TURKIYE HETA PIRSGIRÊKA LEŞKERÎ ÇARESER NEKE BI SER NAKEVE

HESEN HUSEYÎN DENÎZ

Tirkiye ket pêvajoya hilbijartinan. Ha mehek zû, ha mehek dereng ferq nake. Îsal jî wê bi alozî û devjenkiyên hilbijartinan bibore. Ji niha ve li meclîsa tirkan bi hev ketine. Hevûdu bi ‘bêşerefî û bênamûsî tawanbar dikin’.

Li gorî min, bêşerefiya herî mezin a di nava rayedarên Tirkiyê de tê jiyandin çaresernekirina pirsgirêka kurd e. Yê li pêşiya çareserkirina vê pirsgirêkê bûye asteng jî artêşa Tirkiyê ye. Li Tirkiyê artêş ango leşkerî xwediyê cih û grîngiyeke cuda ye. Tirk dema ji Asya Navîn tên Anatolya bi hêza xwe ya leşkerî bi cih dibin. Pişt re avakirina dewleta Osmanî û talankirin û dagirkirina li ser gel û xakên cînar meşandine tev bi destê vê hêza leşkerî pêk tê. Ji bo vê tirk ji xwe re dibêjin ku ‘Her tirk leşker jidayik dibe!’ ev peyv cih û grîngiya leşkertiyê ya di cîhana tirkitiyê de diyar dike.

Tirkiyê welatekî warê derbeyên leşkerî ye. Ji 1960î û vir ve her deh salan carekê derbeyên leşkerî pêk dihatin. Ev kevneşopî ji aliyê derbeya 12ê Îlonê ve hat guhertin û xwe kir derbeya domdar. Bi vî awahî êdî rayedarên Tirkiyê gotin ku ‘êdî pêwîstî bi kirina derbeyên nû nîne!’

Li gorî hinekan dibêjin ku ‘Li Tirkiyê pîvanên demokrasiyê rûniştine, rêvebiriya siyasî erkdar e û bi vê sedemê pêwîstî û derfeta kirina derbeyeke leşkerî nîne û nemaye!’ Lê yên rastiya Tirkiyê dizanin jî berûvajî vê nêrînê dihizirin û wekî me li jorê da diyarkirin dibêjin; ‘Bi 12ê îlona 1980yî re Tirkiye ket qonaxeke nû: ev qonax, pêvajoya derbeya domdar e. Heta ku pirsgirêka kurd li holê hebe wê derbe bidome û desthilatiya leşkerî ya li ser siyasetê hebe. Her çiqasî li ber çav liv û tevgerên hene wekî yên siyasî, demokratîk û sîvîl werin dîtin jî, dema mirov binê vana bikole, wê bibîne ku vala ne û bi pifa leşkerî hatine dagirtin. Roja ku leşkerî vê pifa xwe paş de vekişîne, wekî hat dîtin li holê ne hukûmet ma, ne meclîs ma, ne jî demokrasî û şiyandariya sîvîl ma.

Ji bo vê, bila li Tirkiyê kes xwe nexapîne û bi hêviyên sexte, yên wekî ‘rêvebirina pêvajoya ketina Yekîtiya Ewropa!’, ‘gihiştina pîvanên Kopenhagê!’, pêşdeçûna pîvanên demokratîk!’ rastiya Tirkiyê berûvajî şanî nedin. Serleşkerên derbeya 12ê Îlonê dema li cihê xwe kesên sîvîl erkdar kirin, zagona bingehîn saz kirin û wiha kursiyê xwe dan dest wana. Ew zagon hê jî şiyandar e. Her tişt li gorî wê zagonê tê rêvebirin. Ger bi rastî li Tirkiyê qasî serê derziyê pîvanên demokratîk serdest bana, dema di bûyerên Şemzînanê de weynê Buyukanit derket holê, wê rêka serokartêşiyê li ber hatiba girtin û berê wî bidana ser rêka darezandinê. Lê ka ew hêz di kîjan sazî yan kesên sîvîl de heye?

Îroj jî dema artêşa tirk di sîteya xwe de mûxtirayê diweşîne ji zagona bingehîn a 12ê Îlonê wêr digre. Ka li hemberî vê kiryarê kîjan şiyandarî, kîjan saziya sîvîl, ango kîjan kesayetên demokrat hene ku hesap bipirsin?

Ger li Tirkiyê qasî serê derziyê pîvanên demokratîk serdest bana, divîbû bi vê daxuyaniya artêşa tirk serokartêş ji ser erkê hatiba girtin û hevkarên wî tev jî derxistibana holê û bêbandûr kiribana.  Lê ka ew hêz û ka ew wêr?

Li Tirkiyê tenê hêzek heye ku li hemberî artêşa Tirk dengê xwe derdixe, li ber xwe dide û hesap ji kiryarên wê dipirse. Ew jî Hêza Parastina Gelê Kurd e û bûyer û çalakiyên li derûdora vê tên hûnandin in. Derveyî wê çêbûn û hebûnên pêk tên tev di hundirê pîvanên zagonên 12ê Îlonê destûr dane wan de tên meşandin.

Divê were zanîn ku Tirkiye ne di hundirê pêvajoyeke demokratîkbûnê de ye. Tirkiye di warê bilindkirina pîvanên nasîna mafên mirovan de gav neavêtine. Di rakirina îşkenceyên di cihê lêpirsîn û zîndanan de Tirkiye pêşketin jiyan nekiriye. Di çareserkirina pirsgirêka kurd de Tirkiye gavek tenê jî neavêtiye. Bi cînarên xwe re têkiliyên xwe baş nekiriye û hê çavên wê di xaka cînarên xwe de heye, hê çavsoriyê li wana dike, gef li wana dixwe. Em dikarin van rêzeneyêniyan hê jî zêde û dirêj bikin; lê ji bo mirov zanibe ku Tirkiye ne welatekî demokratîk e, ev xal bes in.

Di rastiya Tirkiyê de her dem peyva dawîn leşker dibêjin û ya destpêkê jî wan gotiye. Bi vî awahî siyasetmedar û rayedar weynê xwe di navbera van her du ‘got û bêj’an de dileyizin. Artêşê ji wana re rêyek xêz kir û pîvan danîn; siyasetmedar û rayedar jî di vê çarçoweyê de rêve diçin. Dema bê hemdê xwe be jî kêmekê meyla jirêderketinê şanî bidin, wê demê leşker/artêş bi guhê wana digrin û wana dîsa kaşî ser rêkê dikin. Sîvîlîzasyon û demokratîzebûna Tirkiyê û siyaseta Tirkiyê tev ji vê pêk tê.

Çawa di ola êzdayetiyê de xelekekê li derûdora xwe xêz dikin û xwe tê de heps dikin, nikarin jê derkevin; siyasetmedarên Tirkiyê jî xwe di hundirê xeleka artêşê xêz kiriye de heps kirine, heta yek neyê bi destê wana negre û nekişîne nikarin xwe jê derxin.

Bi vê sedemê, li Tirkiyê hilbijartin pêk werin; pêk neyên, kî bibe serokomar, kî nebe; meclîs (civat) nû bibe, nebe zêde guhertineke bingehîn di sazûmana Tirkiyê de çênake. Tişta ku di sazûmana Tirkiyê de guhertinê çêbike tenê şikandina şiyandariya artêşê ya li ser sîvîlîzasyon û demokratîzebûna Tirkiyê ye. Ger rayedar an siyasetmedarekî tirk ê bikaribe deshilatiya artêşê ji ser siyasetê rake hebe, wê demê Tirkiye dikare xwe ji vê gironekê rizgar bike, ger nebe, wê her di nava çiravê de bigevize.

Ji bo vê li tevahiya Tirkiyê û Bakurê Kurdistanê her hemwelatî divê kumê xwe deyne ber xwe û li gorî van rastiyan bihizire. Kîjan mirovê dixwaze li Tirkiyê demokrasî, aştî, azadî, mafên mirovan û sîvîlîzasyon li pêş bikeve û bandûra artêşê ji ser jiyana wana rabe, pêwîst e rê nede ku ne ekîba Baykal, ne ekîba Erdogan û ne jî ekîba Agar û ne jî ya Bahçelî ji sindoqan serkeftî derkevin. Berûvajî divê ev hilbijartin bibin nimûneya têkçûna van siyasetmedarên sexte.

Aliyê kurd pêwîst e him di nava xwe de û him bi hêzên demokrat, rewşenbîr, azadîxwaz, xwezaparêz û mirovhezên tirk re, bi hemû derdorên di bingehê pîvanên demokratîk ên gerdûnî de rêz ji hebûn û mafê kurdan re digrin re peywendiyê deynin, hevalbendiya wana bigrin û nûnertiya wana hilgirin ser milê xwe. Îroj partiyên bi navê çepgiriyê diçin hilbijartinan (CHP, DSP), ji partiyên nijadperest zêdetir li dijî çareserkirina pirsgirêka kurd in. Li Tirkiyê çepgirî lawaz ketiye. Ger demokrat û azadîxwazên Tirkiyê li selameta welatê xwe dihizirin, pêwîst e destekê bidin aliyê kurd û di van hilbijartinan de aliyê kurd biserxînin. Divê zanibin ku serkeftina aliyê kurd wê bibe serkeftina hemû aliyên demokrasîxwazên Tirkiyê. Tenê pêşveçûna aliyê kurd dikare li Tirkiyê rêka demokrasiyê veke û bandûra artêşa Tirk a li ser siyasetê bişkîne. Derveyî vê kîjan partî were ser erkê bila were wê nikaribe bandûra artêşê bişkîne û heta ku li Tirkiyê bandûra artêşê ji ser siyasetê neyê şikandin jî, li Tirkiyê huzûr û aramî saz nabe.

Ji bo vê pirsgirêka Tirkiyê ya yekemîn bêbandûrkirina artêşa xwe ye. Kesê bibe serokomar, kesên di meclîsê de cih bigrin divê bi dayîna vê biryarê û soza pêkanîna vê biryarê derkevin pêşberî gel û bi soz û biryara xwe ve jî girêdayî bimînin. Meclîsa were hilbijartin ger karê xwe yê yekemîn wekî bêbandûrkirina artêşa xwe li ser siyasetê nebîne û dest neavêje vê; wê ti caran bi ser nekeve û her pratîka partî û şiyandariyên borî bidomîne û alozî û pirsgirêkên li Tirkiyê hene kûrtir û mezintir bike. Lê ku meclîs bikaribe artêşê vegerîne qijleyên wê, wê bikaribe demokrasiyê jî bîne welêt û aramiyê jî saz bike…

Hesen Huseyîn Denîz

çapkirin