-5-

TAYBETMENDIYN VEGOTINA ROK RKN VEGOTINA ROKKIRIN

 

HESEN HUSEYN DENZ

 

 

Dema mirov byerek tne ser ziman ser li teeya vegotin ya rok dide. rok byer dikare gav bi gav awa bye bne ser ziman di hundir tevgerek de bide. Wek t zann pdariy j resmandineke heyne yan byeran dikir bi me dida nasn, l di pdariy de tevger nne; her byne di cih xwe de rawestiyaye. Dema kes syem digere pdariy dike j, dsa resmandineke wiha dike ku her tit di cih xwe y pdand de radixne ber avan. L di rokiy de liv, tevger, pevn herikneke domdar heye. Ji bo v rok ne ten di roman rokan de, di nivsarn din de di axaftin de j t bikarann. Dema yek dipirse, i bye?, i diqewime? bersiva were dayn bi awayek rok w were dayn.

Wek v, serphat, jiyandin, jiyana kesek hwd. j bi teey rok tn ser ziman. Nivsareke li ser herikna drok, li ser brannek, di derbar gerek de, tev bi teey rok gav bi gav di hundir liv tevgerek de mirov dikare bne ser ziman. B guman teeyn din di vegotin de alkar didin rokiy pev re j tn bikarann. Tita em bizanibin ev e ku rok vegotina byer ya di nava liv tevger de ye. Ji bo v ev byer, alakiyeke awa ye, keng qewimiye, li cihek awa derbas dibe, wateya xwe i ye, div were zann. Di her rokiy de alakiyek(byer an tevgerek) p re, dema pkhatina v alakiy wateya w heye. Di vegotin de ev her s xal div li ber av werin girtin.

 

Di rokiy De alak

 

Her byer di rastiy de ji rzealakiyan pk t. Destpkeke byer heye, bi sedemek dest p dike ji wir alak bi alak li p dikeve. Mirov ji bo batirn tgihitin bike dikare bi pdariy re bide ber hev ji cudahiyn wan awabna w derxne. Pdar wek mekneya wnek e. Wneya byeran bi awayek cemidand dikine. Her alakiyek dibe wneyek ku nalive nakeve tevger. L rok wek kameraya vdeo ye; her alak t de diherike, her tit t de di nava liv tevgera xwe ya xwezay de ye.

Ji bo v di rokiy de alak grng e. Mirov vegotin bi rzkirina van alakiyan pk tne. Kes syem rawestiyay be j, di tevger de be j, her tita li derdora w diqewime bala w dikne ser xwe, tev l dibe, tev bi livandinn xwe tn diyarkirin vegotin.

Mnak:

1- ...Bi hrs rab ser xwe. Destn xwe li pa xwe gir dan. Tizbiya di dest de bi erqn kiand du gav avtin. Rawestiya ser xwe rakir. Bi wney li ser dwr re r bi r hat. Dest xwe dirj kir ku wney rake, l careke din dil w negirt xwe wek zinkarek dt. Ji ber xwe da erm hat, rnit cih xwe.

2- Ji sib ve ev sed car in wiha radib rdinit. Ji qas preka w ji a zirav mirib heta v roj na w kiandib her bi evn hesreteke mezin li wneya w temae dikir. Ji bo v wneya w anb li hember dwana ku li ser rdin daliqandib. L vzb her tit bi carek re hatib guhertin.

3- Dema daketib dikan ku hinek pxwarin ji bo tat bikire, li jinebiya cnar xwe rast hatib. Hn ciln w yn sibeh li ser bn por xwe heta ser psrn xwe berdabn. Ji girsbna psran por w diliviya bi v livandin agir berdab nava dil w. Dema di ber re derbas bib, jinebiy ser xwe rakirib bi lvkeniyeke ku heta w roj qet li ser lvn w nedtib, gotib, Rojba cnar, hn rojek nayn ayeke me venaxwin!

4- d lingn w erd nedigirtin. awa di bin daran re derbas b, awa giht dikan, awa pxwarin kir awa vegeriya mal, nedihat bra w. Xwna w dikeliya hestn w difriyan.

5- Dema ketib hundir li cih xwe rnitib, avn w li wneya jina w ya mir ketib di cih de xwna w cemid b, hem hesten w daketibn hesta erm ser rakirib. Awirn jin di wney de bi xemgniyeke tj l dinrn digotin; Xayin, ka te soz dab ku tu li ser min ti guln din bhn nek?

6- Di w bhn de biryar dab ku wne ji dwr rake, l her ku di ber wney, dest w p dib dil w ranedikir ku rahje wney...

Di v mnak de rewa zilamek bi alakiyeke ji nava byer dest p dike rojeke w, parek ji jiyana w vedibje, bi me dide nasn. Ger em bala xwe bidin, her tit di v vegotin de cih girtiye, di nava liv tevgerek de ye. Heta wney ne zind j wek ku zind ye, wiha tne ser ziman: Awirn jin di wney de bi xemgniyeke tj l dinrn digotin; Xayin, ka te soz dab ku tu li ser min ti guln din bhn nek?

Bi v away derdikeve hol ku vegotina rok ji rzkirina alakiyn di nava liv tevger de pk t. Her rabn rnitinek alakiyek e. Derketina der ve, rasthatina li jinebiy, lvkeniya w, dawetkirina w, na w ya dikan, vegera w tev, her yek alakiyek e. Dema ev bi ser hev vedibin, byer pk tnin vegotina v byer ya bi v away j, teeya rokiy derdixe hol.

 

Di rokiy De Dem

 

Di vegotina rokiy de demek a pkhatina byer heye. Ev dem ji dema git vediqete, ji ber ku despkek dawbneke v dem heye. Her byer her alak di demeke diyar de dest p kiriye, p ve ye bi daw bye. Ji bo v di vegotin de div ev her s dem cih bigrin. L vegotinr dikare van deman bi rz j bide, dikare rza wan biguherne j. Li gor xwe alakiya grng dibne dikare hilbijre dem ji wir destpkirin bide, ji wir vegere ser p ve bie. Mnaka rokiya li jor hatiye dayn bi v away ye; vegotinr ji alakiyeke ber bi daw ve dest bi vegotin dike. Bi v away bal dikne ser mijar pit re vedigere ser dest bi jiyana w ya rojek ya git dike.

Bi awayek teknk j em dikarin bnin ser ziman ku tgihtineke batir bibe:

Mnak; em bjin di byer de e alak cih digrin(1, 2, 3, 4, 5, 6.) Ji vana alakiya pncemn(5) alakiya grng a rabn rnitina zilm e. Vegotinr dema di vegotin de wiha rz dike: 5, 1, 2, 3, 4, 6.

Vegotinr cih bi cih dikare alakiyn dema bor j wek brann raxne ber avan girdanek di navbera alakiyan de bike ku bhtir watedar bibe. Di mnaka li jorn de ev j heye: ...Ji qas preka w ji a zirav mirib heta v roj na w kiandib her bi evn hesreteke mezin li wneya w temae dikir. Ji bo v wneya w anb li hember dwana ku li ser rdin daliqandib ...

W dem rzkirina alakiyan wiha mirov dikare serast bike: 5, 2, 1, 3, 4, 6.

Di vegotin de qalibek rzkirina dem ya bikarann nne. Mirov ji daw j, ji ser j, ji nv j dikare dest p bike , ya grng ew e ku kjan byer dikare hest bala kes duwem rake ser lingan w bikne nava vegotin, p ve gir bide, dil w bibijne, mereqa w hilke, dem ji wir t destpkirin.

 

Di rokiy De Wate

 

Dervey byern xwezay, her byerek i pkhat be, i xeyal be girday hestn mirov li p dikeve. T de ya xwestekek, an xweajoyek, an hviyek, an azweriyek heye. Ger di vegotina byer de ev tine bin, ew vegotin b wate dibe vegotina b wate j bawer p nay. Xwestek, xweajo azweriya di byer de armanca w j diyar dike.

Her byer ji alakiyan pk t di navbera van alakiyan de div girdaneke sedem encam bandr bertek hebe ku bikaribe watedar be. Byera ku ne ser ne daw diyar e, ya ku alak bi alakiyeke din ve nehatiye girdan, yek yek nakne, ji ya berya xwe bi bandr nabe bandr li ser a pey xwe nake ew b wate ye, ti kes dema xwe bi xwendin an guhdarkirina vegotina b wate derbas nake.

Ji bo v di navbera gitiya alakiyan de div yekseriyeke (tevahbneke) watey hebe, wateya xwe ne qet qet be. Dema di roky de ger yekser be, alak j dibe xwediy yekseriyek. Herikna byeran div di nava herikna dem de were diyarkirin her alak bi ya pey xwe ve were girdan, w p ve bibe ku xeleka watey qut neke.

Ji bo v herikna byer alakiyan girday kesn tev li byer dibin e. Bi pirah sedema byeran mirov in. Bi v sedem j hest ramann mirov grng in. Hestn mirovek li ser hem liv tevgera w bandr dikin. Ev j bna byeran amade dike. Her byera ku mirov t de cih bigrin, dibe encama hest, hv, daxwaz, xweajo azweriy. Ev j wateya byer ango vegotin diyar dike.

Di mnaka jorn de hestn zilam n xwestin, yn xweajoy yn din, di nava girdaneke tkildar de di nava herikneke ku yek li ser yek bandriy dike de hatiye vegotin. Mirov ji v parey bik mnak ten j dikare wateyeke serber derxne. Ev j xurtbna girdan tkiliya alakiyan a li gor sedem encam, bandr bertek dide diyarkirin.

Di v mnaka jrn de em bikaranna hestan, rzbna alakiyan tkiliya di navbera wan de bibnin:

 

...Dengek li ber guh w ket. Ji xewn xeyalan veciniq. Bel, hinekan bang l dikirin:

- Heval tu li ku y?

Hevaln w bn. Nezkat l kiribn pirsyara cih w dikirin. Dev xwe heta j hat vekir bersiv da:

- Ez li vir im. Ez li vir im.

Pit re bi bersiva xwe keniya careke din bang kir:

- Li pit keviya berf, li pit keviya berf.

Hevaln w deng w girtibn cih naskiribn:

- Temam, temam; em tn.

Gelo kjan heval bn? Ji deng wan nas nekirib. Di ev de daketina v gel j qet ne xwe b. Hatina di rk re dsa kmek hsan b, l ji r derketin me pir xerab zahmet b. Zinarn bilind tj nedihitin mirov cih bixwaze, di wir re bie. Cihn r didan j tije berhrik bn ku mirov gaveke b hemd xwe biavta, di cih de diemit, kevir ji ber lingn w digindirn ger xwe negre dikarb ew j bikeve, bigindire.

- Heta em bi ser cih te vebn, em ji hal ketin.

Hevaln w hatibn mil din keviya berf p re diaxiftin.

- Em awa werin cem te, rk der hene?

- Div hn berf qut bikin, rk nnin.

- Tu awa hatiye v der yareb!?

Hevaln w yn hatine ling dan ser keviya berf. Berf hik bib serjrey bi myl b. Dtin ku hinek gava xwe bhemd biavjin, w biemitin biin. Ji bo v bi ser ling xwe berf kolan, cih ling xwe vekirin wiha derbas cem w bn.

- Em bi kotek derbas bn. Ne berf e, cam e, mrat! Ka tu li ku der y?

Hatibn raser w, ser keviya berf. L ji ber ku bin keviy tar b, hn ew nedidtin. Deng li wan kir:

- Hema xwe biavjin jr, ez li binya we me.

Her du gerlan du-s gavan serevraz meiyan xwe berdan erd.

- Merheba heval.

- Merheba, hn bi xr hatin.

- Di nava xr de b. Rewa te awa ye?

- Ba e. Hn awa ne?

- Em j ba in. L heta em daketin jr, av me derket. Tu awa hatiy v der?

- roka w dvdirj e. Hele ka rnn. Rewa hevalan i ye? Di padekiandin de hn saxlem derketin?

Her du gerillayn hatine, ekn xwe sipartin keviya berf li erd armrk rnitin. Gerlay bejindirj bi hd kuxiya bersiva heval xwe y birndar da:

- Hevala fermandara taxim ehd ket; du heval j sivik birndar bn. L wek din tev saxlem derketin.

Bi bihstina v salox, dil w di cih de qurmi. An bra xwe ku dema birndar bib, hevaln w tev bi r ketibn, daw ew -fermandara taxim- hatib cem xwestib w rake, bibe. L dema gotib, Hn biin, hevalan xelaskin; ez nikarim bi we re bm! avn w tije rondik bibn gotib: Tu xwe biparze; ez soz didim ku awa em ji eper derkevin, ez hevalan rkim te ji vir bigrim.

Baweriya xwe bi v sozdayn anb ev s roj in bi v hviy dilrehet b. Niha tdigiht ku ima hevaln w ztir p ve nehatine. Ji hevaln xwe pirs:

- Hn ima doh, pr nehatin?

- Me nizanb tu filitiye! Hevalan digotin, ling w ikestiye, li cih er maye. Me digot niha te yan bombe bi xwe de teqandiye, yan j dijmin te ehd xistiye. Bi rast em ne ji bo te hatibn. Em derbas cih er bbana ku cenazeyan verin. L dema te ek teqand, guman ket dil me ku hinek heval birndar filitbin. Di padekiandin de hinek heval ji me veqetiyabn; me got dibe ku ew bin. Me ji bo v bersiv da eka te. Bi rast qet nehat bra me ku tu sax filitb.

- roka filitna min, dvdirj e. L ez bi xra v berf filitm. Min bi qnkik xwe gihand ser berf emitand.

Gerlay bejinkin li cih xwe liviya bi lvkeniyek got:

- Wele min texmn dikir. Mirov saxlem nikare li van deran bimee, y lingikest w awa bimee? Fda berf j ev e.

Dsa gerlay bejindirj axaftin girt got:

- Dev ji w berde. Niha em awa te ji vir derxin bibin, em li ser w biaxivin!

- Zahmet e. Bawer nakim hn ten bikaribin.

- Div em biin cenazeyan j bibnin verin. Ev b s roj; niha bhn p ketiye j.

- Ma hn ten du heval hatine?

- Rast e.

- W dem biin cenazeyn hevalan verin; ew ferztir e. Hn pit re dikarin werin min bibin. Ez dikarim endrojeke din j bisebirim; l cenaze nikarin. Ji xwe hn ev nagihjin her du karan pev re bikin. Bi roj, mayna we ya di gel de j ne ba e; div hn xwe bidin jor. Ji bo v, cenazeyan verin biin, hn dikarin ji nuqt hinekn din rbikin.

- Hewce nake em vegerin nuqt. Dema me cenaze veartin, em dikarin bn te hilgirin wiha biin.

- Hn awa min hilgirin? Ka darbest?

- Tu dizan li vir qirikek j nne. Me j br nebir, em du daran bi xwe re bnin. Dihat bra k ku tu li vir birndar filitiy!

Gerlay bejinkin xwe avt nava gengeiy got:

- Bi pit! Ez te li pita xwe bikim hilkinim jor. Tevde tevde bila tu qas ferdeyek ar giran heb. Ma ne wiha ye?

Her s heval keniyan dizanbn ku wiha ne hsan e. Bi rasti j ne kar aqilan b ku yek bikaribe bi pitiyek giran di van kevandeyn tr berhrik re bi jor bikeve. Herwiha her du gerlan j ciwan bn li ser xwe bn; l erd ne ti erd b kaek ne xwe b serber b. Dsa j xwe ceribandin. Alkar dan y bejinkin li ber rnit ku w bide pita xwe. Bes dema ji cih xwe liviya, ling w hejiya wek xincerek di kezeba w re rabe, jan da ser dil w xwe berda erd, got:

- Heval, wiha nabe! Ger ez werim pita we j, her gav w hest bileqe jana w kezeba min biperitne. Ne hn dikarin wiha bibin ne ez dikarim wiha werim. A ba, hn biin kar xwe bikin. Ger hn eveke din wern, an hinekan rbikin, b darbest neyn.

Her s gerlan li hev rnitin her yek di w derbar de nrna xwe gotin. Daw biryara xwe kirin yek ku her du gerlan biin cenazeyan verin, ji wir j vegerin nuqt, salox bigihnin hevaln xwe komek amade bikin, bi darbest werin w bibin.

Hevaln w ji bo n rabn ser xwe. Ji ber ku enteyn wan ne li pita wan bn, dizanb bi wan re xwarin nne, ji bo v pirs j nekir. Bes tozek ttin hebaya w wek derman weyna xwe bileyista! Bi nv ermok pirs kir bersiva j ditirsiya girt.

- Wele pi nne. Ji operasyon vir ve ttin ji bo derman be j peyde nabe. Heval tev ji bttiniy gj bne. Bi rast tu i dixw, i vedixw, li cem te derman heye?

- Titek nne. Ev s roj in ez zik xwe bi berf tije dikim. Birna min j tev nm j t. Dema heval werin, bila hinek derman j bi xwe re bnin. Ger hebe!

- Bext re ku me enteyn xwe li jor, li ser dol hitin. An na me dikarb qetek nan bidaya te. L li ber xwe bide, em sib evar hevalan bi te ve r bikin. W xwarin dermanan j bnin.

- Heval textor j dikare were. Bila birna te paqij bike derman l bike, bipe; t bhtir bikarib li ber xwe bid.

- d hn dizanin. We rew bi avan dt. Silavan li hevalan bikin.

- Ser avan.

- De bi xatir te.

Her du gerlan rahitin ekn xwe, avtin mil xwe dest heval xwe givatin, bi ser keviya berf ketin. Bi pey wan re bang kir:

- Hiyar xwe bin.

Her duyan pev re bersiv dan:

- Tu j xwe biparze; em werin.

- Min ji br kir ku bipirsim. Ew hevaln bn gund i bi ser wan hatiye; we qet saloxek ji wan girt an na?

- Bawer nakim titek bi ser wan were. Me hn ti salox negirtiye, l dizanim saxlem in. Belk roj-sib ew j di vir re biborin. Bila guh te li ser wan be.

- Dibe. L w di rk re biin. Ger ez p bihisim ba e.

- W li me bibe dereng. De bi xatir te, heval.

- Oxir be. Silavan ji br nekin.

Her du gerlan dsa berf bi ser plavn xwe kolan derbas kirin. Ber xwe dan jora gel ber bi Latka Sorik ve ji ber avan winda bn. d deng lingn wan j qet nedihat. Xwe pa de da. Kef cawbaranka xwe kiand ser xwe ku av li xew bigre. L xewa w nedihat.

Bdengiya ketib ser gel, nzk berbang xera b. Ji rka di Dola uminiy dsa kevir digindirn. Ji xwe re got:

- Wa ye heval vedigerin! Xuya ye kar xwe dereng qedandine.

Hd hd avn w n ser hev xew l rin b. Dema deng gindirna keviran d hew digiht guh w, ji mj ve ko chana xewn xeyalan bib ...

...

Di v mnak de hest rewa birndarek hevaln w di nava liv tevger de ji bihstina deng lingn wan dest p dike, heta vedigerin gav bi gav kar dikin, axaftina di navbera wan de derbas dibe, tne ser ziman. Hesta hvkirin bi awayek berav hatiye raxistin. Girdana hevalt, berxwedan, bawer tev di nava hev de hatiye sitirandin hest ramann dij, bi peyvan raxistiye ber avn kes duwem.

 

HESEN HUSEYN DENZ

 

 

 

 

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org