TIRKIYE Û ÎRANÊ LI SER DAGIRKIRINA KURDISTANÊ LI HEV KIRIN

 HESEN HUSEYÎN DENÎZ

Dema hêzên Amerîkî ji Iraqê vekişin wê rewşa Iraq û Başûrê Kurdistanê çawa bibe? Gelo wê kurd serdest bin û PKK bi hêztir bibe? Gelo rewşa nû wê ji Tirkiye û Îranê re xeteriyekê bîne? Ev xetere wê çi encaman derxîne? Dewleteke kurdî wê were beyankirin? Iraq bikeve nava şerekî navxweyî yan bibe sê beş?...

Li ser bingehê van pirsan tê zanîn ku ev demek e Tirkiye amadekariyên dîplomatîk, leşkerî, aborî û saloxdarî li ser tixûbê di navbera Başûr û Bakur de dimeşîne. Lê tevî hemû hewildan, xebatên dîplomatîk û amadekarî û geflêxwarinên leşkerî heta niha tiştekî berbiçav bidest nexistiye.

Li aliyê din dewleta Îranê jî di vê sala dawî de dijberiya xwe ya li hemberî kurdan zêdetir kir û herêma Rojhilatê Kurdistanê bi pastar(leşkerên artêşa Îranê), cerdewan û teknîka kujêr ji nû ve dagir kir. Di vê hefteya dawî de jî dixwaze tixûbê di navbera Başûr û Rojhilatê Kurdistanê de ji niştecihan vala bike. Bi vê armancê topbarîn dike û gef li gundiyan dixwe.

Ji xwe planekî Tirkiyê jî wekî yê Îranê hebû ku li ser tixûbê di navbera Başûr û Bakurê Kurdistanê de erdek qasî deh kîlometreyan bi Başûr ve ji niştecihan xalî bike û vegerîne herêmeke leşkerî.

Ger Îran û Tirkiyê di vî planê xwe de bi serkevin, sêkuça di navbera tixûbên Başûr-Bakur-Rojhilatê Kurdistanê de, hawêrdor qasî deh-bîst kîlometreyan dibe warêkî leşkerî. Yek mirovê sîvîl wê nikaribe bikeve vê xakê. Niha wiha diyar dike ku di pêkanîna vî planî de, Îran û Tirkiye li hev kirine û her yek ji aliyê xwe ve dixwaze derbasî pratîkê bike.

Xetereya vî planî çi ye?

Ger ev plan pêk were, destpêkê li Başûrê Kurdistanê dor tê pêçan. Sê aliyên wê, ji aliyê leşkerên Îran û Tirkiyê ve tê girtin. Aliyê Rojhilat, aliyê Bakur û Qismek aliyê Başûr bi vî awahî him dibe qadek pevçûna leşkerî û him tê girtin. Wê Hukûmeta herêmê wekî sê dest pêk re bikevin ser qirika wê, wiha bê hilm bimîne.

Ger ev plan pêk were û ev derûdorên ser tixûb bikevin destê artêşa Îran û Tirkiyê, roja ku hêzên Amerîkî vekişin wê her du dewletên desthilatdar leşker û teknîka xwe biherikînin Başûrê Kurdistanê û hevpar dagir bikin. Îran û Tirkiyê bi vê armancê li ser tixûb rêkên nû vedikin. Tirkiye ji berê ve ev xebat dimeşand, Îran niha destpê kiriye. Armanca wana ev e ku Tirkiye herêma ji Çiyayê Bêxêr û Deriyê Brahîm Xelîl bigir heta Sineht, Heftanîn, Metîna, Zap, Avaşîn û Xakurkê bidest bixe; Îran jî ji Xakurkê heta Xinêre, Qendîl, Zelê û Deriyê Hecî Umran bixe dest xwe.

Ger ev plan bi ser keve wê demê ji xwe ti wateya hukûmeta Herêmê jî namîne. Hukûmetek ku hemû çiya ji dest hatine girtin û tenê di sê çar bajar û navçeyên wê de hepis bûye, wê bikaribe çi bike? Ji xwe dema ew roj were,wê Îran deriyê Hecî Umran, Tirkiye jî deriyê Brahîm Xelîl li ser bigre û di rojekê de ji birçiyan re teslîm bigre.

Ger ev plan bi serkeve, wê helwesta Suriye û hukûmeta li Iraqê were damezirandin a Ereban jî ne kêmî ya Tirkan û Farisan be. Suriye ji bo ku ji sifreya dagirkerî û desthilatdariyê paş de nemîne, wê destekê bide vî planê Tirkiye û Îranê. Ji xwe li Iraqê çi hukûmet li ser darê dibe bila bibe, wê dilê wê rê nede ku kurd azad û serbixwe bibin. Ji bo vê bi dagirkirina Îran û Tirkiye ya Başûr, wê kêfxweş bibin; ji ber ku ev her du hêz wê desthilatiya Ereban binasin, lê ya kurdan qet nepejirînin.

Bi vî awahî di rojên pêşiya me de, Tirkiye û Îran dixwazin dek û dolabeke din a dagirkerî ya xiyanetî li ser serê kurdan bigerînin. Kurd tev divê li hemberî vî planê xayinane hişyar bin û rê nedin ku bi serkeve.

Bi kotekî û bi ked û xwîna sedhezarê şehîdan li Başûrê welatê me hinek destkeftî ji kurdan re saz bûne, ev her du dewletên xwînxwar dixwazin van destkeftiyan têk bibin. Qarewara wan a ku PKK û PJAKê tawanbar dikin ne rast e û hincet e. Armanca wan a esasî têkbirina destkeftiyên kurdan ên li Başûr û di vekişîna Amerîka de, dagirkirina Herêma Başûrê Kurdistanê ye. Al Malîkî di vê gera xwe ya çû Tirkiye, Îran û sûriyê de xwe kir xerca vê tifaqa qirêj. Di bin navê ‘Yekîtîya Xaka Iraqê’ de li ser xwîna kurdan û qedera kurdan bazar kirin. El Malîkî ji bo ku Îran û Tirkiye destekê bidin hukûmeta wî, Kurdistan firot. Bi awayekî ji wana re got ku ‘Eger ez li ser darê bim, ezê çavê xwe ji we re bigrim û hûn jî dikarin Başûr lawaz bixin. Ger Başûr bi hêz bibe, ji bo me tevan xetereyeke mezin e.’

Ê, îroj rasterast nikarin berê xwe bidin hukûmeta Başûr, ji ber ku kesek napejirîne û wê herkes li dij derkeve. Lê Îran bi hinceta PJAKê, Tirkiye jî bi hinceta PKKê dikarin tixûbên Başûr bixin bin bandûra xwe û dor lê bipêçin! Roja ku derfet dîtin jî,di 24 saetan de yek bigihêje Silêmanî û Hewlêr, yek dakeve Dihok û Kerkûk û xewn û xeyala Kurdistanê jî careke din wekî ku di salên 1925an de li qûntara çiyayê Agirî xistin bin erdê û ser beton kirin, vê carê jî li deşta Mezopotamya Jêrîn vê yekê pêk bînin!

Planê Tirkiye û Îranê yê bi hevkariya El Malîkî û desteka Suriye kirine ev e. Planekî qirêj, xayinane, dijmirovî û dijkurdî ye. Çi kurdê dilopek welatparêzî û mirovî di serê pozê wî de hebe, divê li hemberî vî planî hişyar be, rê nede pêkanîna wê, helwestên tund şanî bide û bi hemû hêza xwe li destkeftiyên Kurdistanê xwedî derkeve.

Bila kes nebêje, ‘Ox çiqas xweş e; Îran li PJAK dixe, Tirkiye li PKK dixe, ezê jî li vir rehet bibim!’

Ji bo Tirkan û Îraniyan ger PKK firavîn û PJAK şîv be, zanibin ku Başûr jî paşîv e! Ev sedî sed e û desthilatdarên Kurdistanê li ser vê gihiştine tifaqê û niha bi topbarandin, çêkirina rêkan, valakirina gundan, komkirina leşker û teknîka ser tixûbê Başûr, bi bersivnedayîna agirbesta PKKê, bi nepejirandina sarkirina şer a PJAKê, bi dayîna sizayê dardakirina rojnamevan û hemwelatiyên Kurd, bi qirkirina kurdên yezîdî û bi gelek helwest û kiryarên din vî planê xwe gav bi gav derbasî jiyanê dikin.

Ger bi rastî mebesta wana PKK û PJAK e, fermo wa ye PKK li her herêma Bakur her roj çalakiyan li dar dixe. Bila sêsed hezar leşkerên xwe yên anîne ser tixûbê Başûr berûpaş bizîvirînin. Dîsa tanq û topên berê wana zîvirandine Başûr, bila bizîvirînin Bakur. Dîsa artêşa Îranê bila top û katyûşan biavêje xaka milê xwe! Hê yek top li aliyê Îranê neketiye, bi hezaran top dibarînin ser koçerên reben ên ji bo çêrandina pez derketine zozanan. Gerîlayên PJAKê li hundirê Îranê li pastar û cerdewanan didin, ew tên gundên Başûr ên girêdayî binarê Qendîlê didin ber topan.

Wê demê mebesta wan ne PKK û PJAK e. Mebest valakirina Kurditanê û têkbirina destkeftiyên wê ne. Ji xwe Sûriye jî niha di nava xwe de bi erebkirina xakên kurdan destekê dide vî planî. Ji ber ku ew di warê leşkerî de nikare tiştekî bike, ji bo ji vî planê dij-kurdî dûr nemîne, Ereban tîne ser xakên kurdan ku Kurdistanê bike ereb. Ger sibe kurdan doza xaka xwe kirin, wekî îroj tirk ji bo Kerkûkê dibêjin, wê ew jî bêjin; ‘Va ye evqase ereb li vir dijîn û bi vê sedemê ev der xaka ereban e! Kurd kî ne?’

Ma sazûmana Baas bi vî awahî Mûsil nekir ereb? Niha wiha lê hatiye ku kurd newêrin bêjin ‘Mûsil xaka me ye’. Ji ber ku rejîma Sadam bi hezaran kurd ji wir derxistin, qir kirin û ereb bicih kirin. Niha kîjan ereb bi hêsanî wê ji wir derkeve û cihê xwe bide kurdan? Suriye jî wiha dike.

Îran ji Rojhilat, Tirkiye ji Bakur û suriye ji Rojava dixwazin dor li kurdan bipêçin, ger derfetê bibînin xaka kurdan ji nû ve dagir bikin û parve bikin û destkeftiyên kurdan têk bibin, di navbera xwe de parvekin.

Dubare dibêjim ku dewletên dagirker li ser vî planî li hev kirine û qasî derfetên xwe li ber çavê tevahiya cîhanê dixwazin derbasî jiyanê bikin.

Li hemberî vê çi pêwîst e?

Yekîtî, yekîtî, yekîtî ya tevahiya kurdan pêwîst e û tenê ev dikare vî planê xayinane vala derxîne. Her kurd ê mirov, welatparêz, demokrat, netewhez, çi dibe bila bibe divê li destkeftiyên Kurdistanê xwedî derkevin. Buhayê wê çi dibe bila bibe, divê ev planê qirêj bi ser nekeve, berûvajî doza azadî, wekhevî û netewî ya gelên Kurdistanê bi ser bikeve. Kurdistan divê ne ku were dagirkirin û parvekirin, berûvajî divê zêdetir were azadkirin, gewrekirin û yekkirin. Tev dest bidin hev; yek, du, sê... zêdetir Kurdistanên azad em çêkin ku serkeftin a kurdan be!

HESEN HUSEYÎN DENÎZ

çapkirin