WIHA NABE, XAL CEML

ROK Serphatiya Keeke Kurd-

 

Hesen Huseyn Denz

 

 

Xal Ceml bi berbang re rab, derket der ve, destava xwe pk an vegeriya hat gov. Dev gov vekir r da pez ku derkeve. Pit re deng li kur xwe kir ku rabe pez bibe r.

- Ehmedo, rabe b nvro! Mala te xera nebe lawo, t bi v xew xwe bikuj. Rabe pez bibe r, ez j dakevim gund jr b ka ji te re qzek nebnim lawo; wiha ev mal b jin namee.

Ev nz e mehan b ku jina w ji sedema a zirav jiyana xwe ji dest dab, ew kur w y yazdeh sal Ehmed bi tena xwe mabn. Ji ber ku temen w derbas bib d jin p qayil nedibn. Li van nzkan jineb j tinebn ku yek bne. Kar mal tev di stuy w de mab. mdana ssed pez, du keran lekek ne hsan b. Kur w ten bi kr na ber pez dihat. Paqij, kirina xwarina mal, kar mar pez tev di stuy w de mab. Li kleka vana tevan bjinbn j agir berdida ser dil w. Dema dib var diket nava nivnan, dest xwe her li valatiy dipeland teznokn cemid ji nava pita w ber bi sukra w ve hildikiiyan. Dema preka w sax b ti caran pita w wiha necemidb. Kmek mab ji na w ya gor re, l hn li ser xwe b niyeta w tineb z bi z ruh xwe bide dest ezral. Ger bi dest ketiba jinebiyeke ciwan ji xwe re anbaya, dikarb careke din vegeriyaba ciwantiya xwe j.

Bi deng kur xwe ji xeyalan veciniq. Kurik qr da pez da pya xwe. Xal Ceml vegeriya ser kurik got:

- Nan pxwarin di bin mekeb de ye, bixe trik xwe ku tu bir nemn. Dibe ku ez dereng werim. Dema tu hat pez bixe gov av m w deyne ber. Ez biim ji te re li qzek bigerim. Min bihstiye ku li gund jr qzeke bedew heye. Dibjin qas hstirek xurt e. Ten ew dikare kar bar v mal rake

Kur w gotina bav xwe di dev de hit got:

- Bavo, tu dizan ez hn zaro me. Ma ez i ji jin tdigihjim? A ba tu ji xwe re yek bne, ne ji min re!

- Hu be kur ker! Ez jin ji mal re tnim. W k li v mal li v pez binre? Ne tu hn nikar ser xwe bioy? Qe ne w tr ser te bio reikn tije ser te bikuje! Du-s saln din t br bib ji min re dua bik ku min tu zewicandiy. D zde xwe mijl neke careke din j bi edeba xwe zanibe. Mezinn mirov awa biecibnin mirov bi ya wana dike, ne ku gotinan di ber wan re radigihine!

Ehmed derbas hundir b. Nan pxwarin ji bin mekeb derxist, di trik xwe y ivantiy de bi cih kir pez da pya xwe ber xwe da qela Bagok

Pit na kur xwe, Xal Ceml hat hundir papor pxist, tasek av germ kir p ruy xwe kur kir. Li ber neynik li xwe nr qermokn ruy xwe bi dest xwe rast kirin. eh xwe ji brka xwe derxist por xwe y gewr eh kir. Careke din li xwe nr di dil xwe de keniya, got:

- Kea ker ji a zirav nemiribaya niha deh qz hazir bn ku li ber min bigerin. Min deh kavir ev leka belek daba k w qza xwe bidaya min li ber min bigeriyaba. L niha tev dibjin; Sit ji derd Xal Ceml re mir; ne a zirav, a Xal Ceml l ket. D Xwed mezin e!

Rab ser xwe cil xwe y eydaniy li xwe kir. Cil re pitikn sp t de, li ser bejna w ya dirj str wek bedl memrek rnit. Careke din li ber neynik li xwe nr v car xwe tam eciband. Bi v hal xwe, xwe bi deh qeymeqaman nedida.

Der li pey xwe xilqand, mifte dan jor navbera dar beran xwe ji qela ber bi det ve berda.

Gundn li det yek bi yek nas dikir. Ev s meh bn dostn xwe xistibn tevger ku ji kur w re qzeke bedew zrek bibnin. Daw dostek w gotib; Li gund Br qza Elk Toro heye: Qzeke dirj zirav e zend bendn w wek snga mirk gewr dagirt ne. Ji xweikbna w re tu erm dik l binr ji jrbn zrekbna w re tu bi bay bez j nikar xwe bigihiniy. Ji niha ve kar mal tev ew dike alkariya cnaran j dike. Bav w li bajr di qumar de mal milk xwe tev winda kiriye di bin deynan de difetise. Ger qismeteke ba dewlemend ji qza w re derkeve nabje, Na di cih de w bide.

Ev salox tam ketib ser Xal Ceml ber xwe rast dab gund Br, mala Elk Toro.

Elk Toro zilamek cira w nexwe b zde bi qumar dileyist. Dema j vedixwarin hi di ser de nedima k dihat py bi wana re pev diin. Ger kesek pevbiine nedtiba, dihat mal kerb xwe di ser jin zarokn xwe re derdixist. Jina w ji tirsa w re got l hiliyab lepek hest mab. Kurek w heb ew j bi ser bav xwe de ib ji sib heta var li nava kolanan tolaz dikirin. L kea w suphan ji xwed re, te digot qey ne ji w ye ne qza w mal ye; qzeke heta daw bedew sergiran b. Di nava gund de hesreta xort zilaman b ku ji xwe re bhnek li xweikbna w temae bikin. Por w y sor hinekir heta dvik pita w dadiket keziyn w yn xwe berdidan ser hinarkn ruy w dil xortan disot. Ruyek gewr girover trxwn avn girs zeytn yn xemgn li ser bn. Dema li yek dinr mirov digot qey bi avn xwe diaxive dilore; wiha xwediy avn biriqand ile b. Dirann w ji birinca Qerecdax sptir lihevhattir b ku di nava lvn w yn sor girs de, wek berfa bihar ya di bin tav de biterise, dema dikeniya wiha ronah j dibariya.

Xal Ceml dema derbas mala Elk Toro b av li qza w Sv ket, ne bi dilek, bi heft dilan dil ket bedewbna w di dil xwe de got;

- Bila ne deh kavir, du caran deh kavir qurbana wan zend bendn te yn speh bin!!

Pit silavdayn sihbeteke kin, Xal Ceml rasterast kete nava gotin ji Elk Toro re got:

- Tita Xwed dizane mirov ji ebdan vere nabe: Wele mala me rezl peran bye. Ji qas Sit ye rehmet ne xwarineke germ ketiye qirika me, ne ciln me hatine tin ne j melkes li mala me ketiye. Ewqas pez mal milk me j li w erd maye kesek nne l xwed derkeve. Tu dibn ku lingek min li vir e, yek li gor ye. Kur min hn zaro ye, l salek du saln din w br bibe bi kea te kfxwe bibe. Dizanim kea te j mezintir e, l rewa te j zde ne ba e; ger em bibin meriv hev, hem t rehet bik, hem em rehet bikin, hem j qza te w bibe xwediy mal milkeke dewlemend peroja w bikeve bin ewlekariy. Qelen tu bixwaz j i bikeve ser mil min, bes bila dev te bipeyive, wiha hesap bike ku mal milk min y te ye. d ku tu qebl bik, bi izna xwed qewl pximber ez qza te Sv ji kur xwe Ehmedo re dixwazim

Elk Toro dest xwe avt simbl xwe ser w xist nava dirann xwe, di dev xwe de gezgizand. Hinek ponij rewa xwe an ber av xwe. Berya Xal Ceml were qza w bixwaze yek ji gund w, agah daby ku w were. Ji aliyek ve nedixwest qza xwe bide Xal Ceml, ji ber ku dizanb preka w ji ber zilma w, bi a zirav ketib; l li aliy din, heta qirik ketib nava deynan kurm qumar j dsa dilebit.

Pit hizirandineke kr, ser xwe rakir simbl xwe ji nava dirann xwe berda. Bi ser ziman xwe bi klek ve dahfand got.

- Ji bo qelen, ez pazdeh kavir du lekan dixwazim.

Xal Ceml gotina w bi lvken bir got:

- Kavir tev bila gor te bin, l ten lekeke min heye, li cih leka din ez kaviran bidim te.

Elk Toro v car b hizirandin got:

- Temam. Bst kavir lekek. Dawet j w du saln din bibe. Dema kur te br b, t wer, em biin cem mel mehra wan bikin. Heta w dem hesap bik, qza te ye li mala te ye!

Xal Ceml rahit dest Elk Toro ruy w, her du al ramsandin got:

- Wey malnexerab ez ji qza xwe btir guh bidim l binrim. Bes bila kar mal bike, ez xwe gor w bikim.

- Ji kar mal re gelek zrek e. Ez niha bang l bikim bila xwe amade bike. Tu j v ev mvan me y, sib tu dikar bi qelen w bn ke bib.

Xal Ceml bawer nedikir ku evqas bi hsan bikaribe kur xwe bizewicne. Ji ber v nexwest ku dem bikeve navber Elk Toro ji gotina xwe vegere. Rab ser xwe got:

- Ma ne li mal kes nne. Kurik ye ol dema b nikare pez m bide. Ya ba ez biim mal sib qelen te bnim. Heta w dem w keik j xwe amade bike. Ez bi xwe re bibim mal. Ger destra te hebe ez biim batir e.

Daw bi v awah li hev kirin. Xal Ceml mal ku kaviran lek bne, Elk Toro j bang li jina xwe kea xwe kir ji wana re got ku keik daye kur Xal Ceml w sibeh were bibe. Preka w ji tirsa ldan deng xwe nekir rondikn xwe bi diz berdan nava dil xwe. Keik wra xwe kom kir ji bav xwe re got:

- Yabo, ez hivdeh sal me, kurik hn yazdeh sal ye! Ma awa dil te digre tu min bid w mal?

Elk Toro ji ber ku ji xwe bawer b, v car deng xwe bilind nekir got:

- i nabe kea min, ma zilamn heft sal ken bst sal naynin, bila v car j bervaj be. Him t li w der rehetir bik, him em bi qelen te deyn xwe bidin. A ba tu j wek dayika xwe, xwe b deng bike bie ser oxira xwe. Qismet hatiye ber ling te pehna xwe l nexe!

Sv tgihit ku gotineke din bike w bav w, dev ji nermahbna xwe berde wek her car rahje destbivir bi w dayika w bikeve. Ji aliyek ve, derketina ji nava v jiyana bi eziyet batir b. Qey di qedera w de ev hatib nivsandin? Hdka derket der ve ew dayika xwe heta derengiya ev, li odeya din, bi diz giriyan. Dema b sibeh, xwezgniy w bi kaviran lek ve hat hewa wana tije pez kir. Pit xwarina tat j xatir ji d bav xwe xwest ji mal derket. Dixwest ji biray xwe j xatir bixwaze l b bajr hn venegeriyab; xwed dizane di kjan kolan de i tolaz dikirin! Wiha kelegir buxika xwe da ser mil xwe da pey Xal Ceml. Dema ji gund derket li pey xwe fitil li gund nr; end prek s, ar ciwan derketibn ser xaniyn xwe li na wana temae dikirin. Yek j dayika w b p dihisiya ku rondikn avn w dadikevin nava dil w. Niha d w sebra dayika w bi k bihata di dest zalim bav w de, w k ew ha bikraya?

***

Sv di rojn destpk y li mala Xal Ceml de z fr kar mal b bi maliyan re z germ b. Ehmed ji xwe bi berbanga sib re derdiket di tarka var de dihat mal. Dema dihat mal Sv weke guh bide kur xwe; dest ling w diut, xwarina w datan ber ew dibir nava nivnan. Heftey carek j j re av germ dikir bi dest xwe ser w diut. Cara destpk kurik erm kirib, l ji dest reikn girtibn nava por w, ten bi alkariya Sv karb ji wana xelas bibe. Pit utina bi sabna kezwan kelandina ciln w, ji qas dayika w b rehmet cara yekem b, wiha xeweke xwe dikir. Z kfa w ji Sv re hatib var dema ser xwe dixist himbza w, germahiya dayika xwe t de didt heta sibeh xeweke rn dikir. Dema sibeh radib, tatiya w di trik w de amade b bi kfxwe ber xwe dida ol.

Bi saya Sv cilbergn Xal Ceml j speh bibn mal tev ji qirj pak bib. Ji gova pez bigir heta derdora mal her der, her dem pak b ji dotin bigir heta mdan, hem kar bi xwe dikir. Xal Ceml ten ji xwe re rdinit li bejn bala w li zrekbna w dinr di dil xwe de pirr kfxwe dib ku ev kea bedew aniye v mal.

Sv, dema s mehn w qediyan, di roja cejna Remezan de bi destra Xal Ceml her du bi hev re daketin det n serdana mala Elk Toro. Dayika Sv bi v serdan gelek kfxwe b awa av li kea xwe ket rondik bi ser de barandin. V car biray w j li mal b ew tr himbz kir. L kurik qet ne xema w b. Elk Toro nv kaviran kirib pere ew j di qumar de dabn. L hn lek nv kaviran li hew bn. L diyar b kavir bir mabn lawaz ketibn.

W ev li w der man n re; sibeh derketin, vegeriyan mala xwe. Dayika sv hinek dilrehet bib ku rewa kea w ba b ji mala xwe raz b.

Bi v awah meheke din derbas b. Zivistan bi daw bib bihar ser dab. Pez dest bi zayn kirib Sv ten di ber kar re nedigihit. Xal Ceml j pwst mab alkariy bide w p re li berxan binre, cih wana bike, ji dayika wana veqetne karn din bike. Wiha d her du bi hev re dixebitn ji sibeh heta var bi deh caran di ber hev re din dihatin.

Xal Ceml ji roja yek ve niyeta xwe l xera kirib, l her bi xwe dikarb li hviya firsendeke ku li hev were b. Di van rojn bihar de bjinmayn zdetir li ser w dab hi w ji ser w dibir.

Sv qet ti caran ew hizir nedikir ku Xal Ceml av berde w bi v sedem zde guh nedida liv tevgera xwe pir xwezay rehet tevdigeriya. L her livandina keziyn w, her hilgavtina hkn w yn zend w y speh derdixist ber tav, her hejandina sng ber w y di ber dotin re, agir berdida kezeba Xal Ceml btir xweajoyn w radikirin ser lingan.

Daw rojek ku zarok dsa li ol li ber pez b Sv m dida berxikan, Xal Ceml ji cih xwe rab hat li pey w rawestiya, dest xwe avt nawqa w got:

- Tu deng xwe dernexn! Xwe tu deng xwe derxn j kesek nne ku bi te bihise di hawara te de were. Te agir berdaye nava dil min. Ji dest bjinmayn ez mirim; div tu roj dil min rehet bik!

Sv veciniq xwe pa de hilavt. Ji dest Xal Ceml filitand reviya pa tikn li derdora koza berxan got:

- Xal Ceml, ma tu dn by? Ez him bka te me, him weke qza te me! Ma dema te ez ji bav min girtim, te ne got; Ez weke qza xwe l binrim? Xal Ceml ez di bext te de. Ma min i guneh kiriye? Ma ez hem kar te nakim?

Xal Ceml girz bi dev w ketib wek hi w ne li ser w be, dest xwe diavt Sv di ber re digot:

-Qe titek nabe. Tu deng xwe dernexn ez te nanim. Qe ji kesek re j nebje. Bes tu dil min rehet bike, ez mal diny tev li ber te raxnim

Sv kelegir bib ji near kabn w ikiyabn nikarb d bazde j. Bi berger li ber Xal Ceml digeriya digot:

- Xal Ceml ma wiha dibe? Ez him bka te, him qza te me. Ma ji xwed ne guneh e? Ma tu i ji min feqra xwed dixwaz? Xal Ceml ez di bext te de, min xera neke. Ez di bext te de Xal Ceml, bi qedera min neleyize

L Xal Ceml ji mj ve ew avtib erd bi beden xwe y dirj girs ketib ser bedena w ew di bin xwe de b hz b derman hitib. Sv qas li ber xwe dida qr dida, ne dikarb xwe ji bin la w bifilitne ne j dikarb deng xwe bibe kesek. Ji xwe li w qela rt, ten ew, pez xwed heb. L diyar b di v bhn de xwed j ber xwe dab cihek din ku gaz hawara w nedibihst kesek di hawara w de rnedikir.

Pit kar xwe qedand Xal Ceml rab ser xwe got:

- Rabe ji me re av germke ku em xwe paqij bikin bila ev tit di navbera min te de bimne. Ger kur min an kesek din p bihise, ez te bifetisnim bjim ketiye al fetisiye. L ku tu bi ya min bik, ez dakevim bajr ji te re gerdaneke zr bnim ji ro p de ez te li ser dest xwe bigrim.

Sv bi dilek kul ikest rab ser xwe hundir mal. Cil w tev di nava zibil xwn de mab. Papora neft pxist av dan ser. Pit av germ kir, Xal Ceml hat, ser xwe ut pit re ciln xwe yn cejn li xwe kirin ber xwe da bajr. Sv ma bi tena xwe. Ciln xwe yn bi xwn ji xwe kirin dan ser agir tev kirin po. Pit re li kzn rnit ser xwe t, l di ber re j her rondik dibarandin hinava dil xwe. Di hinava dil w de erbikeke wiha ikestib ku careke din nikarb bihata cebirandin.

Pit serutin, ber sindoq ciln pak derxistin ku li xwe bike. Dema rahit kiras xwe bilind kir, ji nav wneyek pengiz erd. Rahit wne l temae kir. Bi hevala xwe ya rken xwrn Rojn re r bi r hat.

Rojn bi awirn dilgerm p re diaxift digot:

- Pwst e, mirov li ser xaka xwe bi rmeta xwe azad bij, yan j bimre batir e!

Berya v bi salek b; ew du hevaln xwe yn din, di eveke re tar ya berbanga Newroz de, hatibn serdana wana heta derengiya ev, ji wana re li ser azadiya welt mirov axiftibn.

Sv bi baldar li tevahiya axaftinn w guhdar kirib bi bijeke mezin dil xwe bijandib cil bergn w yn li hev hat hv kirib ku rojek ew j bikaribe weke w rahje ek ji bo armancek tbikoe. L ne careke din Rojn hatib mala wana, ne j hevaln w. J re bib hesret ku careke din wana bibne. Dema ji mal veqetiyabn Rojn ev wney xwe daby gotib:

- Bila branna Newroz be!

Ji xwe roja din Newroz b w ev bi hev re derketibn der ve li agir li navsera kla Drbagok hatib bilindkirin temae kiribn

Sv Wne xist pala xwe, ser psrn xwe ciln xwe li xwe kirin n re derket der ve. Gotinn Rojn yn digot: Yan mirov azad, bi rmet bij, yan bimre batir e! di ser w de dilerizn ew bi ber biryardaynek ve didahfandin.

Derbas gov b ji w der wers lek p hatib girdan ji olk vekir an hundir. Wers girt dest xwe derket ser kurs. Ser w di nava girk re derbas kir bi bet bin zik xn ve gir da. P re dibihst ku dil w t givatin destdirjiya Xal Ceml li ser bedena w kiriye, weke perdeyeke snem li ber avn w dubare dib ruh w tar dikir, jiyan cihan li ber av w diherimand. Ji xwe re got:

- d ez dikarim li ruy k binrim? d k v bedena lewit dipejirne? Ez nema dikarim vegerim mal j! Ya reb, min i guneh kirib ku te ev qeder derxist piya min?

Derket ser kurs her du destn xwe dirj wers dardakirin kirin. Bi xeleka ben girt an di bin ena xwe re derbas kir daxist ser stuy xwe. Di w bhn de bi xwe hisiya ku lehiyeke rondik ji krahiya giyana w, bendn li py qetandin r navbera mijankan kirin. P re bi dest w y bilindby re psrn w hil bn wney danb ser, di navbera kiras taziya la w re emit erd.

Sv wiha wers di stuy w de careke din bi wney Rojn re r bi r hat. Rojn di wne de li ber deviyek rawestiya b trjn roj dida ser ruy w y gewr girover bibkn avn w diterisandin. Awirn Sv li ser v terisn daliqand man pk re derbas der ve bn, li hilbna agir Newroz temae kirin. Der ve kmek sar b teznokn cemid bi bedena wana ve hildikiiyan. L her du hevalan mil dabn hev bi germahiya agir Newroz hev disincirandin

Lvkeniyeke rgerm hat ser lvn Sv, wers di stuy xwe de hilgavt, di ser ser xwe re derxist ji bet vekir. Daket erd der ve. Rahit misn dest ruy xwe t. Derbas xwaringeh b dest bi amadekariya va var kir. Hatib bra w ku sib Newroz b roj w dsa li navsera iyay Bagok agir hatiba hilkirin! Dixwest dsa germahiya w di dil xwe de bibihse di nava ptn w de hevala xwe Rojn himbz bike.

var destpk Xal Ceml ji bajr vegeriya nept p re kur w ji ol bi pez re hat.

Xal Ceml gerdanzrek bi pnc zran j re anb xwest bi dest xwe bixe stuy bka xwe. Sv li ber xwe neda r day ku gerdanzr bi cih bike. Xal Ceml dema gerdanzr bi cih kir, p re dest xwe dan ser stuy w ramsanek j girt got:

- Proz be, li kea min a delal fhman!

Kurik qet hay xwe j nean rasterast derbas ser sifreya xwarin b. Sv dema Xal Ceml ew ramsand, dil w ji krah ve xeliya kir ku verie, l bi kotek xwe girt derket der ve.

Pit xwarin vexwarin derbas nava nivnan bn dest bi xew kirin. Di derengiya ev de Sv bi tilama destav rab ser xwe derket der ve. Derbas pa xn b di nrdewan re derket ser ban, ber xwe da kla Drbagok. Titek diyar nedikir. Mat ma! Ma qey ev ne eva Newroz b? Ma qey kurd li navsera iyan qeliya bn?

Di w bhn de irskek agir li navser diyar b her ku ge b. Dil sv kir gurme gurm l da. Careke din wr co hatib hinava w dixwest bilive, bireqise, bazde bicoe.

Bhnek li gir temae kir bi w co daket xwar. Derbas serok b tenekeya neft ey benzn y ji var ve amade kirib hilgirt hat odeya nivistin. Bi hdka derbas odey b tenekeya gaz li ser nivnan hundir od vala kir. P re ey benzn j bi ser de vala kir tam di w bhn de wek hinek zixtek di Xal Ceml re rakin, hiyar b qr da ser Sv, got:

- Sv, kea min ew i bhn e? Ka binre bhna neft t!

Bi carek re teznokn sar bi bedena Sv ve hikiiyan kabn w lerizandin. Bi kotek wr da xwe xwe avt der ve. Bi xitepita ling w Xal Ceml ji nava nivnan rab Got:

- Ke ew i ye, tu i dik? T agir bi mala me xn! Ma tu dn by?

Xal Ceml bi ber der ve meiya p re Sv hestey di brka xwe de veartib derxist pxist. Bi pxistin re devik ser fitla heste vekir hit avt ber der. Heste awa gihit benzna li erd rijiyay, bi carek re riviniya xwe ge kir da hundir; Xal Ceml li ber der pwaz kir bi yek car re girt tevahiya bedena w. Xal Ceml ji riviniya agir pa de ket Sv bi lez dest xwe avt der ji der ve ve xilqand. Xal Ceml bi bihstina xilqandin qr da kir gaz hawar:

- Sv, kea min! Ji bo xwed der veke. Tobe heram be ku careke din dest xwe bidim te. Bes der veke...

L Sv d ev gaz hawar nedibihstin. Plava xwe xistib ling xwe. Klekn kiras xwe xistibn ber piziya xwe ber xwe dab agir li navsera kla Drbagok hil dib. Di dil w de germah coa Newroz difriya gotinn hevala w Rojn bibn lorkek li ser ziman w diloriyan

- Pwst e, mirov li ser xaka xwe bi rmeta xwe azad bij, yan j bimre batir e!

 

Hesen Huseyn Denz

 

 

apkirin

copyright 2002-2006 info@pen-kurd.org