovahî jî hevparê qirkirina qada Taksîmê û hemû kiryar û qirkirinên Komara Tirkiyê li ser çîn, ol, kêmenetew û gelan meşandine ye. Bi pêşdebirina şaristanî û demokrasiya di navbera xwe û nava xwe de nikarin ji vê tawanê xwe bifilitînin. Îroj di xweberdewamkirina sazûmana xwînxwar a dewleta Tirkiyê de tevahiya dewletên Ewropî, Dewletên Yekbûyî yên Amerîka û ji Rûsya bigir heta Çînê û dewletên Ereban, tev weynebaz in û xwediyê berpirsyariyê ne. Her ku ew destekê didin vê szûmana xwînxwar, dibin hevparê kiryarên wê û divê were zanîn ku vê sazûmanê ji gelên Anatolya û Mezopotamya re derveyî jan, îşkenxe, talan, qirkirin, xwîn, rondik û koçberiyê bêtir tiştek neaniye.

Bi vê zanînê Yekê Gulanê wê li tevahiya mirovahiya xwe dûrî qirêj û gemara dewletvaniya destbixwîn dike were pîrozkirin û ev hêzên destbixwîn wê di têkoşîna gelên mazlûm ên kedkar û karker de, di nava xwîna dirijînin de bixeniqin û dawî li desthilatdariya wana were.

Çawa ku di her zivistanê de dinya li mirovan tarî dibe, sar û seqem dor li wana dipêçe û hemû tengezariyan diafirîne; hebûna van sazûmanên xwînxwar jî weke hebûna zivistanan e. Lê di pey her zivistanê re bihar û bi biharê re Gulan jî serî dide der. Bi hatina Gulanê re li ruyê cîhanê gul dibişkivin, xweza rengûreng dikene û digermije, xwe nû dike. Wiha weke hatina Gulanê wê roja gelan a bihara azadiya gelan jî were. Ti şiyandarî mutlaq û bê dawî nîne. Çiqasî xwînxwar dibin bila bibin, qasî Roma, qasî Dêrên Ewropa yên Qirnê Navîn, qasî Osmanî û Makedoniyan xwînxwar nikarin bibin. Çawa ku şiyandarî ji wana re nema, wê ji zaroyên wan ên îroj li serê gelan bûne bele re jî nemîne û wê bihara gelan, Gulana azadiya gelan zû ne dereng serî bide der û şehîdên Yekê Gulanê di gorên xwe de bigihêjin aramiya bê dawî…

Hesen Huseyîn Denîz

çapkirin