TÊGIHIŞTINA KONFEDERALÎZMÊ

 

 

Hesen Huseyîn Denîz

 

 

 

 

Zanyarê mezin, birêz Eînsteîn her kes dinase. Teoriya Ligorî (theori of relativity) derxistiye û bi vê yekê dawî li têgih û nêrîna afiranderî tîne û rê li pêşiya têgih û nêrîna zanyarî vedike ku îroj mirovahî li ser vî nirxê zanyarî yê Eînsteîn afirandiye pêşketinan bi dest dixe.

 

Di dema Eînsteîn vê teoriya xwe derdixe de, li ser gelek gengeşî tên çêkirin û hinek kes tên cem, dibêjin ku ev teorî bi awayê xwe yê matematîkî (E=MC²) bi wana zahmet tê, gelo nikare bi awayeke hêsantir bîne ser ziman. Wê demê Einstein bi lêvkenî dibêje: ‘Belê, dikarim,’ û teoriya xwe ya ligoriyê (relativity/îzafiyet), bi mînakeke hêsan û balkêş wiha tîne ser ziman:

 

‘Ger hûn bi xanimeke xweşik re bin, ji bo we saetek qasî saniyekê didome, lê ku hûn li ser bizotekî sorbûyî rûniştîbin (birûnên) saniyek ji bo we qasî saetekê tê. Vaye ev ligorî (relativity /îzafiyet) ye’.

 

Em dixwazin ji vê mînakê werin ser bûyera Konfederalîzmê. Ji aliyê birêz Ocalan ve, wekî stratejiyeke nû têgih û nêrîna konfederalîzmê hat ravekirin. Di rastiyê de konfederalîzm ne têgiheke nû ye û li gelek welatan mînakên wê ên pêkhatî hatine dîtin. Lê mixabin nizanim ji ber çi ye, ji aliyê çepgir û rastgirên me yên kurd ve têgihiştina wê qet çênebû û di her bêhnê de dibêjin ‘Me fêm nekir, ev konfederalîzm çi ye?’

 

Ger Eînsteîn sax ba ya mirov dikarîbû serî li wî bidaya û belkî wê demê bersiveke hêsan wekî ya teoriya ligoriyê bidaya ku têgihiştina çepgir û rastgirên kurdan çêbibaya û me jî zanîba serê me li ser kîjan balgîfê ye.

 

Birêz Ocalan di bin wan mercên zor û zahmet de, di her hevdîtina xwe de qala konfederalîzmê dike, dîsa jî kurdên me tênagihêjin. Nizanim li hesabê wana nayê ji ber vê tênagihêjin, yan na wekî (E=MC²) zahmet tê, ji bo wê fêm nakin?

 

Lê qasî em dizanin kurd ne dûrî konfederalîzmê ne. Dîroknivîs dibêjin ku di dema avakirina dewleta Medya de pêwîstî bi hilweşandina împaratoriya koledar a Aşûrî hebû. Împaratoriya Aşûrî ji Anatolya heta Mezopotamya li ser xakeke berfireh desthilatdar bû û sazûmana koledarî li ser gelan rê ve dibir. Salên di navbera hezar û şeşsed û diwazdehan ên Berya Zayînê de têkoşîna Medan li hemberî zordariya Aşûr tê meşandin. Lê Med di wê demê de hîn nebûne gel û wekî êl û eşîran parçeyî jiyan dikin. Ji bo vê her êl û eşîr bi serê xwe têdikoşe û ev yek bê guman têrê nake ku împaratoriya koledar hilweşîne. Di salên derdora 800-700 ê Berya Zayînê de, Kyakser ê zanyarekî Medan yekîtiya êl û eşîrên kurdan çêdike û pişt re gelên herêmê jî tev li vê yekîtiyê dike, bi vî awahî hêza parçeyî dike yek, xurtbûnê û bihêzbûnê bi dest dixe û wiha zora împaratoriya koledar di sala 612 ên B.Z. de dibe ku tê zanîn ev roj weke cejna Newrozê tê nasîn û pîrozkirin.

 

Dîroknivîs ji sazbûna vê yekîtiya Medan û gelên cînar re dibêjin ‘Konfederalîzm’.

 

Wê demê konfederalîzm tê wateya yekîtiya hêzên biçûk û belave. Tê zanîn ku dema hêz biçûk û belave bin çiqasî çalak dibin bila bibin tenê dikarin darbeyan li hêza mezin bidin, lê nikarin encama dawî bi dest bixin. Ji bo ku encama dawî bi dest bixin pêwîstî bi hatina cem hev û sazkirina yekîtiyeke xurt heye. Dîroknivîsan ji yekîtiya Medan sazkiriye re gotine ‘Konfederalîzma Êl û Eşîretan’.

 

Diyar e sazûmana konfederalî ne dûrî rewşa Medan e. Ji ber ku kurd Medan wekî dapîr û bapîrê xwe dihesibînin, wê demê divê kurd jî xwe dûrî konfederalîzmê nebînin.

 

Dîsa, ger gelên cînarên medan li hemberî zulmdariya sazûmana koledar a Aşûr nikarîbûn azadiya xwe bi dest bixin û tenê bi rêka sazkirina yekîtiya bi Medan re gihiştibin azadiya xwe, diyar e ku ew jî deyndarê vê konfederalîzma Kyakser in. Di roja me de jî, ger cînarên gelê kurd hê bindestî û koletiya modern jiyan dikin û tevahiya mafên wana binpê dibin û azadî dûrî wana ye, pêwîstî bi sazkirina yekîtiya bi kurdan re heye.

 

Niha kî dikare bêje ez van rastiyan tênagihêjim? Ji bo kurdan û gelên cînarên kurdan pêwîstiya sazkirina yekîtiyeke berfireh ji av û xwarinê zêdetir jiyanî ye. Gelên li tevahiya Rojhilata Navîn dijîn pêwîstê jiyaneke azad, wekhev û demokratîk in. Bi sedê salan e di bin hêza sazûmanên monarşîk, olîgarşîk, teokratîk û dîktatoryal de dinalin. Ol û baweriya olî weke afyonê di bin xizmeta van sazûmanan de ye ku gelan pê bê hiş dike û ber bi tewekulê ve didahfîne. Gel li jorê ji tirsa xweda re, li jêrê ji tirsa nûnerên xweda re newêrin qala vexwarina qurtek ava azad, kişandina hilmek bêhna azad bikin. Ji goristanên bê nav hîn jî bi sedan, bi hezaran hestiyên canên bi destê rejîma Baas, Rejîma Îtîhat û Teraqî, Rejîma Şahitî û Rejîma Kemalîzmê binax bûne her roj derdikevin ser ruyê axê ku kes nizane wê kengî doreke wiha were wana jî.

 

Hîn gelê Filîstîn di nava xwînê de dinale, xaka Iraqê bû warê kuştin û mirinan. Gelê Kurd ji her malekê şehîdek da hîn nasnameya wê nayê pejirandin û nikare bi zimanê xwe bipeyive! Hîn kêr li ser stuyê wê ye û her roj gefa mirinê lê tê xwarin. Libnan ji aliyekî ve birîndar e! Gelê Tirkiyê tîbûyê demokrasiyê ye ku ji bêkarî û birçîbûnê xwefirotin bûye tiştekî ji rêzê. Gelê Îranî bi navê ol û baweriyê ji hemû mafên mirovî bê par tê hiştin. Roj derbas nabe ku jinek agir bernade bedena xwe yan jî xwe dar danake. Mirov li şûna jiyankirineke bi koletî, mirineke azadî ji xwe re bi rûmetir dibînin. Rewşa welatên Ereb ji xwe mirov nizane ji ku hilgire dest. Şêx û mîrên li ser çalên neftê rûniştine bi desthilatdariya cîhanê re di nava têkiliyên herî qirêj de tenê li berjewendiya xwe ya malbatî dinêrin û ne xema wana ye bê gel dimrin, dimînin, kole ne yan tî û birçî ne. Bi hêzeke çekdarî ya bi têrpere kom kirine xwîna gelan dimijin û wiha xwe didin jiyandin.

 

Qedera Rojhilata Navîn divîbû ne wiha ba ya! Li ser vê xakê împaratoriyeke wekî ya Aşûr zulmdar û koledar hatiye hilweşandin, qey pir zahmet e ku dawî li van sazûmanên kevnare yên weke Tirkiyê, Îran Sûriyê û yên din were anîn? Ev sazûman bûne belaya serê gelan. Di qirnê bîst û yekê de jî nahêlin mirov azad û wekhev bijîn. Bi artêşên kom kirine, bi çekên kirîne û bi derfetên dewletbûnî yên bi dest xistine her roj mirin û kuştinê bi ser gelan de dibarînin.

 

Gel li hemberî van zordaran li ber xwe didin. Gelên Rojhilata Navîn qet serî ji vana re dananîne û danaynin. Lêbelê rêberên van gelan qasî gelên xwe ne çalak û yekgirtî ne. Her yek di hidama xwe de têdikoşin. Nêrîneke hevbeş, têgiheke hevbeş, têkoşîneke hevbeş di navbera xwe de saz nakin. Ji ber vê yekê hêza wana û têkoşîna wana parçeyî û belave dimîne. Ev hêza parçeyî û belave jî dikare darbeyan li zordaran bixe, lê têrê nake ku zordariyê hilweşîne. Ji bo vê zordarî her diçe xwe xurtir dike û heta dem bi dem van hêzên parçeyî bera hevûdu dide û wiha jiyana xwe didomîne.

 

Lê bihizirin û bînin ber çavên xwe ku ev hêzên parçeyî û belave yên rêbertiyê ji gelan re dikin, ger werin gel hev, di navbera xwe de yekîtiyeke wekî ya Medan saz bikin û berê xwe bidin yek bi yek kelehên zordariyê, kîjan dewlet û hêz dikare xwe li ber pêla wana bigre?

 

Niha gelê kurd him li Iraqê, him li Îranê, him li Tirkiyê, him li Sûriyê li hemberî van dewletan bi salan e têkoşîn da. Li Iraqê hinek destkeftî bi alîkariya hêzên Amerîkî û encama têkoşîna gelê kurd ên li her çar parçeyî hat bidestxistin. Lê ev têrê nake ku tevahiya gelê kurd bigihêje azadiya xwe. Ne tenê gelê kurd, pêwîstî bi azadbûna gelê Ereb, Fars, Acem, Tirk, Ermenî, Filîstînî, Cuhû û yên din jî heye. Ger mafê gelekî yê jiyana azad hebe, pêwîst e ev maf bi tevahiya gelan re were parvekirin.

 

Wê demê destpêkê rêberên gelê kurd divê werin gel hev û bi hev re yekîtiyeke li ser bingehê azadkirina gelan saz bikin û ji bo xwe xurtir bikin, yekîtiya rêberên gelên cînar jî tev li ya xwe bikin. Navê vê yekîtiya mezin û pîroz di dema Medan de Konfederalîzma êl û eşîran bû, di roja me de dikare bibe konfederalîzma gel û netewan.

 

Wê demê konfederalîzm; sazbûna yekîtiya gel û netewan e. Konfederalîzm sazbûna yekîtiya hêzên biçûk û belave li hemberî hêzên mezin û girseyî ye. Konfederalîzm sazbûna yekîtiya hêzên bindest li hemberî hêzên serdest û zordest e. Konfederalîzm yekîtiya tevahiya gelên Rojhilata Navîn li hemberî sazûmanên Olîgarşîk, Monarşîk, Teokratîk û dîktatoryal e. Konfederalîzm têgihiştina azadiya hemdem a parvekirina bi tevahiya gelan re ye. Konfederalîzm bidestxistina cejna Newrozê a di qirnê bîst û yekê de ye.

 

Konfederalîzm ev e, ne tiştekî biyanî û xerîb e ku mirov tênegihêje! Ger hûn parçeyî û belave bin, têgiha konfederalîzmê bi we pir zahmet, xeyalî û dûr tê; lê ku hûn werin gel hev, mafên hev binasin, rêz ji hev re bigrin û li ser bingehê azadiya gelan yekîtiyeke berfireh di nava xwe de saz bikin, wê demê têgiha konfederalîzmê dikeve destê we û bi we pir hêsan tê...

 

Hesen Huseyîn Denîz

 

 

çapkirin