REWŞA KOORDÎNASYONA DAGIRKERIYÊ 

Hesen Huseyîn Denîz

Di van rojên dawî de di navbera Tirkiye û Îranê de, peymanek gaza xwezayî ya ku di ser xaka Tirkiyê re derbasî Ewropa bibe hat destxet kirin. Herçiqasî Amerîka li dijî vê peymanê nerazîbûnek şanî da jî, diyar e wê ev proje bimeşe. Ji ber ku Amerîka ji aliyekî ve bi Îranê re li sazkirina têkiliyan digere. Tengezariyên di Iraqê de dijî, dixwaze bi saya van têkiliyan biborîne. Îran ji bo bikaribe ambargo û bandoriyên Netewên Yekbûyî û yên Amerîka li ser xwe sivik bike, xwe ji têkiliyên bi Amerîka re vekirî dihêle. Berê ji Amerîka re digot: ‘Şeytanê Mezin’ û bi ti awahî nedixwest têkiliyan deyne. Lê dema berjewendiya Komara Îranê tê holê, diyar e ‘mislimanên herî xurt’, dikarin bi ‘şeytanê herî mezin’ re jî li hev rûnên. Wê demê eşkere dibe ku ol (îslamiyet) di rêka berjewendiya komarê de dikare were bikaranîn û rêzik û prensîbên wê dikarin werin guhertin û tawîz ji vana dikare were dayîn. Bi vê sedemê careke din eşkere dibe ku dewlet bi çi rûçikî dibe bila bibe, dixwazî rengê wê sermayedarî be, dixwazî îslamî be, dixwazî dîktaorî be û dixwazî lîberal be, çi dibe bila bibe; serweriya dewletê û berjewendiya wê di ser her tiştî re, heta wekî li Îranê tê dîtin di ser bîr û baweriyê re jî tê.

Komara Îslamî ya Îranê ji roja damezirandina xwe û vir ve prensîbên olî ji bo berjewendiya xwe û desthilatdariya xwe bikar tîne. Bi taybetî vê yekê li ser gelê kurd bi dijwarî dimeşîne. Di vê sala dawî de bi dehê caran bi komara faşîst a Tirkiyê re operasyonên hevbeş li hemberî têkoşerên azadiyê li dar xist û xwîna gelek ciwanên kurd rijand.

Wekî din li hemberî gelê kurd ê li Rojhilatê Kurdistanê dijî, her awayê îşkence, lêdan û binpêkirina mafên mirovî pêk tîne. Di warê naskirina mafên çandî, ziman û perwerdehî yê gelê kurd de ji dema desthilatdariya Şax paşdetir pêkanîn û astengiyan dimeşîne. Qaşo di dîrokê de tê gotin ku Pers û Med pismamên hev tên hesibandin. Bi rastî jî çanda Pers gelek sûd ji çanda Med girtiye. Zimanê Persan jî bi saya zimanê Medan bûye xwedî dewlemendiyeke diyar. Îroj mirov bi hêsanî dikare bandûra çand, ziman û kevneşopiyên Medî li ser ya Persan bibîne. Dîsa bi salan gelê Pers û Med ji hilweşîna dewleta Medya û vir ve pev re di nava aştî de û bi awayekî rêzgirtina ji mafên hev re û di nava peywendiyeke hêzdayîna hev jiyane. Lê di roja me de diyar e ev hêzgirtin, mafnasîn û peywendî têk diçin û li cihê wê polîtîkayên înkar, kuştin û tinekirinê tên şopandin ku em dizanin esas avakarê van polîtîkayan Komara Tirkiyê ye.

Tirkiye di mijara pirsgirêka kurd de wekî koordînasyona dagirkeriyê tevdigere. Ev yek di têkiliyên Tirkiye û Îranê de zêde eşkere dibe. Tirkiye û Îran tevî di Rojhilata Navîn de berjewendiyên wan li dijî hev in jî, ji sedema pirsgirêka kurd bi hev re hevkariyeke dij-kurd dimeşînin û li ser vê yekê peywendiyên aborî, leşkerî û dîplomatîk pêş de dibin.

Bi vê sedemê destxetkirina peymana herikandina gaza xwezayî ya di ser xaka Tirkiyê re jî di çarçoweya hevkariya dij-kurd de pêk hatiye. Bi sozdayîna Îran ku li dijî têkoşerên azadiyê destekê bide komara Tirkiyê, dewlet û hukûmeta Tirkiyê jî herikandina gaza xwezayî ya Îranê hildigrin ser xwe. Dema gaza xwezayî ji Îranê biherike Ewropa, aboriya Îranê wê bêhneke fireh bigre û ambargoya Amerîka daniye ser, wê bê wate bimîne. Amerîka ji bo vê li dijî vê peymanê derdikeve; lê ji bo pirsgirêka Iraqê ew jî berdestê Îranê ye û zêde tiştek ji dest were nîne. Yan divê bi Iraqê re Îranê jî bide ber xwe û dagir bike. Yan jî divê çavê xwe ji hinek polîtîka û pêkanînên Îranê re bigre. Diyar e ku di vê demê de wê rêka duwemîn bişopîne; ji ber ku Bûsh li welatê xwe jî di warê domandin û firehkirina şer de tê tengavkirin. Ev tengavî dikin ku Bûsh li hemberî tundiyên Îranê bi sernermî tevbigere û rêka şerekî duwemîn veneke.

Bi kinahî di rojên pêşiya me de emê li peywendiyên tevlihev û di nava hev de bibin govan (şahid). Lê di van têkiliyan de zêdetir wê hevkariyeke Tirk û Îranî derkeve pêş. Ger di hilbijartinên Tirkiyê de Tayip Erdoxan bi serkeve û bi tena xwe partiya wî bibe şiyandar wê ev têkilî û hevkarî xurtir bibin û li dijî kurdan pêkanînên qirêjtir bimeşînin. Na ku hukûmetek ji partiyên din ên wekî Partiya Gel a Komarê (CHP) û Partiya Tevgera Nijadperest (MHP) pêk were, dibe ku ev têkilî wana bi ber aloziyeke kûr ve jî bibe. Di rojên pêşiya me de wê ev her du alî zelaltir bibin. Lê çi dibe bila bibe wê hevkariya Tirkiye û Îranê ya li dijî gelê kurd bidome û gelê me divê li hemberî vê xwedî helwest be, bi hişyarî û baldarî bişopîne. Divê gelê me zanibe ku Tirkiyê di mijara Kurdistanê de weynê Koordînasyona Dagirkeriyê girtiye ser milê xwe û bê agahî û destûra xwe rênade Îran, Sûriye û Iraqê ku pirsgirêka kurd bi awayekî maqûl were çareserkirin.

Ji xwe ji niha ve bi sedhezaran leşkerên xwe komî ser tixûbê Başûr kiriye ku di gumaneke vekişîna Amerîka de, pê re bikeve Başûr, dagir bike û rê nede dewleteke Kurdistanî were sazkirin. Ger Amerîka di aliyê behrê re hêzên xwe vekişîne wê tirk di cih de hêzên xwe biherikînin Başûr û heta Kerkûkê bimeşin. Lê niha di vê mijarê de tirsnakeke din derdikeve holê ku wekî kelemekê di dilê rayedarên Tirk de tê çikandin û şik û gumaneke mezin dixe dilê wana.

Amerîka ji bo ji Iraqê leşkerên xwe vekişîne, ji rêka behrê zêdetir, rêka Başûrê Kurdistanê ku di wir re derbasî Bakur û Tirkiyê bibe ji xwe re ewletir dibîne. Bêguman ji Iraqê vekişîna bi deh hezaran leşkerên Amerîkî wiha di rojekê de pêk nayê û dibe ku bi mehan û salan bidome. Di vê vekişînê de li ser rêkê, çi li Başûr û Bakurê Kurdistanê, çi li Tirkiyê; lê zêdetir jî li Bakurê Kurdistanê wê Amerîka bixwaze hinek hêzên xwe bi cih bike ku vekişîn bi hêsanî pêk were. Ev hêzên Amerîka li Bakur bi cih bike, bê guman heta karê wana xelas dibe wê pêwîst bimînin bi gelê li herêmê re bikevin nava peywendiyên pêwîst. Tirk ji niha ve ketine nava vê tirs û xovê û ditirsin ku Amerîka hêzên xwe yên li Bakurê Kurdistanê bi cih bike, careke din raneke û bi rêka wan û bi rêka hêzên xwe yên li Başûr bihêle desthilatdariya Kurdistanê ji dest wana derxîne û bi xwe ve girê bide. Di rewşeke wiha de Tirkiye ji bo desthilatdariya xwe biparêze yan divê Amerîka bigre hemberî xwe û şer jî tê de her rêbazê bide ber çavê xwe, yan jî divê daqurtîne. Di her du xalan de jî yê xisarê bibîne wê komara Tirkiyê ya lawaz ketiye be. Wê komara Tirkiyê piştî hilbijartinan lawaz bikeve ji ber ku çi partiya were ser şiyandariyê wê wekî doh ne bi hêz be. AKP bi tena xwe bibe şiyandar jî wê ji pirsgirêkan nefilite. Di pirsgirêka hilbijartina serokomar de wê dîsa tengezarî derkevin û dibe ku di demeke nêz de hukûmet cardin Tirkiyê ber bi hilbijartinên pêşdem de bibe. Na ku partiyên faşîst ên wekî CHP, MHP û DP bibin şiyandar ji xwe kaosa li Tirkiyê wê komarê ber bi şerekî navxweyî yê di navbera gelan de bibe û di her du rewşan de jî wê Tirkiyeke tevlihev û şiyandariyeke lawaz di rojên pêş de di rojeva Tirkiyê de be.

Bi vê sedemê hevakariya dij-kurd a di hundirê Tirkiyê de û ya di navbera dewletên dagirkerên Kurdistanê de her ku xurt bibe, wê ev dewlet zêde aloziyan bjîn û wê ev jî wana ber bi dawiya wan a bi destê kurdan bê ve bibe. Gelê kurd ê di van hilbijartinan de vîna xwe derdixe holê û derbasî meclîsa Tirkiyê dike, wê ji her demê zêdetir bi hêz û yekgirtî bibe û ev yek wê derfetên çareserkirina pirsgirêka kurd zêdetir li ber gelê me veke.

Di encam de, di navbera dewletên dagirker de çiqasî peywendiyên aborî, leşkerî, dîplomatîk ên dij-kurd werin destxetkirin, wê têkoşîna gelê kurd a bi biryar û dildarê azadî û demokrasiyê tevan vala derxîne û hukmê xwe bimeşîne!

Hesen Huseyîn Denîz

çapkirin